Bókastaðir

Fra ferð Moysi ok fra Sephoro.

Moyses tok husfru sina Sephoram ok syni sina. ii. utan guds bodskap. setti þau aa asna ok uendi sinum ueg til Egiptalandz. hafandi guðs uǫnd ser i hendi. Taladi gud þa enn til hans sua sem hann uar i ueginum. Far aptr til þers at þu gorir ǫll þau takn ok tilsyni fyrir Pharaone. sem ek hefir i þina hand skipat ok sett. Hans hiarta man ek hardna lata. sua at hann man eigi lidugan uilia gera ok upp gefa minn lyd. Enn sua sem Moyses kom i þann stad sem farandi menn uaru uanir um at buaz ok hann ætladi snæda fara. þa kom guds engill medr brugdnu suerdi honum i mot. sua sem buinn til at drepa hann. fyrir þa sǫk at hann flutti konu sina ok syni moti guds uilia medr sér. huar af er honum matti leiða mikit hindr ok tálman. ella fyrir þat er hann flutti annan sun sinn uskirdan medr ser. En adr hafdi hann annan letthlegha skirdan skurdarskirninni. þiat eigi er þeim truanda. sem annan sueininn segia eptir hafa uerit medr mági hans. þar sem fyrr uar sua sagt. at hann flytti medr ser. ii. sina syni. Fyrr nefnd husfru hans Sephora bra uid skiott. sem hon sa at engillinn ę tladiz fyrir þenna skylld at drepa bonda hennar Moysen. ok tok einn hardla huassan stein. meðr huerium er hun af sneid hinn fremzta part getnadarlim sins sonar. eptir þi sem i skurdarskirninni uar skipat. þiat Moyses uar sua þrǫngǫr af englinum at hann matti þat eigi gera. Huadan af er hun reiddiz gripandi sueinsins fætr ella engilsins. ok taladi sua til sins bonda. Huart er þu mer bloda brudgumi edr eigi. Sem hun segði sua. huart skylldumz ek af þinum hiuskap til þers at gera sua mikinn glæp at hella ut mins sunar blodi. Medr ebreskum monnum er sua skrifat. at Sephora tok fætr Moysi. ok taladi til hans þilikum ordum. Mitt blod helltiz ut i mins sunar blodi. til þers at mykia ok stǫdua engilinn. er þer ognadi dráp ok dauda. Eptir þat gaf engillinn Moysen lausan ok lidugan. Sephora for ok heim aptr til fedr sins med sun sinn. Sua segia nockurir menn. at af þessarri gord Sephore hofz sa uani at snida medr steinknifi i skurdarskirninni. Enn sumir segia at sa uani hofz af þi. at hertogi Josue gerdi sua uid folkit i Galgalis. sem i sealfs hans sogu man heyraz mega.

Fra þeim bræðrum Moyses ok Aaron ok af Pharao konungi.

Moyses for nu einn saman þann sama ueg sem til Egiptalandz laa. ok hafdi uǫndinn i hendi ser. Gud uitradiz þa bræðr hans Aaron ok bad hann framm i eydimǫrkina fara. þa sem liggr nærri fiallinu Synay. Hann gǫrdi sem honum uar bodit. ok mætti þar uid fiallit brødr sinum Moysi ok minntiz medr hann. Sagdi Moyses honum þa aull þau takn ok tal sem gud hafdi honum teed ok boðit. foru þeir þa baðir samt ok kalladu til sin alla framazta menn ok skilrikazta ok hina ellztu af Jsraels folki. Taladi Aaron þa ok teedi þeim oll þau ord sem gud hafdi talat medr Moysen. gorandi þar medr stortákn sua at þeir sá upp aa. ok fyrir þa sauk trudu þeir þeim bræðrum þa þegar i stad. at þeir heyrdu at gud drottinn mundi nu vitiat hafa Israels sona ok litit hafa þeirra kuql ok neyd. Luttu þeir litillátliga dyrkandi gud.

Eptir þat gengu þeir Moyses ok Aaron framm fyrir Pharaonem ok toludu sua til hans. þersi bod ok ðrindi sendi þer gud drottinn Israels folks. Gef ok ger lidugan lyd minn. at hann fornfæri mer i eydimðrk. Hann svaradi. Huat herra er hann þers at ek lyði sua mikit upp aa hans tal. at ek gefa lidugan Jsraels lyd. Ekki kennir ek þann herra. man ek fyrir þann skylld ekki Jsraels folk upp gefa. þeir taladu þa enn. Ebreskra manna gud kalladi oss. at uer færim. iiiia. daga leid þers ðrindis i eydimðrk. at uær offrim þar ok fornfærim gudi drottni uarum. at eigi komi nockut hættligt sverd edr daligt drep yfir oss. scolastica hystoria. Eigi bidr nokkurn gagnstadleik edr tuifalldleik i þersum þeirra ordum. at þeir nefndu. iii. daga til þersarrar ferdar. at folkit mundi þaleidis liettliga ut hafa uerit leidt af Egipto. ef Pharao hefði þeim gott orlof gefit. þo at þat vyrdi nu langr uegr hia þi sem heyraz man mega. Her minnti Moyses konunginn upp a þa lidueitzlu ok uelgerning sem hann ueitti Egiptalandz monnum. þann tima sem þeir uaru þrðngdir ok bardir af Blalendingum. eptir sðgn Josephi. ok bad hann aa minnaz aull þau haskasamlig uerk ok erfiði sem hann hafdi fyrir þeirra skylld þolat. let þat fylgia. at hann hefdi eigi makliga ombun ok erfidislaun af þeim tekit fyrir sina uerdskylldan. ok þar medr sagdi hann þa luti sem teduz i fiallinu Synay. Her i mot gaf konungrinn honum ok gallt spott ok skalkheid. kallandi hann sinn ræddan ok flóttagiarnan þræl. segiandi hann nu fyrir styrialldar sakir ok ufridar aptr hafa horfit. Hann taladi sua til beggia þeirra. Fyrir hueria skylld kallzadut þit Moyses ok Aaron folkit fra uerkum sinum ok orku. farit aptr. kalla ek raad til orku yduarrar ok byrða. Sidan taladi hann til sealfs sins þionostumanna. Sialfir þer séð. at þersi lydr geriz driugum landz herr. ok at þat folk uex æ ok fiolgaz. huersu miklu meirr ok framarri man þat fiolgaz at þi. ef uer gefum þeim nockura huilld af erfidisuerkum.

Aa þann sama dag let Pharao kalla ser uerkstiora. þa sem yfir hina ebresku uaru skipadir. ok taladi sua til þeirra. Nu skulut þer engan tima þeim sádir gefa til þers hedan ifra. at þeir mali þær ok ellte þar med tiglit. eigi ok til þers at þeir steiki tiglit þar med.

Fari þeir helldr sealfir ok leiti ser þar at sáádum ok elldiuidarstikum edr sprekum. sem þeir kunnu finna ok fáá. ok geymit þo þers inn-uirduliga. at þeir skulu iafnmart griot gera dagliga sem fyrr hafa þeir gert. ok i engu uætta minka þeirra orku ok erfidi. þeir eru allz of frealsir ok sealfradir. ok fyrir þi beidaz þeir i brott. ok sagdi sua. Fǫrum ok fornfærum gudi uarum. Nu skulu þer enn allt framarri þrysta þeim ok þrǫngua med erfidissuerkum enn fyrri hefir ueriL ok uita ef þeir kunni sik þa giǫrr meirr. ok lydi eigi upp aa nokkurar lygifortǫlur. þeir foru til fundar uidr hina ebresku flytiandi þeim allan þenna konungsins bodskap. ok sǫgdu sua. Farit ok samnit ydr þar sádum ok elldiuidarstikum. sem þer kunnit þau at taa. ok hugsit ydr sua um. at ekki uætta skal þo af leggiaz ydru uerki ok erfidi.

Her segir af aanauð ebreskra manna þar til er guð villdi frelsa þa.

Hinir ebresku dreifduz þa ok rakuz driugum um allt Egipta-land at leita ser at sádum. uaru þeir sua kualdir bædi nætr ok daga. at þeir sǫmnudu um nætrnar saadum enn um dagana gerdu þeir tigl-griotit. þar med gengu uerkstiorarnir hinir egiptzku fastafari med freku at þeim ok sogdu sua. Fyllit dagliga sua framt allt ydart uerk ok orku. sem þa er ydr uaru sadir gefnar. þar medr uaru hinir ebresku uerksins formenn iafnliga bardir ok driugum lamdir af hinum egiptzkum uerkstiorum. huerir er sua tǫludu til þeirra. Fyrir huern skylld fylli þer eigi þat mátér i tiglgerdinni huarki í giar ne i dag. sem ydr hefir sett uerit. Formenn Jsraels folks gengu þa fyrir Pharaonem ok sogdu sua. Fyrir hueria grein gerir þu sua rangliga uid oss þræla þina ok þionostumenn. ver kunnum nu eigi sadir at fáá edr adra naud-synliga luti til uarrar gerdar. ok þo skulum u ę r fylla hina fyrri tolu ok matér i sialfri gerdinni. Se nu at uær þionostumenn þinir erum lamdir. ok urettliga er gort uid þenna lyd. Hann svaradi. þer erut syslulausir ok allz of frealsir. fyrir þa sauk beidiz þer a brott ok at fornfæra gudi ydrum. Farit brǫtt ok uinnit ok erfidit. Engar saadir skulu ydr gefaz. ok þo skulu þer hina fyrri tiglgerdarinnar matéér ok tolu fylla ok fullgera. Ok þegar sem þeir gengu ut af konung-sins hall. mættu þeir þeim Moysi ok Aaron. ok tǫludu sua til þeirra.

Seai nu gud ykkra gerd i gegn oss ok hegni. þiat sua leidiliga hafi þit oss gort i ykkru tali ok fula uid Pharaonem ok alla hans menn. sem þit hafit honum suerd gefit at halshoggua oss medr.

Moyses sneriz þa til guds ok sagdi sua. Fyrir hui lætr þu lyd þenna kueliaz drottinn minn. edr fyrir hueria sǫk sendir þu mik hegat. Fra þeim tima sem ek gekk fyrir Pharaonem ok ek taladi nockut af þinu nafni. þa kuelr hann ok pinir enn framarri þitt folk. þi sidr frealsadir þu þat. Gud taladi þa enn til Moysen. þu mant nu skiotligha siá. huat er ek man gera ok framm fara uid Pharaonem. fyrir þann skylld at hann man eigi lydinn utan fyrir sterka hand lidugan gefa ok af sinu landi ut láta fara. Ok enn sagdi hann sua. Ek er saa sami drottinn. sem uitraðiz Abraham. Ysaach ok Jacob. ok þa tiada ek þeim eigi mitt nafn Adonay. þat er sua sem ualld ok sterkleiki. Enn þo stadfesta ek mitt sáttmál med þeim. at ek skyllda þeirra utlegdarland. sua sem Chanaansland er. þeim gefa. Ek hefir nu heyrt Jsraels suna sorg ok sut af þi at egiptzkir menn þrǫngua ok þrælka þa. ok af þi at ek endrminniz nu mins sáttmals ok fyrr sagdz skilmaala. þa seg Jsraels sunum. at ek gud drottinn man leida þa ut af myrkuastofu egiptzkra manna medr haleitum armlegg ok hardri hand ok sterkum áfallzdomum. man ek þa leysa ok frealsa af þeirra þrældomi. þar med man ek þa minn lyd gera. ok þeirra gud man ek þar uera. Huadan af manut þer allir samt uita ok uisir af uerda. at ek er sa gud drottinn sem þa frealsadi ok utleiddi af Egiptalandz manna fanghelsi. ok at ek leidir þa sua framt inn aa fyrr nefnt fyrirheitit land. yfir huert er ek hóf mina hand til þers at gefa þat Abraham Ysaach oc Jacob ok sealfum ydr til eignar. sem ek er gud drottinn.

Moyses for ok flutti Jsraels folki alla þersa luti. enn þeir gafu engan gaum at hans ordum þersum sakir sinnar angistar ok erfidisneydar. Gud taladi þa enn til Moysen. Gakk fyrir Pharaonem Egiptalandz konung. ok bid hann gefa Jsraels sonum frealsan gang ok lidugan ut af landinu. Moyses svaradi sua. Ysraels synir uilia nu ekki heyra mik. huat man Pharao at þi uilia mik heyra. einkannliga þar sem ek hefir ekki ual reinar uarrar edr ual fallnar til frammburdar. Gud taladi þa enn til þeirra brǫdra Moysen ok Aaron. gefandi þeim badum þann bodskap til Pharaonis Egiptalandz konungs. at þeir skylldu alla Jsraels sunu ut leida af Egiptalandi. scolastica hystoria.

Her telr Exodus ok téér nockura þa af þrimr ættum Jsraels. Rubens Simeonis ok Leui. sem höfdingiar ok formenn uaru fyrir sinum hiuum ok husum. enn oss nægiz at segia her at eins af ættmonnum Leui. fǫdurfedr Moysi. Leui atti ser. iii. syni. het einn Gersan. annarr Gaad. hinn þridi Merari. Af þeirra nofnum greinduz sidan nöfn þersa kuenna sem fra Leui uaru komnar. sua sem Gersonyte. Chaatyto. Meratyte. Synir Gaads uaru þeir Amram ok Jsuar. Synir Amrams ok Jocabeths uaru þeir Aaron ok Moyses enn Maria-dottir. sem fyrr uar sagt. Enn sun Ysuars uar Chore. ok uaru þeir Moyses ok Chore sua brødra synir. huers Chore er enn uerðr sidarr getit i sögunni. Aaron atti þa konu sem Elisabeth het. dottur Aminadab ok systur Naason. þau attu. iiii. syni þa sem her séé nefndir. het einn Nadabeth. annarr Abiu.. iiidi. Eleazar. ok hinn. iiiidi. Jthamar. Eleazar Aarons son gekk at eiga eina af Phanuels dætrum. ok gat medr henni þann son sem Phinees het ok enn uerdr getit sidarr at godu.

Fra tilskipan guðs ok fyrirsogn við þa bræðr Moyses ok Aaron.

Eptir þat sem nu uar um rid fra sagt. taladi gud til Moysen. Tala sua framt uid Pharaonem Egiptalandz konung alla þa luti sem ek hefir þer til talat. sem ek er gud drottinn. Hann svaradi. Huersu man Pharao mik uilia heyra. þar sem ek hefir ekki ual skirar uarrar. Gud taladi þa enn til Moysen. Hird eigi þu at ottaz. fyrir þann skylld at ek skipar þik sua uolldugan yfir sealfan hann ok allt hans land til at gera stortakn ok iartegnir. sem þu seer hans yfirmadr. Aaron skal þinn forsprakari ok mælandi munnr uera. enn þu skallt honum alla þa luti til tala ok tea sem ek byd þer. hann skal framm bera minn bodskap fyrir Pharaonem. at hann gefi Jsraels sonum gott orlof ok frealsan gang ut af Egipto. Enn hans hiarta man hardna. man ek þa fiolga minar iarteinir ok stortakn aa Egiptalandi. ok þo man hann eighi heyra yðr. Mina harda hand man ek senda yfir allt Egiptaland. leidandi allan minn lyd ok Jsraels her medr mikils háttar dæmum ok stormerkium hedan i brott. Manu egiptzkir menn þa uita ok uarir uerda. at ek er saa gud drottinn sem mina hönd hefir framm rett yfir allt Egiptaland. ok alla Jsraels sonu sua milli sealfra þeirra ut leiðt. at sealfir þeir hafa hia uerit ok seed upp aa. Moyses ok Aaron gerðu alla luti eptir þi sem gud band þeim. ok for þat allt framm sem hann hafdi fyrir sagt. Var Moyses þa attræðr at ááratali enn Aaron. iii. uetrum ellri. er þeir fluttu þenna guds bodskap ok fram baru fyrir konunginn Pharaonem. Hann sat i þeirri Egiptalandz hofudborgh sem Thanes heitir. Enn fyrir þi heitir hun sua. at hana smidadu risar i fyrstunni. eptir þi sem Ysidorus segir. ok kallaðu af sealfra sinna nafni Thanes. þi at þeir uaru þa af sinum þiodum kalladir Thitanes. Ok enn taladi Gud medr Moysen ok Aarón. þann tima sem hann biðr ykkr syna taknin. þa skalltu Moyses tala til Aarons brodur þins. ok bidia hann taka uðnd sinn ok kasta honum framm fyrir Pharaonem. man hann þa snuaz i eitrorms liki. þeir brødr gengu fyrir Pharaonem. sem gud hafdi þeim bodit. Tok Aaron uðndinn. ok þegar leid sem hann kastadi honum framm fyrir konunginn ok hans þionostumenn. þa uerdr hann at eitrormi. Enn sem Pharao saa undr þetta. let hann kalla ser spekinga sina ok galldramenn. Toku þeir sér eigi sidr uðndu. ok sem þeir komu fyrir konunginn. þa kuadu þeir ok sogdu yfir þeim egiptzkan galldr. ok þa medr adra þa leynilegha fiolkyngi sem þeir kunnu. Köstudu sidan allir fram huerr sinum uendi. snoruz þeir allir eigi sidr i eitrorma myndir. Enn þo uann sá sem Aaron heyrdi til sua yfir hina. at hann sualg ok gleypti alla þa. Commestor segir. at galldramenninir gordu dárasamliga ginning ok seonhuerfing þeirra manna augum. sem þar saa vpp aa. Aaron tok sidan ormsins spord. ok uar hann þa uðndr sem adr. Hiarta Pharaonis hardnadi at eins uid þersa syn. ok fyrir þi uilldi hann ekki heyra þa.

Her segir af fyrsta Egiptalandz vndre.

Eptir þat taladi gud enn til Moysen. Af þi at hiarta Pharaonis hardnar at eins ok þyngiz. ok hann uill eigi lyðinn gera lidugan. þa gakk til hans at morni. sua sem hann gengr til uatz. ok statt rett aa aarbakkanum i gegn honum. sua sem hann gengr ut af sinni ball. hafandi þann sama uðnd sem at orminum uard þer i hendi. ok tala sua til hans. Herra gud ebreskra manna bad mik bera þer hans ord sua segiandi. Gör lidugan ok gef upp minn lyd. at hann fornfæri mer i eydimorkinni. sem ek hefir bodit. ok þo hefir þu enn eigi uiliat heyra her til. Fyrir þersa þina tilskylldan segir sua gud sialfr. Af þersu mant þu fyrir uist uita mega. at ek er gud drottinn. at ek mun aarinnar uatn sua sla medr þersum uendi. sem ek hefir nu i hendi mer. at þat man allt at blodi uerda. Vǫtnin aull manu sua rotna ok ulldna. at allir þeir fiskar sem i aanni bidr manu deyia. ok allir þeir egiptzkir menn sem af aarinnar uatni drekka munu pinaz ok kueliaz saarliga. Her medr skalltu segia brødr þinum Aaroni. taladi gud til Moysen. at hann tæki sinn uǫnd ok retti hann framm yfir Egiptalandz uǫtn medr sinni hand bæði yfir aar ok bekki. yfir allar tiarnir ok stǫduuǫtn. til þers at þau uerdi oll at bloði ok alldri bidi þat uatn til i allri Egipto. huarki uti ne inni. huart sem helldr er i trekerum. bordkerum edr steinkerum. at eigi uerdi allt at blodi bædi at sea ok bergia þi.

Badir þeir brødr Moyses ok Aaron gordu sem gud baud þeim. Foru þeir um morgininn eptir aa konungsins fund Pharaonis. ok gengu fyrir hann aa árstrondinni. sua sem gud hafdi þeim fyrir sagt. þeir baru honum guds ord ok erindi. ok eptir þat hof Aaron upp uǫndinn. medr huerium er hann laust aarinnar uatn. sua at konungrinn saa upp aa ok hans menn. ok þegar i stad uard uatnit allt at blodi. ok allir þeir fiskar do sem i henni uaru. þar med rotnadi hon ǫll ok ulldnadi. sua at Egiptar mattu huergi drekka hennar uatn. Ok eigi at eins honnar uatn. utan oll uǫtn i Egipto uurdu at blodi einu. eigi sidr at sapor enn at syn ok lit. utan i þeirri landzins haalfu sem Gersen heitir. hueria er ebreskir menn bygdu mest. þa breyttiz þar ekki uatn ne uard at blodi. Ok ekki af aullum þeim. x. storslǫgum ok aafellum kom þar. fyrir þeirra skylld hinna ebresku. sem gud lét fyrir ofbelldi Pharaonis ok illzkuþra aa leggiaz annars staðar allt Egiptaland. Af huerium er þetta er hit fyrsta sem nu uar fra sagt. Ok þo segir Josephus. at ebreskum monnum uar allt uatn aarinnar eigi at sidr sætt ok uel dreckanda. huar er þeir uilldu. þetta sama undr sem nu uar fra sagt synduz þeir galldramennirnir Jamnes ok Mambres ok gǫra medr sinum gaulldrum ok fiolkyngi. Konungsins hiarta harðnaði at eins. ok medr ǫngu moti uilldi hann heyra þa. helldr snǫri hann medr stygð i brott ok gekk heim til sealfs sins herbergiss. Egiptzkir menn grofu umuergis aana Nil ok gerdu ser sua nyia brunna. Segia þat ok nockurir menn. at þeir bæri uatnit allt af nefndri landzins haalfu Gersen ser til drykkiar ok annarrar nytsemdar. Var þetta undr ok aafelli ok uannz um. vii. daga samfleytt. at oll aain ok Egiptalandz uðtn uaru þeim þalæidis unyt. Af þessu slagi segir Josephus at Pharao efaðiz nockut sua ok óttadiz ok gaf hinum ebreskum brottferðar orlof um eina stund. Enn þegar sem þat geck af honum. þa uendi hann ok aptr kastadi þeim sinum orskurdi ok orlofi.

Annat Egiptalandz vndr. Gud taladi þa enn uid Moysen ok sagdi sua. Gakk inn fyrir Pharaonem ok segh honum sua. at ek gud drottinn bydr honum enn sem fyrr. at hann gefi minn lyd lidugan. at hann fornfæri mer. Enn ef hann uill þat eigi. þa man ek sla aull hans herud ok landamæri med fulum froskum. skal aain aull Nil uella ok fyllaz af froskunum. þadan skulu þeir skriða inn i sealfs hans hall ok heimollig herbergi. J hans suefnhus ok eigi sidr upp i sealfs hans sæng. þar med i hus ok herbergi hans heimolligra þeonostumanna. upp aa sealfan hann eigi sidr ok aa hans menn. aa sealfs hans mat ok allt annat þat sem aa bidr hans landi skulu froskar þersir fara. Seg sua brøðr þinum Aaron. at hann retti sina hand framm yfir aar ok ðnnur uðtn beði fliotandi bekki ok stoðuvðtn. ok lat sua froskana framm leidaz yfir allt Egiptaland. Eptir þersi ord almattigs guds gengu þeir Moyses ok Aaron enn fyrir Pharaonem. segiandi honum guðs ord þau sem hann hafdi þeim bodit framm at bera. Enn meðr þi at hann uilldi ekki trua þeim edr þeirra fortðlum. þa laust Aaron uendinum nidr aa Nil ok ðnnur Egiptalandz uðtn. Komu þar þegar framm i mot af uðtnunum sua mikill umáttiss froskafioldi. at þeir huldu driugum allt Egiptaland. þat fylgdi þar medr. at margir af þeim farandi heimolliga inn i hus manna ok herbergi fundu z sumir i sængum. enn sumir i mat edr drykk. Varu þeir ok nockurir er skiotliga do. þegar þeir komu upp or uatninu. funadu þeirra hræ ok ulldnadu. sua at þar af uard storliga full þefr ok monnum miok skadsamligr. A somu leid synduz ok galldramenn Pharaonis medr sinum sionhuerfingum gera ok fiolkyngi ok giorningum. Konungrinn let þa kalla ser Moysen ok Aaron ok mællti. Bidit þit drottin. at hann láti froska þersa huerfa fra mer ok minu folki. man ek þa gott orlof gefa yckrum lyd. at hann fornfæri gudi sinum. Moyses svaradi. Set mer termin ok tima til. nær þu uill at ek bidi fyrir þer ok þinum monnum ok ollu þinu folki. at froskarnir huerfi brott fra yðr ollum saman. utan i aanni at eins skulu þeir eptir uera. J morgin bidr ek at þat þiggiz segir konungrinn. Eptir þi sem þu bidr man ek gera sagði Moyses. til þers at þu uitir ok uidrkenniz. at engi er liki uid þann gud sem uær dyrkum. Moyses ok Aaron gengu þa ut ok i brott af fundi Pharaonis. Bad Moyses þa til guds. at þat þægiz sem hann hafdi konunginum heitit. Let gud allt þat geraz ok eptir þi frammgengt uerda sem hann hafdi iatat Pharaoni. at froskarnir do ok fyrirforuz i aullum husum ok herbergium. þorpum ok konungsins kauptunum. ǫkrum ok engium. Var þeim sidan saman samnat i stora lada ok hardla mikla hauga. Rotnadi þat sua ok funadi. at þar af ulldnadi iórdin miok ok illa skapadiz. En sem Pharao saa at hann fekk her af huilld ok nadir. þa uar hann slikr edr þungari Israels folki. sem fyrr hafdi hann uerit. ok at engu u ę tta uilldi hann þat hafa ok hallda sem hann hafdi ual talat. þriðia Egiptalandz vndr. Eptir þetta taladi gud til Moysen. Biod Aaroni brødr þinum. at hann retti enn framm sina hand ok slái nu iardarinnar dupt. til þers at þar af verdi cynifes aa aullu Egiptalandi. scolastica hystoria. Cinifes ero einar hinar smæstu flugur ok þo monnum miok angrsamar. af þi at þær eru sua nærkuæmar i sinum flug. at þær taka driugum synina fra þeim monnum. sem eigi eru huasseygaztir. þær hafa ok uti bloð aa huerium þeim likam sem þær aa setiaz. ok þær hafa eina uesla pipu i munninum sem mior teinn. medr huerri er þær suga þar til er likaminn dreyrir þar undir ok drekka sua blodit. þetta flugna kyn er i sumum stodum kallat culex. exodus. Moyses ok Aaron gerdu sem gud baud þeim. at Aaron slo iardarduptit medr uendinum. Sneriz þat sama dupt þegar i adra mynd ok uard at þers háttar flugum sem nu uar fra sagt. ok lagdiz þat allt bædi upp aa menn ok sua aa fenad. sua at huarki mátti þar fyrir frid hafa ne naadir aa aullu Egiptalandi. þetta sama undr ę tladu galldramenninir at gera eigi sidr medr sinni fiolkyngi ok gerningum. ok mattu eigi. þeir taladu til Pharaonem ok toku sua til ordz. Guds fingr er her nu. scolastica hystoria. þat er guds andi. þiat sua sem guds son merkiz fyrir hægri hand. sua skal heilagr andi skiliaz fyrir fingrinn. Augustinus spyrr. fyrir hueria grein er galldramennina þraut ok hindradi at gera þetta hit þridia undrit. enn eigi um hit fyrsta ok annat. Sealfr hann svarar þar til ok segir þat i þi merkiaz. at þo at heidnir philosophi hinir uisaztu ueralldar uitringar hefði nøckura uissu af fedr ok syni. þa høfdu þeir ongua uissu allt at eins af helgum anda. Þersi. iii. tákn gerdi gud fyrir Aarons skylld. sem nu uar fra sagt. en þau gerdi hann fyrir sealfan sik. edr ok nockut af þeim fyrir Moysen. sem eptir fara. exodus. Konungsins hiarta hardnadi enn at þessu sinni. huar fyrir er hann uilldi medr engu mote hlyda fyrr sogdum guds bodorðum.

Fiorða Egiptalandz vndr. Gud taladi þa enn til Moysen. Ris upp aarla i morgin. ok kom sua fyrir konunginn sem hann gengr til uatz medr sinum monnum. ok seg honum sua. at ek byðr honum at hann geri minn lyd lidugan. til þers at hann fornfæri mer. ella man ek allt þat flugna kyn sem til bidr upp aa sealfan hann lata koma ok aa hans heimolliga menn ok allt hans folk ok aull hans hus. ok Egiptalandz herbergi munu af allzkyns flugum fyllaz þegar i morgin. utan aa landinu Gersen þar sem minn lydr er skal ek sua dasamliga gera. at ek skal þar engar flugur medr aullu uerda lata. til þers at hann uiti uissuliga. at ek em gud drottinn áá iardriki. Skal ek sua gera grein ok skilnad milli mins lyds ok hans. Moyses gerdi sem gud baud honum. Hann gekk um morgininn a konungsins fund Pharaonis ok sagdi honum þersor guds ord. ok sem hann uilldi ondan trunad leggia upp aa hans tal ok fortolur. þa let guð allar hinar krankaztu ok daligztu flugur koma ok fylla aull hans herbergi ok hans manna um allt Egiptum. utan i Gersen þar sem gydingar uaru komu eigi nockurar. Pharao let þa kalla ser Moysen ok Aaron. ok sagdi sua. Farit ok fórnfærit gudi ydrum ok þo her innan landz. Moyses svaradi. Ecki megum uær sua gora nee framm fara. fyrir þa skylld at þa er sem ugr fórnfærim gudi drottni uarum egiptzkra manna udadir ok umennzkur. þat ok i annan stad at egiptzkir menn munu gryta oss i hel. ef uær søfum þaa sómu luti þeim aasiandum ok fornfærum. sem þeir dyrka ok fyrir gud hallda. Verðum ugr uissuliga. iiii. daga uegh i eydimork at fara til þers at offra þar ok fornfæra gudi uárum. scolastica hystoria. Fyrir þa grein talaði Moyses þat. at Egiptalandz menn mundi þa hina ebresku gryta. ef þeir sæfdi þat sem hinir dyrkadu. at Egiptalandz menn dyrkadu gridung til uegs ok uirdingar uid Apim. enn ku til sæmdar uid gydiu sina Ysidem. enn saud til sæmdar ok heidrs uid Hamonem. huadan af er þeim þotti þat afskapligt ok miok umannligt. at þersir lutir uæri drepnir ok etnir. Exodus. Konungrinn svaradi þa. Orlof man ek ydr gefa ok liduga gera. at þer fornfærit gudi ydrum i eydimorkinni. sua framt sem þer farit eigi lengra i brott. ok bidit fyrir mer at flugurnar huerfi fra mer. Sua sem ek hefir ut gengit. man ek bidia til guds sagdi Moyses. man flugan fyrir mina bøn áá morgin a brott huerfa Pharao ok aullu þinu folki. Enn geym þers ok gaa. at þu gǫr oss ǫngan hegoma hedan i fra. sua at þu gefir eigi uarum monnum gott orlof. Eptir þat sem Moyses uar ut genginn. baðh hann fyrir Pharaone ok hans folki. þááz hans bøn þegar i ridinni. sua at huer su fluga huarf ok flydi brott af sealfum honum ok þionostumonnum ok ollu hans folki. sua sem at þeim hafdi sótt. at eigi uar ein þeirra eptir. Konungsins hugr ok hiarta hardnadi enn at sinni. sua at hann uilldi eigi guds bodskap gera ok lydinn upp gefa. Af þersum. ii. hinum næstum undrum ok aafellum segir Josephus. at egiptzkir menn fengu sua mikla lyski. huer er af innrum ureinindum brautz ut um likamann. at þeim bættiz eigi ne eyd (d) iz huarki af baði ne laugu. eigi af heilsamligum smyrslum ne nockurum ǫdrum lækningar lyfum. þiat medr morgum odrum mikils haattar áfellum er truanligt at Egiptalandz menn hafi slegnir uerit um fram þau. x. sem frægiaz eru.

Fimta Egiptalandz vndr. Gud taladi þa enn uid Moysen. Gakk enn fyrir Pharaonem ok ber honum minn bodskap sua segiandi. Sua talar herra gud ebreskra manna. Gef lausan ok lidugan lyd minn. at hann megi fornfæra mer. Enn ef þu uill þat eigi ok helldr þu honum lengr. þa man min hand koma yfir alla þina eign. akra asna ulfallda yxn ok saudi ok hesta. þar medr allar þinar hiardir. Her medr man gud drottinn sua dasamliga medr alla Jsraels syni gera. at hann man greina milli þeirra eigna ok annarra manna. at engin lutr man sa tynaz ne fyrirfaraz sem þeim til heyrir. Skal þetta allt at morni frammgengt uera ok sua framm fara. ef þu stadfestiz i þinu þrái. Moyses for aa fund Pharaonis ok flutti honum þersi guds ord. Ok fyrir þa sauk at hann uilldi þeim ekki sinna. þa do aull egiptzkra manna kuikendi eptir guds aakuædi. þau sem i husum inni uaru. þiat hin tynduz af haglinu sem i hǫgunum uti uaru. sem sidarr man segiaz. Ella fyrirforuz þau greinarlaust segir Commestor. ok hefir þa sua langt uerit milli þessarra áfella. at þeir hafa uel megat or nockurum stǫdum faa ser fenað. Enn af ollum Jsraels suna kuikendum fyrirforst eigi edr tyndiz sua mikit at eitt u ę ri. Pharao sendi þa sina menn til hinna ebresku at foruitnaz. huart nockut hefdi dait af þeirra kuikendum. Enn sem þeir komu aptr. sǫgdu þeir sem satt uar. at þar uar hnert kuikendi heillt ok halldit. Af þersu slagi segir Josephus at gud lét þeirra land ok herud hinna egiptzku driugum alskipad uerda af þeim margsháttar uillidyrum. sem engin madr þordi moti renna ne tilræði ueita. af huerium er landit eyddiz miok einkannliga at akrkǫrlum ok odrum orkumonnum. Konungsins hugr ok hiarta uar æ þi þungara uid hinn ebreska lyd. ok ecki nær um at hann uilldi hann liðugan gera.

Setta Egiptalandz vndr. Eptir þat taladi gud uið Moysen ok Aaron. Takit þit hondum fullum ðsku af ofni ok farit aa fund Pharaonis. dreifi Moyses sidan ðskunni i loptit. sua at konungrinn sealfr seai upp aa. þat sama dupt man dreifaz um allt Egiptaland. sua at þar af manu þrutnandi blððrur ok bolur medr suiðandum saarum koma bæði aa menn ok fenad. Moyses ok Aaron gordu sem gud baud þeim. at þeir toku ausku af ofni ok gengu fyrir Pharaonem. Ok sem þeir komu fyrir hann. dreifdi Moyses ðskunni i loptit upp. ok þegar i stad fellu stór saar med þrutnadum bolum bædi aa menn ok ǫnnur kuikendi um allt Egiptaland. Sua fellu ok eigi siðr saar aa galldramennina. at þeir mattu medr ongu moti standa upp ok fellu niðr af saarum. Konungsins hiarta hardnadi at eins. ok af þi uilldi hann ekki sinna þeirra fortølum.

Siaunda Egiptalandz vndr. Gud talaði þa enn uid Moysen. Ris upp aarla i morginn. ok uer aa ueg fyrir Pharaone ok tala sua til hans. þersa luti talar gud drottinn ebreskra manna þer til. Ger þu frealsan minn lyd. at hann fórnfæri mer. Enn ef þu uill þat eigi. þa man ek at þersu sinni aull min aafellissaar senda upp aa sealfs þins hiarta. yfir þina heimolliga menn ok allt þitt folk. til þers at þer uitit ok uidrkenniz. at enginn bidr minn lika á aullu iarðriki. Man ek nu slaa þik meðr sealfs mins hendi sua sem ek rettir hana framm ok þitt folk medr sua þungu drápi ok aafelli. at þu mant fyrirfaraz af uerolldinni. Hefir ek þik til þers sent ok skipat. at ek syni minn sterkleika aa þer. sua at þadan af flytiz mitt nafn ok frægiz um alla uerolldina. Ef þu helldr enn lengr minn lyd ok gorir hann eigi lidugan. see þenna sama tima man ek her at morni láta regna sua stort hagl. sem alldrigi fyrri uaru slik i allri Egipto fra þeim fyrsta degi sem þat land uar skapat ok til þers tima sem nu er. ok eigi helldr i hinum nórdztum heimsins haalfum. Send nu þegar i stad at þi menn fyrir þa sǫk at samna saman aullum þinum fenadi ok audru þi sem þu átt uti i eng ok akri. at bædi menn ok aunnur kuikendi. ok allir þeir lutir sem þann tima eru uti sem haglit er. man (u) deyia fyrir þi. Moyses for eptir þi sem gud baud honum aa fund Pharaonis ok flutti honum aull þersi guðs orð. þeir af konungsins monnum sem nockut ottaduz þersor hans orð léta allt sitt folk ok fenad flyia ok i hus inn fara. enn hinir sem ekki annzadu þersum hans bodskap letu aa sömu leid uti uera sem aðr. Eptir þat taladi gud til Moysen. Rett upp þina hand til himinsins. man sua framt uerda mikit ok stort hagl um allt Egiptaland. skal þat falla bædi yfir folk ok fenat ok þar medr yfir allt Egiptalandz sædi. Moyses gordi sem gud baud honum. at hann retti upp handina i loptit. ok þegar i ridinni let gud uerda ogurligar elldingar medr hagldropum ok rædiligum reidarþrumum. Var þat hagl sua stort. sem fell um allt Egiptaland. utan eigi aa Gersen þar sem Jsraels synir uaru. at alldrigi fyrri uard slikt aa ollu Egiptalandi fra þeim fyrsta tima sem su þiod uar skapad. Meiddiz af þersu hagli bædi menn ok fé. þat sem fyrir þi uard uti. Grasit luðiz ok lamdiz. A skogartreanum uard ok sua mikill skadi. at þau brotnadu driugum aull ok meidduz. Konungrinn let þa kalla ser Moysen ok Aaron. ok sagdi sua. Vissuliga hefir ek nu misgert. herra gud er rettlátr. enn ek ok minir menn eru ranglaatir ok umilldir. Bidit nu til guds. at þersar hans reiðarþrumur ok hagl lietti af oss. ok gefi ek ydr gott brottferdar orlof. ok uerdit her alldrigi upp fra þeima tima. Moyses svaradi. Sua sem ek hefir ut gengit hedan af borginni. þa man þegar i stað þersar reidarþrumur ok hagl af lietta. sem ek rettir mina hand til himins ok gud drottins mins. til þers at þu uitir ok uidrkenniz. at allt iardriki er hans eign. Enn þo ueit ek allt at eins. at þu ok þinir menn ottiz enn ekki gud drottin. Moyses gerdi sem hann sagdi. at hann retti sina hand upp til himins. eptir þat sem hann uar ut genginn af borginni. ok lietti þegar af su hin rædiliga rid hagl ok reidarþrumur sua giðrsamliga sem uerit hafdi. at eigi kom nockut haglkorn sidan yfir iorðina. Lin ok bygg ok saa iarðarinnar aauðxtr sem snemmgrær er ok adr hafdi blomgaz uar mest skaddr ok skadaðr. enn hueiti ok annarr saa aauðxtr sem seinna blomgadiz uar minnr skadadr. Enn sua sem Pharao fann. at þersarri haglhrid ok reidarþrumur lietti. þa aukadi hann synd aa synd ofan. hardnadi hann nu enn ok hans menn. Var nu engin uan i at hann uilldi Jsraels lyd lidugan gefa fyrir Moysen. eptir þi sem gud hafdi bodit.

Aatta Egiptalandz vndr. Eptir þat taladi gud uidr Moysen. Gakk inn fyrir Pharaonem. þiat ek lætr hans hiarta ok hans manna nu harðna. til þers at ek gera þau min takn aa honum. sem þu skallt þinum sunum ok suna sunum segia ok kunnigt gera. huersu opt ok morgum sinnum er ek hefir slegit ok lamit þa hina egiptzku ok min takn ok stormerki aa þeim gert. ok uitit sua allir samt at ek er gud drottinn. Moyses ok Aaron gengu inn fyrir Pharaonem ok toludu sua til hans. þersor ord bad gud ebreskra okkr tala þer til af sealf (s) hans uegna. Huersu lengi uilltu eigi gefaz ok mer lydinn goraz. Gef lausan ok lidugan lyd minn allan. at hann fornfæri mer. Enn ef þu ert mer enn motstadligr ok uill hann eigi upp gefa. þa man ek locusta inn láta leidaz i aull þin herud ok endimork. sua at hon skal alla iðrdina hylia. skal hon allan þann hennar aauðxtinn eyda ok eta sem af haglinu hefir eptir uordit. þar medr man hun aull þau tre gnaga sem nockurn frykt bera. Sialfs þins hus ok herbergi þinna manna ok allra egiptzkra manna munu locuste fylla. sua at slikt undr saa alldrigi um alldr þinir fedr ne fodur fedr. fra þeim fyrsta tima sem þeir uaru fæddir i uerolldinni allt til þersa dags. Eptir þat snðri Moyses i brott ok gekk ut. Konungsins menn taladu til hans. Huersu skulu uær þola þersa neyd ok aafelli. Gðrit sua uel at gefit liduga menn þersa. at þeir offri drottni gudi sinum. edr seer þu eigi at allt Egiptaland er fyriruordit sik. Voru þeir Moyses ok Aaron þa enn aptr kalladir til konungsins. huerium er hann sagdi sua. Farit ok fornfærit gudi drottni ydrum. edr huerir skulu fara medr ydr. Moyses svaradi. Vær skulum fara allir samt. huerr sem einn sa er af uaru kyni er kominn. bædi karlar ok konur. ellri menn ok yngri. synir uarir ok dætr. naut ok saudir. ok þar medr allr annarr uárr fenadr þa skal fylgia ok medr oss fara. Her til svaradi Pharao. Sua se rett gud drottinn med þer. sem ek skal sealfa ydr medr smasueinum ydrum aullum liduga gora ok upp gefa. edr mant þu nokkut efaz i huersu illa ok haduliga þer hugsa kunnit. Man ekki af þersu uerda. farit þer karlmennirnir helldr einir samt ok fornfærit. þa sem yðr getz at. þiat þersa hafit þer beiðz sealfir. Varu þeir brødr þa skiotliga utskyfdir af konungsins hall ok herbergi. Taladi gud þa enn til Moysen. Rett nu þina hand framm yfir allt Egiptaland. til þers at locusta leidiz yfir landit. eydi hun ok eti allt þat gras sem eptir hefir uorðit haglariðina. Moyses gerdi sem gud beiddi. at hann retti framm uðndinn yfir Egiptaland medr sialfs sins hendi. ok þegar i stad let gud brennanda uind blasa allan þann dag ok eptir um nattina. sua at saa sami blásandi uindr leiddi locustas framm yfir Egiptum eptir um morgininn. hvar af er þær hofuz upp ok flyktuz sua medr miklum umaattis fiolda um allt Egiptum. at þær sátu utðluligar i ollum landzins herudum ok endimorkum. huilikar er alldregi uurdu huarki adr ne sidan ok alldrigi munu uerda. Locustam telr Ysidorus eitt flugn (akyn.) þat kuikendi er miok langfætt. at þi sem annarr uöxtr þers er. ok lifir huart er þi likar áá sio edr landi. þersi kuikendi locuste huldu alla iardarinnar aasynd. suelgiandi þar medr ok eyðandi aullum hennar grodrum ok grænum grðsum. ok eigi sidr eplum þeim sem eigi hofdu adr tynz edr fyrirfariz af haglinu. sua at ekki uætta beid þat eptir i allri Egipto. huarki uidr ne gras. at sinn aauðxt ok blomstr bæri. Fyrir þenna skylld bad Pharao kalla ser Moysen ok Aaron. huerium er hann sagdi sua. Misgert hefir ek uid gud drottin ydarn. ok eigi sidr uid sealfa yðr. fyrirlátit mer mina synd ok sekt nu at sinni. ok bidit til herra guds ykkars. at hann lati þenna dauda brolt takaz af mer. Moyses geck ut af konungsins fundi. ok þegar sem hann bad til guds. þa let hann koma sua huassan uind. at hann bles aullum locustis rétt ok slétt sua giorsamliga i brott ok bar nidr i rauda haf. at eigi uar ein eptir i aullum Egiptalandz halfum ok heruðum. Konungsins hiarta Pharaonis hardnadi þa enn af nyiu ok uilldi hinn ebreska lyd ekki lidugan gera ne upp gefa.

Niunda Egiptalandz vndr. Gud taladi þa enn til Moysen. Rett þina hand upp til himinsins. skulu þa uerda sua mikil ok þykk myrkr yfir allt Egiptaland. at þreifa man um þau mega ok medr höndum þeirra kenna. Moyses gerdi eptir þi sem guð baud. at hann retti sina hand upp i loptit. ok uurdu sua mikil myrkr ok ræðilig. iii. daga yfir aullu Egiptalandi. at enginn saa sinn bræðr edr kompan ne nockurskonar mann. ok enginn af ollum Egiptalandz monnum matti sik driugum ræra or þeim stad sem hann uar adr kominn. Margir af þeim hinum egiptzkum dó þa ok miok undarliga. Enn þar uar iafnan liost sem ebreskir menn bygdu. Konungrinn let þa enn kalla Moysen ok Aaron. ok taladi sua til þeirra. Farit til ok fórnfærit gudi ydrum. utan naut at eins skulu eptir uera ok saudir. enn smasueinar ydrir fari nu meðr ydr. Moyses svaradi. Lausa ok liduga uerdr þu alla þa luti at gefa. sem u ę r skulum gudi uárum offra ok fornfæra. Skulu allar uarar hiardir medr oss fara. sua framt at eigi nockur klauf skal eptir uera af aullum þeim lutum sem naudsynligir eru til gud drottins þionostu ok dyrkanar. einkannliga þar sem uær uitum eigi huat er offraz skal. fyrr enn uær komum til þers stadar sem fórnfæring skal fram fara. Vidr þersi hans orð hardnadi konungsins hugr ok hiarta. ok af þi uilldi hann þeim ekki brottferdar orlof gefa. Hann taladi þa til Moysen. Gack i brott þina (leið) hedan fra mer. ok uaraz sua framt at þu komir alldrigi mer i augsyn. sem þu uil (l) lifinu hallda ok heill uera. þiat þann sama dag skalltu drepinn uera sem ek sér þik. Moyses suaradi. Far (i) þat sama rett fram sem nu sagdir þu. at ek koma alldregin þer i augsyn upp fra þersum tima.

Tiunda Egiptalandz vndr. Gud taladi þa uid Moysen. Eptir er enn eitt slagit. med hueriu er ek man nærr ganga konunginum Pharaone ok aullu Egiptalandz folki. Eptir þat man hann ydr upp gefa ok skyllduliga bioða ydr i brott at fara. þa skalltu tala þat fyrir aullu folki þinu. at huerr sem einn karlmadr bidi sinn kompán lia ser bædi gullkerin ok silfrkerin. ok aa sömu leid huer sem ein ebresk kona þa bidi bædi klædanna ok keranna af sinni egiptzkri uinkonu. Enn gud drottinn man þa giptu gefa ydr uid hina egiptzku. Allir konungsins þeonostumenn ok þar med landzfolkit allt saa þat. at Moyses uar einn agi ę tr ok hardla mikils háttar madr. Hann taladi þa enn at sinni sua til Pharaonem. fyrr enn hann færi fulluliga i brott af hans fundi. þersa luti segir sealfr gud drottinn. Sua man ek um midnættis skeid inn ganga. at huerr sem einn Egiptalandz frumburdr man deyia. sua frumburdr Pharaonis þers sem i konungsins hasæti sitr. sem þeirrar ueslaztu ambattar frumburdr er hon stendr uidr ok melr. ok medr huers kuikendis ok fenadar frumburdr. þar af man sua mikit óp ok kall þa uerða aa aullu Egiptalandi. sem alldrigi fyrr uard slikt ok eigi man uerda upp fra þeima tima. ' utan medr Jsraels sonum man allt sua kyrt ok halldit uera bædi medr monnum ok ollum odrum kuikendum. at eigi man þar helldr heyra til rakkans enn annars. til þers at allir þer uitit. medr huilikri iartegn ok stórtákni gud drottinn greinir ok skilr milli Jsraels folks ok Egiptalandz manna. Manu allir þinir þionostumenn þa ganga nidr til min neigiandi mer blidliga medr bønarordum ok sua segiandi. Gakk ut hedan þu ok allr þinn lydr sa sem þer uill lydinn uera. Eptir þat munum mer ut ganga hedan af Egiptalandi. Ok sem Moyses hafdi þersa luti talat fyrir Pharaone. þa geck hann storliga reidr ut ok i brott af konungsins fundi. Taladi gud þa enn til hans a þessa leid. Ekki mun Pharao enn heyra ydr. til þers at þar fyrir uerdi mörg takn aa Egiptalandi. Gordu þeir Moyses ok Aaron aull þersi takn fyrir konunginum Pharaone. sem nu uar fra sagt. Hardnaði hans hiarta eigi at sidr ok uilldi eigi Jsraels lyd til brottferdarinnar af sinu landi lausan edr lidugan gora.