Bókastaðir

Her byriaz af domendum fyrst af Chalef.

Efter andlat Josve læitaði Jsraels lyðr raðs við gvð sva segiandi. Drottinn. hverr skal nv vera varr hertogi oc höfðingi at ganga fyrir oss at hæyia bardaga við hæiðinn lyð Chananevm. er enn byggir þetta land. Drottinn svaraði. Sa lyðr er kominn er fra Jvda skal vera fyrir herskap. þiat ek gef heiðingia i hans valld. Af nafni Jvda sonar Jacobs ens gamla ero Jvðar kallaðir hans ættmenn. Jacob hinn gamli het avðrv nafni Jsrael. oc er þaðan af kallaðr optliga Jsraelite allr Gyðinga lyðr ę ða Jsrael. sa er kominn er fra hans sonvm. xii. þetta nafn Jsrael gaf sialfr gvð Jacob. þa er hann vitraþiz honvm i Bethel. sem segir i Genesy. Jvðar kallaz nv saman oc gera rað sin. þeir tala sva til ættmanna Symeons. þat er varr vili at ver striðim allir samt a heiðingia. með þvi moti at þer væitið oss lið at vinna oc frelsa vart riki. enn siþann ver yðr i yðrv hlvtskipti. Sva gerðv þeir sem Jvðar mællto oc forv þegar a hendr hæiðingivm. Enn gvð gaf þeim i hændr hæiðnar þioðir Chananevm oc Ferezevm. J þeim stað er Betzech hæitir fvndv þeir einn konvng rikan oc rammsan bardagamann er het Adonibezech. slo þar þegar i bardaga oc sneri bratt mannfalli i lið konvngs. oc fiello hæiðingiar er kallaðir vorv Chananei oc Ferezi. enn Jvðar fengv sigr oc drapv i Bezech. x. þvsvndir hravstra dreingia. En Adonibezech flyði or bardaga. Jvðar sotto eptir honvm oc gatv handtekit hann. oc hivggv framan af fotvm hans oc fingrvm. þa mællti hann. Rættlátr er gvð oc gelldr mer nv makliga þat er ek hefi til vvnnit. þiat. lxx. konvnga af mer herteknir at afstyfðvm fremstvm kavglvm fota oc fingra hafa samanlesit ser til fæðv mola vndir mino borði. Siþan flvttv Jvðar hann i Hiervsalem oc þar do hann. Nv settvz Jvðar vm Hiervsalem oc vvnnv hana. oc slogv menn sverðvm enn brendo borgina alla. Eptir þat bavrþvzt þeir við hæiðinn lyð Chananevm er bygðv i fialldavlvm svðr fra borginni oc sigrvðv þa. Siþan forv þeir til motz við Chananevm er bygðv i Ebron. sv borg het fyrr Carcatharbe. þar drapv þeir Sisai Haiman oc Tholmai. þa höfðingia er sva hi ę tv. þaðan forv þeir a hendr hæiðingivm þeim er bygðv Dabir. sv borg var aðr kavllvð at fornv Carialthsepher. þat er at varv mali letrgerða borg. J þenna tima stiornaði Chaleph er fyrr var getið Gyðingvm i stað Josve. hans dottir het Axa. Chaleph atti allt riki i Ebron. sem aðr var sagt. Nv sem Jvðvm væitti erfitt at vinna borgina Dabir. þa mællti Kaleph. þeim manni sem vinnr Dabir oc æyðir hana. skal ek gipta Axam dottvr mina. Othoniel het maðr. hann var son þess mannz er het Cenez. Othoniel var broðvrson Chaleph. hann vann borgina oc geck siðan at eiga Axam. Ok er þav forv fra brvllavpi oc Kaleph fylgði dottvr sinni a læið. þa minnir Othoniel Axam a. at hon bæiði favðvr sinn gefa ser til eignar einn akr. Hon snyr at feðr sinvm sitiandi a asna sinvm oc andvarpaði miog. Kaleph spvrði hvat henne vere. Hon svaraði. Faðir minn gef mer blezan. þv hefir gefit mer þvrra iorð i landsvðri. bið ec at þv gefir mer nv vavkva iorð. Hann gaf henne þegar iorð davggvaða beði ofan oc neðan. Chaleph merkir i þessvm stað skaparann sialfan. enn Axa dottir hans cristins mannz salv. þess er synða iðrazt með viðrkomning hiartans. sem Gregorivs pavi skyrir i dyalogo.

Judar wnnu borgirnar.

Jvðar forv nv sem þeir hǫfðv heitið með ę ttmonnvm Simeons oc bavrðvz við hæiðingia Chananeos. er bygðv i þeirri borg er Sephath het. oc drapv þann lyð. oc er sv borg siþan kavlloð Horma. þat er bannsett at varo mali. Eptir þat vnnv þeir Gazam oc Askalon oc Accaron með ǫllvm heroðvm oc rikivm þeim er liggia vndir þessar borgir. Oc þiat drottinn var með þeim eignvðvzt þeir allar fiallbygðir oc vppl ę g heroð. enn dalbygðir mattv þeir ægi vinna. þiat heiðingivm vann þar mikinn styrk gnogt hestaliðð oc bardaga bvnir vagnar með morgvm vigv ę lvm. Nv geck með slikv moti hverr kynþattr sona Jsraels til eiginnar iarðar sem hlotnaz hafði oc striddv við hæiðingia. Enn þo i hverio hlvtskipti lifðv eftir nockvrar hæiðnar þioðir oc bygðv með Jsraelitis. Enn þa er Gyðingar staðfestuzt i riki. skattgilldo þeir Kananeos oc gerðv sett við þa oc veittv þeim bygðarlag með ser. Enn þeir hæiðingiar er Amorrei vorv kallaðir þravngðv sva þi folki er komit var fra Dán a þi fialli er Ares hæitir. at ættmenn Dáns naðv með ǫngv moti at koma niðr a iofno. ok fyrir þvi bygðv þeir i fiallborgvm þeim er sva heita Achilon oc Salabim. Enn kynsmenn Josephs vrðv hæiðingiom harðir viðreignar. þiat gvð var með þeim. þat var þa er þeir gengv til sins hlvtskiptis. at þeir komv i Bethel oc satv vm borg þa er fyrrvm het Lvza. þa sa þeir mann einn ganga fra borginni. þeir meltv við hann. Syn oss inngavngv borgar þessar oc manvm ver gefa þer grið. Hann gerði sva. Vvnnv þeir þa borgina oc drapv menn alla. nema þessvm manni gafv þeir frið oc frelsi allri hans ætt oc eign. For hann þa með allt sitt a iorð Achim oc gerði ser þar borg oc kallaði Lvzam. oc sva heitir sv borg enn i dag.

Drottinn sender eingil sinn til Gydinga ly (ðs).

Nv fyrir þi at Gyðingar hǫfðv gert sattmal við hæiðingia i moti gvðs boði. þa sendir drottinn til þeirra engil sinn i þeim stað er siðan het gratandi manna staðr. Enn engillinn talar sva til þeirra.

Ek em sendr at segia fram þessi orð drottins. Ek leidda yðr segir drottinn yðvarr. af Egyptalandi a þa iorð sem ek hi ę t feðrvm yðrvm. oc sagða ek at ek mynda æigi rifva sattmal mitt við yðr at eylifv. oc þo með þeim maldaga at æigi skylldo þer semia sattmal við þessa landz menn. oc þer skylldvt briota hof þeirra oc havrga. Nv villdv þer æigi hæyra rödd mina segir drottinn. fyrir þvi vil ek æigi æyða hæiðingiom ę ða af ma yðrvm asianvm. til þess at þer hafið æ vvini at beriazt. við. oc þeirra gvðar se yðr til tions oc tapanar. þa er engill drottins hafði þessi orð talat fyrir öllo Jsraels folki. gret allr lyðr með mikilli sorg oc svt. Ok heitir þar siþan sytandi manna staðr æða gratandi. oc þar ferðv þeir fornir gvði drottni sinvm.

Gydingar gerdu enn vdaader.

174. Sem Josve var davðr oc Chaleph oc allir hinir æzsto [ölldvngar Jsraels. þeir sem verit höfðv með þeim Moyse oc Josve oc seet þav stormerki sem gvð hafði gert með þeim. oc aðrir risv vpp i þeirra stað. þeir sem æigi visso hveria hlvti gvð gioröi við þeirra feðr. þa tokv Gyðingar at gera illzkvr oc vdaðir i avgliti drottins. sva at þeir fyrirl ę tv lifanda gvð feðra sinna. er þa hafði leiðt af Egyptalandi. Enn þeir fylgðv falsaðvm gvðvm heiðinna þioða. er bygðv vmhverfis. oc tignaðv skvrðgoð er sva hi ę tv Báál oc Astaroth. oc ræittv sva reiði drottins i gegn ser. þar fyrir syndi gvð þeim sina r ę tlvisa ræiði oc gaf þa i valld vandra hermanna. þeirra er þa selldo með verði vvinvm þeirra. er bivggv vmhverfis i þian oc þr ę ldóm. ok mattv þeir ecki viðrnam væita sinvm motstoðvmonnvm. þiat hvert sem þeir villdo fara ę ða flyia. þa var æ yfir þeim hefndar hönd drottins fyrir þeirra illgerðir. sva at hvervitna vorv þeir akafliga kvalðir. þar til er gvð drottinn sneri til þeirra mivkri miskvnn oc sendi þeim domendr at frelsa þa af fianda yfirgang oc anavð. enn siða oc semia folkit með stilliligri stiorn til hlyðni við almatkan gvð oc dyrðligvm dömvm sinna fyrri feðra. Enn [þiat þeir villdo æigi miog hlyðnaz þeim domendvm er gvð gaf þeim. þa for sva lengi fram. at þeir lifðv at nockvrv hofi meðan domendr stiornaðv þeim. enn þa iafnan er domandi var davðr. vikv þeir aftr af þeim visenda veg. er þeir vorv a læiddir. oc gerðv gagnstaðliga hlvti gvðs boðorðvm. sva at vngir menn gerðv þa flæira oc mæira illt. ef þat m ę tti. enn þeirra feðr höfðv gert. fylgiandi oc fagnandi gi ę zskvlavsra goða blotvm heiðinna þioða. oc villdo vist eigi fyrirlata þann vanda oc hinn vesta veg. er þeir höfðv vaniz at ganga. Ok þar fyrir vöcktv þeir vpp gvðs ræiði i gegn ser. at sialfr drottinn segir sva. Fyrir þi at þessi þioð hefir brigðt oc brvggat satmali minv. er ec samða við feðr þeirra. oc vilia þessir menn æigi hæyra röðd mina. þa man ek nv æigi æyða þeim hæiðnvm þioðvm. sem Josve hefir eftir leift þa er hann andaðiz. at ek mega sva ræyna Jsraelitas. hvart þeir vilia ę ða eigi ganga þa gavtv sem feðr þeirra oc varðvæita vegv mina. Nv ero þessar hæiðnar þioðir þer ær gvð æyddi æigi fyrir Gyðingvm. v. höfðingiar Philistinorvm rikia. allir Chananei. Sidonii oc Evei. er bygðv við fiall er Libanvs hæitir. allt fra fialli Hermon til þess er fram k ę mr i þat riki er hæitir Emath. Bygðv nv Gyðingar með þessvm þioðvm er sva hæita. Chananei. Ethei. Amorrei. Pherezei. Evei oc Jebusei. oc gengv at æiga d ę tr þeirra oc giptv þeim sinar d ę tr. oc glæymðv sva gvði sinvm at þeir þionaðv skilmiligvm skvrðgoðvm Baal oc Astaroth. Oc þi r ę tti drottinn sinn reiðisprota yfir þa. sva at hann selldi þa i valld konvngi Mesopotamie. er het Cvsanrath. oc þionvðv þeir honvm vndir anavðaroki. viii. ár. Jsraelite kallaðv þa til gvðs sins. enn hann hæyrði b ę nir þeirra oc sendi þeim hialparmann þann er þa frelsti Othoniel broðvrson Chaleph oc mag. sem fyrr var getið. Var með honvm andi drottins oc giorðiz hann domandi yfir Jsrael. Dregr hann nv her saman oc ferr at beriaz við Cvsanrath Syrlandz konvng. Giefr gvð heiðingia i hans valld. sva at hann sigraz i þeirri orrostv oc drepr konvnginn. Höfðv þa Gyðingar goðan frið oc frelsi meðan hann lifði. Othoniel var domandi yfir Gyðingvm. xl. ára oc andaðiz siðan.

Her seger fra Eglon konungi ok þui er Aoth drap hann. þa er andaðr var Othoniel. avkaðv Gyðingar illgiorðir i avgliti drottins. fyrir þvi vacti hann vpp i mot þeim Eglon konvng þeirra þioða er Moabite hæita. Komo til liðs með honvm þeir menn er kallaðir vorv synir Amons oc sa lyðr er het Amalech. For Eglon konvngr með vvigian her a hendr þeim Gyðingvm oc barðiz við þa. oc vann i fyrsto borg þa af þeim er hæitir Palmaria oc eignaðiz. Siþat lagði hann vndir sik allan Israels lyð. sva at Jsraelite vorv lyð-skylldir vndir Eglon konvng af riki Moab oc þionoðv honvm. xviii. ár. þa kallaðv Gyðingar enn til gvðs drottins sins. Enn hann l ę it þegar miskvnnar. avgvm a þa oc ræisti þeim vpp agg ę tan hǫfðingia. þann er þeim hialpaði. Sa er nefndr Aoth. hans faðir het Gera son Gemini. Aoth vorv iafnbvnar baðar hendr til bardaga. Jsraelite bæiddv Aoth fara oc fera Egloni konvngi giafir þer er þeir sendo honvm. Aoth iataði sendifavrinni. Enn aðr hann byggiz heiman. smiðaði hann ser sax eineggiað. oc a miðiv saxinv hialt ę ða fornám þvers lofa langt. þesso vapni gyrðir hann sik vndir yfirhofn a hægri hlið. Siþan ferr hann oc fram k ę mr i riki Moab oc ferir giafarnar Egloni konvngi. Eglon var mikill maðr oc vinatvliga fæitr oc digr fra þi sem flestir menn aðrir. Nv sem Aoth hafði ofrat konvngi giðfvm þeim er sendar vorv. sneri hann þegar brottv með sina felaga oc fǫrvnæyti. Ok er hann var kominn fram vm Galgala. þar attv hæiðingiar hof stor. þa mællti hann til sinna manna. Farit nv fram a veginn til þess staðar er heitir Serath oc biðit min þar. þiat ec a erendi aptr til konvngs. Oc er hann kom fyrir Eglon. segir hann sva til hans. Ek hefi ę itt læyndareyrindi til þin konvngr. Enn hann bavð þegar sinvm monnvm at gefa hlioð til oc naðir. Dreif þa vt or herbergino allt folk. sva at konvngr sat ę inn eftir i lopthvsi agætv. er hann atti oc var vanr at hafa fyrir svmarherbergi. þa geck Aoth at honvm oc m ę llti. Mins drottins orð oc erendi hefi ek þer at bera. Konvngr spratt vpp skiott af stolinvm. er hann hafði setið á. En Aoth drap sinni vinstri hendi a sina h ę gri siðv oc bra saxinu ę ða mækinvm hart oc titt oc lagði framan i kvið konvngi sva mattvliga. at þegar geck vpp yfir hialltið. oc æigi tok hann saxit or sarino. þviat fornamit hafði fest i istrvnni. bratt hann þa fra ser ǫllo saman. ok við davðann sprændi fram savrr-inn nattvrvliga af læyni kviðarins. Aoth lokar oc l ę sir nv innan lopt-hvsit sem vanndligazt. gengr siðan ofan vm riðit i vndirskemmvna oc þar vt. Enn er konvngs menn koma at lopthvs dyrvnvm vtan oc sa at læst var. ætlvðv þeir i fyrstv. at konvngr þeirra myndi ganga eyr-na sinna oc hafa þvi byrgt hvsit. Stoðv þeir þar sva lengi at þeim læiddiz. oc vndra hvi æigi var vpp lokit. læita nv inn vm siðir i vnd-irhvsit oc sva vpp i loptið. finna þar sinn herra liggia davðan a golf-ino. Enn vegandinn var allr i brottv. þiat meðan þeir stallraðv vti fyrir dyrvm. þa flyði Aoth fram vm blothvsin ok kom i Serath til sinna manna. ok l ę t iamnskiott kveða við lvðra a fialli Effraim. Drifa þa Gyðingar at honvm. þeir er næstir vorv. oc s ę kia sva ofan af fiallinv. at hann var sialfr i ferðar broddi oc eggiaði sina menn sva segiandi. Fylgið mer dr ę ingiliga. þviat drottinn er með oss. oc hefir gvð nv gefit vara vvini alla Moabitas i vart vald. þeir forv fyrst oc toko alla vego oc vavð a Jordan. er lagv til rikis Moab. sva at þeir lietv ę ngan mann af Moabitis yfir komaz ana. oc drapv af þeim i þvi sinni. x. þvsvndir. alla þa er hravstaztir vorv oc aflamestir. sva at engir af þeirra kenpvm komvz vndan. oc a þeima degi lægði sik lyðr Moab vndir Jsraelitas. Friðaðiz þa enn oc lietti bardaganvm fyrst i stað. Hinn agiæti Aoth dømði Jsraels lyð. lxxx. ara. eptir þvi sem segir Ymago mvndi. þat segir oc sv sama bok. at a hans davgvm varð sa hinn mikli bardagi við Gabaon. er striddvz sialfir Gyðingar. þviat kynsmenn Beniamin væittv lið Gabaonitis. þviat þeir vorv i þeirra hlvtskipti oc þeim lyðskylldir. enn i mot striddv allar aðrar ættir Jsraels. Enn tilgang þessar orrostv segir sva Specvlvm ecclesie oc enn flæiri bǫkr.