Bókastaðir

Her segir fra viðtali þeirra Abrahams ok Eliezar ok fra Rebecku.

Abraham gordiz nu madr miok gamall. sua langa daga sem hann hafdi lifat. ok fyrir þann skylld at hann fann at hans lifdǫgum leid miok framm. þa taladi hann sua til hins gamla sins radsmanz Eliezer. þess sem ellztr uar i hans þionostu ok fyrri var nefndr ok fyrir uar ollu þi godz sem hann varðaði. Suer mer þess uidr gud himinrikiss [ok iarðrikis leggiandi þina hǫnd nedan aa mitt lær. at þu skallt eigi syni minum Ysaach af Chanááns ætt edr heidinna manna kyni kuanfangs leita. milli huerra er ek byggir nu. helldr skalltu fara til minnar odalsiarðar ok kynkuislar. ok freista at þadan faair þu honum konu. Hann suaradi. Huart skal ek helldr fylgia þinum syni til þess sama landz enn hann missi konunnar. ef hun uill eigi þat til uinna at eiga hann at fara hegat til landz þessa. þat skalltu uaraz sagdi Abraham. lat hann aldrigin um alldr þagat koma. Sa hinn sami gud himinrikis herra ok iardrikiss. sem mik leiddi ut af mins fedr husi ok fostrlandi ok þat taladi uidr mik. sueriandi uidr sealfan sik. at þetta land mundi hann minu afku ę mi gefa. hann man sinn engil i faurum ok fylgiu medr þer lata uera. sua at þadan muntu syni minum konu fá. Vill hon eigi þer higat fylgia. þa ertu lauss ok lidugr af suardaganum. utan þat eina. at þu lát sun minn alldrigi þar koma. Fyrr nefndr hans sueina sór þa meðr þeima hætti ok skilmála sem nu uar sagt. leggiandi sina hǫnd þar á hans lær medan hann sór. sem hinn sagdi fyrir. scolastica hystoria. Ebreskir menn segia at hann hafi suarit uidr hans helgan. þat er at skilia uidr sealfa skurdarskirnina. Enn i þi sem hann sor uidr lærit. huat er getnadarliminum er náálægt. byr sa skilningr. at hann sór þa uidr afkuæmi Abrahe. þat er uidr Jesum Kristum. huerr er hann uissi at af honum mundi fædaz. huadan af er hann sagdi sua. Suer mer þat uidr herra himinrikiss ok iarðrikiss. Enn i þi sem hann bad hann leggia hand sina neðan aa sealfs hans lær. syndi hann þat. at likami Jesu Kristi mundi umframm ok yfir aullum uera.

De genesi. Eliezer for heiman eptir þat. hafandi medr ser. x. ulfallda af sins herra hiǫrð. ok huat annat er hann uilldi af ðllu hans godzi. ok einkannliga mest alla þa luti sem hann uissi at i þi landi uaru fagi ę taztir sem hann skylldi til fara. Hann kom framm um sidir medr storliga mikilli mædu ok erfidi i þi landi. sem Mesopotamia heitir. huat er liggr milli þeirra fræguztu áá Tigrim ok Eufraten. sem af iardnesku paradis fliota ok framm koma. Fellr Tigris fyrir austan enn Eufrates fyrir uestan. freouar hon sua ok áánaxtar i sumum stǫdum Mesopotamiam sem Nilus Egiptaland eptir sǫgn Ysidori. Var þat bædi langr vegr ok torsottr. adr hann kom framm til borgarinnar Charram. þar sem fyrr nefndr Nachor brodir Abrahams bygdi. þiat a uetrar tima er margstadar i Mesopotamia miok diupr leiruadill. enn aa sumarit uida uatzskortr. enn i skogum ok eydimorkum liggia þiofar ok latronar. Ok sem hann uar þar kominn. þa uar komit at kuelldi dags. nær þeim tima sem konur uaru uanar ut at ganga at taka ser uatn. ok fyrir þa sǫk let hann ulfalldana þar leggiaz utan borgar uidr einn brunn ok huilaz. Enn hann talaz uidr einn saman dictandi ser eitt æuintyr. af hueriu er hann megi marka huart gud uil heyra hans bæn edr eigi. ok segir sua. Herra gud mins herra Abrahams. ek bidr þik at þu hialþir mer i dag. ok ger þina miskun medr minum herra Abraham. See nu stendr ek her hia brunninum. ok dætr þeirra manna sem borgina byggia manu skiott ut ganga at taka sér uatn. enn af þi markar ek ok þickiz skilia uissuliga. at þu gorir her um miskunnsamliga uid minn herra. at ef su meyia sem ek hefir ætlaz at tala þessum ordum til. Vik hegat keri þinu at ek drecki þar af. suarar hon mer sua. Dreck herra. ok sua man ek gefa ulfǫlldum þinum eigi sidr at drecka. þessor uæntir mik at su hin sama se. sem þu hefir fyrir buit ok hugat þinum þionostumanni Ysaach syni mins herra Abrahams.

Ok þegar i stad fyrr en hann hafdi uti aull þessor sin ord. kom Rebeccha Batuels dottir ut af borginni gangandi sunardottir Nachors. brodur Abrahams. ok hans husfru Melche. ein hin uænazsta mær ok hin fegrsta iungfru er til beid. ok þersum manni þo miok ukunnig. Hun hafdi medr sér eitt ker ok geck nidr at brunninum. fylldi þat ok fóór aptr sidan. Sendimadrinn geck at henni ok sagdi sua. Gef mer at drecka litit uatn af keri þinu. Hun svaradi. Dreck minn herra. Ok þegar sem hann hafdi druckit. sagdi hun sua til hans. Vlfolldum þinum man ek ok eigi sidr uatnit bera. þar til er allir þeir hafa druckit i nog. Helti hon þa uatninu nidr fyrir þa i þær þrør sem þar uaru til gǫruar. Geck sidan aptr til brunnzins ok bar upp uatnit fyrir þa. þar til er þeir hǫfdu allir druckit. Alla þa stund sem hun gerdi þetta. sáá hann upp aa hana þegiandi. sua sem uirdandi medr sealfum sér. huárt er gud hefdi nǫckut sua greitt hans ueg. at þessi u ę ri hans herra uidrku ę milig. Sidan spurdi hann huers dottir hun væri. ok huart hann mundi nǫckut herbergi fa i hennar fedr husi. Hon suaradi þa. Ek er dottir Batuels Nachors sunar ok Melche. fódr hafum u ę r i nog. bædi hey ok sádir. ok rúm hindrar þik eigi at uera huar er þu uill. Hann bar þa framm uangagull þau sem stodu. ii. aurtugar ok bauga þa eðr hringa sem stodu. x. aurtugar. ok gaf henni. Lutti sidan dyrkandi gud. ok sagdi sua. Blezadr er gud drottinn Abrahams. sa sem sina miskunn ok sannleik tok enn eigi brott af minum herra ok leiddi mik medr rettum ueg til huss ok herbergiss broður mins herra.

Meyian skundadi heim aptr til herbergis þess sem modir hennar uar i. ok sagdi þar alla þessa hluti sem hun hafdi seed ok heyrt. Rebeccha atti þann brodur sem Laban het. hann geck ut skiotliga. sem hann sáá uangagullin ok baugana aa hǫndum hennar. ok hann heyrdi huat hun hermdi af beggia þeirra tali. ok taladi sua til mannzins þess sem uid brunninn stod hia ulfǫlldunum. þu hinn blezaði guds madr gack inn. ok fyrir huern skylld stendr þu uti. ek hefir ulfǫlldum þinum buit hus ok adra naudsynliga luti. Hann leiddi þenna mann til herbergis. tok af hans ulfǫldum ok gaf þeim hey ok sádir. enn let taka uatn ok þo fætr gestanna ok ulfalldanna. Eptir þat let hann bua þeim bord ok bera framm mat fyrir þa. Enn sendimadrinn sagdi eigi uilia fyrri eta enn hann hefði uppborit ok talat sitt ǫrindi. Batuel ok Laban badu hann tala huat er honum likadi. Eliezer sagdi þa sua. Ek er einn þionostumadr ok sueinn mins herra Abrahams. huerium er gud blezadi mikilliga. gefandi honum yxn ok saudi. gull ok sylfr. þræla ok þionostukonur. asna ok ulfallda. gerandi hann þar medr i aullum lutum storliga mikils háttar mann. husfru mins herra fæddi honum ok son i sinum ellidomi. huerium er hann gaf alla þa luti sem hann hafdi eigandi at uordit. Sagdi þeim sidan greiniliga fyrst af bøn ok bodskap Abrahe uidr sik um kuanfangit ok sealfs sins suardaga. þar medr af tali sinu ok boninni uidr brunninn. ok huersu allir þeir lutir fóru eptir þi framm. sem hann sagdi fyrir ok bad at uerda skylldi. Nu fyrir þann skylld sagdi hann. at blezaðr gud drottinn mins herra Abrahams uisadi mer hegat ok leiddi mik til þins huss. þess ǫrindiss at ek taki sunardottur hans samborins brodur sealfs hans syni til eiginnar husfru. ok fyrir þi festa ek eyrnagullin upp aa hana ok baugana aa hennar hendr henni til skrautz ok pryði. þa segit mer. ef þer uilit þat tillæti tia minum herra meðr miskunn ok einfalldleik. at gera her um hans uilia. ella ef yckr likar annat rad helldr at taka. þa segit mer ok þat. at ek megi fara i huern stad er mer likar. þeir badir fedgarnir Batuel ok Laban suaradu. þetta tal ok ordræda sem þu gengr medr. bædi Abrahams ok þin. hefir af sealfum gudi byreaz ok framm farit. ok fyrir þa sauk munu uær þi einu þer suara her um. sem u ę r uitum at honum er uel uiliat. þu ser at hon Rebeccha er þar rett i hia þer. tak hana þinum herra þer til eigin husfru. eptir þi sem gud hefir talat ok rad fyrir gert. ok far sidan heimleidis. Ok sem fyrr nemndr sueinn Abrahe heyrdi þetta. þa fell hann framm ok gordi gudi þackir fyrir þat. huersu fagrliga ok farsælligha er hann hafdi greitt hans ferd. Tok eptir þat þa dyruztu gripi sem hann hafdi. gullker ok silfrker ok þar medr agi ę t klædi. ok gaf Rebecche. mædr hennar ok brødrum gaf hann ok godar giafir. Gengu sidan þar til bordz. áátu ok drucku allir samt.

Enn þegar at morni sem hann uar klæddr. bad hann þeim badum orlofs. ok sagdiz uilia fara heim til herra sins. taldi þar til bædi ell – ldom hans. ok at hann hafdi lengi í uegiaum uerit. Enn fadir ok modir Rebecche badu hana bida um eina. x. daga hit skemzta til þess at hon færi i brott. Sendimadrinn suaradi þa. Geymit at þer halldit mik ecki ne hindrit. þiat gud greidir minn ueg ok mina ferd. ok gefit mer gott orlof. at ek fari heim til mins herra. þeir badu þa kalla meyna ok sǫgduz uilia heyra her um hennar uilia. Ok sem hon uar eptir spurd af þeim. huart er hun uilldi i brǫtt fara medr þeim hinum komnu manna. hon suaradi sua. Fara man ek. Her finnz þat fyrst lesit. at nockur kona hafi eptir uerit frett sinni giptingu. Ok þadan af uar þat sidan fyrir lǫgmaal halldit. at konunnar sampycki se þar um heyrt. Gafu þeir henni þa gott orlof ok fostru hennar edr þernu. sua ok eigi sidr sendimanni Abrahams ok hans kompanum. bidiandi at Rebeccha færi giptusamliga. þess bidium uær sogdu þeir. at þu uaxir ok þinn afspringr til þusundrad þusundrada. þar sem þu ert uár systir. ok þitt kyn ok afkuæmi ǫdliz ok eigniz sinna motstǫdumanna borgir ok port. Rebeccha ok hennar þernur uaru settar upp áá ulfalldana ok foru brǫtt medr Eliezer. Hann skundadi sinni ferd. ok letti eigi fyrr enn hann kom heim til sins herra. þann tima hafdiz Ysaach uidr ok uar i fyrr nemadum stad Gerara. Ok sem hann geck sinn ueg til þess brunnz er heitir lifanda brunnr ok seanda. spázerandi ser at álidnum degi i einum akri edr eng. hugsandi til guds. ok nǫckut sua af þi huat er sendimaðrinn mundi hindra. þa sa hann ulfallda af lǫngum ueg komna. sua sem hann hóf upp sin augu ok litadiz um. Enn Rebeccha steig þegar nidr af ulfalldanum sem hun sa Ysaach. ok taladi til sueinsins. Huerr er þessi madr er her kom i mot oss. þessi er minn herra sagdi hann. Ok er hon uissi at þersi uar hennar bondi. þa kembdi hon sik ok tok þegar i stad einn duk ok huldi sik þar medr. Sendimadrinn sagdi allt hit sannazta af sinum ferdum. Leiddi Ysaach sidan Rebeccham inn i þat sama herbergi sem modir hans Sara hafdi átt. tok hana ser til husfru ok elskadi hana sua mikilliga. at þar fyrir geck af honum fulluliga su hrygð ok angist sem hann hafdi fengit i sinum modur dauda.

Her segir fra andlati Abrahams ok huar hann er grafinn.

Abraham geck at eiga þa konu eptir andlat Sarre sem Cethura het. ok atti medr henni þessa. vi. sonu. Amram ok Jexhan. Madan ok Madian. Jeboth ok Sue. scolastica hystoria. Ebreskir menn segia at þat hafi uerit hennar kenningar nafn enn eigi hennar eiginligt skirnar nafn. þiat Cethura þydiz samtengd. segia þeir þessa alla eina uerit hafa ok Agar egiptzku modur Hysmaels. ok hafi Abraham tekit hana ser til eigin husfru eptir þat er Sara uar aull helldr enn ukunnigra konu. til þess at honum gǫmlum felli eigi þat til abyrgdar edr ámælis. at hann girntiz aa gamals alldri fyrir lostasemdar sakir ok legdiz medr fleirum konum enn hann hafdi adr medr buit. Segir Josephus. at hann hafi fyrri fengit hennar enn sun hans Ysaach gengi at eiga Rebeccham. Enn þa. vi. syni sem hann atti medr hinni sidarri sinni husfru let hann langt i brott fara i austanuerda landzins háálfu. skiliandi þa sua fra Ysaach ok allri hans eign. medan sealfr hann lifdi. gaf hann honum sina eign alla enn hinum gaf hann smagiafir einar hia þi. sua sem nockurar minningar þann tima sem þeir skildu uidr hann. Synir Cethure gafu ser þo nǫfn ok sinum ættmonnum af nafni hinnar fyrri ok frealsari sins faudur husfru. ok kalladu sik Sarracenos. þeir eignaduz sidan ok þeirra afku ę mi nockur lǫnd ok mǫrg stór herad sua sem Traconitidem Feniciam ok Arabiam. allt til hins rauda hafs. Josephus segir at af einum þeirra fæddiz Opher einn mikill hermadr. er heriadi i Libiam ok uynni hana. bygdi þar sidan ok hans afku ę mi. ok kalladu af hans nafni Affricam. Hann segir ok þann spámann sem Cledeus het. ok Malcus ǫdru nafni. hafa skrifat Juda sǫgur upp aa þann hátt sem Moyses skrifadi. ok hermir at sa Malchus segi Syriam nafn hafa fengit af þeim syni edr afkuæmismanni Cethure sem Surim hafi heitit. enn Affrica hafi kallad uerit af audrum þeim sem Apher hefir heitit. ok þann tima sem þessi sami Apheram hefir komit ok heriat i Libiam. hafi þar komit Hercules hinn sterki. ok ueitt honum sinn styrk ok lidsinni. gengit sidan at eiga dottur hans Etheam. ok átt medr henni þann sun sem Dodorus het. huers sun er Pharan einn frægr madr hefir uerit.

Genesis. Abraham leiddi ok lyktadi sina lifdaga medr godum ok ági ę tum ellidomi. for hann þa þann ueg sem hans folk ok forellrismenn hofdu fyrr gengit. ok andaðiz sua sem hann hafdi. c. uetra tirætt. lxx. ok. v. aar. Grofu synir hans Ysaach ok Ysmael hann i fyrr sogðum helli. þeim sem hann hafði keypt af Effron syni Seor. hia husfru sinni Sarra. Eptir hans andlat blezaði gud ok signdi hans son Ysaach.

Scolastica hystoria. Ninus Serkia konungr sun Beli. huerr er mest aukadi ok mektadi hina miklu borg Niniuen ok kalladi hana sua af sealfs sins nafni sem fyrr uar sagt. andaðiz þann tima sem Abraham uar. xi. uetra. Enn eptir hans andlat giptiz Semiramis hans husfru sinum eiginligum syni. þeim sem hon hafdi aatt medr sinum bonda Nino. til þess at hun skylldi þar fyrir mega hallda rikinu. Eptir þat er hann uar allr. gat hun þann son medr þessum sinum bonda ok syni sem rikti i borginni Babilone. Guds fyrirheit fylldiz uidr Abraham. sua sem hann uar halfattrædr. Ysmael uar fæddr þa er hann hafdi. lxxx. ok. v. aar. enn Ysaach þann tima sem hann hafdi. c. ára tirætt. Sarra andadiz sua sem hann hafdi. c. aara. xxxvii. Riki Assiriorum hofz undir Belo konungi. fǫdur Nini. þeim sem fyrr uar nǫckut fra sagt. uar þat aa dǫgum Saruch faudurfedr Thare. fǫdur Abrahams. sua sem hann uar halfþritugr at alldri. ok uannz um þushundrad aara. ccc. ok. ii. aar. um. xxx. ok. vii. konunga æfi ok riki. allt til hins. viida. aars rikiss Ozie konungs aa Gydinga landi. Riki Sicioniorum hofz af Egealeo konungi a dǫgum Nachors fǫdurfedr Abrahams. sua sem hann hafdi. iiii. uetr ok tuitugt. ok uannz um. dcccc. aara. lxx. ok eitt aar. allt til þers er Heli hafdi uerit um. viii. áár ok. xx. domandi ok kennimadr yfir Jsraels folki. Hǫfdu þeir yfir sér einn konung ok. xx. aa ollum þessum tima. þessir hinir sǫmu Sicionii uaru fyrri kalladir Agealei af Agealeo konungi. enn sidarr Sicionii af þeim konungi sem Sicionius het. Ero þessir huarirtueggiu allir einir ok Girkir. þiat þeir eru meðr mǫrgum háttum nafnkendir. ok þo fengu þeir flest aull sin nǫfn af sinum konungum edr audrum formonnum. eptir þi sem Ysidorus segir. J fyrstu uaru þeir kalladir Thessali af Thessalo konungi. þeim sem eignadiz alla Greciam. enn sidan Greci af þeim sinum konungi sem Grecus het. Archades heita þeir af Archade konungi syni Jouis. Danai af Danao konungi. Stundum heita þeir Argiui af Argo syni þess konungs sem þar rikti fyrir honum ok Apis het. Dyrkadu Girkir þenna sama Argum eptir hans andlat sua sem einn gud. bædi medr musteris gǫrdum ok sua medr fórnfæringum. Achiui segiz at þeir se kalladir af þeim syni Jouis sem Acheus hét. Eptir þann konung sem Cycrops het. kom sa konungr þar til rikis i Grecia er sidan heitir Atthica sem Granus het. hann aatti ser þa dottur er Atthis het. Var af hennar nafni sa partr Grecie siðan kallaðr Atthica. ok þeir menn sem þar voru Atthici edr Atheniensis. Grecia kallaz ǫll saman Jlliricus audru nafni. ena hon greinix sundr i. vii. lǫnd edr stor herad. þau sem sua heita. Dalmathia liggr uestan af Grecia. þar uest Epirus er ǫdru nafni heitir Chanania. Elladas heitir hit þridia. hit fiorda Thessalia. Macedonia hit. vta. Achaia heitir hit. vita. hit. viida. eru þær. ii. eyiar Creta ok Cicladés. sem i hafi ut liggia. Fyrr nefnd Sicionia heyrir þo einkannligha þeirri Girklandz halfu til sem Achaia heitir.

Nu lytr her fra at snua ok til sǫgunnar aptr at uenda. Ysmael atti ser. xii. syni. þa sem huerr þeirra uard fadir ok formadr sinnar ættar ok utǫluligs afkuemiss. Varu þeir sidan kalladir Ysmaelite. standum Sarraceni af Sarra. medr þeirri grein sem sagt uar. edr Agareni af formædr sinni Agar. Bygdi hans afku ę mi allt milli Jndialandz ok eydimerkrinnar Sur. er liggr milli fyrr nefndra stada Cades ok Barath. Eptir þat andadiz Ysmael af utsott eptir ebrescra manna sǫgn. aullum sinum sunum lifandum. sua sem hann hafdi. c. aara tirætt.

Her segir af. xl. daga faustu ok hinu er pukinn freistaði guðs sonar.

Alla tima er oss rett truadum monnum uel lifanda ok uitrliga ok fagrliga framm faranda. uikiandi til þess ok uendandi aullum uarum uerkum ok uilia sem uær uitum at gudligu rettlæti se þægiligt ok uel uiliat. enn þo byriar oss allt at eins at birta nu ok reinsa uar hiǫrtu medr enn uirduligri kraptanna uerk ok kennidom. nu medr enn frammarra studeran ok starf. sem þeir dagar nalgaz. hueria er haleitar helganir uarrar hialpar ok heilsugiafar gordu oss aullum audrum fegri ok frægiligri. til þess at uar uelferdug framferd gangi aa þeima tima þaleidiss i nockurum lutum um framm sitt uanaligt sidferdi. sem þau stormerki er á þessum timum gorduz eru i nockurum sinum part audrum hans stormerkium meiri ok mætari. ok at huerr sa sem hann helldr þa hina haleitaztu ok frægiligztu fagnadar tid. finniz sealfr eigi sidr aa henni i sinum sidum ok frammferdum biartari ok bæriligri. þiat ef þat er medr nockuru moti skyllduligt bædi ok skynsamligt at bera sik þa framm medr sinum hinum bezta ok bæriligzta bunadi. synandi sua þa hiartaliga gledi sem i briostinu byr. ok ef uær skreytum þa ok skrydum bænarinnar hus ok herbergi. þat er heilaga kirkiu. af allri uárri kunnattu medr hinum bezta skruda sem skylldugt er. þa er þat ok bædi miok makligt ok tilheyriligt. at kristins manz saal. su sem fyrir utan allt fals ok hegoma er lifanda guds masteri. prydi ok skrydi uitrtiga sealfrar sinnar fegrd ok frygd. ok at hon uariz ok uidr sei. at eigi lyti hana nockurr ranglætiss fleckr edr suiuirdilig saurgan. þann tima sem hun berr sik ok byriar til þess at hallda hatid ok helgan sinnar lausnar ok lifganar. þiat eigi stodar mikit ne stettir hinn ytri skrudinn. synandi aa sér. sœmdar fegrd ok formeran. ef mannzins hugr ok hiarta fleckaz ok faulnaz af nockurri synda saurgan. þiat hinn ytri fagrligr ok skartsamligr skrudi er til þess skipadr ok tendradr. at birta medr manninum hinn innra. þat er andarinnar priss ok prydi. Fyrir þa sauk eru þeir allir lutir einkannliga þessa tima opt ok iduliga af þerrandi ok sua sem af nockurri snarpri umslettan ok yfirbot biartari ok skiærri gðrandi. sem hugarins skǫrleik ok hugskǫtzins skuggseon hafa hegat til skyiat ok uskygnat. Rannsaki nu at þi huerr sem einn ok skodi skynsamliga sealfs sins samuitzku leggiandi rettan dom ok orskurd upp aa sitt eigit hiarta. á sealfs sins frammferði. ok seai innuirduliga ef hann finnr þann frid ok nadir i sinum hiartakofa. sem sealfr gud gefr ut af sér. Enn þa finnr hann þann hans frid medr ser uera. ef engin likamsins yfirgirnd stridir upp aa hiartans ok andarinnar girnd. ok ef hann forsmár eigi ok fyrirlitr lága ok litils háttar luti ok girniz eigi upp aa þa sem mætir ok mikils háttar eru. þar medr ef hann gledz eigi of giarna af nockurum ranglatum afla edr uanstilltum ok yfiruættis framngangi sealfs sins godz ok auexti. ef hann sitr yfir enskis manz sæmd eðr sælu. ok fagnar eigi af sins uuinar uesold ok ugiptu. Ok ef sua berr til. at hann finnr öngua þessa ruglan edr ræring medr ser. þa skodi hann medr skiǫrri ok skilreckri prouan. huilikar hugrenningar optaz eru giarnaztar til hans. ok geymi at hann sinni ok samþyckiz engum hegomligum þeirra likindum. ok leidi sinn hug æ sem skiotaz i brott fra þeim. sem honum blidkaz. ok hann ma þo skilia ef hann uil at honum eru skadsamligar. þiat eigi er þat þessa heims maner ok uani. sem allt er fullt af freistnanum. at madrinn rugliz eigi edr hræriz af nockurum uleyfiligum girndanna gneistum.

Er sa huerr ok storliga miok sigradr ok yfirstiginn. sem hann ottaz eigi at hann uerdi af freistninni sigradr. þar sem lestirnir hafa sik sua sem medr nöckuru skynsemdar skilrecki medr falsblandadri freistni til þeirra hugskota sem adr er blekt ok blindat. þiat hegoma dyrð edr ofmetnadar er sua sem medr nöckuru skynsemdar yfirbragði uðn framm at eggia ok æsa þess manz hiarta sem ádr er sigredr ok yfirstigiun. sua segiandi. Fyrir þa grein skalltu æ girnaz framm til meiri mektar ok metnadar. at þu megir þi fleirum stoda ok stetta. sem þu hefir meira ualld ok yfir fleirum. Aufundin er ok sua sem medr nockurri skynsemd uðn at eggia þat hiarta sem adr er sigrat ok blindat. þann tima sem hun segir sua. J hueriu ertu honum eðr ollum þeim minna hattar madr. huersu mikils hattar or þat. er þu eflir ok orkar ok þeir adrir eða medr ongu moti. fyrir hueria grein ertu eigi þeirra maki at minnzta lagi. ella meira háttar madr. fyrir þann skyld skulu þeir þi sidr uera þinir yfirmonn. at þeir eru medr ongu moti þinir likar edr iafningiar. A saumu leid er reidin sua sem medr nockurri skynsemdar skilrecki uðn at eggia framm þat hiarta sem adr er blindat ok sigrat. þann tima sem hun segir sua. þessir lutir megu þi sidr medr nockuru moti sua lengr þolaz ok framm fara. sem medr þik er gort ok framm farit. at þat er mikil afgerd ok synd at taka slika frammferd af nockurum manni medr politmædi sem þu þolir af þeim. ok ef þu riss eigi snarpliga upp i gegn þeim ok rekr þa medr hardri hendi brott af þer. þa munu þeir um framm domi þer i mot fiolgaz ok framm ganga. Rygdin er ok á saamu leid sua sem medr nockurri skynsemd uðn framm at eggia sigrads manz hiarta sua segiandi. Huat hefir þu þess handa i milli. at þer megi til gledi edr skemtanar uerda. þar sem þu þolir bæði marga ok mikla illa luti af þinum naungum. hygg at ok uird medr þer sealfum medr huilikri sorg ok sut er þu átt at sea til þeirra manna. sem medr þilikum meinlætum ok motgerdum bera sik beiskliga þer i mot. Agirndar löstrinn er ok eigi sidr á saamu leid sua sem medr nockuru skynsemdar skilrecki sigrads manz hiarta uanr fram at eggia i þann tima sem hann telr fyrir honum ok segir sua. Senniliga er þat med aullu engi glæpr. at þu girniz at eiga eina luti ok adra. þiat ecki gorir þu þat medr þeirri ástundan. at þu hirdir rikr at uera. utan helldr til þess at þu uerdir æigi fatækr ok oreigi. ok til hins annars at þu mant betr ok sæmiligarr ueita þat sem annarr helldr illa ok afleitliga. Ofneytzlan hefir sik ok til sigrads hiarta sua sem medr nockurri skynsemdar liking ok yfirbragdi. þat eggiandi ok sua segiandi. Alla reina luti skapadi gud manninum til átz ok atuinnu. ok huat gorir sa at þi sem hann tekr eigi mat ok drykk. eptir þi sem hann til lystir. utan þat at hann mælir moti ok nitar þa saumu giðf sem gud hefir gefit honum.

Lostagirndin syniz ok sua sem medr nockurri skynsemd eggia blindat hiarta til sinnar frammferdar þann tima sem hon segir sua. Fyrir huera skylld tæmir þu þik eigi allan til eptirlætiss ok munudlifiss nu. þar sem þu ueitz medr engu moti. huat er þik kann sidarr henda ok eptir at koma. geym þess einkannliga. at þu tynir eigi ok unytir tekinn tima. sua at þu gorir eigi huat er þik girniz. ok farir eigi aullu þi fram sem þik til fysir. þiat þu ueitz medr öngu moti. huersu skiotliga timinn man um lida. Er þat til marks. at þu matt þetta uel gora. at gud mundi medr ongu moti skapat hafa þegar bædi karlmann ok konu. sua sem mannkynit byriadiz. ef hann bannadi ok uillði eigi. at þau blandadiz medr likamligri lostagirndar sambud sin i milli. þersi lastsanna tulkan ok tala ok önnur þessarri lik eggiar manninn æ þi framarr ok heimolligarr illa at göra. sem henni uerdr uforsealigarr ok uuarligarr inngöngu orlof gefit til hiartans herbergis.

Er þat ok eitt of mikit mannzins ofmetnadar mark at treystaz medr ofdirfd ok ofuilnan. at hann man eigi misgora mega. medr þi at þessi sama ofdirföar ofuilnan se fullkomin synd. eptir þi sem hinn heilagi Johannes postoli ok gudspiallamadr gefr orskurd aa sua segiandi. Ef uær segium at uær haufum eigi syndir medr oss. þa suikium u ę r oss sealfa. ok þa bidr eigi sannleikinn medr oss. Geymum at þi allir samt ok seam uid. at enginn blecki sua edr suiki sealfan sik. at hann hyggiz engum fiandans freistnanum undir edr þeirra haskum. þar sem hinn uakri ok falsutti freistari unaðar þa meðr enn grimmarum ok greypiligrum umsátum. sem hann sér at sik hallda mest ifra syndalifnadinum. Enn uiðr huat man hann fordiarfaz ok auruilnaz at hafa frammi sina suiksamliga prettu. þar sem hann freistadi iafnual sealfs grædarans. þat er almattigs guds sunar. medr sinni suiksamligri flærd. eptir þi sem i dag uar lesit i gudspiallinu. þar sem hinn heilagi Mathcus postoli segir. at Jesus Kristus uar af sealfs sins heilagum anda eptir tekna uatnzskirn af hinum heilaga Johanne til þess i eydimörk leiddr. at hann skylldi þar af fiandanum freistadr uera. einkannliga fyrir þa sauk. sem bædi uar miskunnsamlig ok miok tilheyrilig. at hann sigradi sua uárar freistnanir medr sinum freistnanum. sem hann sigradi uarn dauda medr sealfs sins dauda. Ok sem hann hafdi þar fastad. xl. daga ok. xl. natta. þa hungradi hann. ok sidan kom freistarinn til hans. scolastica hystoria. Fyrir þann skylld rærdiz pækinn eigi minnz ok rugladiz af hans. xl. daga fǫstu. at hann uissi at aa sua mǫrgum dǫgum helltuz undirdiupsins uǫln upp yfir iordina henni til hreinsanar i Noa flodi. ok aa sua mǫrgum dǫgum uar Moyses i fiallinu þann tima sem gud gaf honum sitt logmal. sem siðarr man sagt uerða. ok at aa sua mǫrgum dǫgum uar fyrirheitz land spæiat ok rannsakat. adr enn Jsraels folk ki ę mi þar. ok enn þar medr uissi hann. at þat sama folk aa sua morgum áárum føddiz ok lifdi uidr engla miðl i eydimǫrkinni. Nu sem hann fann þa likamsins ustyrkt á uárum herra. at hann tok at hungra. huat er huarki er lesit af Moyse ne Helia þann tima sem þeir fastadu. þa kom hann til þess freistandi. at hann fengi hann medr nockurum suikum ok syndakyni felldan. ok at hann villdi fyrir þa sauk skoða nu enn af nyiu ok uiss uerda. huart er hann uæri guds sun edr eigi. at hann hafdi guds rǫdd heyrt yfir hann i skirninni komandi ok sua segiandi. þersi er minn elskuligr sun. huern er hann uissi fulluliga fyrir at koma mundi. ok at hann mundi fyrir þann sama sinu drottnanar ualldi fyrirtapa ok tyna. Gregorius in omilia. Ok fyrir þi kom hann freistandi sealfs hans medr þeim þrennum greinum. huerium er hann freistadi hins fyrsta forfedrs uars Adam ok felldi hann. þat uar medr ofneytzlu. medr hegoma dyrð ok i þridiu deilld meðr yfirgirnd edr ágirni. Af ofneytzlu freistadi hann Adams. sua sem hann téði honum fædi fyrirbodins ok bannads tréss. ok eggiadi hann til at eta þar af. Af hegoma dyrd freistadi hann hans þann tima sem hann sagdi sua til Adams. ok manut þit þa sua sem gud uera. Af agirndar framfærni edr yfirgirnd einkannliga til tignar ok ofmetnaðar mektar freistadi hann. þa er hann sagdi sua. uitandi badi gott ok illt.

Nu ef uær uilium skynsamligha skoda ok skilia medr huilikri skipan ok grein er guds sunar uar freistat. þa megum u ę r uissuliga uita ok hiartaliga uirda medr huilikum miskunnar mikilleik uer erum af fiandans freistnanum frealsadir. þiat eptir þi sem harðla tilheyriligt ok uidrkuæmiligt uar frealsadi hann oss ok aa sǫmu leid uarar freistnanir medr sinum freistnanum. sem hann sigradi uárn dauda medr sealfs sins dauda. sem um rid uar sagt. Ok fyrir þi kom freistarinn eptir fyrr sagda sealfs hans. xl. daga fǫstu freistandi hans i fyrstu sua sem Adams af ofneytzlunni. prouandi ef hann fengi medr nockurum ofneytzlunnar fleck hann felldan. berandi honum medr sér steina. ok sua segiandi til þers at hann skylldi af uanstilltri fædunnar fysi sigradr uerda. sem hann hungradr sæi braudit fyrir sér. Ef þu ert guds sun sagdi hann. þa seg at steinar þessir uerdi braud. Enn af þi at freistai ñ uerdr ok gǫriz af þrimr hááttum. þat er medr aaeggian meðr tilteygingar lystingu ok medr samþyckt uidr syndina. þa faullum u ę r fyrir þann skylld opt ok iðuliga bædi i lystughleikinum ok samþyktinni. þann tima sem uer erum medr fiandans áaeggian freistadir. at uær berum i sealfra uarra likǫmum orrostu efnit. þar sem u ę r erum af likams syndinni byreaðir ok getnir. Enn af þi at guds sun getinn ok holldgadr i sinnar sæluztu modur kuidi Marie meyiar kom utan alla synd i þenna heim. þa þoldi hann ǫnguan þers haattar motgang edr orrostu. ok fyrir þi matti hann medr andskotans uæl at eins freistadr uerda. enn medr engu moti mátti syndarinnar tilteyging ok lystugleiki bita hans hug edr bleyta. huar fyrir er aull su hin fiandaliga freistni uar at eins fyrir utan enn engin fyrir innan i hans hiarta. Ok fyrir þa sauk suaradi hann fyrr sǫgdum freistarans ordum a þersa leid. Sua er skrifat. at madrinn lifir eigi medr braud eitt saman. utan helldr fødiz hann uidr huert þat ord sem framm ferr af guds munni. Ok fyrir þi at fiandinn fann sik sigradan i þessarri sinni freistni hinni fyrstu. þa freistadi hann guds sunar annan tima þaleidis af hegoma dyrdinni. at hann hóf hann upp yfir templum domini. er stod i hinni heilagu Jorsalaborg. ok setti hann nidr aa hæstu musterissins hæd edr mæni. ok sagdi sua til þers. at hann uilldi at hann syndi sik meðr metnadar ræsni guds sun uera. þiat i ollum sinum freistnanum uar þat hans aastundan ok gǫrd. at hann mætti uita huart hann uæri guds sun edr eigi. Enn hann tempradi sitt andsuar. at hans freistari uar engum mun þar um minnr uuiss edr efadsamligr enn adr. Ef þu ert guds sun sagdi hann. þa stig þu sua nidr at þik skadi ecki. Hann suaradi. Sua er skrifat. eigi skalltu freista guðs drottins þins. Ok sem fiandinn uar annan tima af þersarri ofmetnaðarins freistni suiuirdr ok sigradr. þa freistaði hann guds sunar þridia tima af agirndar syndinni. sua at hann hóf hann upp aa eitt hit hæsta fiall ok syndi honum aull ueralldarinnar riki ok alla þeirra dyrd. ok sagdi sua til hans. Alla þersa luti man ek þer gefa. ef þu uegsamar mik sua at þu fallir framm fyrir mik. þar til suaradi sua Jesus. Fyrir þann skylld far i brott andskoti. at sua er skrifat. Drottin gud þinn skalltu dyrka ok honum einum mantu þiona. Nu fyrir þa sauk at hann uar medr þrennum greinum ok þeim sǫmum háttum undirlagðr ok sigradr af guds syni. meðr huerium er hann brosadi ser ok hælldiz. at hann hefdi sigrat ok tellt hinn fyrsta mann. sem þer heyrdut. til þers at hann fanginn fari um þann sama ueg ut af uárum hiǫrtum. um huern er hann geck inn þann fyrsta tima sem hann fangaði oss ok ufrealsadi. þa huarf hann i brott at sinni fra uarum herra. enn guds englar komu til hans i stadinn ok þionaðu honum. scolastica hystoria. Annan tima kom hann aptr til hans a sealfum hans piningar tima. ok ætladi þa af dauðans ogn ok otta hann at fella ok yfir at stiga. Enn hann uard þa medr ollu fulluliga sigradr ok bundinn i heluiti. allt til þess tima sem Antikristr man fæddr uerða. þa man hinn uersti lauss uerda. eptir þi sem hinn heilagi Johannes segir fyrir aa sinni bok Apocalipsi. þat truiz ok at pukinn hafi manz mynd tekit upp aa sik. sua sem hann freistadi uars herra. til þers at hann skylldi sua bædi scalfan hann leida mega ok tala med honum. Enn huat er allar þersar fiandans freistnanir hafi uordit aa hinum sidazta degi uárs herra fostu at eins. eðr hafa nockurar af þeim fyrri uorðit. sua sem a sinum degi huer þeirra. þa er eigi þar um fulluliga i skriptinni urskurdr ueittr. uardar oss ok þat eigi uissuligarr at uita. Fastadi uárr herra þersa faustu i eydimork milli Jorsalaborgar ok Jericho.

Gregorius in omilia. Enn af þi at uer haufum nu af sealfs hans eptirdomum byriat ok upphafit uara. xl. daga faustu. sem oss er til idranar ok yfirbota uars syndaligs lifnadar skipat. þa er oss þat medr skynsemd skodanda. fyrir huern skylld þersi sami bindandis timi. sem uer kaullum langafaustu. skal hellz um. xl. daga taulu geymaz ok halldaz. Hinn signadi Moyses fastadi. xl. daga aa fiallinu Synay. sua at hann aat huarki ne drack. til þers at hann skylldi þar guds log af sealfum honum þiggia. sem ofarr meirr man heyraz mega. Hinn heilagi Helias fastadi ok. xl. daga i eydimorkinni. Sealfr lausnari uarr ok skapari til mannkynsins komandi fastadi ok sua. xl. daga. at hann tok medr aullu enga fædu. Ok fyrir þi skulum uer eptir hans domum aa þessum tima aar eptir ár medr þeirri mestu bindandi sem uer megum ok tilheyriligt er møda ok megra uara likami. Er ok fertugfolld tala fyrir þa grein einkannliga greind. geymd ok halldin i þersarri faustu bindandi. at aull þau kraptanna uerk sem i tiu laga bodordum standa saman fremiaz ok fullgoraz um fiorar gudspiallanna bokr. Beda supplicam. cap. Fastaði guds sun ok fyrir þa grein. xl. daga fyrir sinn likams dauda. þann tima sem hann þurfti eptir likamsins eðli fædunnar ok hans uar freistat. sem fyrr uar sagt. sa sem helldr kom til þess hegat i uerolldina at fylla logmalit enn fyrirdiarfa þat edr sundr at leysa. Enn hann aat ok drack medr sinum lærisueinum eptir upprisuna. þann tima sem hans signadi likami hafdi tekit sina fullkomna dyrd ok hann þurfti enga fædu. sua sem hann uitradiz þeim um. xl. daga fyrir sina uppstigningh. synandi sua i scalfum ser fyrir. xl. daga fostu uart starf ok erfidi. enn synandi i hinni fædutekiunni sealfs hans huggan medr oss uera. terminerandi hana enn um. xl. daga. þiat i þersarri tölu merkiaz aull uerallðarinnar rás ok umferd. medr aullum þeim monnum sem fyrir sealfs hans gipt ok miskunn uerda til hans kalladir. þar sem. x. laga bodord. þau sem allir uer erum skylldugir at hallda. dreifaz medr hans miskunn allan þenna fiorskiptan heim. Tiu ferfalldaðir gera. xl. þiat alla þa menn samnadi hann til af austri ok uestri. af nordri ok sunnan af uthafinu sem hann leysti. Nu þar sem hann fastadi. xl. daga fyrir likams daudann þurfandi fædunnar næringar. uar sem kallandi minti oss aa. at uær bindimz ok halldim oss fra þersa heims fystum ok girndum. Enn þar sem hann aat ok drack enn um. xl. daga eptir sina upprisu. þar sem hann þurfti þa engrar þers háttar næringar. þa uar sem hann kalladi oss syndugum ok ustyrkum sinnandi ok sua segiandi. Se her er ek medr ydr allt til uerallðarinnar endalyktar.

Gregorius in omilia. Er ok nu annarr skynsemdar skilningr af þersum fostutima. þiat fra þeima sunnudegi. sem nu er kominn. eru. vi. uikur framan til hatidligs ok fagnadarsamligs paskatima. Nu sua sem sunnudagarnir. v. eru eigi til faustu taldir. þa uerda eigi meirr af þersum. xl. ok. ii. eptir. sua at til faustunnar se taldir. enn. xxx. ok. vi. dagar. Nu meðr þi at aarit hefir i sér. ccc. ok. lx. daga. enn uer þuingumz aa. vi. daugum ok. xxxm. þa er sem uer gefim ok gorim gudi tiundir af aullum aarunum. at þar sem uer lifdum driugum alla aarsins tima eptir sealfra uarra leik ok lystingu likamsins. þa þiam uer oss ok þyngium fyrir skaparans ok lausnarans skylld. bædi i faustum ok annarri bindandi aa sealfs hans tiundar tima. þiat á sǫmu leid eigum uer honum at offra ok gǫra tiundir af aullum uárum lifdaugum. sem oss er i lǫgunum skyllduliga bodit at offra gudi ok gora rettar tiundir af aullu uaru godzi ok ueralldarinnar audæfum. Megri nu at þi huerr sem einn ok mæði sinn likama. lemi ok fyrir leggi uleyfdar girndir. eptir þi sem kraptr ok orka uinnz til ok uidrkuemiligt er. deydi ok drepi medr aullu liotar ok leidar likamsins lystingar. til þers at hann uerdi eptir postolans ordum Paals lifandi forn. Upp aa þann hátt ma guds forn ok offran bædi sæfaz ok þo lifandiss uera. at maðrinn deydi medr ser rangar likams fystir. enn fyrir uerdiz eigi þi helldr eðr þreytiz annars kostar i þessu lifi. Nu sua sem hǫrundin dró oss i glæpinn. sua sem hon uar of kát alin. þa leidi hon oss meðr hialp ' samligri mædingu þiad ok þuingad aptr til leidrettu ok liknar. Upphafsmaðr uars dauda geck ut af lifs bodorðum fyrir avoxt ok epli fyrirbodins ok bannads tress. ok af þi at uær fellum fyrir fædutekiuna i brott af Paradisar fagnadum. þa risu u ę r fyrir faustunnar bindandi upp til þeirra. eptir þi sem uær eflum ok orkum. Augustinus. Nu af þi at uær eigum medr. xl. daga fǫstu at byria oss ok bua moti uárs herra helganum ok sealfs hans holldtekiu. þa geymum fyrir guds sakir. at u ę r fastim aa sua mǫrgum dǫgum falslausliga fyrir sakir uarra synda. sem guds sun fastadi fyrir tilskylldan uarra glæpa ok afgerda. Ok fyrir þi gai þess allir iafnsaman ok geymi. at engin dirfiz at snæða nu nǫckurn dag optarr enn einn tima sunnudaga i milli. utan sa se nǫckurr einn edr fleiri. at fyrir siukdoms sakir faai eigi fastad. ok eti þo fyrir þann skylld meðr sút ok sárri anduarpan harmþrungins hugar leyniliga sér einn saman. ella medr ǫdrum siukum sinum lika. at hann ma eigi sinna ok sampyckia audrum sidlátum kristnum monnum i sinni faustu ok annarri bindandi. ok sua láti hann leyniligaz séér þa luti bua. sem honum eru naudsynligir. þiat honum byriar medr ǫngu moti at bidia edr bioda nǫkkurum heilum manni þat bil til bordz medr séér. at eigi auki hann iafnframm sinum krankleika sér synd ok s ę kt af annars ofneytzlu. Ok enn þi framarr. ef hann uill fulluligha uel gǫra. þa aa hann at ueita þi meira godz ok framarr hinum fataeka sem hann fær eigi fastad. til þers at hann leysi ok lækni sua þær sinar skadsemdir medr olmusugerdinni. sem hann fær eigi grætt fastandi. Fastan er uissuliga god i guds augliti. enn þo er olmusugiofin fyrir hans sakir gǫr enn betri. Nu sa sem huarttueggia ma ok gorir sua. þa fremr hann fyrir guds skylld at gera goda luti tua. Ma hann ok eigi efla at gǫra bada. gefi hann helldr aulmusuna. ef hann kann faa. Ef madrinn hefir eigi megat fasta. þa nægiz honum aulmusugiǫfin. þo at hann fasti eigi. Enn fastan ma honum medr engu moti fulluliga nægiaz edr halldku ę maz utan aulmusugiǫfina. utan þeim s ę m hann er sua fatækr. at hann hefir ecki u ę tta til at ueita þurfandum. þeim sem sakir sinnar fatæktar eru sua uidlatnir. at þeir megu ecki þess háttar godz audrum ueita. Vinz at fullu ok nægiz einn saman goduili. eptir þi sem himnakonungs hird ok englar søgdu ok sungu á sealfs hans burdartima sua talandi. Dyrd se gudi i hinum hæstum lutum. ok aa iardriki se fridr þeim monnum sem goduiliugir eru. Enn huerr megi sakir fatæktarinnar ǫruggliga utan allz olla sik afsaka. þar sem uárr lausnari heitr i guðspiallinu ok iátar meðr sealfs sins munni. at hann skal fullkomlight uerkkaup aumbuna þeim fyrir. sem hinum fatæka ueitir einn kalldan uatzdryck. Ok fyrir huern skylld tok hann helldr þa kalldan til enn heitan utan fyrir þann skylld. at sa sem fatækr u ę ri edr urikr skylldi eigi sakir elldiuidarleysis edr ketla sik afsaka mega. at hann mætti eigi þann sama dryck heitan gera. Gregorius in omilia. Ok enn þi framarr. at þo at einn huerr hinn fatækazti meghi þenna hinn kallda uatzdrykk eigi ueita. þa heitr sealfr sannleikrinn oss allt at eins ǫrugga aumbunarinnar uán fyrir einn saman goðuiliann. þiat alldrigi er hǫndin þa medr ollu tóóm fyrir gudi edr lutlaus fyrir gudi. er hiartans herbergi er i sealfs hans augliti fullt af goðuilianum. Ecki u ę tta ma þat offraz edr fornfæraz at gudi se þægiligra enn goduilinn. Enn þat er sannr goduili. at ueita ok gera þat eina oðrum. sem þu uill giarna at uidr þik se gort. nita ok eigi þat oðrum sem þu uill at þer se gort ok ueitt. skunda ok hialpa naungi þinum i hans þurft ok naudsyn. eptir þi sem þu eflir ok orkar. enn uilia þo enn framarri stoda honum ok stetta.

Af sliku ok odru þiliku þa er engin driugum sua latr. lágr edr litils háttar. at hann megi auruggr ok ottalauss um uera. at hann hafi eigi þegit nǫckut eitt edr fleiri af þeim pundum ok gozi. sem sealfr guds sun segir i gudspiallinu sua sem medr nockurri dæmisaugu. fra þi er hann hefir maunnunum ueitt sealfs sins láán her i uerolldinni. þeim til æfinligs uerdleiks ok aauaxtar sem sua uilia medr honum hafa sem hann hafdi. þar sem hann segir undir þeirri saumu dæmisǫgu. at hann feck einum. v. pund. auðrum ueitti hann. ii. pund. enn oðrum. i. Enn af þi at sa hinn sami sem alldri hegomar segir sua sem medr hotanar ordum fyrir. at hann man eptir langan tima til þers aptr huerfa i uerolldina at krefia þa skilreckiss ok skynsemdar af ueittum pundum ok uelgǫrninguin. þa erum u ę r aamintir at hugleida þat hiartaliga. at u ę r faaim ok fallim eigi i þyngra uars herra dom i þeirri hans hegatkuámu. sem hann ueitir oss framarri ok meira enn auðrum monnum her i uerolldinni. þiat aa sǫmu leid aukaz ok uaxa giafanna reikningar ok skynsemdir sem giafirnar aukaz. Ok fyrir þat sama skylldaz huerr sem einn at uera þi litillatari ok þionostufellari fyrir allar þær guds giafir ok láán. er honum ueitiz her. sem hann skilr sik sealfum honum meirr skylldugan i reikningar gerdinni ok skynsemdar gialldinu. Ok þo má engin þat medr sannindum segia. at hann hafi ecki þers háttar pund þegit. ok fyrir þann skylld þurfi hann enga skynsemdar reikning at gora. þiat iafnuel man hinum fataka þat hit minzta sem honum ueitiz at þi uerda. sem hann hafi nockut pund þegit. Sa er einn sem hann hefir til þers skilning ok skynsemd þegit at predica fyrir audrum monnum. ok þat sama embætti uerdr hann af þi pundi skylldugr at ueita. Annarr hefir þegit uerallldlig audæfi. ok af þi sama pundi uerdr hann skylldugr at reida ok ut at greida. Sa er rettliga hinn þridi. sem honum hefir huarki mikit ueitz af andligum skriptarinnar skilningi ne af uerallldar gozi. utan helldr hefir hann numit þa mentanar list ok iþrott. sem þar af ma hann fædaz ok uel fara. þersi hans mentan uerdr honum öruggliga at pundi. Enn er sa ok einn sem engin af aullum þersum. iii. hefir þegit. enn þo hefir hann heimolligt herbergi medr uel rikum manni. ok þat sama heimilishus ok herbergi er hans pund. sua at hann uerdr skylldugr at tala fyrir hinum rika manni af hins fataka uegna. ef hann uill eigi fordæmaz fyrir þat. huersu hann helldr inni sinu pundi. Nu sa sem hann hefir skilningaruit til frammburdar fengit. þa geymi hann ok gai. at hann þegi eigi af þeirri predican ok framburði. sem honum til heyrir. Enn sa sem hann hefir uerallldar goz medr höndum. þa uaki ok uakti sik uel. at hann ueiti þat godz uidrkuæmiliga sem gud gaf honum. Enn hinn sem meiri mentan enn annat uerallldar láán hefir fengit. þa hafi mikilliga studeran ok astundan til þess at partera hana sua ut af sér. at hans náungar uerdi honum uel uiliandi. Enn sa sem hann hefir stund ok stad at mega tala medr hinn rika mann. þann tima sem honum likar. þa ottiz at hann falli eigi i fordöming fyrir sina fundtekiu. ef hann flytr ekki fyrir hinum rika bidiandi fyrir hinum fataka. þa er hann ma þat uel göra. Sa domandinn sem at sidazta man koma. krefr sua mikit ut af huerium uarum sem hann gaf. Ok fyrir þi mætti huerr sem einn dagliga hugsandi uera medr sealfum sér. iuat er honum hefir uerit ueitt. til þers at hann megi þar fyrir nockuru framarr ok öruggligarr göra ok giallda gudi skynsemd af þi uelgörnings pundi. sem hann hefir honum ueitt.

Augustinus. Er ok nockurr enn sua fatækr. at hann megi eigi fæda edr annat þers háttar gods hinum fataka ueita. þa lati hann þo allt at eins bua pilagriminum sæng. edr þeim andrum sem þurfandis er. i einni huerri kra edr hyrningh sins herbergiss. Huat munum uær ella segia edr suara. edr hueria afsakan manum uer þa hafa mega. sem her haufum mórg stór hus ok mikil herbergi. ok uirdumz þo uarla nóckurn tima hinum fatæka uart hus at ueita. sua sem uuitandi ok enn helldr mistruandi. at Jesus Kristus er þa inntekinn huern tima sem pilagrimr edr annarr fatækr er inntekinn. eptir þi sem hann sealfr segir. at hann man tala til rettlatra manna at hinum efzta domi sua segiandi. Gestkominn uar ek ok tokut þer mik inn i ydart herbergi. ok sua langan tima sem þer gerdut einum af þersum hinum minztum minum monnum. þa gordut þer þat sealfum mer. Ef oss þickir miok erfilt. leidint ok leidigiarnt at hysa ok herbergia Jesum Kristum i fatækum monnum her i uarri faudurleifd ok fostrlandi. þa ma óss miok rædiligt þickia. at hann gialldi oss ok aumbuni sua eptir uarri uerð-skylldan. at hann herbergi oss eigi ne inntaki i sina eylifa sæmd ok sælu. Ok ef uer haufnum honum her aa iarðriki. þa eigum uer ok megum mikilliga ottaz. at hann hafni oss annan tima i himinriki. eptir þi sem hann segiz a fyrrnemndum tima til ranglatra manna tala skulu. Hungradi mik ok gafut þer mer eigi at eta. gestkominn uar ek ok tokut þer mik eigi inn i yðart herbergi. ok sua lengi sem þer gerdut eigi einum af þessum hinum minztum minum monnum. sua gerðut þer eigi mer. Enn uidr þi sem eptir ferr ok þar fylgir. firri sealfr guds sun oss ok meðr sealfs sins miskunn frealsi oss. er hann man til þeirra salugra sua tala. Huerfit brott fra mer þer bauluaðir mena i þann eylifan elld. sem diðflinum er fyrirbuinn ok hans englum. þersa luti skylldim uer fordaz ok hiartaliga heyra. enn eigi sua. at þegar lidi ut um annat eyra. enn inn gengr um annat. utan helldr heyra ok hugsa þessor sealfs hans ord sua dyggiliga ok truliga. at af uarum kennidomi mætti iafnuel eigi sidr adrir menn hafa þau af uarum ordum sem godum monnum til heyra.

Gregorius. Einn fagrligr ok hardla frægr lutr. þo at æigi lagr til frasagnar. synir ok sannar uars herra sógn ok fyrirheit. sem her ylgir. Nockurr godr husbondi lagdi sik mikilliga medr ollu sinu hyski ok heimolligu folki til gestrisnis starfs ok astundanar. ok hafdi dagligt utlenda pilagrima i sinu boði ok at bordi medr séér. A nóckurum degi uar einn pilagrimr meðr fleirum audrum kalladr ok inn leiddr til hans bcrðz. ok sua sem hann husbondinn sealfr eptir sinni hæuerskul ok manndoms maneri ę tladi at gefa honum handlaugar ok hann sneriz nockut sua i fra gestinum at taka uatnkarlinn. þa uar sia hinn eini pilagrimr honum sua skiotliga horfinn. sem hann ætladi handlaugina at gefa. at hann fann hann huergi. Ok sem hann undradiz medr sealfum ser. huersu þetta hafdi uordit. þa uitradiz uarr herra honum á næstu nátt eptir. ok taladi sua til hans. Adra daga hefir þu mik i minum limum innlekit i þitt herbergi. enn i giar tokt þu mik inn sealfan. Se nu. várr herra uitiar þegar lǫngu fyrir domsdag þeirra manna fyrir sealfan sik her i uerolldinni. sem hann hysa ok herbergia þo i hans limum fatækum monnum sem þer heyrdut. ok gerum uer oss allt at eins lata til gestrisni frealsleikans. slika giptu ok g ę fu sem u ę r megum fyrir hana faa. Ef nǫckut torg uæri þat. aa hueriu er þer heyrdut. c. gullpeninga ganga ok ut gefaz fyrir einn koparpening. þa mundut þer allir þagat skunda sem skiotaz driugum medr allt godz ydart. ok kalla þa uesla ok uitslolna er eigi rynni sem fastaz. enn beria þa meðr bræði ok bannanarorðum. sem yðr helldi ok hindraði af þersarri ferd. Virdum nu at þi ok skodum medr skynsemd. huilikr kraptr er gestrisnin er fyrir guði. Biodit Jesu Kristo her til bordz meðr ydr. til þers at þer megit þar fyrir inn takaz annars heims i hans eylifar himinrikis ueitzlur. ok ueitit honum utlendum ok fatækum nu til þers ydart herbergi. at þer takiz eigi af sealfum honum at hinum efzta domi sua sem utlendir ok ukendir. utan helldr taki hann ydr þa fyrir yðra ueitzlu ok uelgǫrninga sem eiginliga ok heimolliga menn inn i sitt riki. þetta sama birtir oss ok ter sáá atburðr. sem hinn heilagi Gregorius paui segir enn ifra annan tima. at sua sem nauckur hardla sæmilig husfreyia ok sidlát i Romaborg gekk æinn dag eptir uana sinum sakir heilags bonahaldz til kirkiu guds pislaruátta þar i borginni. ok hun byrjaði sina ferd i brott fra kirkiunni. þa fann hun tua munka meðr utlendum bunaði standandi a ueginum fyrir sér. ok fyrir þann skylld at hon ætlaði þersa menn uera fatæka pilagrima. þa baud hun at þeim skylldi gefaz fyrir guds sakir nockur aulmusa. Enn fyrr enn sa sem aulmusuna skyldi þeim framm selia fengi þat gort. þa gengu þeir at henni ok sǫgdu sua. þu uitiar nu ok kemr nu her til ockar. þar fyrir munum uid uitia þin áá domsdegi ok ueita þer huat er uid megum. Ok þegar hurfu þeir fra henni at syn. sem þeir haufdu þetta talat. En hun rædd ok ottafull af þersi uitran ueik ok uendi ser aptr til kirkiunnar. ok badz þar fyrir hardla lengi medr mikilli taara uthellingu. ok uard bædi aa bøninni æ þi stadfastari ok godfusari sem hun var a fyrirheitinu bædi fegnari ok uisari.

Augustinus. Gǫrum at þi sua sem uer uarum fyrri eggiadir ok ámintir. at aulmusunnar frygd ok feiti prydi ok fegri uarar fǫstur. þiat fastan er þa leið fallin utan ǫlmusunnar sem lios ok lampi er utan oleum eðr annat lysi. Ok sem þat lios. sem sua er kueykt at eigi er nockut lysi medr. ma riuka enn eigi lysa. upp aa þann hátt pinar su fasta ok kuelr likaminn. sem engin ferr ok fylgir aulmusan meðr. enn lysir eigi salina edr birtir medr sannleiksins liosi. Látum nu at þi uarar faustur sua fallnar uerda sem komnum tima til heyrir. at uarir daguerðir ueitiz fátækum monnum. at u ę r hirdim þat helldr i þeirra fatækra manna haundum ok hungradum kuidi. sem u ę r mundim ella um mornana snætt hafa. enn i uarum klefum edr matkaussum. þiat fatæks manz hǫnd er fehirdzluhus Jesu Kristi. hon birðir þat ok uarðueitir i himinriki. sem þaleidis eydiz her aa iarðriki. þiat uerdskylldan gods uerks hirdiz ok geymiz allt at eins i himinriki. at su fæda eydiz ok upp neytiz sem hinn fatæki þiggr her aa iarð-riki. Hugsum uer þat sem optaz ok iduligaz. huersu sa hinn riki madr for af heiminum. sem fyrir þa fatæka mola sem fellu nidr af hans borði bað eins uatzdropa. sua sem hann brann i annars heims kuðlum. ok fekk eigi. Gregorius in omilia. Eigi er þersi hinn audgi madr fyrir þat lyttr ok lastadr. at hann hafi þat rænt ok ripsat edr grimmliga grápat sem adrir menn attu. utan helldr fyrir þat at hann ueitti eigi uidrku ę miliga þat sem scalfr hann atti. ok eigi segiz þat af honum. at hann gordi áá nǫckurum manni ofualld edr ofriki. utan helldr at hann mektadiz of miok ok hóf sik of háátt af þeim audæfum ok uelgerningum sem honum ueittiz. Hedan af er þat mikilliga merkianda ok hiartaliga hugsanda medr huilikri pinu sa man annars heims uerda hegnðr. sem hann rænir edr medr nockurri grein aflǫgliga grápar annarra. þar sem sa er medr heluitis fordæming hegndr. sem hann ueitir eigi fyrir guds sakir sitt eigit goðz. Ok fyrir þann skylld skal engin ǫrugga sealfan sik ok sua segia. at hann rænir æcki edr ripsar þat sem adrir menn eigu. utan helldr nytr ok neytir þess sem honum hefir ueitt uerit uel ok frealsliga. þiat þessi hinn riki maðr uar eigi fyrir þa sauk pindr. at hann tæki nǫckura þa luti sem adrir menn attu. utan helldr fyrir þat at hann fyrirlét ok uanrækti uándzliga sealfan sik i þeim lutum sem honum ueittuz. ok þat sama hellt honum ok kom til heluitiss kuala. at hann uar ecki uætta hræddr edr ottafenginn her i sinni sæmd ok sælu. þat annat at hann hellt ok hafdi þa goda luti ser til ofmetnaðar ræsni sem gud hafði honum gefit. þat hit þridia at hann uar meðr ðllu lutlauss ok afskiptr hiartans huggiǫði ok sampinng uidr fatæka menn. þat hit. iiii. at hann uilldi eigi frealsa sinar syndir ok leysa. iafnuel i þann punct sem hann hafdi meirr enn í nóg godz þar til. ef hann hefdi sua uiliat sem hann hefdi megat. Takit ydr þar af hialpsamliga hugsan ok heilan skilning. huersu strangr ok stridr er guds domr uerdr sidarr. sem ofarr meirr segir eptir sannleiksins ordum i guðspiallinu. at eptir þat sem huarrtueggi uar allr. hinn fatæki ok hann uar af guds englum fluttr i huilldar stad ok i fadm Abrahe. ok i annan stad hinn riki madr eptir sitt andlát uar grafinn i heluiti. Ok sem hann kualdiz þar ok hóf upp nǫckut sin augu. þa sa hann hinn signada Abraham sér miok fiarrlægan ok þann fat ę ka Lazarum i hans faðmi. huerium er hann uilldi engan manndom eðr miskunnar minning her ueita. ok kallaði þarflatliga til hans sua segiandi. Miskunna mer þu fadir Abraham ok send Lazarum. at hann drepi sinum minnzta framanuerðum fingri til þers i uatn. at hann kiæli mina tungu. þiat ek kueliumz saarliga i þersum loga. O ho. séé nu huersu smásmugliga ok strangliga bæði geriz goðra uerka uerðlaun ok illra. þiat sua sem Lazarus fystiz fyrr meirr i þersu lifi at fæðaz ok fylla sik af þeim brauðmolum sem fellu af hins rika manz bordi. ok engi gaf honum þi helldr. medr samri grein sagðiz nu af hins auðga manz kuðl. at hann uilldi giarna at einn uatzdropi af hinum minzta fingri Lazari drypi i hans munn. Ok ueittiz honum þat eigi. utan helldr suaradi Abraham þi sem aullum oss er medr miklum otta hugsanda sua segiandi. Sun minn. minnz nu upp aa þat. at þu þátt goda luti i þinu lifi ok Lazarus á sómu leid illa luti. þessi hinn riki madr. sem eigi uilldi her hinum sára fatækum manni gefa hina minnzlu braudmola af sinu bordi. uar sidan sua leiddr ok litt at tekinn. at hann leitadi eptir at hann m ę tti þiggia hardla litla luti. sua sem hann uar i hormuligum helvitis kuðlum. þiat hann beiddiz uatzdropa. þar sem hann nitadi brauðmola. þat er ok mikilliga merkianda. at hinn riki madr bað einkannliga. at hann mælti ki ę laz þann tima sem hann brann ok kualdiz i elldinum. þar sem uárr herra segir ekki fra þi fyrir frammi i gudspiallinu. at hann hafi sik miok haft til umlestrs edr annarrar ofmælgi. utan helldr at hann misgerði meðr ofmetnaðinum ok fasthelldi i ofneytzlu ok ððru yfiru ę ttis eptirlifi. Enn fyrir þa skynsemd at þat er optliga skriptarinnar háttr. at þar sem hun talar af cinshuerium lut. þa tér hon ok synir æigi sidr þann annan medr sinni teiknan ok tiluisan leyniligri. sem hon talar eigi til. þa segiz fyrir þa grein uel ok rettliga. at heluitiss elldr brendi þann ok pinaði saarligaz i tungunni. sem yfiru ę ttiss illa ok uuidrk ę miliga hafði i ueitzlunum fengiz. at mælgin er i þeim storliga tilgiðrn. þiat þat er ofdryckiunnar uani. at henni fylgir fyrst mikil margmælgi. enn eptir þat lystir menn at sla ser lausum ok leika. eptir þi sem af Ebreis er skrifat in exodo. at þat sama folk sat sér fyrst at eta ok drekka. enn siðan er þat uar gort. þa stodu þeir upp at leika. Ok enn i dag er þat ofdryckiumanna manér. at tungan røriz fyrri til hegoma talsins enn likaminn røriz til leiksins. Ok fyrir þi brann hins rika mannz tunga mest ok sárligaz eptir sealfs hans tilskylldan. at hann hafdi i sinum uuidrkuemiligum ueitzlum i margmælginni mesta lagi syndgaz ok misgert. þau ord ok orskurdr hins agi ę ta Abraham eru ok hiartaliga hugsandi ok medr mikilli rædzlu i minni festandi. sem hann suaraði opt nefndum rika manni. eptir þat sem hann hafdi honum medr áminningu teed. huersu marga goda luti hann hafdi þegit i þersu lifi. ok huersu Lazarus hafdi þar i mot k ę llt aa ser marga kranka luti. fyrir þat sama huggaz hann nu. talaði hann til hins audga manz af Lazaro. enn þu kuelz nu. þer sem nockut mikit ueralldar godz hafit þegit her. skulut þar medr ottaz þat godz meðr nockuru moti. ef mer likar sua at tala ok til ordz at komaz. ok fyrir hueria sauk. utan þa. at ydr ueitiz þat eigi sua i uerkkaup ok fulla samuirðing fyrir þau god uerk sem þer hafit gert. þa er þat uissuliga synt. at hann hefir gert nǫckura þa illa luti sem reinsaz þurfu. ok þær sǫmu hans syndir ok afgorðir reinsadi aureignarinnar elldr. enn hins rika manz ðmbunaði sæmd ok sæla þersa liðanda lifs.

Nu allir þer sem her þiggit mart ok mikit godz i uerolldinni. ok þo hugsit þat iafnframm. at þer gðrit suma luti ual. þa uerit um þat hræddir. at þeir sǫmu godu lutir ok þeirra farsælld. sem ydr ueittiz her. uerdi ydr eigi at fullri aumbun allra þeirra goðra luta sem þer hafit gðrt. Ok þann tima sem þer seait nokkura fatæka menn fremia þa einshueria luti sem liotir ok lastsamligir. eru. þa fyrirlitit þa eigi þi helldr ok lastit þa ekki. auruilniz ok ecki af þeirra uegna. at þeir megi eigi uel fara. þiat fatækis elldr ok ofn fær lettliga þat uel reinsat. sem litils háttar yfirgirnd ok liknsamligr syndalifnaðr hefir saurgat. Ottiz helldr fyrir þa sauk hardla mikilliga af sealfum ydr. at þat kann henda. at þeim ueitaz margir farsælligir lutir i þessu lifi. sem aðr hafa marga illa luti framit ok daaliga framm farit. Enn fyrir þann skylld at þer skildut nockut sua af gudspiallzins ordum huilld ok fagnat hins fatæka Lazari. ok eigi sidr hins rika manz prisund ok pinu. þa hugsit ydr um hiartaliga ok freistit. at þer faait nockura þa fatæka menn ydr procurerat. sem ydr megi á siðarsta doms degi fyrir ydrum glæpum ok afgerðum fyrir sealfum guði tulkar ok tenadarmenn uera. Marga Lazaros hafi þer nu þa her. sem fyrir durum uti liggia ok miðk eru þurfandi þeirra aulmusumola ok annarra minninga. sem dagliga falla nidr eðr brðtt beraz af ydru borði. þat bil sem þer erut sæmiliga saddir. Fyrirsógd gudspiallzins ord skylldi oss mikilliga læra ok lokka til at fremia ok fylla þessor milldleiks bodorð. þiat uær finnum dagliga fatæka Lazarum. ef uær leitum hans ecki uætta. fatækir menn syna sik þraliga. ok þeir saumu bidia oss nu her. sem oss melti þar uerða fulltingsmenn ok formælendr i sinum bønum. Geymit at þi fyrir guds skylld. at þer fyrirtapit eigi ok tynit miskunnar timanum. uanrækit eigi medr uuitrligri uanrækni ueittar þers háttar lækningar. ok hugsit til kualarinnar fyrir kualar timann. Nu sem þer seait einn huern fatækan. þann sem hans lifnadr ma lettliga i nockuru liotr edr lastandi uerda. þa skylldi hann helldr uerda til umbotar áminntr enn fyrirlitinn eðr hafnadr. til þers at sua mætti til bera. at þer uikit ok uendit hans daligum uerkum ydr til milldleiks uerka ok uerdleiks sauaxtar. ef þer gefit honum bædi samt aulmusunnar braud til sadningar ok aminningar ord til hirtingar. ok hann mætti þar þiggia tuenna fædu bædi andaliga ok likamliga. sem hann bað einnar at eins. Enn meðr þi at hann hafi ónga daliga frammferd. þa er hann mikilliga uirdandi sua sem uarr flutnings maðr ok formælandi. Huersu marga menn seam uer uitum ekki uætta til. huers uerdleiks þeir eru fyrir gudi. ok fyrir þa grein er oss yfir ollum kristnum monnum þi framarri ok fagrligarr látanda. sem uær uitum sidarr huiliks uerdleiks huerr er.

Þetta sama synir ok sannar sa atburðr sem hinn heilagi Gregorius segir ifra. at nær þeim tima uarð a hans dógum. sem hann geck inn i þat sama munklifiss klaustr. scm hann hafdi af sealfs sins gozi reisa latit i Romaborg. meðr þeim. vi. audrum sem hann hafdi medr sinu gozi i Sikiley medr ollum þeirra rentum ok inntektum góra latit. Hann segir. at nócku gómul kerling berandi systra klæðnat hafdiz uidr nærri uarrar fru kirkiu i borginni Roma sem Redempta het. Hun hafdi uerit fyrr meirr þionostukona ok læridottir þeirrar sómu Herundinis. sem hardla fræg ok frægilig uar af mǫrgum ok miklum krapta uerkum. ok hellt einsetu lifnat eptir þi sem fluttiz áá fiǫllum þeim sem Preneslini heita. þersi gamla kerlingh Redempta tok inn til sin i sitt herbergi þær. ii. meyiar meðr sama klædnaði. sem onnur het Romula. enn adra þa sem eptir lifdi sagdiz hann pauinn kenna at syn enn eigi at nafni. Holldu sik ok hǫfðuz þar uiðr allar samt langan tima meðr miok fatækum ok þo eigi þi sidr hardla sidferdugum ok sæmiligum lifnaði. Ok þo at þær tuær hennar lærimeyiar lifdi baðar storliga sæmiliga. þa geck Romula þo langt um framm hinnar fagrar frammferdir i sinum heilagum bǫnum [ok haleitum kraptalifnadi. þiat hon uar driugum um framm dǫmi lydin ok eptirlát. einkanniga þolinmod ok geymandi allra tilheyriligra þagnartima. temprandi fagrliga allt sitt tal ok tungu. hafandi hana opt ok iduliga til heilags bǫnahalldz. Enn þat kann þo at henda. at þeir hafi nockurar uanuirkiur i sinum frammferdum ok uerkum fyrir augum hins ag ę tazta ok haaleitazta hǫfudsmids. sem fyrir manninum synaz algǫruir uera. sem uer uhagir menn lofum þann innsighlissgrǫft sua sem algeruan ef uær seam hann. sem honum grafiurinum uirðiz eigi algǫrr. ok [hugsar sik um ok séér upp aa sinn grǫpt. þetta suerfr hann ok setr til betr. slær hann ok sléttir til betranar ok fullkominnar umbotar. ecki þi sidr at sa lofaði sem eigi kunni sea. Bar her nu ok sua til. at likami þersarrar Romule uar sleginn medr sua mikilli likþra. at hun la sua mǫrg aar kaurlegsmadr. at hun matti sér driugum sealf ecki uætta uinna.

Her segir fra Ysaach sonar (!) Abrahams ok Rebecku husfru hans ok fra burð þeirra Esau ok Jacobs.

Nu er þar til maals at taka sem fyrr uar fra horfit. at Ysaach sun Abrahams hafdi tekit Rebeccam dottur Batucls sér til eiginnar husfru. þann tima sem hann uar fertugr at alldri. Enn sua sem hann fann ok prouaði um langa tima nær um. xx. aar. at hun uar kona ubyria. enn hann uissi þo i annan stad guds fyrirheit uid fedr sinn Abraham. at fyrir sealfan sik skylldi ok mundi hans kyn ok afkuæmi fiolgaz ok margfalldaz. þa bað hann til guds. at hann fylldi meðr honum þetta hit sama sitt fyrirheit. Guð heyrði bøn hans. Fann Rebeccha þi næst. at tuennr burdr hafdi byriaz meðr henni. ok eigi uar langt til þers sem uán uar at hon mundi fæda. þa fann hon at huarr getnaðrinn geck ok gerdi i moti audrum sua sem kifandi sin i milli i hennar kuidi. meðr þeirri grein at pilltarnir rærðuz sua ymissliga ok þo iafnskiptiliga. sem huarr uilldi audrum fyrr fæðaz ok framm koma. eigi fyrir þann skylld sem nockurir menn hafa skilit. at þeir hefði eigi þar nogt rum ok hægt i sinnar moður kuidi sem þeir uaru komnir. utan helldr uar þat sua af guds uilia ok tilskipan. þers sem þat syndi þa þegar ok birti medr þeim obornum. sem sidarr kom framm medr þeim fæddum ok fullkomnum. þiat þann frumgetnad auðlaðiz annarr ok fekk fyrir guðliga miskunn ok fyrirhyggiu. sem annarr atti fyrir alldrs sakir ok natturu. ok þann aaskilnad merkti hann þegar meðr þeim ufæddum. sem lóngu sidarr kom framm ok fullkomnaðiz medr sealfra þeirra afspringi ok ættmonnum.

Nu sem modirin uar her af halldin miok þungliga. þa sagði hon sua. Huat mundi mer naudsyn at hafa getit nockurn burð til þers at þetta kiæmi eptir. Ok er hon auruilnadiz driugum ok þottiz eigi uita. huersu heonnar hagr mundi uerda edr greidaz. þa for hon at radfrettaz af gudi eptir þi huersu uerða mundi. þa uar engin stadr þa enn edr nockurs kyns háttr til þers einkannliga skipaðr. ok eigi fyrir hueria er menn mætti þilikra luta uisir uerda. Lettliga segir Commestor at hon for til fiallzins Moria. þar sem Abraham gordi gudi alltarit. ok hafi þar gudi fornfært ok legit aa skinnum er af kuikendum uaru flegin. þeim sem hon offradi. ok hafi henni sua i suefninum guds annsuor uitrað uerit. þat ma ok uera. at hon hafi medr þi maneri sem hon sa meðr sinum fedr gort. laurum þat sem þeir segia þrikuislat uera lagit sér undir höfuð. af hueriu er þat segiz at eins eptir sögn Ysidori. at alldrigi slai þat ne grandi þi nockur ellding. ok hafi legit þar meðr aa kuistum þessa tress sem heitir agnus castus. til þers at hun skylldi eigi uidr nockurar seonhuerfingar uðr uerda. medan hon suæfi. Ma ok at Melchisedech hafi þa enn lifat. ok hafi hun uidr hann gengit til frétta. Enn huerium hætti er hon hefir þat gort. þa uar henni uitrad andsuðr af gudi sua segianda. J þinum kuidi eru nu tuær þioðir. þat er at skilia tueggia þioda feðr. ok af þinum kuidi man tueggia handa lydr ut ganga. manu þeir greinaz ok sua sundrlyndir uerda sin i milli. at þeir munu beriaz. man annarr sá lydr annan sigra. ok hinn meiri man hinum minna þiona ok litillæti ueita. Huat er þo er eigi af sealfum þeim smapilltunum einkannliga sua skilianda. þar sem hinn ellri rikti iamnan hinum yngra. helldr af þeim þiodum sem fra þeim koma. þiat Jdumei afku ę mismenn Esau urdu lǫngu sidarr skattgilldir Dauid konungi. er kominn uar af langfedga tali fra Jacob. utan meðr þeim skilningi segiz at Esau hafi þionat Jacob. þa er hann gerdi honum ufrid. sem þel þionar iarni þann tima sem þat er sorfit ok hreinsat. [ok þust korni. eðr ofn rauðu gulli. Ok [sem sa timi kom sem hon skylldi fæda. þa prouadiz sua til. at þar komu. ii. pilltar framm. Sa sem fyrr [kom framm uar rauðr ok lodinn allr sem eitt skinn. ok fyrir þa sauk uar hann kalladr Seyr. þiat ebreskir menn kalla serion hár eðr lokk. Enn þo uar Esau hans eigit nafn. Ok þegar i stad fæddiz annarr sua. at hann hellt um sins brædr il ok rist. sua sem uiliandi draga sinn brædr aptr ok hindra hann af frumburdinum. Uar hans nafn fyrir þann skylld kallad Jacob. sua sem undirgrefill. Var Ysaach þa. lx. er smapilltarnir synir hans uaru fæddir. lifdi Abraham þa enn. xx. aar upp fra þeim tima. meðr þi at Ysaach atti pilltana sextugr. enn faðir hans hafdi. c. aara. lxx. ok. v. ár aðr hann andadiz sem fyrr segir.

Her segir fra þeim bræðrum Esau ok Jacob. þann tima sem synir Ysaachs uaru uaxnir menn. giorðiz Esau einn klokr ueidimaðr ok kunni uel plægia. enn Jacob uar einfalldr madr ok geymdi fyrir þi hiardar fǫdur ok modur heima uidr tialldbudir. Ysaach elskaði meirr Esau. bædi fyrir þann skylld at hann uar frumgetinn ok fyrir þat er hann feck iamnan goda rettu af þeim uillibradum sem hann ueiddi ok færði feðr sinum. Enn Rebecca elskadi framarri Jacob af sinum einfalldleik. ella af þi at guð blés henni þi i briost. þat bar til einu sinni sem Jacob hafði gort ser ertrauelling. at Esau kom af akri edr eng til hans miok modr af einnihuerri orku. ok sagdi sua til hans. Gef mer nockurn part af uellinginum. þiat ek er storliga modr uordinn. Sem hann segði sua. Miok hungrar mik. enn þo ma ek eigi fyrir mædi sakir [gera mer nu uellinginn. Jacob bad hann selia sér sina frumburdi. [Hann svaraði. Huat skal mer frumburðrinn ef ek deyr. Suer mer at þi sagdi Jacob. at þu skallt þat hallda. Esau sór ok selldi frumburdina. tok þa badi ertr ok braud. ok át sem honum likadi. hugsandi at hann mundi deyia ef hann hefdi eigi þa þegar i stad etit. for sidan i brott ok uirdi litils þat er hann hafdi frumburdanna rettindi ok forprisanir sellt. Enn fyrir þann skylld er ertrnar þær sem hann keypti uaru raudar edr bleikar. þa uar hann þar af kalladr Edom. ella af þi sem Ysidorus segir. at hans likami uar miok raudlitaðr. Hafdi hann. iii. nöfn. ok af sinu tilfelli huert. hann het Esau sua sem raudr. ok Seyr þat er lodinn. ok Edom þat er bleikr edr blodligr.

Scolastica hystoria. Frumburdirnir uaru þær. vi. tignir edr rettinda forprisanir. sem hinum ellztum ok frumgetnum sunum til heyrðu ok þeir höfdu um framm aðra sina brædr ok frændr allt til Aarons. Hit fyrsta uar þat kennimanz klæði. sem þeim einum uar lofat at bera. ok þo þa at eins er þeir offradu. þat uar annat. at þeim heyrði su þionosta einkannliga til at offra. þat hit þridia. at þeir öðladuz ok fengu endiliga blezan af sinum fedrum. þat uar hit fiorda. at þeir blezadu hinum yngrum bræðrum sinum at ueitzlum eðr hatiðum. enn þat hit. vta. at þeir toku þar medr allan kost tuifalldan uidr adra bræðr sina. su uar hin. vita. frumgetins tign ok forprisan. at hann uar herra ok yfirmaðr sinna brædra. speculum hystoriale. Eigi misgordi Jacob kaupandi þenna frumgetnat medr ertrauellinginum af sinum brædr Esau. þar sem hann hafdi uel megat fæða hann kauplaust ef hann hefdi þat uiliat. fyrir þann skylld at hinn kallzadi þa fædzluna at fa af einni saman græðgi sinni ok giolifi. eptir þi sem hinn heilagi Gregorius segir. en ecki fyrir natturunnar naudsyn. Er þat ok eiginligarr ok rettligarr sagt. at hann hafi frumburdarins ualld ok heidr fyrir þa sök helldr leyst en keypt meðr þi at blezanin fylgði frumburdinum. at honum uar þat adr uitrat. at hann skylldi honum til heyra ok hans uerda. Er ok huerium ok einum lofat at leysa til sin sealfs rettinda ualld. Ella for blezanin sua sem fylgiandi ok samfaust upphafsins undirstodu. þat er sealfum frumburdinum. aa þann hátt sem ius patronatus samfast ok tilheyranda kirkiunnar grunduelli ferr ok fylgir medr honum.