Bókastaðir

Fra ferð Gedeons yfir aana Jordan.

186. Nv sem Gedeon kom at Jordan. for hann yfir hana eftir flottamonnvm með æigi m ę ira lið enn þav. ccc. manna er fylgðv honvm i fyrstv. Enn fyrir mǫði oc matleysi mattv þeir æigi fylgia hæiðingiom er vndan flyðv. Sv borg er Socchot het stoð ri ę lt við veginn. Enn er Gedeon kom at þessi borg. talar hann sva til borgarmanna. Gerit sva vel goðir dreingir fæðit menn mina. þiat þeir ero miog at þrotvm komnir sakir fǫstv ok mikillar mǫðv. sva at siþan hrestir oc hvilldir mætti ver sækia eftir konvngvm Madian Zebee oc Salmana. Hǫfðingiar Socchoth svaraðv helldr hæðiliga sva segiandi. Vera kann at þi biðir þv oss gefa monnvm þinvm mat. at þer i hendi l ę iki velldissvǫndr Zebee oc Salmana. ę ða hitt æigi siðr at drænglæysi hafi dvl i hiarta. þa mælti Gedeon. þessor yðor sviviríngarorð skal æk grimmiv giallda þann tima sem gvð drottinn minn hefir gefit i mitt valld hæiðingia Madian. sva at ek skal yðra hvð ellða knaliga með klvngrvm eyðimerkr oc yðvarn likam lyia með hvossvm hagþornvm. Eptir þetta sneri hann fra borginni oc fram til þess kastala er het Phanvel. oc bæiðir enn þess staðar menn at fæða flock sinn. Enn þeir næita ri ę lt með sama orðtaki sem hinir fyrri. Hann svarar þeim oc a þessa lvnd. Annat sinn er ec k ę m her með sigri. þa er ec hefi friðat oc frelsat gvðs lyð oc goða menn. þa skal ek æyða oc niðr briota allan þenna kastala. Zebee oc Salmana toko með sinn her hvilld er Gedeoni sæinkaðiz eptirsocnin. þa var æigi mæirr eptir af ǫllvm heiðingia her enn. xv. þvsvndir karla. enn fallit hafði i þessvm flotta. c. þvsvnda oc. xx. þvsvndir vigra manna. Gedeon for nv af Phanvel til þeirra borga er sva heita Nobe oc Lechaa. þar fyrir avstan borgirnar hǫfðv hans vvinir slegit sinvm landtiolldvm. Enn þvi at Madianite er i herbvðvm vorv þottvz nv sva orvggir at þeir ottvðvz ecki at ser. þa kom Gedeon sva a vvart. at þeir fvndv æigi fyrr enn hann hliop a þa með braðvm bardaga. sva at þegar slo otta a hæiðiingia herinn. oc flyði viðs vegar hverr er vndan komz. enn fiðlði var drepinn. Flyðv þa oc konvngar Zebee oc Salmana. enn Gedeon solti eptir þeim oc gat handtekit hvarntveggia. Siþan hvarf hann aftr. oc a þeim sama degi fyrir solar setr gat hann fangit einn svein af borgarmonnvm Soccholh. oc spvrði hann hvat hi ę ti höfðingiar borgarinnar. enn svæinninn skrifaði honvm. vii. ðlldvnga navfn hins atta tigar. Sem Gedeon kom til Socchoth. sagði hann sva til borgarmanna. Her megi þer nv sia Zebee oc Salmana. er þer væittvð mer mörg haðvngarorð vm hvat ek myndi þa sigra. Hvi gangit nv æigi oc takit makliga ðmbvn sem þer hafit til vvnnit oc yðr var hæitið. enn þat er hin hæðiligsta hyðing með þeim hvassasta þyrni er til fær. Eftir þat li ę t hann taka alla ðlldvnga borgarinnar oc beria með klvngrvm oc þyrni oc hinvm snarpasta æyðimerkr æini. Enn kastala Phanvel bravt hann allan niðr at iorðv enn drap þa menn sem þar bygðv.

Drepnir Zebee ok Psalmana.

187. Eptir þetta talar Gedeon við konvnga Zebee oc Salmana sva segiandi. Hverso vorv þeir menn i hatt er þer drapvt i Thabor. Konvngar svaraðv. þeir menn vorv þer miog likir oc einn af þeim sem konvngs son veri. Gedeon mælti. þat vorv bræðr minir sammðra. Ok því skyt ec til gvðs. ef þer hefðit þa lifa latið. vtan ef skyllda ec yðr nv grið gefa. þa mælti hann við hinn ellzta son sinn. sa het Jezer. Statþv vpp skiott oc drep þa. Hann þorði æigi at bregða sinv sverði. þviat hann var þa enn barn at alldri. þa mælto konvngar. Vinn þv sialfr at okr. ef engi er lifs ván. þiat afl fylgir alldri mannz. Gedeon gerði sva. at hann drap baða konvnga Zebee oc Salmana. Tok hann tignarklæði þeirra oc allt þat skravt er konvnga ræiðskiotar vorv bvnir með. þa samnaz saman allr Israels lyðr. oc m ę lltv sva við Gedeon. þat vilivm ver at þv drottnir oss oc þinn son eptir þik. fyrir þat er þv hefir með gvðs fvlltingi frelst oss fra vandv valldi Madian. Hann svaraði. Eigi man ek yfir yðr drottna oc æigi son minn helldr. engi vtan einn gvð yðvarr drottinn. enn hins vil ek biðia. at þer gefið mer at herfangi öll höfvögvll oc eyrnabvnað. þiat Jsmaelite vorv vanir at hafa til pryði oc tignar marks gvlligan vangabvnað. þeir kvaðvz þat giarna vilia. Var þa niðr bræiddr einn möttvll oc þar tind a af herfangi öll eyrnagvll. oc varð þetta sva mikit fe er Gedeon bæiddiz af herfangi at æigi va minna enn. xvi. hvndrat skillinga gvllz. oc var þa hia allr klæða bvningr sva men oc pvrpvri er konvngar Madian hǫfðv at tignarklæðvm. oc enn vorv vmfram briostgiarðir oc bitlar oc avnnvr pryði er konvnga vlfalldar oc hestar vorv bvnir með. þar af ligt Gedeon gera kennimannz kleði agiqt er þeir kallvðv ephot. Ligt hann epholh liggia i sinni borg Effra. Enn þat varð þo siþan til mikilla mæina Gedeoni oc hans hvsi. fyrir þi at þar fyrir savrgaðvz synir Jsraels. Enn sva var legðr ofstopi Madian fyrir Gyðinga folki. at þeir mattv alldri siþan hofvðs hefia. helldr var nv enn allt kyrt oc agalavst. xl. ara meðan Gedeon var domandi yfir Gyðingvm.

Nv for Gedeon er ðörv nafni het Jeroboal hæim til sinnar borgar eptir drap Zebee oc Salmana oc bygði a favðvrlæifð sinni i Ephra. Hann atti margar konvr oc með þeim. lxx. sona. Enn þa ær Gedeon var i Sicchem. þeirri borg er sva het. gat hann einn son við frillv sinni. oc var sa nefndr Abimelech. enn þo fæddiz hann vpp hæima i Ephra með breðrvm sinvm oc var þeim litt astfolginn. Nv andaz Gedeon i goðri elli oc varð miog gamall. hann var gravinn i Ephra hia feðr sinvm Joas.

Fra Gedeon capitulum.

188. Gedeon merkir varn herra Jesum Cristum enn Madianite daliga diðfla er fyrir kristz tilkvamv kvalðv grimliga gvðs lyð. Gedeon sigraði vvini oc læysti lyð gvðs af anavð oc yfirgangi Madian. Varr herra Jesus Cristr frelsti mannkynit fra diofla þrældomi oc þeirra þravngingvm. Enn at skyra til maunligs siðferðiss merkir Gedeon hvern sem einn trvlyndan cristinn mann. Lafinn er Gedeon hrgeinsaði hvæiti með vendi merkir læyni hiarta mannzins. vondrinn riettlæti skynsamligrar græinar goðs oc illz. hvgitið manndygðir eða krapta. enn helmvr lyti oc lavstv. Sva skyra helgir kennifeðr. at lavagarðr sa er Gedeon lagði ræyfit á merkir hæim þenna. enn reyfið helga kristni. enn davggin miskvnu heilags anda. þiat þa yrðiz davgg a ræyfið er hin blezaða mær Maria gat sou gvðs varn herra Jesum Crist. oc þaðan af davggvaðiz lavagarðrinn þa er hæilog cristni yfir fliotandi hæiminn trvði a þann sama sinn lavsnara Jesum Crist. Nv var ræyfit lagið i lavagarð. þat er sæl mær Maria vavkvaðiz af gvðs krapti oc speki. enn Gyðinga þioð þornaði af vtrvlæik. Enn merkir þvrrlæikr garðzsins mæydom sellar Marie. enn vavkva ræyfissins friolæik moðvr drottins. Oc því segir David sva. at drottinn ste niðr sem davgg a ræyfi. þiat hann væitti friolæiks avǫxt moðvr sinni [enn tok æigi því helldr brottv mæydominn. Margar eiginkonvr Gedeons merkia margar kirkivsoknir oc margar þioðir þer er samteingðar ero Cristi i hæilagri trv. Enn synir Gedeons ero sierhverir kristnir menn. Enn frilla sv er hann gat með Abimeleeh er Gyðinga þioð. af því [frilla er synǫvg er.

Er Gyðingar villtvz fra guði.

189. Skiott eptir andlat Gedeons villtvz Gyðingar af rettvm vegvm oc horaðvz með hæiðinni þioð Baalim. friðmælltvz við skvrð-goð Baal oc hietv at þeir skylldi hann dyrka. enn þeir glæymǫv gvði sinvm er þa frelsti vndan vandv valldi allra sinna vvina. er hvaðan æva hǫfǫv þeim agang væitt. Oc enga miskvnn gerǫv Jsraelite við hvs Gedeonis i ǫmbvn allra þeirra goðra hlvta er hann hafði giort þæim.

Abimelech frilloson Gedeonis for eptir andlat favǫvr sins i Sic-chem til moðvrfrenda sinna. Hann kallar saman alla sina frendr þa sem þar vorv oc segir sva til þeirra. Þat legg ec til með yðr. at þer stefnið þing við alla borgarmenn i Sicchem. oc telit fyrir þeim at ǫllvm yðr samt er betra at æinn hravstr hǫfðingi riki yfir yðr helldr enn hitt at bva vndir anavðaroki allra svna Gedeonis. oc drottni yfir yðr. lxx. manna iafnfram. Hvgsit þat oc allir samt. at ek em yðarr nainn frendi oc ecki verr til hǫfðingia fallinn enn bræðr minir. ero þeir allir yðr vskylldir. Moðvr brgðr hans oc aðrir nafrendr kalla nv saman allan borgar lyð. tia oc tina fyrir þeim þessor orð sem Abimelech hafði lagt vndir tvngvrætr þeim. flvttv þeir alla vega hans mal. kallaðv hann vera sinn broðvr oc allra manna bazt til hǫfðingia fallinn. oc sva gatv þeir sinvm fortavlvm fram komit at allt folk sneri til hans sinni alvǫrv. Læiddo siðan Abimelech i blothvs goða sinna Baal oc Berith. lvkv vpp fehirǫzlor oc gafo honvm af goða feno. lxx. pvnda silfrs. Með þesso fe læigði hann ser lið einlæypinga felavsa.

Her segir af Joathas. capitulum.

190. Abimelecch hefr nv þenna ransflocc i Sicchem. ferr fyrst til Ephra til favǫvrhvs sins oc tekr þar broðr sina syni Gedeons. lxx. manna oc drepr þa alla a einv bergi vtan enn ynxti er het Joathas komzt vndan læyniliga. Eptir þat samnaðvz saman allir karlmenn i Sicchem oc setia Abimelech havfðingia yfir sig oc gefa honvm konvngs nafn vndir eik einni. Sem Joathas frettir at Abimelech var til konvngs tekinn. ferr hann a blæzanar fiall er heitir Garram. stendr þar a kolli fiallzins oc kallar hátt sva segiandi. Hæyrit mic menn Sicchem segir hann. sva sem þer vilit at gvð hæyri yðr. þial ek man scgia yðr eina dǫmisǫgv. Skogtre forv at velia oc vigia ser konvng. þav fvndv i fyrstv viðsmiorstre. oc savgǫv sva til þess tres. Vertv konvngr oc bioð yfir oss. Viðsmiorstre svaraði. Hverso ma þat vera at ek fyrirlata feitleik minn þess er nyta oc niota beði gvðar oc menn. enn ec taka i staðinn hræring oc vkvirlæic milli skogtrea. Forv þav þaðan oc fvnndv fiktre. sva segia þav. Kom þv oc tak riki yfir oss. Fiktre svarar. Hvat man ek glata oc gefa vpp sǫtlæik minn oc ilmandi avǫxto enn fara oc hræra mic milli annarra trea. Nv tala þav sva til vintress. Kom þv oc bioð yfir oss. Vintre segir sva. Verþi þat æigi at ek fyrirlata vin mitt. þat er beði gleðr gvða oc menn. enn ek hrærvmzc með skogtream. Nv komv skogtre til þess tress er ramnvm h ę titir oc mælltv sva. Vertv varr yfirkonvngr. Ramnvm svarar. Ef þer skipit mik með alvǫrv yfir yðr konvng. þa komit þer oc hviliz fyrst vndir skvgga minvm. Enn ef þer vilit þat æigi. þa kæykiz elldr af ramno oc eyði ǫllvm cedris Libani. Nv þa segir Joathas. ef þer Sicchems menn hafit þetta gert vel oc riættliga við Gedeon favǫvr minn andaðan oc við hans hyski oc golldit honvm makliga ǫmbon sinna goðgerninga er hann barðiz fyrir yðr oc lagði lif sitt i haska at hann frelsti yðr vndan valldi Madian. enn nv risv þer vpp i moti hvsi oc drapvð syni hans. lxx. manna yfir einn st ę in enn settvð ambattar son Abimelech konvng yfir bygðar menn fyrir þat er hann er frendi yðarr. nv ef þer hafit þetta gert vtan lavst oc lyti við favǫvr minn oc hans hvs þa manit þer glæðiaz með konvngi yðrvm Abimelech oc hann með yðr. enn ef þer hafit þetta rangt gert. þa m ę li ek vm þat at af Abimelech kyndizk sa elldr er vppbrenni byggendr Sicchem oc kavptvn Mello oc sva sialfan hann. Enn er Joathas hafði þetta talat. flyði hann oc for i þann stað er h ę titir Berara oc bygði þar þvi at hann ottaðiz Abimelech broðvr sinn.