Bókastaðir

Her segir fra þui at guð vitraðiz Ysaach.

Ðat bar til einn tima. sua sem hin krankazta tid af miklum sullt kom ok for um uerolldina eptir þat mikla hallæri sem áá Abrahams dogum hafdi uordit. at Ysaach ætladiz at fara nidr aa Egiptaland. ok uitradiz gud honum þa ok taladi til hans. Far ekki nidr aa Egiptaland. ok huilz helldr ok hafz uidr i þi landi sem ek fær sagt ok synt þer. ok orlendz þar. man ek medr þer uera ok þer bleza. Öll þersor stor herud man ek þer gefa ok þinu afkuæmi. fyllandi sua þann suardaga sem ek hefir þinum feðr Abraham fyrir heitit. þitt kyn ok afku ę mi man ek sua fiolgaz lata sem himinsins stiqrnur. Ok þinum eptirkomandum erfingium man ek aull þersi laund ok stor herud gefa. ok allar ueralldarinnar þiodir munu i þinu kyni blezadar ok signadar uerda. fyrir þann skyllð at Abraham uar uel lydinn ollu minu tali. uarðueitandi sæmiliga min boðorð ok setningar. ræktandi þar medr min lǫgmaal ok rettindi. For Ysaach þa til Abimeleks konungs i fyrr nefnda landzins haalfu Palestina Gerara. ok stadfestiz þar um nockura stund. Var hann þar uel tekinn. einkannliga fyrir sakir þeirrar uinattu sem landzmenn höfðu haft uidr fauður hans Abraham. Ok sem hann uar þar. sagdi hann eptir hans dæmum af sinni husfru Rebeccha. at hun uæri hans systir. Nu bar sua til eitt sinn. sua sem hann hafdi þar lengi uerit. at konungrinn scalfr Abimelech sa hann um einn glugga liggia heimolliga hia henni Rebecka. Léét hann sidan kalla séér ok sagdi sua. þat er audsynt at hun Rebeccha er þin husfru. fyrir hui uilldir þu liuga ok segia hana þina systur uera. Hann suaradi. Ek ottadiz at ek uæri drepinn fyrir hennar fegrðar skylld. ef ek segða at hon uæri min husfru. Fyrir hueria skylld uilldir þu þaleidiss suikia oss sagdi konungrinn. Einn huerr af landzmonnum her hefdi megat leggiaz medr eiginkonu þinni. hugsandi at hon hefdi fyrir huerium karlmanni freals ok lidug uerit. ok hefdir þu þa bundit ok borit oss eina mikla syndabyrði. Lagdi hann sidan sua rikt uidr ollu sinu landzfolki. at ef nockurr yrdi sua diarfr. at þers haattar k ę mi nær hans konu. þa skylldi honum dráp ok dauði sialfdæmðr uera.

Ysaach hafði þar sád mikit ok sua gott. at hann reiknadi sik hundradfalldan áuðxt hafa fengit aa þi sama aari. hia þi sem fyrr hafdí hann saait. Hafði hann ok eigi at eins af saðinu einu. utan iafnuel af aullu sinu godz storliga mikinn frammgang ok aauðxt. Gerdiz hann medr guds blezan ok uilia einn mikils háttar madr ok miok rikr at gangnda fe. hafandi marga yxn ok saudi. ok hellt mart folk upp aa sinn kost. fyrir huern skylld er sealfir landzmenninir Palestine ófundadu hann. ok byrgðu aptr fyllandi medr molldu alla þa brunna. sem fadir hans hafdi grafa latit. Kom þeirra aufund sua um sidir. at sealfr konungrinn Abimelech taladi til Ysaachs. Far í brott hedan. þiat þu geriz hardla mikils háttar madr. ok allt uolldugari enn uær erum. For hann þa i brott þadan ok kom framm i engidal nockurum. þeim er Phaara heitir. i þi sama landi Gerara. ok bygdi þar uidr eina lækiarraas. i hueria er einn fors. saa sem þar uar nær. fell aa nockurum timum en stundum eigi. Enn busmalinn matti eigi uel uatzins missa. ok fyrir þi let hann upp grafa þa saumu brunna. sem faðir hans hafði þar fordum gort. ok kallaði þa meðr fyrrum sinum nöfnum sem hann hafði þeim gefit. hueria er Philistei fylldu medr molldu sidan er hann uar allr. Ok þegar sem Ysaach hafði þar fundit ok fengit fagrt uatn. þa kallzadu þeir til þeirra sómu brunna ok deilldu. ok sogðu at þeir ætti þat sama uatn. Kalladi Ysaak fyrir þa sauk þann brunn Eskon. þat er sua sem klandan edr deila. J brott for hann þaðan ok gróf annan brunn. ok til þers sama kaulludu landzmenn eigi siðr. Fyrir þa grein kallaði hann þann gagnstað eðr uuinattur. Josephus segir. at sua geck hann fra brunni þersum. at hann uar eigi algerr. uiliandi giarnara bida til þers at hann fengi þar um orlof landzmanna ok þeirra godan uilia medr skynsemd ok skilrekki enn þræta með kifan ok kallzi meðr þa. For hann i brott þadan ok grof brunn hinn þriðia. ok til þess deilldu þeir eigi. Fyrir þann skylld kalladi Ysaach þann brunn Robooth. þat er uidleiki. ok sagdi sua. Vidkaz lætr gud oss nu ok uaxa i uerolldinni. þadan for hann upp i þann stad sem Bersabéé heitir. ok aa þeirri saumu nátt sem hann kom þar. uitraðiz honum gud drottinn sua segiandi. Ek er gud feðr þins Abrahams. hird eigi at ottaz. Ek er medr þer. ek man bleza þer ok ek man fiolga ok margfallda þitt kyn ok afku ę mi fyrir tilskylldan mins þionostumanz Abrahams. Gördi Ysaach þar eitt alltari. héét ok kallaði upp á guðs nafn ok naðir. setti siðan upp sina tialldbuð. ok bauð sueinum sinum at gera þar ok grafa einn brunn.

J þann punct kom þagat til fundar uidr hann konungrinn Abimelech. ok. ii. hinir fremztu uinir hans meðr honum. Phicol riddara hofdingi hans. er fyrr uar nefndr. ok annarr hans bezti uin Ocozach. Ok sem Ysaach sa þa. taladi hann til þeirra. Fyrir hueria skylld komu þer hingat til min. þess manz sem þer hatadut ok rakut brott fra ydr. Konungr svaradi. Fyrir þann skylld at uær seam. at gud drottinn er meðr þer. þa tǫlum uær þat. at uer uilium setia sáttmál ok leggia felagskap uár i milli. binda þat sidan medr suardǫgum. at þu skallt oss ecki mein gera. sua sem uer agirndumz ekki eðr tokum þat sem þu attir. ok eigi gordum uer þer nǫckut uætta til meins. helldr gafum uer þer gott orlof at fara medr ollu þi gozi sem gud hafði gefit þer hueria leid sem þer likaði. Eptir þat gerdi Ysaach þeim ueitzlu. ok um morgininn sem þeir uaru klæddir. soru þeir huarir audrum sinn trunat ok felagskap. foru siþan heim aptr meðr hans godu orlofi. A þann sama dag komu sueinar Ysaachs. þeir sem brunninn skylldu grafit hafa. ok sǫgdu at þeir haufdu þat gert ok fundit uatn. huaþan er hann kalladi þann sua sem gnottar brunn. ok þar af er borgin alla gǫtu sidan kaullud Bersabéé allt til þessa dags. þat er sua sem gnottar brunnr edr sadningar.

Scolastica hystoria. Nær þersum tima sem nu uar fra sagt setti Phoroneus sun Jnachi ok Nyobes framarri lǫg i Grecia enn fyrr hofdu uerit. ok skipaði þat ok stadfesti. at aull mál ok sakarferli skylldi fyrir domanda k ę raz ok nidr setiaz. ok þann stad sem dominum uar einkannliga tilskipaðr ok ætladr kalladi hann af sinu nafni Forum. Hans systir Ysis for aa skipi til Egiptalandz. hon uar sua klok kona. at hon kendi egiptzkum monnum nockura þa bokstafi ok ritzháttu. sem þeir kunnu eigi aðr. Af súdplóg ok korngiǫrd freddi hon þa. huar fyrir þeir kaulludu hana Ysidem. þat sem upp a þeirra tungu þydiz iord. þar sem hon héét adr Juno. sua sem Jano. þi at philosophi sogdu. at hun uæri sua sem hurð eðr port allra þeirra kuinna sem giptiz ok barnbærar væri. Nu af fyrr sagðri sauk uar hon eptir sinn dauda i guda tǫlu tekin aa Egiptalandi. þann tima for ok sun Phoronei er Apis het á skipi til Egiptalandz. huern er nockurir menn segia uerit hafa eiginbonda Ysidis. Var hann ok þar i guda tǫlu tekinn ok kalladr Sarapis.

Genesis. Esau geck at eiga. ii. konur storættadar af Chanaans ælt. þann tima sem hann uar fertugr at alldri. het aunnur Judith enn annar Bethsamath. ok gǫrdi sik sem einn herra ok hofðingia medr þeim mágum. uaru þær badar miok stygguar ok stridar uid Ysaach ok Rebeccham.

Fra þui er Ysaach blezaði son sinn Jacob. [þa er hann hvgði Esau at bleza. þar er nu til máls at taka. at sua sem Ysaach gerðiz madr miok gamall ok hafdi mist synar sinnar. kalladi hann til sin Esau. ok taladi til hans aa þessa leid. þu sér þat sun minn. at ek elldumz mikit. ok ek ueit eigi minn daudadagh fyrir. nær hann man koma. tak þin uapn boga ok aurfar ok gakk ut ok freista. at þu fair fengit nockut af ueidiskap. ok gor mer af þilika pottsteik eðr uelling. sem þu ueitz minn uilia ok uana til uera. ok gef mer þat sama til bordz sua buit at snæda. ok sealfs mins aund blezi þik fyrir guði fyrr en ek sáliz. Ok þegar sem Rebecca hafdi þetta heyrt. ok Esau uar ut genginn at fylla sins faudur bon ok bodskap. talaði hon til sins sunar Jacob. Ek heyrda upp aa at fadir þinn talaði til þins brøðr Esau. ok hermdi honum huersu hann hafdi talad. Lyd nu at þi radum minum sun minn sagdi Rebecca. far ok ber mer þau. ii. kid. sem bezt bidr i allri minni hiorð. til þers at ek gðri þar af þinum fedr þers háttar fædzlur. sem ek ueit at hann etr giarna. Ok sem þu hefir honum þers háttar retti borit. ok hann hefir þar af etit. þa ma uera at hann blezi þer i stad Esau fyrr enn hann deyi. Hann suaradi þa. þat ueitz þu modir min. at Esau brodir minn er madr allr lodinn. enn ek em allr linr ok slettr. Nu ef sua berr til. at fadir minn uill medr hondum þreifa um mik. ok kenni hann mik ok alla þersa mina gǫrd. þa ottaz ek. at hann byggi mik uiliat hafa dára sik ok seti mer þa boluan fyrir blezan. þersi bauluan sun minn bidr ek at aa mer liggi sagði Rebecca. Ger þetta eina sem ek bydr þer. ok ber hegat til min þat sem ek sagdi þer. Hann geck brott. ok bar henni þat sem hon bad. Matbio hon þar af þess hattar fædu. sem hon uissi fedr hans giarnaz uilia hafa. ok klæddi hann medr hardla godum klædum. er Esau atti ok hon hafdi heima þar at geyma hia ser. huer er frumgetnum syni til heyrdu. sem fyrr var sagt. Meðr kidskinnum huldi hun hans hendr ok hals. feck honum sidan i hendr þat pulmentum sem hon hafdi matgort. ok braud þau sem hon hafdi bakat. Bar hann þenna sama matbunað feðr sinum. ok sagdi sua. Faðir minn. Hann suarar. Ek heyrir edr huerr ertu son minn. Ek er Esau þinn son frumgetinn sagdi Jacob. gordi ek nu sem þu bauðt mer. Ysaach taladi þa til sunar sins. Ok huersu bar þers til. at þu mattir sua skiotliga finna sun minn. Hann suaradi. Sua uilldi gud. at þat uyrdi skiott fyrir mer. sem ek uilldi fa ok finna. Gack hegat til min sun minn sagdi Ysaach. at ek profi meðr handa aatekning. huart þu ert sun minn Esau eðr eigi. Hann geck þa at feðr sinum. Ok er hann hafði handlat hann sem hann uilldi. sagdi hann sua. Tal þitt ok raudd er þilikt sem Jacob enn hendr eru Esau. Kendi hann fyrir þann skylld eigi Jacob. at hans lodnar hendr gerdu hann likan sinum brædr hinum meira. enn um marga luti aðra uoru þeir hardla likir. sem tuiburum er uant at uerda. Ysaach blezadi hann ok sagdi sua. Ert þu sun minn Esau. Hann svaradi. Ek er hann. Ber hegat til min retti þa sun minn sagdi Ysaach. sem þu hefir mer matbuit af þinum ueidiskap. til þers at min aund blezi þer. Hann gerdi sua. ok þar meðr gaf hann honum uin at drecka. Ok sem hann hafdi bædi etit ok druckit. taladi hann til hans. Gakk hegat til min son minn ok kyss mik. Hann gekk at honum ok kysti hann. Ok þegar i stad sem hann kendi þann ilm ok anga sem af hans klædum uar. þa blezadi hann honum sua segiandi. Se her. mins sonar ilmr ok engi er þilikr sem sa ilmr sem af þeim fullgǫrfum akri uerdr. sem gud drottinn hefir blezað. Gefi gud þer mikla nægd hueitiss. uins ok uidsmiðrs. af himins daugg ok þar meðr af iarðarinnar kost ok feiti. J þersum. iii. lutum ma rettliga skiliaz allr iarðarinnar freoleiki. fæðan fyrir hueitid. allr drykkr fyrir uinit. aull potagia ok uellingr fyrir uidsmiðrit. Ok enn sagði Ysaach. Ættir ok alþyda þioni þer ok sæmi þik. Broðr þinir luti per ok tillæti ueiti. ok allra þinna brædra skalltu herra uera. Huerr sem þer hefir bannat. se hann bannaðr ok bauluadr. enn sa se fulluliga blezaðr sem þer hefir blezað. scolastica hystoria. Fekk Jacob þessa blezan eptir þi sem hans fedr orð ok ordanna kraptr uar til. enn eigi eptir hans aastundan þa at sinni. sua sem einn huerr byskup mætti uigia annars byskups klerk. þann sem hann hugdi sialfs sins klerk. ok uæri þo uigdr allt at eins. speculum hystoriale. Eigi syndgaðiz hann ok af þersarri sinni gord. þiat þessa frumgetins sunar tign ok blezan grápadi hann eigi ne feck medr nǫkkurri flærð. helldr tok hann hana ok keypti af sinum fedr sua sem sér eiginliga ok tilbeyriliga. eptir þi sem hinn heilagi Gregorius segir. Eigi laug hann ne falsadi segiandi sinum feðr at hann uæri Esau. fyrir þann skylld at hann var Esau eigi i sialfs sins persona helldr i frumburðarins tign. þaleidis sem Johannes baptista uar Helias eigi i sinni natturu edr persona utan helldr i sinum kraptauerkum.

Genesis. þegar sem Ysaach hafdi nærliga lyktat sinu fyrr sǫgdu tali ok Jacob uar ut genginn. kom Esau ok bar sinum fedr þa fædu. sem hann hafdi honum matgǫrt ok sodit af sinum ueidiskap. ok sagdi sua. Ris upp þu fadir minn. ok et af þins sunar uillibraad ok ueidiskap. at þin aund blezi mer nu. Huerr ertu sagdi Ysaach. Hann svaradi. Ek em þinn frumgetinn son Esau. Ysaach ottadiz þa mikilliga ok undradiz meirr enn til dæma eðr nockurr madr mætti skilia edr trua. ok sagdi sua. Huerr er sa at þi er til min bar nu fyrir litilli stundu þa uillibraad ok ueidiskap sem hann hafði fengit. ok aat ek af aullum þeim rettum fyrr enn þu kiæmir. Gaf ek honum þa blezan. ok hann man æ blezaðr uera. Ok er Esau heyrði þersi fedr sins ord. þa setti hann upp mikit op. ok i þeim angist ok eliar sem hann feck af þersu aullu saman. sagdi hann sua. Bleza mer eigi at sidr faðir minn. scolastica hystoria. En fyrir þa sauk at Ysaach uar þat synt ok uitrað i þersarri miklu rezlu ok enn helldr nauckuru miklu umegni. sem hann fekk þann tima sem Esau kom aptr. at þetta uard allt eptir guds uilia. ok hann undirstod merking þeirrar milldu flærdar ok klokskapar. sem þar for framm. ok þar fyrir uar hann þi sidr reidr. at hann styrkti ok stadfesti þat sem hann hafdi fyrr gort. ok sagdi hann sua. genesis. þinn broðir samborinn kom nockut sua klokliga ok tok þina blezan. Hann svaradi. Rettliga uar hans nafn kallat Jacob. fyrir þa grein at nu sueik hann mik annan tima ok gróf enn undir mer. J fyrstunni tok hann frumburði mina. enn nu ripsaði hann ok grápaði blezan mina. edr uardueittir þu eigi adra blezan mer til handa. Herra þinn hefir ek nu hann skipat sagdi Ysaach. ok alla hans bræðr lagda ek undir hans tyktan ok yfirbod. Medr hueiti. uini ok uidsmiðri styrkta ek hann ok stadfesta. ok huat ma ek þer gǫra son minn sidan. Esau suaradi. Hefir þu eina at eins blezan til fadir minn. ek bidr at þu blezir mik eigi sidr enn hann. Nu sem hann gret medr opi miklu ok ǫdrum sinum lætum. geckz Ysaach hugr uid ok sagði sua. J iarðarinnar kost ok feitleik ok þar meðr i þeirri dǫgg er ofan or himninum kemr man þin blezan uera. Kom þat framm i þi landi sem Jdumea het ok siðan af hans nafni Edom. þiat þar er hin bezta hagiðrd eptir þi sem Commestor segir. Ok enn lagði hann til nǫckur ord spaandi af hans eptirkomandum ættmonnum. Meðr suerð mantu lifa ok bardaga-madr uera ok bræðr þinum þiona. Kom þat þa framm er Jdumea uard skattgilld þeim sem formenn uaru yfir Jsraels husi. Enn þo man sa timi koma sagdi Ysaach. at þu mant hans aanaudarok reka brott ok af reida þinum halsi. þat fylldiz þa ok framm kom. er Jdumea bardiz moti ualldi ok yfirbodi Jude.

Fra brautferð Jacobs ok huat guð syndi honum i suefni.

Esau hatadi iafnan sidan brødr sinn Jacob fyrir þa sǫmu blezan. sem fadir hans hafdi gefit honum. ok taladi sua nǫckurum sinnum upp aa sealfs sins hiarta. Daudadagar fedr mins munu skiott koma. ok skal ek þa drepa brodur minn Jacob. þessor ord uaru kunnig gior Rebecche. scolastica hystoria. þat er aa þa leidiss at skilia. at Rebeccha uissi hugrenningar Esau af uitran þers sama anda sem henni kendi klokskap sem Jacob hafði uidr sinn broður Esau. Afsakadiz hann ok lyginni uiðr sinn feðr. enn flærdinni ok prettunum uidr brædr sinn. fyrir þa lydni sem hann ueitti sinni mædr. Enn modir hans afsakadiz fyrir heimolligt heilags anda raad. genesis. Hon let kalla ser son sinn Jacob. ok talaði þa til hans. Vit þat at broðir þinn Esau heitaz at drepa þik. Nu fyrir þann skylld haf ok heyr mitt tal ok rád. Far i brott fra honum ok fly til Labans broðr mins i Arán. ok bygg i hia honum um nǫckura fáá daga. þar til er grimd hans ok reidi sefaz ok gengr af honum. ok hann gleymir þeim lutum sem þu hefir honum i moti gert. Sidan man ek senda þer ord at þu komir hingat. Ok fyrir huern skylld skal ek beggia minna sona aa einum degi missa. Ok af þi at hon uilldi. at þetta gerdiz medr godu orlofi fedr hans. þa geck hun til hans. ok sagdi honum sua. Eigi hirðir ek at lifa. ef Jacob fær nockura af herlendzkum konum edr af dettrum Héét ser til eiginkonu. Let Ysaach þa kalla til sin Jacob ok blezadi honum þa enn af nyiu ok fyrirbauð honum at taka sér eiginkonu af Chanaans ætt. far helldr son minn sagdi hann i þa Mesopotamiam sem aa Syrlandi er. til húss ok herbergiss modurfedr þins Batuelis. ok fa þer þar eina konu af dætrum modurbræðr þins Labans. Almattigr gud blezi þik. hann láti þik uaxa ok aukaz. sua at ut af þer komi margar þiodir. gefi hann þer ok þinu afku ę mi eptir þina dagh þilika blezan. sem hann gaf feðr minum Abraham. at þu eigniz þitt utlegdarland. þat sama sem hann het þinum faudurfeðr. Eptir þat for Jacob i brott fra sinum fedr ok mædr i þeirra godu orlofi. ok letti eigi fyrr enn hann kom fram i fyrrnefnda Mesopotameam til modurbrodur sins Labans sunar Batuelis. Enn sem Esau uard þess uiss. at fadir hans hafdi þa enn blezad Jacob ok bodit honum at fara til Mesopotamiam at fa ser þar kuanfang. ok hann hafði sua gort sem honum uar bodit. enn i annan stad uissi hann at feðr hans uar litt uiliat til Chanááns dætra. ok hann hafdi þat miok i mot hans uilia gert. er hann hafdi af þersarri kynkuisl seer konu fengit. þa for hann til fauðurbrodur sins Hismaelem ok tok hans dottur er Malech het samborna systur Nabaioth ser til eiginkonu iafnframm þeim sem fyrr hafði hann tekit. Enn sua sem Jacob uar ut genginn af tyrr nefndum stad eðr borg Bersabee. þa byriadi hann sinn ueg til Aran leggiandi sina leid um Chananeam. [scolastica hystoria. Hann ottaðiz þo þar landzmenn. fyrir þa sok at Chananei uaru miok þungir ok illa uiliadir fedr hans af hinum fyrrum hans bardǫgum. þeim sem hann hafdi þar hait. einkannliga þa mest er hann fangadi Chariathim. þann stad edr borg sem sua heitir. þi at þar lagdi hann mesta stund ok starf áá. ok fyrir þi ottadiz Jacob at taka sér medr nǫckurum innlendzkum manni herbergi.

Genesis. Ok er hann kom at aptni dags til þers stadar sem Luxa heitir. ok hann uilldi taka aa sik huilld ok nádir eptir þat er solu uar sett ok leggiaz nidr til suefns. þa tok hann einn stein af þeim sem þar uaru nærri honum ok lagdi undir hǫfud ser ok sofnaði þar áá. Ok er hann uar sofnaðr. þa sa hann einn þann stiga. sem hann stod nidr aa iordina. enn hans lengd ok hæd tok allt vpp til himins. þar medr sá hann i suefninum ganga guds engla upp eptir stiganum ok nidr. Josephus segir sua. at hann sa þær myndir stiga niðr eptir stiganum. sem miklu sæmiligri natturu hofðu medr sér enn nǫckurir menn. hann saa ok sealfan gud i stiganum ueranda ok heyrði meðr þessum ordum til sin talanda. genesis. Ek er gud þins fedr Abrahams ok Ysaachs. þetta land er nu sefr þu áá man ek þer ok þinu afku ę mi gefa. Man þitt kyn ok freo sem iarðarinnar dupt mart ok mikit uerða. man þat dreifaz til austrs ok uestrs. suðrs ok norðrs. ok allar ueralldarinnar kynkuislir munu i þer ok þinu kyni blezadar ok signadar uerda. Ek man þinn hirdir ok geymari uera hueria leid sem þu uill farit hafa. ok til þersa sama landz þik aptr senda. ok eigi fyrri þik upp gefa enn ek hefir alla þa luti fyllt ok framm latit koma sem ek hefir talat. Ok er Jacob uaknaði af suefninum. sagdi hann sua. Senniliga er drottinn i þersum stað. ok uissa ek þat eigi. Ok enn talaði hann sua sem af nockurum otta eðr rædzlu sua segiandi. Hardla hræðiligr er þersi stadr. her biðr ecki nǫckut annat nema her er guds hus ok himinrikiss port. scolastica hystoria. J þersum ordum spaadi hann fyrir af þeim. iii. lutum. sem aa þersu sama landi komu longu sidarr framm. þat uar af eptirkomanda lǫgmaali. af guds musteri ok af piningu Jesu Kristi. þiat lǫgmaalit er hrædiligt ok ottaligt. guds hus er musterit. enn pining Jesu Kristi er himinrikis port ok upplokning. Ok sua sem hann stod upp um morginion. tok hann þann sama stein. sem hann hafdi lagit ser undir hǫfut um kuelldit. reisandi hann þar upp til marks ok aminningar lofsamligrar þersar synar. ok steypandi oleum nidr yfir hann. offrandi þat sua gudi. Het hann þa þeim sama gudi. sem honum hafdi uitraz. heit sua segiandi. Ef gud drottinn hefir medr mer uerit ok uardueitt mik a þeima ueg. sem nu gengr ek. ok gefr hann mer noga fæðu ok sua klæði. ok gefr hann mer uel at fara ok medr farsælld til mins feðr huss aptr at koma. þa man drottinn iafnan minn gud uera. ok þersi steinn sem ek reista nu her upp til lofsamligrar aminningar. ok sa stadr sem hann stod á. man kallaz guds hus. ok af aullum þeim lutum sem hann hefir mer gefit skal ek honum tiundir ok adrar fornfæringar offra. sua sem ek hefir aptr higat komit. Kalladi hann sidan þa somu borg af þersum ordum ok atburð Bethel. þat þyðiz guds hus. sem adr het Luza. ella kallaz hon guds fórn eptir sǫgn Josephi.

Her segir fra þui er Jacob feck Rachelar. þadan for Jacob i Mesopotamiam. ok kom um sidir eptir langan tima liðinn framm til borgarinnar Aran eda Charram. Hann sa þar einn brunn i plazi nokkuru edr eng ok margan saud liggianda uidr brunninn. þiat ollum þeim smala uar uant þar at uatna ok byrgia hann sidan medr einum miklum steini. skylldi honum fra uellta þann tima sem allr saudrinn uæri saman rekinn. ok uatna sua aullum i senn. setia hann sidan aptr yfir brunninn. sem fenadrinn uæri fullr. Hann talaði þa til fehirdanna. Huadan eru þer brødr minir. þeir suðrudu. Vær erum af Aram. Hann spurði. Kunni þer nokkut Laban Batuels sun. þeir suorudu. Hann kennum uer uissuliga. Er hann heill sagdi hann. Vel ma hann sogdu þeir. ok dottir hans Rachel kom nu her medr scalfs hans saudum. Langt er enn dags eptir sagdi Jacob. ok er enn ecki timi at reka saudinn i rettir. gefit honum at drecka ok latit hann a gras. þeir suorudu. Eigi megum uer þat fyrri gera enn allr busmalinn er adr saman rekinn. lettum eptir þat steininum af brunnzins glugga. ok uðtnum sua allri hiðrdinni i senn. Ok rett sem þeir talaðuz uidr. þa kom Rachel medr saudum fedr sins Labans. þegar sem Jacob sa hana. uitandi at hon uar hans systrungr ok at Laban moðurbroðir hans átti saudina. þa lagði hann steininn brott af brunninum. ok er allri hennar hiord uar uatnat. þa kysti hann hana. ok sagdi henni at hann uar sun hennar faudursystur Rebecce. Hon skundadi at segia þetta fedr sinum. ok þegar leid sem hann uissi at Jacob systurson hans uar þar kominn. þa gekk hann skiotlega ut i moti honum. faðmandi hann ok kyssandi. leidandi hann medr slikum blidskap inn i sitt hus ok herbergi. Ok er Laban heyrði. huer sauk til uar þangatferdar hans ok flotta. þa suaradi hann. Mitt kiðt ok bein ertu. Sem hann segði sua. Af þi at þu ert min ætt ok náskylldr frendi. þa hird þik her i hia mer.

Ok er hann hafði þar uerit einn manad. talaði Laban til hans. Mantu nockut til engrar rentu mer uilia þiona. þar sem þu ert minn broðir ok systursun. Seg mer til huers þu mælir. Laban atti. ii. dotr. het hin ellri Lia enn Rachel hin yngri. Lya uar nockut augsúr ok hafdi kronk augu. en Rakel systir hennar bar eina uæna ok fagra ásionu. ok af þi at Jacob elskadi hana. sagdi hann sua. Ek þionar þer um. vii. ár til þess at þu giptir mer hina minni dottur þina Rachel. Laban suaradi. Betr man uera at ek gipta þer hana helldr enn odrum manni. ok uer medr mer. Jacob starfadi þar ok stundadi fyrir Rachelar skylld um. vii. aar. ok fell honum þat sua liett fyrir astar sakir uidr hana. sem faair dagar hefdi uerit. Eptir þau. vii. aar lidin taladi hann sua til Labans. Gef mer konu mina. þiat nu er sa timi fylldr ok frammkominn. sem ek hefir til skylldat at ganga i sæng medr henni. Laban bio þa bruðlaups ueitzlu. baud hann þar til mörgum sinum uinum. ok um kuelldit sua sem til sængr skylldi ganga. uar Lya leidd ok lagin i sæng Jacobs. ok fengin su þerna henni til þeonostu sem Zelpha het. Jacob geck i sæng til brudarinnar eptir siduana. ok sem morginn kom ok hann sa Lyam liggia hia sér. talaði hann til mágs sins. Huat görd er þetta er þu hefir gört. eðr þionadi ek þer eigi fyrir Rachelar skylld. fyrir hueria grein gördir þu þess háttar lut eðr prett uidr mik. Ecki er þat her uani edr vaarr landzskapr sagdi Laban. at gipta fyrr hinar yngri dætr sinar enn hinar ellri. Sitium at brudlaupi þersu fyrst um eina uiku ok fyllum þat eptir uana. ok sidan man ek gipta þer hina eigi sidr fyrir þat starf ok þionostu sem þu munt mer um qnnur. vii. aar ueita. þetta lét Jacob ser lika. ok sem uika uar lidin. þa feck hann Rachelem sér til eiginhusfru. Var henni su þerna af feðr sinum gefin til þionostu sem Bala heet. scolastica hystoria. Fyrir þann skylld þotti Jacob þessi. vii. aara timi sua skammr ok litill. at miok fusum manni til eins huers þickir sealfr flytirinn iafnuel tomláatr uera. ok enn fyrir þat at hann þottiz sua elskuligan ok ynniligan lut uidr litlu uerði keypt hafa sem Rachel uar. Hefði hann ok miklu fleiri áár fyrir hennar skylld þionat fyrr enn hann hefdi mist hennar. fell honum ok létt lystiligt uerk. Josephus segir. at Jacob bygdi þa fyrstu nátt með Lia sem þau lagu bædi samt sakir þers at hann kendi eigi huar þeirra systranna uar fyrir nattarinnar skylld. ok hins annars at hann var kendr af dryck. ok þi kærdi aa sealfan ueitzludaginn um þat sama uidr Laban mág sinn sem nu uar sagt. Enn Laban bað hann uera ser þar um uárkunnigan. bædi sakir þers naudsynligs uana sem þar uar landskapr til ok þers annars at hann uilldi helldr hindra at senda dottur sina til Chananeos. þar sem hann iðraðiz at hann hafdi systur sina Rebeccham þangat sent. Jeronimus segir. at þeir uillaz sem þat segia at Rachel uæri eptir aunnur. vii. aar lidin gipt ok gefin Jacob. utan helldr segir hann. at hon uar honum gefin þegar eptir þa. vii. daga. sem brudlaups ueitzlan stod. Uar fyrir þa sauk þess at beþit. at hon ueri uli. at eigi gerdiz nokkur ruglan eðr sundrlyndi af þi. at aunnur brudr þa enn af nyiu ueri til hins sama brudgumans innar leidd. genesis. Enn at þeim lyktadum ok lidnum uar þat hans brullaup frammgengt. sem hann uar giarnari til. Sua sem hann geck at eiga Rachelem. lagdi hann ok meira elskhuga til hennar enn til Lya. þionandi fyrir Rachelar skylld aunnur. vii. aar eptir þi sem skilmaali þeirra máága stod til.

Speculum hystoriale. Enn þar sem Jacob er af mörgum monnum sua sem af einum þungum glæp þi brigzlat ok i moti kastat. at hann hafði. iiii. konur medr ambattum eiginkuenna sinna. þa ma hann isfnual medr almenniligum flutningi ok frammsogn þar af reinsaz ok afsakaz. þiat sumar syndir eru i moti natturu. sumar natturuligar. nockurar af þeim uerða geruar ok framdar moti sidsemdum. enn aðrar moti boðordum. Nu medr þi at þu hugsir til natturunnar. þa fremia þeir allir sem henni fylgia fullkomliga sambudina. til þess at gera ser afspring ean eigi sakir lostasemdar edr munudlifiss. Sér þu til sidsemdanna. þa uara þær eigi þann tima i þeim londum. Enn ef þu hugsar til bodorðanna. þa uar þersi háttr meðr ongu lögmáli bannaðr edr fyrirbodinn i þann tima. Ok fyrir hueria sauk er þat nu synd at þi. ef nockurr gorir þat. utan fyrir þa at þat er nu bæði i moti sidsemdum ok lagasetningum. Vndirstanda þeir ok medr ongu moti. sem nu gora þers háttar luti. hinna astundan. hverra hugarkrapta er þeir meðr aullu eigi uita.

Fra Lyam kono Jacobs ok sonum hennar.

Ok sem gud drottinn sá. at Jacob fyrirleit sina husfru Lyam. þa gaf hann henni þat til hugganar. at hun gat sun at eiga nidr sinum bonda. til þess at þadan af legði hann meiri blidu ok astuð til hennar. þar sem hennar systir Rachel var ubyria. Sa het Ruben. þat er synar sun. sua segiandi. Gud drottinn sa mina lægd ok litillæti. man minn bondi nu mik elska. Hun gat annan son ok fæddi sua segiandi. Fyrir þann skylld gaf guð mer ok þenna. at hann heyrdi at ek uar hafnad. þenna kalladi hon Simeonem. þat þydiz heyrn. þridia tima gat hun sun. ok fæddi ok sagdi sua. Nu mun minn bondi uisliga mer samtengiaz ok sitt samband uidr mik leggia. fyrir þa sauk at ek hefir nu fædt honum. iii. syni. Fyrir þa grein uar hann kalladr Leui. þat þydiz uidrlagning edr felagskapar styrkiari. Fiorda tima fæddi hon sun ok sagði sua. Nu iátar ek drottni. Af þi uar sa sueinn Judas kalladr. þat þydiz iatning. Eptir þat letti hon af at fæda.

Ok sem Rachel sáá at hun uar ubyria. aufundaði hon systur sina Lyam. talandi sua til bonda sins Jacobs. Ger mer börn nǫckur. ella man ek deyia. Hann reiddiz við þessor hennar ord. ok sagdi sua. Er ek nǫckurr sa gud sem þik suipti þins kuidar burd ok aauexti. Ek hefir sagdi hun þernu mina Balam. Gack til hennar ok freista. at ek fái af henni mer sonu. þo at ek fái eigi af sealfri mer. Lagdi hon siðan sina ambátt Balam til sambudar upp vid hann. Ok af þeirri sambud fæddi hon son. huar af er Rachel sagdi sua. Nu dæmdi gud drottinn mik heyrandi mina rödd. gefandi mer sun ok samuirðandi mik sua systur minni. Var sueinninn fyrir þa skylld kallaðr Dan. þat þyðiz domr. þersi sama Bala gat at eiga annan sun meðr Jacob. af huerium er Rachel talaði sua. Samuirði gud mik systur minni [ok mektaðiz ek nu miqk. Var [sueinninn fyrir þann skylld kalladr Neptalim. þat er uirding edr uidleiki. Nu sem Lya skilði at hon letti af barnburdinum. gaf hon bonda sinum til sambudar þernu sina Zelpham. Hun gat medr honum sun ok sagdi [sua Lya. Sælliga [uar ek sett. Fyrir þa grein uar sa sueinn kalladr Gaad. þat þydiz sæla. Zelpha fæddi son annan. huar af er Lya sagdi sua. Fyrir sælu minni er þetta. þiat állar konur munu mik sæla segia. ok fyrir þann skylld uar sa sueinn kalladr Asser. þat er sæll.

Scolastica hystoria. Nær þersum tima uard storliga mikit flod i þeirri Girklandz halfu er Achaia heitir. aa dǫgum þers konungs sem Ogyges het. hann endrbætti þa borg sem Accha het ok kalladi hana sidan Eleusinam. þa syndiz su mær uidr uatnid Triconidem sem Girkir kalla Mineruam. hana segia þeir fundit hafa margskonar listir. ok mikils hattar manuit. ok einkannliga allar þær sem af ullu uerda gǫruar. Ysidorus. Trichom het eitt mikit stǫduuatn i Affrica. hia hueriu er [segiz at hun syndiz aa iungfru alldri. ok fyrir þa sauk heitir hun ǫdru nafni Trichonia. huadan af er hun uar af heidnum monnum i guða tǫlu hǫfd heimolliga. sem hennar ætt ok afspringi uar til aullum ukunnigri. Enn fyrir þann skylld at þeir trudu ut af henni monnum ueitaz skynsemd ok iþrotta skilning. Þa sogdu þeir hana af hofði sealfs Jouis fædda uera. Þat er ok hennar nafn. at hun heitir Pallas. af þeirri ey i Tracia landi sem Pallene heitir. i huerri er hon uar fostrad ok uppfædd. ella af þeim risa sem hun drap. ok Pallans heet. Sua segiz ok. at þær eyiar sem Ciclades heita. xl. ok. iii. at tolu. hueriar er fordum uaru hinn seaundi partr af Grecia. varu a morgum manadum huldar. sem ein ok idulig nátt uærl þar iafnan þann tima sem þetta flod uar i Achaia. Enn sua sem uðnin minkaduz. þa skein solin fyrst aa þa eyna af þeim ollum londunum er þar lagu nalæg sem Delos heitir. enn þat þydiz birt edr audsynt. þiat hon feck af þi nafn. at hon birtiz fyrst ok syndiz eptir þersi hin miklu undr. þessi ey heitir ok oðru nafni Ortigia. fyrir þa sauk at þeir fuglar sem coturnices heita. ok Girkir kalla ortigias. varu þar fyrst senir. þetta telr Ysidorus næst Noa flodi. enn þat bit þridia sem uard i Thessalia. þeirri Girklandz halfu sem sua heitir. a dǫgum Moysi ok Amphitrionis konungs.