Bókastaðir

Capitulum af huerium þydiz.

Delbora er at varv mali þyðiz malsnilld merkir fagrliga fyrirsavgn ovorðinna hlvta er framm flvttv helgir spamenn. Barach er þyðiz blik eða brianda merkir Gyðinga lyð þann er litt birtiz i goðvm siðvm [eða hlvtvm. helldr sva sem nockvt blik eða favlnanar briandi. Sisara merkir sialfan fiandann. enn Jabel helga cristni saman samnaða af heiðnvm þioðvm. Nv var enn Gyðingvm goðr friðr æ meðan Delbora dømði Jsraels lyð oc Barach stiornaði með henni.

Fra striði vpp aa Gyðinga lyð.

Þa er hin agiæta kona Delbora var davð. villtiz skiott Gyðinga lyðr [a villistigha fra þeirre gudlegre gotu sem hon hafði þeim a visat. giorðv þeir nv sem fyrr illa hlvti i avgliti drottins. þvi gaf gvð þa i hendr heiðingivm þeim er hæita Madianite. vii. ár i samt. sva at þeir vorv af hæiðingivm harðla miog þravngðir oc þiaðir. Enn Gyðingar hivggv ser hella i biorgvm oc fiöllvm oc bioggv sem þeir mattv ðll sin vigi til verndar. Nv sem ner allr Jsraels lyðr stirðnaði oc slærðiz moti gvði með grimmvm glæpvm. þa samnaðvz saman Madian oc Amalech oc margar aðrar avstrhalfv þioðir. sva mikill mannfiolði sem my veri. með vtalligvm vlfallda her oc hesta liði. ę tla allir með afla oc herskap a hendr Gyðingvm. oc hvar sem þeir komo eða slogv sinvm landtiöllldvm. þa æyddv þeir öllv [þvi er graskyns var allt avstan til Gaze borgar. oc með öllo ecki lietv þeir eptir af Jsraels folki at þeir dræpi eigi þat er [lifs var. æigi navt. æigi savði. æigi asna. eða avnuvr kvikendi. Sva eyddv þeir alla iorð. at allt var svart sem sviðit veri eptir þar er þeir foro. þiat þeir flvttv með ser allar sinar hiarðir oc herbvðir. Tok nv fyrir þvi miog lagt at lvðra Jsraels lyðr i asianv Madian. kallaðv þa allir Gyðingar til drottins oc baðv hann væita ser fvllting moti Madianitis. Drottinn hæyrði kall þeirra oc sendi þeim einn spamann. þann er sva mælti. þessa hlvti segir drottinn gvð Jsraels. Ek liet yðr leiðaz af Egiptalandi oc frelsta ec yðr af þian oc þreldomi oc vndan vandv valldi Egypta oc allra annarra vvina þeirra er yðr kvalðv. enn ek gaf þa vndir yðvart valld oc vapn oc þeirra iorð yðr til eignar oc sagða ek sva. Ek em drottinn gvð yðarr. eigi skvlv þer ottaz oc æigi tigna gvða Amorreorvm ę ða annarra hæiðinna þioða. oc villdo þer æigi hæyra rödd mina. fyrir þvi fellr yðr nv sva erfiðliga segir drottinn.

Her seger af Gideone ok engillinn vittradiz honum.

Maðr er nefndr Joas. hann atti bygð a fialli Effraim oc var höfðingi fyrir þvi folki er kallat var hvs ę ða hyski Ezre. Son Joas het Gedeon. enn atti hann flæiri syni. Sva bar til sem Gedeon var staddr vti a akri favðvr sins oc barði hveiti af halmi. þvi at hann bioz við sem annat folk at flyia vndan hernaði hæiðingia. þa vitraðiz honvm engill gvðs oc settiz vndir ę ina eik er þar stoð. Eingillinn mælti við Gedeon. Drottinn er með þer hinn styrkazti allra manna. Gedeon vissi æigi at engill veri. enn þo svaraði hann sva. Hæyr minn herra. ef drottinn er með oss. þa bið ek þic attv segir mer fyrir hvi sva margir illir hlvtir hafa oss at hendi boriz vm hrið. hvar ero nv þav miklo oc mætv stormerki drottins er varir fyrri feðr hafa fra sagt. at hann læiddi þa af Egyptalandi. enn nv fyrirletr hann oss oc selr i hendr Madian. Eingillinn er drottinn var ræyndar leit til hans oc mælti. Far þv oc mantv i þinvm styrklæik frelsa syni Jsraels af hendi hæiðingia Madian. vita skaltv at ek man miskvnna þer. Hann svaraði. Hvat man ek drottinn minn mega læysa ę ða frelsa Jsrael. allz er minir svæitvngar ero lægstir af ę ttmonnvm Manase. enn ek þi minnzt hattar af minvm frendvm oc hvsi favðvr mins. Drottinn mælti enn til hans. Ek skal vera með þer. oc sva skaltv sla oc sigra alla Madianitas sem einn mann. Gedeon mælti. Ef ek fann miskvnn fyrir þer. þa gef mer þat til marks. at þv bið min her meðan ek geng brottv. eftir þi sem ek vil þer ofra. Hann svarar. Her man ek biða þinnar tilkvamv. Gedeon geck hæim skyndiliga. tok æit kið slatraði oc savð. leggr siðan kiotið a disk enn lætr soðit i einn litinn ketil. oc þar með hefir hann nockora nyia bravðhlæifa. ferr nv með þetta allt saman vndir eikina oc ferir þeim er þar sat. Eingill drottins mælti til hans. Tak nv kiot þetta oc bravð oc kom niðr a hellv þessa. er her er fyrir þer. oc steyp þar yfir soðinv. Hann giorði sva. Engillinn r ę tti þa til vönd er hann hafði i hendi. oc spratt þegar elldr vpp or sleginínvm oc brendi þetta allt saman. Hvarf þa engill drottins fra avgliti Gedeons. Sem Gedeon sa at hann hafði við engil drottins talat. segir hann sva. Ho ho herra gvð. miog em ek hrǫddr at ek man dæyia. ef ek hefi eiginligvm avgvm setð engil þinn. þa mælti drottinn til hans. Friðr se þer. hirð ecki at ottaz. þviat ecki mant þv sva skiott dæyia. Siþan gerði Gedeon þar alltare drottni til dyrðar oc kallaði þat Domini pax. oc sva heitir sa staðr siðan æ drottins friðr. þat var eina nott litlv siðarr er Gedeon var heima i Effraim. at drottinn vitraðiz honvm sva segiandi til hans. Tak þv griðivng favðvr þins oc annan gnðivng. vii. vetra. far til siðan oc briot niðr blotstall favðvr þins oc goðit Baal er þessa heraðs menn hafa allz til lengi dyrkat. oc havgg þv vpp allan blotskap vmhverfis hofið. oc af þeim sama stað sem þv hefir vpp höggvit blotstallinn skaltv gera alltare a þeim steini er þv settir fyrrvm fornina yfir oc þv kallaðir domini pax. siðan tak þv oc fornfer yfir alltarit þann gamla griðivng. Gedeon gerði nv sem gvð bavð honvm. Hann kvaddi með ser at kvelldi dags. x. menn af sinvm svæinvm oc fvllgiorði þessa alla hlvti vm nottina. þiat hann ottaðiz at hann mvndi æigi na at briota hofið eða havggva vpp blotlvndinn fyrir hæimamonnvm favðvr sins ok qðrvm þeirrar borgar monnvm. ef hann veri at vm liosan dag. Nv sem heraðs menn risv vpp arla. sa þeir at blothvs Baal var niðr brotið oc allr lvndrinn vmhverfis vpphavggvinn enn þar gert nytt alltaræ oc vxa yfir lagðan. þa mello þeir milli sin. Hverr man með dómalavsri dirfð hafa þessv bellt at briota gvð várnn Baal. Ok er þeir altv vm þetta at tala. var þeim sagt at Gedeon son Joas hafði gert þessa hlvti alla. þeir gengv þegar með mikilli reiði at Joas sva segiandi. Sel þv fram son þinn. þiat hann er vlifismaðr. hefir brotið blothvs gvðs vars Báál oc högvit vpp hans hinn helga lvnd. Joas svaraði. Ero þer nv til settir at hefna honvm þetta verk oc beriaz fyrir Baal. Ek gef til annat ráð æigi vsniallara. Latit sialfan Báál hefna þeim er honvm gerði skomm. þiat ef hann er gvð sva mattvgr sem þer segit. þa man sa davðr aðr morginn kemr er brotið hefir blothvs hans. Forv þeir brðt við sva hvið. enn Gedeon fecc þar nafn af. at hann var kallaðr vpp fra þeima degi Jeroboal fyrir þat er Joas bað Baal hefna sinnar sviviröingar.

Fra þui er guð talaði við Gedeon.

Nv er þar til at taka er fyrr var fra horfit. at Madian oc Amalech oc allir avstrhalfv lyðir höfðv saman samnaz. Oc sem þeir vorv komnir avstan yfir Jordan. settv þeir sinar herbvðir i dal þeim er heitir Jezrael. Enn andi drottins var með Gedeone. Hann þæytir nv sinn herlvðr oc stefnir til sin öllo folki af heraði Abieser. Hann sendi oc boð vm allt riki Manase. at allir vapnferir menn skylldi fylgia honvm. þeir gerðv þegar sva. Hann sendi oc menn i heroð Asser Zabvlon oc Neptalim. oc komv þeir allir til hans. Gedeon kallaði þa til gvðs sva segiandi. Ef þv drottinn minn vill frelsa lyð þinn Jsrael fyrir minar hendr. sem þv hefir hæitið. þa ger mark til at ek megi æigi við dyliaz. Siþan tok hann æitt vllar ræyfi oc mælti. Nv set ec þetta ræyfi vt i lafagarð minn. Oc ef davgg er a mor (gv) n er ek kem til a reyfinv einv enn öll iorð er þvrr. þa væit ek drottinn minn at þv mvnt sem þv hefir mælt fyrir minar hendr frelsa folkit. Sva varð at vm morgvninn er hann ræis vpp var öll iorð þvrr oc davgglavs. enn ræyfit var sva fvllt af davgg. at hann vatt þar vr skal fvlla vatz. Oc enn mælti hann. Bið ek drottinn minn. at æigi ofrir þv ræiði þinni i mot mer. þo at ek gera enn annat sinni ravn til vm ræyfi þetta. Bið ec þik at nv se ræyfit æitt þvrt enn öll iorð vat af davgg. Oc sva giðrði gvð a þeirri nott sem hann hafði beðit. Hinn næsta morgin eftir þetta reis Gedeon vpp snæmma oc allr herrinn. bivggvz þa sem akafazt a hendr heiðingivm. forv siþan oc framkomv at brvnni þeim er heitir Arath. Enn heiðingia herrinn var þa i dal æinvm norðr fra þvi er het hafa hæiðr. þa mælti drottinn við Gedeon. Of mannmart hefir þv með þer. þviat æigi man ek Madian selia i hendr her þessvm öllvm. þviat þa myndi Gyðingar dyrkaz i sialfvm ser oc dramba i moti mer. oc sva segia. Vér erom frelstir með sialfra var afla vndan vfriði illra þioða. Nv kallaðv saman lyðinn. oc seg fram þessi orð sva at allir hæyri. Hverfit her nv aptr vr þessi herferð. hverr sem einn maðr sa er nockvrn vgg eða otta hefir með ser eða berr i briosti. Gedeon gerði sem gvð bavð honvm. hvrfv þa aftr af herinvm. xxii. þvsvndir. en eftir vorv með Gedeone eigi meirr enn. x. þvsvndir. þa mælti drottinn við Gedeon. Enn er mart lið með þer. nv skaltv læiða lyðinn til vatna þeirra er fram ero a veginn fyrir yðr. oc vil ek þar prova þa. Siþan [lattv þa með þer fara sem ek byð þer. enn hinir hverfi aptr er ec vil æigi at fari. Sem folkit kemr fram at vavtnvnvm. mælti drottinn enn við Gedeon. Nv skaltv sva greina lyðinn at skipa þeim saman er savtra vatn vr lofvm ser. allt æitt oc rackar metia með tvngv. enn hinvm i annan stað er at bæygðvm likam leggiazt at niðr oc drecka sva. Nv koma þeir at vavtnvnvm allir miog þyrstir. enn eigi vorv þeir meirr en. ccc. manna er baro vatn at mvnni ser með hǫndvm oc drvckv sva. en allt annat folk lagðitz at niðr. þa mælti enn drottinn við Gedeon. Með þessvm þrim. ccc. manna. sem drvckv með hǫndvm ser. man ek yðr frelsa fra heiðingia yfirgang enn selia Madianitas vndir yðvart valld. ok þa skal allt annað folk snva aptr til sinna heraða. Siþann snyr hverr maðr til sins hæima. vtan þessi. ccc. sem nv var fra sagt hvazt til bardaga með Gedeon. Enn herbvðir hæiðingia vorv þar riett vndir niðri i dalnvm.

Her segir fra þui er guð taladi við Gedeonem.

A næsto nott eftir þat er herrinn Gedeons hvarf aftr. þa mælti drottinn sva til hans. Ris þv vpp oc gack ofan i herbvðir heiðingia. þiat nv gef ek þa i þitt valld. enn ef þer þickir oeinsligra. þa fari með þer svæinn þinn er hæitir Phara. kann vera er þv kemr þar i herbvðir hæiðingia oc hæyrir hvat þeir tala. at helldr styrkiz hvgr þinn oc hiarta oc ser þa allt orvggari at ganga i moti þeim. Nv geck Gedeon ok Phara svæinn hans niðr til herbvðanna. þar sem vorv varðmenn þeir er vaka skylldo yfir her Madian i fiallzhliðinni. Enn Madian oc Amalech oc allir avstrhalfv lyðir. sva margir sem locvste þeir fvglar er sva hæita koma flestir saman. lagv niðri i dalnvm. ok þat til marks vm mannfiolðann at vlfallda þeirra oc æyki matti æigi telia fyrir fiolða sakir. Nv er Gedeon kom at varðmanna bvðinni. hæyrði hann at æinn maðr sagði dravm sinn felaga sinvm með þessvm hætti. Mier syndiz i svefni sagði hann sem einn avskvbakaðr bygghlæifr vyllti ofan or hliðinne fiallzins ri ę tt i miðiar herbvðir Madian. oc er hann kom at eno ę zta landtialldi. slo hann þat oc bravt niðr sva giorsamliga með grvnndvelli at allt varð sliett eptir. Enn hinn svaraði er sagðr var dravmrinn. Skiott reð ek dravm þenna sagði hann. Maðr heitir Gedeon Joas son. hann er einn Israelita. Nv er æigi annat hleifr þessi er þik dræymði enn sverð Gedeons. þiat gvð man gefa i valld hans Madian oc allan hans aea oc herskap. Sem Gedeon hæyrði dravminn oc sva hverso raðinn var. lofaði hann gvð oc hvarf aptr til sinna manna. sva segiandi. Risit vpp skiott þiat nv gefr gvð i varar hendr herbvðir Madian. þeir klæðaz hvatliga. siðan skipar Gedeon þeim i þria flocka. hann fer sinn lvðr i hendr hveriom þeirra. oc þar með favtvr tomar vtan loganda liosker stoð i hverri favto. Hann segir sva til þeirra. þa ær ver komvm til herbvða ovina varra. þa hafiz þer slikt at sem þer siait mik gera. at þa er ek þæyti minn lvðr. blasi þer allir i yðvr herhorn. oc hlavpvm sva i hring vm herbvðir með opi oc eggian. þiat litið vinnvm ver með vapnvm fair menn a vtalligvm her hæiðingia. Gedeon ferr nv með. ccc. manna oc k ę mr til herbvða heiðingia. þa ær varðmenn skiptvz til vavkv fyrir miðia nott. Tok þa Gedeon oc hans menn at blasa herblastr allir senn. brvtv þeir þa favtvrnar oc helldv þa vinstrvm hǫndvm liosvm logandvm. enn i h ę grvm hǫndvm hǫfðv þeir lvðra er þeir þæyttv með miklo opi oc þess hattar orðvm. Sverð drottins oc Gedeonts. Hæiðingiar i herbvðvm vǫcknvðv æigi við goðan dravm. vvrðv sva hræddir at allir flyðv þegar felmssfvllir ǫpandi oc ylandi. Enn æigi at helldr lietti lvðragangi þav. ccc. manna er vorv með Gedeon. Ok sva mikinn otta sendi gvð i allar herbvðir Madian. at þeir veslir sem vitlavsir bǫrðvz sialfir oc drapvz með sinvm sverðvm i flottanvm. Nv sem Jsraels folk heyrir lvðraganginn oc ser elltan her hæiðingia. þa s ę kia Jsraelite til af riki Neptalim oc Asser oc allir kynsmenn Manase við. oc fylgia flottamonnvm Madian með opi oc eggian. Gaf þa enn herra gvð halæitan sigr sino folki. Gedeon sendi þa boð vm alla fiallbygð Effraim oc bað at Gyðingar þeir er þar bygðv skylldo gera i moti hæiðingivm oc varða þeim avll vǫtnfavll oc vavð a Jordan til yfirferðar. þeir bregða við skiott sem þeim koma boð. hlavpa nv saman allir bygðarmenn Effraim oc taka oll vavð a vǫtnvm allt til þess staðar er heitir Bethbara. Siþan snva þeir i mot Madian. Fiorir konvngar er fyrir vorv hæiðingia herinvm hi ę lv sva. Oreb oc Zeb. Zebee oc Salmana. Nv sem þeir menn er komnir vorv af Effraim hvrfv i mot hæiðingiom. handtokv. ii. af þessvm hǫfðingiom er aðr vorv næfndir Oreb oc Zeb. oc drapv þa baða þar sem siðan ero avrn ę fni við kend. Oreb a biargi þvi er þaðan af het Oreb. enn Zeb við vingarð er siðan er kallaðr Zeb. þeir hǫfðv með ser hǫfvð konvnganna oc forv þar til er þeir fvndv Gedeon við Jordan. þeir talvǫv til hans með mikilli ræiði sva segiandi. Hvi þottizt þv þer æinn sva ærinn. at þv villdir oss æigi i fyrstv kalla með þer. er þv fort at beriazt við hæiðingia Madian. Oc varo i illv fari her vm. at viðrlægt var at þeir myndi a hann raða með afli aðr hann svaraði sva. þolit vel þiat yðr hefir h ę nt mikit happ sva at viðfregt man verða. þiat drottinn hefir sellt vndir yðvart valld oc vápn konvnga Madian Oreb oc Zeb. ok hafit þer vvnnit þann sigr sem langt er vm mitt magn at afla slikv. sem þat er at likendvm at ecki megi plogarar heraðzs Abiethzer iafnaz i nockvrvm hlvtvm við agiæta þioð Effraim. Nv við þessvr hans orð s ę faðiz ræiði þeirra er þrvtnat hǫfǫv honvm i mot.