Bókastaðir

Fra Pharao konungi ok goðum hans Apis ok Serapis.

Nu sem Pharao sa. at hans leynilig flærd ok fyrr søgd uæl komu fyrir minna enn hann ugnti ok uilldi. þa ferr hann sua opinberliga framm i moti þeim hinum ebreskum. at hann byðr hueriu þi sueinbarni sem þeim fæddiz at hans menn skylldu dreckia aa ánni Nil. er fellr um allt Egiptaland. sem fyrr uar sagt. Fyrirforuz sua ok tynduz þann tima mikill fioldi ebreskra manna smasueina. at þeim uar drekt eptir konungsins bodskap.

Scolastica hystoria. Af þersi hinni grimmligu egiptzkra manna glæpagerd truiz. at gud leti þa falla ok uefiaz i þeirri ueslu uillu at hafa ok hallda Apin fyrir sinn eigin gud ok trua upp aa hann. Apis uar sua uordinn sik sem einn gridungr. eptir þi sem Plinius segir. huerr er hann kallaz séed hafa. Hann kom aa einum ok audrum ymissum timum aa uuart af kafi upp or aanni Nil. hafandi eitt biart mark áá hinum hægra boginum. þilikt sem hornott tungl uæri. Ok þegar sem Egiptalandz folk flyktiz at honum medr songum ok allzkyns sinum songfærum. þa fluttiz hann ok hofz sua sem syngiandi i loptit upp yfir þa. ok aa somu leid foru þeir medr sinum songum ok leik aa iordinni sem hann for medr ser i loptinu. þiat huern tima sem hann rærdiz. þa gengu þeir ok hoppudu. enn þa sungu þeir standande er hann uar kyrr. Enn a þeim sama degi huarf hann þeim. Nockurir menn segia. at hann kafadi upp or aanni ok kom til þeirra meðr samri grein huert aar eptir annat aa hatidardegi þers fremzta þeirra guds sem Serapis heitir. huar af er þeir kolludu hann Serapium. enn þat er sua mikit at segia. at þeir hugsa hann Serapi helgan uera. Sumir segia hann hit tiunda huert aar at eins uitraz hafa. speculum hyst. Varu sua þersir. ii. Egiptalandz gudar Apis ok Serapis. sem þeir dyrkaðu mikilliga ok trudu upp aa. Serapis het ok eigi sidr Apis i fyrstinni sinu eignarnafni medan þat lifdi. hann uar sun Phoronei konungs i Grecia ok atti þann brodur sem Egialeus het. huern er hann skipadi fyrir sina fodurleifd eptir hans andlát i þeirri Girklandz haalfu sem Achaia heitir. enn sialfr hann for ok fluttiz medr miklum mannfiolda til Egiptalandz. þersi Apis ilendiz i Egipto ok andadiz þar. Helldu landzmenn hann ok höfdu sidan fyrir hinn fremzta sinn gud. sua at þeir skipadu þat ok dømdu stadfastliga. at huerr sem einn sa madr skylldi halshögguinn uera. sem þat segdi at hann hefdi madr uerit. Skylldi ok iafnan i þi hofi sem hann hafdi dyrkadr uerit þat eitt skurdgod uera. sem sua uæri skorit ok uordit sik sem þat legdi medr fingrunum saman aa ser uarrarnar. sua sem teiknandi ok biodandi medr þers háttar þagnarmarki. at allir þegdi um þat at hann hefdi madr uerit. Enn fyrir þa sauk lengdu þeir hans nafn ok kolludu hann Serapim. at þeir dyrkadu hann i fyrstunni eptir hans liflát liggianda i ork nockurri edr annarri hirdzlu. sua sem i gröf edr leiði. þar til er hans musteri uar gort. Kalla þeir þat sarcophagum. enn Girkir saros. sem ugr kollum gröf edr leidi. Var hann af þi sama leidi sem hann uar i fyrstunni eptir andlatit i lagdr sidan Serapis kalladr. undir huers nafni er Egiptalandz lydr fæddi honum til heidrs ok sæmdar upp einn huitflekkottan uxa medr morgum lystiligum lutum af sinni hörnuligri uillu ok uantru. huern er þeir kalladu fyrir þann skylld Apim af hans nafni. at hann uar honum helgaðr. ok þeir dyrkadu hann fyrir þi. at þeim syndiz hann af ser gefa audsyn ok opinberlig mörk af morgum eptirkomandum lutum. Enn sem uxi persi uar daudr ok folkit leitadi hans ok grofz eptir honum. þa fannz þar einn ungr kalfr medr sama lit ok þilikum fogrum flekkum sem hann hafdi uerit. þann sem þeir trudu ser dasamliga sysladan ok af Serapi gudliga sendan hafa uerit. Mundi ureinum aundum eigi mikit fyrir uerda at syna kunni gridungs edr uxa þilika sionhuerfing. sua at hun sæi hana ein saman þann tima sem hun uæri yxna ok hennar burdr byreadiz medr henne. til þers at suikia þa hina egiptzku. sua at af þeirri seonhuerfingarsyn drægi hon þat i sealfum girndarpunctinum at ser. er sidan syndiz i hennar burd likamliga. sua sem Jacob gerdi af þeim mislitum uöndum sem hann setti fyrir saudina Labans. sem fyrr uar fra sagt.

Her segir fra Moyses ok huersu hann var vpp fæddr.

Eptir fyrr sagdan konungsins bodskap Pharaonis byreaðan. at ebreskra manna born skylldi ut uera borin ok drekt. reis sa madr upp. komin af ætt Leui Jacobs sunar. sem Amram het Gáds son. Amram uar sonar sonr Leui. hann gekk at eiga þa konu sem hans brødrungr uar ok Jocabeth het. þiat hun uar ok sunar dottir Leui. þau attu. ii. børn. het sun þeirra Aaron enn dottir Maria. Enn sua sem hann saa. at þetta konungsins bod geck framm at børnunum uar drekt. þa uilldi hann eigi nærri koma eiginkonu sinni. sua at hann byggi með henni. uilldi hann helldr eiga engi børn enn geta þau þegar leidis til dráps ok dauda sem þau uæri fædd. þa uitradiz gud honum i suefni eptir sǫgn Josephi ok bad hann eigi ottuz at koma uid eiginhusfru sina. sagdi honum at sá sueinn mundi honum fædaz sem Egiptalandz menn ottaduz ok r ę dduz. þar medr gerdi hann honum ok nockut kunnigt af kennimannzskap Aarons. Eptir þeirra sambud gat Jocabeth barn at eiga. ok aa tilheyriligum tima fæddi hon leyniliga sun i heim. Feck hon þat af þi leyniliga gort. at hun hafdi þar til ekki miok þunga edr saara sott eptir annarra kuenna uana. exodus. Ok sem hon sa. at sueinbarn þetta uar yfiruættis uænt. þa fal hun þat um. iii. manaði. Enn fyrir þann skylld at hun fekk honum eigi lengr leynt. þa tok hon einn siualan stokk af tágum ok sefi geruan. brædði hann allan utan medr bik ok tiðru ok lagdi þar i sueininn. lauk aptr sidan ok bio um sem bez kunni hon. bar hann eptir þat til aarinnar. ok skildiz sua uid. at hann flaut framm med aarbakkanum. Gordi hon þat til þers. at hon uilldi giarna at barnit bæriz eigi framm i strauminn i aarmegnit. þar stod miok langt brott i fra systir sueinsins Maria. eptir þi sem modir hennar hafdi bodit. at hon skylldi þar bida ok sea til huerrar endalyktar þetta leiddi.

Se rett i þenna punct gekk nidr þann ueg konungsins dottir Pharsonis er Thermith het. þers eyrindis at þuáz i aanni. ok þernur hennar ok þionostumeyiar medr henni. Ok sem þær gengu allar saman framm med aanni. saa þær þenna sama stokk medr sǫgdum sinum umbuningi fliota fyrir ser framm meðr aarbackanum. Bad konungs dottir þa eina sina þionustumey bera sér stockinn. lauk hon upp stokkinum ok sa þar i eitt ungt grátanda sueinbarn. til huers er hon leit miskunnar augum ok sagdi sua. þersi sueinn er af ebreskra manna børnum. [scolastica hystoria. Sua uænan ok uel fallinn hafdi gud hann skapadan. at iafnual syndiz hans uuinum ok aufundarmonnum ual uidrkuæmiligt at hann uæri upp fædðr. Margar konungs dottur þionostukonur budu barni þersu briost at drekka. enn þat snǫriz ifra ok uilldi at engri þeirra miolk þiggia. genesis. Fyrr nefnd Maria systir sueinsins uar þar i hia ok taladi til konungs dottur. Villtu at ek kalla þer nockura ebreska konu. liettliga at hann þiggi giarnara briost þeirrar sem hann er samkynia. Hon bad hana ganga. Maria kalladi modur sueinsins ok leiddi hana undir þi uidbragdi sem uskyllda konu ok ukunniga til konungs dottur. Ok þegar sem hun kom. drack hann giarna hennar briost. Konungs dottir bauð henni at taka suein þenna undir hennar uernd heim til sin ok fæda hann upp henni til handa. sagdiz sidan skylldu fullu ðmbuna henni fyrir allan hans kost ok uppfædi. Su sama kona tok medr sueininum. sem hans modir uar. þo at konungs dottir uissi þat eigi. nærdi hann ok uppfæddi. þar til er hann uar ual af modur miolk. flutti hann eptir þat til konungs dottur ok fekk henni i hendr. ok þann sama suein gerdi hon ser at oskberni. ok kalladi hann fyrir þann skylld Moysen. at hun hafði hann af ualni medr hialparhendi tekit. þiat mos upp aa Egiptalandz tungu er ualn upp aa uárt maal. enn ys er upp aa norrænu sua sem hialpat.

Scolastica hystoria ok speculum hystoriale. Sua bar til einn tima at fyrr nefnd konungs dottir Thermith gekk fyrir sinn feðr Pharaonem medr þenna sama suein Moysen. honum synandi ok til þers presenterandi at hann gerdi sueininn sér at oskberni. Konungrinn undradiz miok hans fegrd sem hann saa hann. ok sakir sæmiligs yfirlætiss tok hann sealfs sins coronu af höfdi ser ok setti aa höfud sueininum. Enn aa þeirri sömu coronu uar gðr edr grafin likneskia Hamonis. eins þers guds sem þeir dyrkadu. Smasueinninn greip af höfdi ser coronuna ok kastadi brott ok braut i sundr. Konungsins kennimadr af Helyopoleos. sá sem sat hit næsta honum. liop upp kallandi uid þersa gerd Moysi. ok sagdi sua. Þenna smásuein eigum uær at drepa. eptir þi sem sealfr gudinn hefir oss synt ok sannliga teed. til þers at uer megim alla gðtu sidan ual ottalausir uera. Hafdi hann þa þegar ætlat at drepa hann. enn hann komz undan medr konungsins hialp ok fulltingi ok eins annars uitrs manz áeggian ok tillðgu. þers sem þat tok upp fyrir þeim sem hia uaru. at pilltrinn hefdi þetta fyrir uuitzku sakir gðrt enn eigi illuilia. huat er þeir þottuz sua profa satt uera. at þeir baru brennandi glæðr at honum ok uilldu uita huersu honum brygdi uid. Enn hann tok nðckurn part af ok lagdi i munninn aa ser. sua at þar af brann framanuerd tungan hans ok spilltiz. þaar af er ebreskir menn segia hann ecki miok malsniallan edr greiðlaladan uerit hafa. Enn sua fagran ok yfiruættis giptusamligan segir Josephus hann uerit hafa. at engin madr mundi honum sua hardr eðr grimmr uera aðr. at hann mundi honum eigi blezanarord til tala edr eins huers gods bidia. þegar sem hann sæi upp aa hann. ok margir gafuz upp iafnan at sinum gerdum ok gadu eigi annars enn undraz hans fegrd ok sia þar upp áá sem hann uar fluttr um strǫti. þar sem mart folk uar fyrir.

Er Moyses for til Blalandz ok huersu hann komz aptr aa Egiptaland.

Sua bar til þann tima sem Moyses gerdiz uaxinn madr. at blalendzkr herr eyddi Egiptaland ok undir sik braut allt til borgar-innar Memphim ok hafsins. af huerri sauk er Egiptalandz menn gengu til frettar uid galldramenn sina huat tiltækiligaz uæri. Fengu þeir þau raad ok andsuðr þar i mot. at þeir skylldu faa ser ebreskan fulltings-mann ok forstiora. Eptir þat badu þeir Thermith konungs dottur. at hon ledi þeim Moysen til ferdarinnar formannz ok hofdingia. Enn þat fekz alldri fyrr ne þááz af henni enn þeir soru þat. at þeir skylldu honum ekki mein gera. Moyses gerdiz þa þegar hinn ðruggazti ok hinn klokazti bardagamadr. Hann tok þat raad. at hann ueitti áána Nilum i nǫkkurum stǫdum uidara upp aa landit ok gerdi hennar far-ueg breiðara enn aðr hafdi uerit. at hann mætti þar medr herinn yfir fara. sem hun uar adr ufær. til þers at hann kiæmiz sua þann hinn skemra ueginn med her sinn aa uuart fyrir þa hina blalendzku. A þurru landi gǫrði hann eigi sidr þa uegu sinu herfolki þaleidis ual færa. sem adr uaru fullir af eitrormum. at hann let bera medr ser i uǫgnum þa Egiptalandz fugla. sem ibices ciconie eru kalladir. i þeim kǫssum edr hirdzlum sem af sefi edr slyi uaru gǫruir. þiat þeir uaru nærri aanni Nilo. ok reinsa sua sinn kuid at þeir bera med nefinu uatnit i baklutinn aa ser sealfum. Ok fyrir þann skylld at þers haattar fuglar eru miok skadsamligir eitrormum. eptir þeirri naturu sem þeim er innborin. þa let hann sla þeim lausum. huar sem hann setti sinar herbudir. at þeir skylldu sua ellta ok eyda eitrkuikendum. þar sem þeir uaru. Matti hann sua ðruggr fara ok flytia sinn her fyrir þa sauk eigi sidr um nætr enn daga. huar um landit er honum likaðe. Kom hann fyrir penna klokskap blalendingum miok aa uuart ok bardiz vid þa. enn þeir lǫgduz undan aa flotta ok flyðu til halldz ok ǫruggs uigis i þa borg sem konungrinn sealfr sat i ok þa het Saba. hueria er konungrinn Kambises kalladi lǫngu sidarr af nafni systur sinnar Mheroam.

Vm þersa borg satu þeir Moyses ok hans menn langan tima. Enn af þi at þat uar nær umattuligt. at hun uyrði unnin. þa fengu þeir ecki uætta at gert. fyrr enn dottir konungsins er þar rikti ok Thebus het kom augum aa Moysen ok kastadi girndarhug til hans sua framt. at hon gaf honum borgina ok allt þat folk sem þar var i valld. medr þeim skilmala at hann skylldi festa ser hana til husfru. Vard þat huarttueggia sua frammgengt sem talat uar. Þadan af er þat sem sidarr man heyra mega. at broðir hans ok systir kaullzudu hann. sem brigzlandi honum þi at hann hefdi eiga gengit þa hina blalendzku konu. Enn fyrir þa sǫk at hon uilldi medr ongu moti fyrir astar sakir samþykkia hans brottferd. sua sem honum þotti til þers timi uera. þa gerdi hann eptir þeirra manna maneri. sem uisaztir eru upp á himintungla gang ok þar af taka mestan klokskap ok kunnáttu. at hann grof þær. ii. myndir edr likneskiur aa. ii. gimsteinum. sem sua mikit afl ok nátturu hofdu med ser. at aunnur þeirra ueitti þeim manni hardla mikit minni. um þat framm sem hann hafdi ádr af sealfs sins naturugiðf. sem þann stein med sua skapadri mynd bæri. enn onnur gaf ok gǫrdi þeim yfiruættis uminni ok gleymsku sem hinn annan bæri. er þers haattar figura uar á markat. Til þersarra steina let hann gera. ii. gull sua lik. at huarki matti fra oðru af flestum monnum kend uera. Ok sem steinarnir uaru i settir. þa gaf hann gleymskugullit husfru sinni. at hun skylldi þat bera. enn sealfr hann bar minnisgullit. Skylldi af þersarri hans gerd odrum monnum sua synaz. at aa sǫmu leid skylldu þau iðfn gull bera ser til skrautz ok sæmdar. sem þau hefdi iafnan kiǫrleik ok elsku huárt til annars. Enn þegar sem hon bar þetta gull. sem hann hafdi henni gort ok gefit. þa gleymdi hun at miklum luta allri þeirri áastud sem hun hafdi til hans haft. fekk hann sua frealsan gang ok gott orlof meðr fogrum sigri heim aptr aa Egiptaland.

Her segir fra þui er Moyses drap einn egiptzkan mann. þann tima sem Moyses uar fulluaxinn madr. fystiz hann at fara til fundar uid fr ę ndr sina. Ok sem hann kom til motz uid þa. sa hann þeirra kuðl ok angistar neyd. Hann kom þar at sem nockurr egiptzkr madr. sa sem uerkstiori uar skipadr yfir hina ebresku. slo nockurn af ebreskum monnum. Moyses litadiz um higat ok þigat. ok sem hann saa at ǫngir menn uaru þar namunda. þa drap hann hinn egiptzka ok fal hann sidan i sandinum. Ok annan dag eptir sem hann. geck uti. kom hann þar at sem. ii. ebreskir menn kifudu ok deilldu sin i milli. Hann taladi þa til þers sem þrætunni uolli ok uerr hafdi. Fyrir hueria sǫk slær þu þinn náung. Hann svaradi. Huerr skipadi þik hǫfðingia edr domara yfir ockr. edr ætlaz þu sua mik at drepa sem þu drapt i giar hinn egiptzka mann. Moyses ottadiz þa ok svaradi sua. Huersu uard þetta opinbert ok alrømt manna i milli. Pharao fretti uig þetta ok uilldi lata drepa Moysen.

J þeima stad kastar Faustus einn uandr uillumadr þersum mandrápslesti i moti Moysi. sua sem honum manndrápinu brigzlandi. Huerium er hinn heilagi Augustinus suarar sua i annarri þeirri bok sem hann gerdi honum i gegn. at eptir þi rádi ok rettuisi sem eylifu guds lǫgmáli til heyrir. uar þat senniliga audsynt ok opinbert. at Moyses hafdi fyrir þa sauk senniliga eigi aatt at drepa þann hinn egiptzka mann. þott hann uæri bædi udyggr ok aaleitinn. at hann hafdi þann tima ecki orlof ne nockurs kyns ualld þar til þegit. huarki af gudi ser gefit ne af mannligum kompanaskap ser skipat. Huadan af er hann segir sua i odrum stað. Rettligha megu þeir menn miok lastadir ok aaleitadir uerda. sem medr stiornlausum ufridarstormi utan skynsamliga tilskipan strida medr hardri hirtingu upp aa þa menn sem medr aungu laugmaali ero þeim lydskylldir. Enn þo kann þat henda at þeir menn. sem andaligum króptum uerða siðarr ual uidrtækiligir. fremia fyrst ok falla sua sem af nockurri forsǫgn i þa lǫstu. fyrir hueria er þat birtiz ok audsyniz. at þeir uerda kraptanna uerkum sidarr uel uidrku ę miligir. þann tima sem þeir uerða meðr guðligum boðordum þar til samdir ok plagadir. Sua sem klokir akrplogsmenn gera þann tima sem þeir sea stor grðs þo at unytsamlig aa nockurri iórðu fyrir ser uerda. þa sia þeir þat þegar ok fyrir segia. at þau eru hueitiss aauexti uidrku ę milig ok ual tilheyrilig. ef þau eru til þers plagat ok plantat. A sǫmu leid er ok. ef þeir sia þat tre fiarri audrum monnum i fiallskogum sem oleaster heitir. þa efaz þeir ecki i at þeir taka olarr meirr þar af oleum. Fyrir þa grein heitir þat olcaster. at þat berr lik lauf aa sér utan uidara ok oliua. Er þat eitt uplantat skogartre ok aauaxtarlaust til nockurrar mætrar ok mikillar dygdar af sealfu ser. enn ef þers kuistr er oliuotrenu samtengdr ok sua plantadr. þa skiptiz rotarinnar afl ok umuendiz til þilikrar dygdar sem sealft treit hefir i ser. Vpp aa þann haatt uar þersi hugar ruglan ok uandlæti Moysi þa enn sua sem usamit ok utemprat. af hueriu er hann hefndi sua meingerdar sins frenda aa hinum egiptzka manni. at hann geymdi eigi þar um rettar ok uidrkuemiligar ualldzins stillingar ok skipanir. enn þo tedi þetta hans uandlætisuerk ok fyrir bendi mikit freoleiks mark ok aauaxtar. Meðr saumu grein var sa grimmleikr Pauli syndsamligr. med huerium er hann ueitti edr gerdi sua mikinn ofrid guds kristni. at hann þottiz hallda i þi sinar fǫdurligar skipanir ok setningar ok gudi heidr ok þionostu ueita. enn þo uar hann eigi þi sidr mikit freoleiks ok uandlætis mark. Þat sama uar ok medr Petro. sua sem hann bra suerdi uiliandi ueria uárn herra a sealfs hans piningartima. þiat sealfr hann aasakadi Petrum fyrir þat er hann hio eyrat af einum sueini hans ufridar manna er Malchus het.

Hǫfdu allir þersir ǫruggliga uandlæti i þersum sinum uerkum. eptir þi sem Augustinus segir. enn þo eigi sua uitrligt sem hæfdi ok fyrir þann skylld uuidrkuæmiligt. huert er fyrir heilags anda tilkuamu skipadiz sua sidar. ok samdiz medr þeim. at þat nægdiz þa sua med godu sem fyrri med daligu. þo at þeir þættiz eigi fyrir illu gera. Huaðan af er Moyses uar eptir þetta sama uerk sua skipadr hǫfdingi synagoge sem hinn heilagi Petrus eptir sitt uerk kristninnar hǫfdingi. Enn þo afsakaz Moyses miklu framarri fyrir þetta uerk er hann drap hinn egiptzka mann i glosa actibus apostolorum. einkannliga i ordum hins heilaga Stephani. sua sem hann taladi langt ǫrindi ok sniallt fyrir Judum aa þi sama þingi sem hann uar sidan gryttr. ok sem hann hafdi getit þersa sama hans uerks. sagdi hann sua at hugde at hans brædr mundi þat skilia sem sealfr hann skildi. at gud drottinn mundi þeim fyrir hans hand hialp ok heilsu gefa. Enn þeir undirstodu þat medr ongu moti. Fyrir þenna uitnisburd syniz segir glosa at Moyses hafi ual megat af gudligri aaminningu heyrt hafa. at hann skylldi þa þegar taka at hegna frænda sinna mein ok motgerdir aa hinum egiptzkum monnum.

Exodus. Enn fyrir þann skylld at hann uar her af ropaðr uiðr Pharaonem. þa flydi hann i brott fra konunginum ok for um eina eydimǫrk i þa landzins haalfu sem heitir terra Madian. Var þat land sua kallat af syne Abrahe. huern er hann atti meðr hinne siðarre konu sinne Cethura. Segir Josephus. at i þersarri ferd þoldi hann hardla karlmannliga mikinn sullt ok hardretti. þar til er hann kom fram til eins brunnz ok settiz þar niðr. Sa formaðr sem þar uar het Raguel. enn Jethro uar hans ættar kenningarnafn. Hann atti ser. vii. dǫtr. var su þeirra daglig sysla. at þær geymdu ok giættu hiarðar fedr sins. þiat þat gerði þann tima ekki sidr kuendi enn karlmenn. þær komu til þers sama brunnz sem Moyses hafði fundit. ok sua sem þær ætladu at uatna hiðrdinni ok þær hǫfdu aðr fyllt þær þroar sem þær skylldu uatna i. þa komu þar annarra manna hiarðrekar ok bægdu þeim ifra. þar til er Moyses for til med þeim ok hialpadi meyiunum ok uatnadi ollum þeirra hiðrdum. Enn sem þær komu heim til feðr sins. spurdi hann fyrir hueria sǫk er þær komu miklu skiotara heim aptr enn uani þeirra uar til. þær suðrudu ok sǫgðu. at einn egiptzkr madr hefdi frelsat þær af hiardrekanna hǫndum ok ualldi. ok þat medr at hann ios uatnit upp ok uatnadi saudunum. Fluttu þær allt hit bezta. bidiandi þar med at hans uerdskylldan ok uelgerningr ugri uel ombunaðr. Raguel spurdi huar hann uæri. bad þér kalla hann ok bioda honum at eta. Ok sem Moyses kom þar ok hann hafdi þar eigi lengi dualiz. þa sór hann um at hann skylldi þar uidr hafaz. Gekk hann sidan at eiga eina hans dottur. þa sem Sephora het. þau attu ser. ii. syni. het hinn ellri Gersan edr Gersen. enn þat þydiz sua sem utlendzkr. fyrir þa grein at fadir hans gat hann i utlegð. annan kalladi hann Eleazar. enn þat er sua sem mins guds uidrhialp edr fullting. þiat gud mins fedr er minn hialpari sagdi Moyses. ok hann frealsadi mik af Pharaonis ualldi. Gaf maagr hans honum i ualld umseo at ueita ok at geyma ollum hans hiðrdum ok kuikfe. þiat hann hafdi sua sem nær allir adrir utlendzkir menn i fyrndinni i þat eina uarit driugum allri sinni eigu.

Er guð vitraðiz Moyses i viðarrunni þeim er allr syndiz loga.

Longu sidarr andaðiz saa Pharao. fyrir huerium er Moyses flydi ok rymdi af Egiptalandi. þiat þersi uar hinn. vti. fra þeim er þa rikti er Moyses uar fæddr. badum þeim til toldum sem næst komu til rikis eptir þenna sem nu uar fra sagt. Het hinn fyrsti af þeim. v. Ammenophis at sinu eignarnafni. andadiz hann sua sem Moyses uar. vii. uetra. Enn sa het Horus sem næst honum rikti vm. xxx. ok. viii. aar. Eptir þann rikti Acentris. xii. aar. Achoris het saa sem eptir þann rikti um. viii. aar. Enn þersi het Centres sinu eignarnafni sem nu byreaz sagan af. hann rikti. xviii. aar. aa huers dǫgum er Moyses tok hertogadom medr guds skipan ok þeima tilgangi sem her fylgir.

Exodus. þenna tima sem fra uar sagt syttu Jsraels synir saarliga af sogdum aanaudaruerkum ok kolludu til guds akallíga. ok hann heyrandi þeirra sarligu sut ok hǫrmuliga angistar neyd mintiz upp aa þat saattmals samband ok skilmaala. sem hann hafdi sterkliga stadfest ok samtekit med þeirra forfeðrum Abraham. Ysaach ok Jacob. Ok sua sem hann leit Jsraels lyð sinum milldum miskunnsemdar augum ok hann kendi þa. bar sua til at Moyses geymdi sauda mags sins Raguels. Ok sem hann hellt fenadinum lengra fram i eydimǫrkina. þa kom hann til fiallz þers sem guði hefir iafnliga sakir margra mikils háttar stormerkia einkannliga eignat uerit ok Synai heitir. af hueriu er nockurr partr er kalladr Oreb. J þi fialli uaru agictir hagar bædi kostigir ok yfiruættis loðnir. fyrir þa sǫk at hiardrekar þordu engan tima upp þangat at fara. annat huart fyrir þann skylld at þat uar storliga háátt. ella fyrir þat at þat uar margra manna ætlan ok ordtæki. at þar uæri einkannliga guds bygd ok nauera. Gud uitradiz honum þa i einum uidarrunni. þeim sem hann saa at logadi. ok þo brann eigi þi helldr huarki blomstr hans ne hann sealfr. Nu sem hann sá at runnrinn allr logadi ok brann eigi þi helldr. talaði hann medr sealfum ser. Ek skal fara ok sia þersa hina miklu syn. fyrer hvern skylld er runnrinn brann eighi. þar sem hann logar þo. Ok sem gud drottinn saa. at hann for at foruitnaz um þersa hina metu ok myklu syn. þa kalladi hann Moysen rett af midium runninum tueim sinnum rett medr sealfs hans nafni sua segiandi. Moyses Moyses. Hann suaradi. Ek er her. Gakk eigi hegat segir gud þa til hans. tak helldr af þer skoklædin. fyrir þann skylld at sa stadr er heilǫg iorð. aa huerium er þu stendr. Ek er gud þins fǫdur bædi Abrahams ok Ysaachs ok sua Jacobs. Moyses fal þa sealfs sins aasionu. fyrir þa sok at hann þordi eigi at sea i gegn gudi. Ok þo taladi gud enn til hans. Ek hefir seed þa kuðl ok neyð sem minn lydr þolir aa Egiptalandi. ok heyrt hefir ek hans kall. fyrir þi stig ek nidr þannueg. at ek frealsi hann i brott af hǫndum ok ualldi Egiptalandz manna. ok ek leidi hann ut af þi landi til þers hins goda ok ruma landz sem bædi flytr ok nægiz medr miolk ok hunangi. til þeirra stada sem þersar þioðir hafa aðr ok hallda af sinum fedrum ok forellrismonnum. Chananeus ok Etheus. Amorreus ok Ferezeus. Eueus. Jebuseus ok Gergeseus. Kallz ok asheit Jsraels suna kom til min. hefir ek ok seed þeirra kuql ok angistar neyð. medr huerri er þeir eru af hinum egiptzkum þrǫngdir okþrælkadir. Vil ek af þi senda þik til Pharaonem þers eyrindiss. at þu leidir minn lyd ut af Egiptalandi.

Moyses svaradi þa. Huat manna er ek til þers at ek fari þangat þiliks eyrindis. at ek leidi Jsraels lyd ut af Egiptalandi. Ek man medr þer uera sagdi gud. ok þat skalltu fyrir skyrt ok skiluist mark hafa at ek sendir þik. at þu munt a þersu fialli þann tima fornfæra sem þu hefir minn lyd leyst ok utleidt af Egiptalandi. Moyses sagdi þa sua. Ek man fara til Jsraels sona ok tala sua til þeirra. Gud fedra ydarra sendi mik til yduar hingat. Enn hueriu skal ek suara. ef þeir spyria mik huert nafn hans er. Gud drottinn taladi þa til hans. Ek er saa sem ek er. Sem hann segdi sua. Ek kallaz saa sem ek er. Ok sua skalltu til þeirra tala. Sa hinn sami sem er sendi mik hingat til ydar. herra guð feðra yðarra. guð Abrahams. guð Ysaachs ok gud Jacobs sendi mik til yðar. þetta er mitt eylift minniligt nafn. þiat þersir minir uattar manu eylifliga lifa. Josephus segir. at þat sialfs sins nafn tedi gud her Moysi. sem alldrigi fyrri hafdi nockurr lifandi madr heyrt ok mer er neppiliga lofat at nefna segir hann. Far ok kalla medr þer alla hina fremztu menn af Jsraels folki. sagdi gud til Moysen. ok seg þeim. at ek uitradiz þer. ok ek hefir þik til þers higat sent. at ek frealsa þa. munu þeir þa heyra þat er þu talar. Gakk sidan inn fyrir konunginn. ok þeir medr þer. ok tala sua til hans. Herra gud ebreskra manna kalladi oss. at uær farim. iiii. daga ueg um eydimǫrk. til þers at uer fornfærim þar gudi uarum. Enn ek ueit þat fyrir. at Egiptalandz konungr gefr ydr ecki brottferdar orlof utan fyrir nockura sterka ok harda hand. man ek mina hand framm retta ok sla Egiptaland medr ollum þeim minum undrum ok dasamligum lutum. sem ek man milli þeirra gera. Eptir þat fyllt ok frammkomit mun hann ydr liduga gera. man ek þa ok ydru folki mikla uinsæld ok giptu gefa fyrir hinum egiptzkum. Eigi skulu þer ok medr ollu lausir ok lettbunir edr sua sem fatækir brott fara. þann tima sem þer gangit ut af Egiptalandi. helldr skulu þer sua ræna Egiptum at huerr sem ein yd (u) r kona skal bidia sina uinkonu ok nagrǫnnu lea ser gullkerin ok silfrkerin. klædin ok aull sin dyruztu clenodia. leggit þat allt iafnsaman upp á dætr ydrar ok syni. ok latit þau brott bera medr ydr.

Moyses svaradi. Ekki munu þeir trua mer. ok eigi manu þeir heyra mik uilia. helldr manu þeir segia. at ekki hafi gud mer uitraz. Hvat er þat er þu helldr aa sagdi gud. þat er einn uaundr sagði Moyses. Kasta honum nidr aa iordina sagdi gud. Hann kastadi nidr uendinum. ok þegar i stad uard hann at einum hǫggormi. sua at Moyses ottadiz ok uilldi flyia. Gud talaði þa til hans. bad hann retta framm hǫndina ok gripa hoggormsins spord. Hann gerdi sem gud baud honum. greip hann um spordinn. ok þegar sem hann hellt þar. uard hann at uendi. Þetta sama takn matt þu til þers gera sagdi guð. at þeir trui þer um þat. at gud hafi uitraz þer. Ok enn sagdi guð sua. Legg haund þina i sealfs þins faðm. Ok þegar i stað sem hann hafdi þetta gert. þa uard hon likþrá full ok sua alhuit þar af sem aa snio sæi. Tak aptr hǫndina sagdi gud annan tima. Ok þegar sem hann gerdi þat. þa uar hun alheil sem annarr hans likami. Hafa þeir eigi uiliat trua þer af þinu tali fyrir hit fyrra taknit sagdi guð. þa ma at þeir trui fyrir hit sidarra. Enn ef þeir uilia eigi fyrir þersi bæði takn trua þer ok heyra þina fortǫlu. þa aus upp uatnit or Nil. ok hell þi niðr aa þurra iǫrðina fyrir þa. ok skal allt þat uatn at blodi uerda. sem þu hefir ór aanni ausit. Moyses svaradi þa. Ek bidr minn herra at þu sendir nockurn annan. þiat ek er ekki maalsniallr madr. fra þi er þu taladir þegar i giar ok hinn fyrra dag til þins þeonostumanz. hefir ek bæði stirda ok seintalada tungu til nockurs frammburdar. Gud taladi þa til hans. Huerr gerdi mannzins munn. edr huerr skapadi mallausan mann ok daufan. ok þar med seanda mann ok blindan. huart gerda ek þa edr eigi. Far nu af þi. fyrir þann skylld at ek man uera þer munnr ok mælandi tunga. huat er þu skallt tala. Hann svaradi. Ek bidr minn herra. at þu sendir þann sem þu ætlaz at senda. Gudi mislikadi þa nǫckut sua vid Moysen. ok sagdi sua. Þat ueit ek. at brodir þinn Aaron kominn af ætt Leui er ual snialltaladr madr. see hann man ganga ut aa ueginn i moti þer. ok sem hann seer þik. man hann gledíaz i sialfs sins hiarta. Lat hann heyra ǫll þau ord. sem ek hefir til þin talat. ok té honum innuirduliga allt ockat tal. man ek bæði uera til frammburdar i þinum munni ok hans. man ek syna yckr huat er þit skulut gera ok frammfara. Hann skal tala ok uera sua sem mælandi munnr af þinni haalfu fyrir folkinu. enn þu skallt fyrir honum uera i ollum þeim lutum sem gudi til heyra. Vǫnd þenna skalltu ok bera meðr þinne hende. med huerium er þu mant mǫrg stortakn gera.

Eptir þat for Moyses nidr af fiallinu ok heim til mags sins. ok taladi sua til hans. J brott man ek hedan fara ok heim aftr til frænda minna aa Egiptaland ok uita at þeir lifi enn. Mágr hans svaradi ok bað hann i fridi fara huert sem hann uilldi. Ok sem honum dualdiz enn um nockura stund i Madian. þa taladi gud til hans. Far aptr fyrir þann skylld aa Egiptaland. at þeir eru nu andadir sem eptir þinu lifsblodi leitadu. sua sem uar fyrr nefndr Pharao ok hans sambandzmenn.