Her segir fra þui er guð vitraðiz Abraham ok sagði honum fyrir huerio hann skylldi fram fara. Capitulum. þessum lutum sua lidnum sem nu uar fra sagt. uitradiz gud Abram ok taladi sua til hans. Hird eigi þu at ottaz Abram. Ek skal þin uernd ok uardueitzla uera. ok hardla mikit man þitt uerkkaup uera. Abram suaradi. Huat mantu gefa mer. barnlauss man ek framm fara. at þessi Damascus sem medr mer er. sun radsmanz mins Eliezer. man uerda minn erfingi. scolastica hystoria. Sem hann segdi sua. Huat stettir at þu gefir mer landit. ef þu gefr mer engan erfingiann. Sua segir Ysidorus. at þessi Damascus son Eliezer hafi latit reisa borgina Damascum ok kallat hana af sinu nafni. ok rikt þar sidan. genesis. Oc enn taladi Abrám. Eigi gaft þu mer auka edr afku ę mi. Se þessi minn huskarl man minn erfingi uera. Ok þegar i stad taladi gud drottinn til hans. Eigi man þessi þinn erfingi uera. helldr saa sem af sealfs þins likam man getinn uerda. Leiddi hann sidan ut ok sagdi sua. Hugsa ecki upp á þat. at þu munir rikia þ ę gar i þessu landi. edr þitt afku ę mi eptir þik. þiat mitt fyrirheit man framm koma ok fyllaz eptir. cccc. aara. sua sem þu ert adr andadr. Enn þo allt at eins man ek d ę ma ok hegna þa þiod. sem þa hafa þiad ok þrælkat. ok eptir þat manu þeir medr mikilli eign fara brott af þi sama landi. Se nu upp til himinsins. ok tel hans stiornur ef þu matt. A sǫmu leid man þitt afkuæmi uerda utǫluligt sem þær. Abram trudi gudi. ok uard honum þat til fullkomins rettlætis. Taladi gud þa til hans. Ek em sá hinn sami þinn herra. sem þik leiddi ut af Ur Challdeorum. til þess at ek g ę fa þer þetta sama land til eignar. speculum historiale. Enn fyrir þann skylld at hann feck af gudi fremra fyrirheit en sealfr kunni ser at øskia edr uænta. þa bad hann gud faa þar til nockut mark. huadan af er hann mætti þat uita. eigi sua sem af nockurum mistrunadi edr auruilnan. helldr uæntandi ok eptirfrettandi medr huerium hætti þat mundi uerda. ok taladi. genesis. Herra gud minn. huadan af megi ek þat uita. at ek muni þetta land eignaz. Hedan af hofz saa uani medr Judum at spyria eptir táknum ok mǫrkum ok eptir at leita. Gud drottinn suaradi honum þa ok sagdi sua. Tak þer aa morgin eina þreuetra ku ok þar medr þriæra geit ok þreuetran uedr. ok þar medr eina dufu ok turturam. Scm hann segdi sua. þessa luti muntu mer offra. ok þar til man ek syna þer eitt mark. Ok sem hann hafði tekit þessi kuikendi. sundradi hann þau ok skipti sundr i midiu. ok let sua liggia sundrada parta ok horfa huara i mot odrum. utan fuglana sundradi hann eigi. Ok meðan hann beid guð drottins bodordz ok atkuædiss. medr huerium hætti hann skylldi fornfæra þessa luti. þa flugu til fuglar ok settuz aa hræin. enn Abram rak þa i brott. Enn i þann tima sem sol mundi sett. þa fell aa hann suefn. mikil hræzla ok myrkfælni kom ok yfir hann. ok þar medr uar sua talat til hans. Vit þat fyrir uist. at þitt kyn ok afkuæmi man ǫrlendaz ok utlægt uerda aa audru enn eigi sealfs þins landi. munu utlendir menn leggia þa undir þrǽldom ok þungar kualir aa fiorum hundradum áára. enn þu mant andaz i nádum ok fridi. ok fara sua til þinna fedra ok forellra greptr ok iardaðr i godum ellidomi. Enn þitt kyn ok afkuæmi man i hinni fiordu kynkuisl aptr higat koma. þiat eigi er aulld Amorreorum enn fylld ok framm komin. scolastica historia. Enn þat sem gud taladi til Abrams. at hans fyrirheit mundi vid hans ættmenn ok afku ę mi um. cccc. aara fyllaz ok framm koma. er eigi sua skilianda. at Jsraels lydr hafi aa sua mǫrgum aarum þrælkaðr uerit aa Egiptalandi. helldr lyktadiz þessi tala ok fylldiz i þeirra þrǫnguingh ok mædingu. Byreadiz þessi ára tala ok hofz upp fra þeim tima sem Abram feck þetta fyrirheit. eptir þi sem Ysidorus segir. Heilagr Augustinus telr þessi. cccc. ok. v. aar fra þeim tima sem Ysaach uar fæddr. fyrir þann skylld sem gud sagdi sua til Abrams. at hans kyn ok afkuæmi mundi utlægiaz. ok til þess sem Jsraels lydr geck ut af Egiptalandi. ok getr Genesis ecki þeirra. v. Var hans afku ę mi sua sem utlægt aa ollum þessum tima. huart sem helldr uar i landinu Chanáán eðr Egipto. þar til er þat feck ok auðladiz erfd aa fyrr sǫgdu landi. genesis. Eptir þat sem sol hafdi setz. uarð mikit þokumyrkr. ok syndiz þá þilikt sem riukandi ofns elldr ok elldligr lampi lidandi ok umfarandi fyrr sagdar fornir. sua sundrskiptar sem fyrr uar sagt. ok eyddi medr guds uilia aullum þeim. ok gaf honum þetta mark sins fyrirheitz. A þeima degi stadfesti gud fullkomliga sitt sáttmaal medr Abrám. ok greindi mikilleik ok endimǫrk þessa fyrirheitna landz. sua segiandi. þetta land man ek þinu kyni ok afku ę mi gefa fra Rinocorula Egiptalandz aa til hinnar miklu áár Eufraten. ok taldi þær. x. þiodir er þar bygdu.
Her segir fra þi er Abram gat at eiga Ysmael medr Agar. ok engillinn uitradiz henni. Genesis. þenna tima hafdi Saray engi bǫrn getit. helldr hafdi hon egiptzka þernu er Agar het. ok taladi sua til sins bonda Abrams. Se sua lukti ok hirði mik gud drottinn. at ek ma eigi syni geta. fyrir þi gack inn til minnar þionostukonu. léttliga at ek megi sua af henni syni fá. Nu sem hann samþyktiz hennar bøn. tok hon Agar hina egiptzku sina þionostukonu. eptir. x. aar fra þi sem þau settu sina bygd i landinu Chanáán. ok gaf hana sinum bonda i ualld sua sem eiginkonu. Geck hann sidan i sæng til hennar. Enn sua sem hun uissi. at hun hafði barn getit af þeirra sambud. þa fyrirleit hon sina fru Saray. Enn Abram let eigi sem hann uissi huat tidis uar. Saray taladi þa til Abrams. Vrettliga giorir þu uidr mik. Ek gaf mina þeonostukonu upp i þinn eigiuligan fadm. Nu þegar sem hun finnr at hun hefir bara getit þa fyrirsmáár hon mik. Dømi gud drottinn milli min ok þin. Hann suaradi henni ok sagdi sua. Se ambatt þin i þinu ualldi. Gðr medr hana aa þa leid sem þer likar. Ok þegar sem Saray þiadi hana ok þrongdi. þa flydi hun undan ok fór i brott ok ætladiz heim i Egiptaland. Fann guds engill hana eina saman. sua sem hon þyrst ok uilltiz uegar hafdi komit til eins brunnz edr uppsprettu aa ueginum er liggr um eydimorkina Sur. ok sagdi sua til hennar. Huadan komtu Agar ambátt. edr huert hefir þu byriat þina ferd. Hon suaradi. Ek flyr ifra minni fru Saray. Engillinn sagði þa til hennar. Huerf aptr þu til þinnar fru. læg þik ok gefz henni i uallð. Ok enn taladi hann sua til hennar. Margfalldliga man ek fiolga þitt afku ę mi. ok fyrir fiðldans sakir man þat eigi talt uerda. Ok enn sagdi hann sua. Sé þu hefir medr manni buit. ok mant þu son fæða. ok hans nafn mant þu Ysmael kalla. fyrir þa skylld er drottinn heyrdi þina naud ok angist. þiat ismael er i latinu sua mikit at þyda sem guds heyrn upp i norrænu. J þessum stad er þat fyrst lesit at nǫckurs mannz nafn hafi af guds uitran uerit fyrir sagt. huat er hardla seallðan hefir uissuliga uordit. þessi man uera einn grimmr madr ok hardr. sagdi engillinn til Agar. hans hendr ok frammferdir manu qllum odrum gagnstadlighar uera. ok i landeign allra sinna bræðra man hann setia sin ufridar landtiolld. scolastica historia. Huat er þo er eigi af sealfum honum at eins lesit. helldr af syni hans Cedar. ok þo uar þetta mest af hans kynsmonnum ok afku ę mi fyrir spáád. þiat Saraceni. huerir er af hans ætt eru komnir ok fordum hetu Ysmaelite. uerandi i ymsum stðdum sem uallarar. bðrduz iafnan moti þeim þiodum. huerium er þeir uaru nalægaztir. þo at sua sem eydiliga ut af annarra manna bygd ok af aullum uaru þeir settir ok unadadir. Einkannliga mest kom þessi forsogn framm þo. eptir þi sem Metodius segir. þann tima sem þéssir. iiii. hofdingiar af ætt Ysmaels. Oreb ok Zeeb. Zebee ok Salmana. gengu ut af einni eydimórk moti Jsrael. hueria er hann kalladi uingardz sunu. lettliga fyrir sitt uitleysi sua sem ðloda. ok þeir sðmu sigradir af hinum goða Gedeone runnu ok rucku aptr i þa sðmu eydimork. sem þeir hofdu adr uerit ok ut af gengit. Hann segir at Ysmaels folk ok afku ę mi munu um sidir at einu sinni sua af sinum eydimorkun ut ganga. at þeir manu fá uelld yfir ucrolldinni um. viii. uikur aara. ok at þeirra uegr ok frammferd man kallaz angistar aar. fyrir þann skylld at i uigðum stǫdum manu þeir eigi sidr kennimenn uega enn adra. ok i þeim stǫdum hia konum bua ok þeim sofa. ok binda sina eyki uid heilagra manna leidi. Eptir þat sem guds engill hafdi fyrr sagda bluti talad til Agar. huarf hann henni medr einum huirfiluindi. ok hon saa eptir honum ok sagdi sua. Ek saa aa bak þeim manni sem mik sá. ok af þi kalladi hon þann sama brunn sem hun fann seanda brunn ok lifanda. fyrir þann skylld at guddrottinn saa þa til hennar þyrstandi. sua sem sitt lif synandi henni þann sama brunn. sem uel ma kallaz Agar brunnr ok ena ma synaz milli Clades ok Baraath. þeirra borga sem sua heita. Ok sua sem hon kom heim aptr fæddi hon suein. þann sem hon hafdi getit medr Abrám. ok kalladi hann Jsmael. hafdi Abram þa. lxxx. ok. vi. áár. er Jsmael fæddiz honum af Agar.
Her segir fra þi er gud uitradiz Abraham ok um skurdarskirn. þann tima sem Abram hafdi. ix. tigu aara ok. ix. áár. vitradiz gud honum ok sagdi sua til hans. Ek em almattigr gud. gack framm i minu augliti. ok uer algǫrr madr. man ek mitt sattmáál setia milli min ok þin ok mikilligha fiölga þitt afku ę mi. Abram fell framm allt til iardar. ok taladi sua til hans gud. Ek em gud ok minn skilmaali skal e medr þer uera. ok þu mant uerda fadir margra þioda. Enn þo breytti gud nǫckut nafni hans adr hann skyrdi honum sinn skilmaala. ok sagdi sua. Eigi man þitt nafn heden af kallaz Abram. helldr skalltu heita Abrahám. þiat ek skipada þik ok gǫrda fodur margra þioda. man ek ok þik mikilliga lata med þiodunum uaxa ok freouaz. manu konungar af þer ok þinu kyni koma. Mitt sáttmál ok skildaga man ek milli min ok þin ok þins kyns eptir þina daga umlidna setia um æfinligar kynkuislir medr eilifu saattmaals sambandi. til þess at ek se þinn gud ok þins afku ę miss eptir þik. Man ek þer ok þinu kyni gefa þitt utlegdar land til æfinligrar eignar. sua sem er Chanááns land. man ek ok uera þeirra gud. Ok fyrir þann skylld at gud uilldi greina sinn lyd sem uar Jsraels folk sua sem medr nockuru einkannlighu marki. þa baud hann þeim skurdarskirn talandi sua til Abrahams. Þu skallt at geyma þessum minum skildaga. ok allt þitt kyn ok afku ę mi i sinum kynkuislum. huern er þer skulut geymiliga uardueita milli min ok yðar ok þins kyns ok afku ę mis eptir þik. Huert sem eitt sueinbarn med ydr skal taka skurðarskirn. skulu þer umhuerfis snida kiöt af hinum fremzta part aa þeirra leyndarlim. til þess at þat sé sattmáls mark milli min ok ydar. Atta daga gamalt barn skal meðr skurðarskirn skiraz. huerr sem einn karlkindar i ydru afku ę mi ok kynkuislum. sua sa madr sem hann hefir mansmadr keyptr uerit. iafnuel þo at hann se eigi af ydru kyni. skal skiraz skurdarskirn. Man þessi skilmali uera til æfinligs sáttmals i ydru kiotligu afku ę mi. þess karlmanz sem hans holld edr skinn aa fremzta part aa fyrr nefndum hans lim hefir eigi uerit um snidit. man fyrirfaraz ok brottu skiliaz fra sinum eignum lyd ok ættmonnum. þiat hann hellt ok hafði fyrir hegoma mina skipan ok skilmala. scolastica hystoria. Fyrir þa skynsemi at gud skipti þann tima nafni Abrahams. sem hann baud honum skurðarskirn. gefa Judar börnum sinum nöfn sua sem þeir skira þau þeirri sömu skirn. Ok enn talaði gud sua til Abrahams. Eigi skalltu upp fra þeima tima þina husfru Saray nefna. utan helldr skalltu hana Saram kalla. Henni man ek bleza ok hana signa. ok af henni man ek þer sun gefa. hucrium er ek man bleza. af honum manu miklar ættir ok kynkuislir koma. ok af honum munu margir þiodkonungar fædaz. Nu sua sem gud snöri medr forspa ok fyrrsagðri merkingu nafni Abrahams. at þar sem hann het at fyrstu Abram. sua sem haleitr fadir. skylldi hann sidan heita Abraham. þat er sua sem margra þioða fadir. a sömu leid snöri hann medr forspá ok fagrligri merkingu nafni hans husfru. takandi i brott hinn sidarsta staf af hennar nafni. at þar sem hon het aðr Saray. þat er minn höfðingi. huat er sua mikit er at segia. at hon uæri eins herbergiss höfðingi. skylldi hon sidarr meirr Sara sua sem allra höldingi heita. Abraham fell þa framm yfir sealfs sins aasionu. hlæiandi af þeirri gledi ok fagnaði sem hann hafði fengit. ok segiandi sua upp i scalls sins hiarta. Huat hyggr þu at mer hundrað uetra gömlum manni mani sun fædaz. ok Sara mani barnbær uera. þar sem hun er nu niræð. Hann talaði þa til guðs. Ek æskir þess at Ysmael halldi sinu lifi fyrir þer. Gud sagdi þa til Abrahams. Þin husfru Sara man þer sun fæda. ok hans nafn mantu Ysaach kalla. medr æfiligt sáttmaal man ek minn skilmaala honum skipa ok hans afkuæmi eptir hans dag. Yfir Ysmaelem man ek ok þina bøn heyra. ok honum bleza. hardla mikilliga man ek auka ok fiðlgaz lata hans kyn ok afku ę mi. Tolf hertoga eðr hofdingia mun hann ut af ser geta ok mikla þiod man ek af honum aukaz ok fiolgaz lata. Minu sáttmali ok skildaga man ek til Ysaachs uenda. huern er Sára man þer annat aar þenna tima fæda. Her finnz þat i odrum stað at nöckurs manz nafn se af sealfum guði fyrir sagt. huat er af. ii. odrum finnz i hinu forna lögmaali. þat er af hinum sterka Samsoni ok af Josia konungi. J hinu nyia lögmali finnz þat ok truiz af tueim at eins Jesu Christo ok Johanne baptista. Ysaac þyþiz hlátr af fyrr sögdum hlátri hans feðr Abrahams. Eptir þat sem gud hafdi sitt tal endat þa at sinai. tok Abraham son sinn Ysmaelem ok allt sitt hyski ok heimafolk. ok þar medr eigi sidr þa menn er hann hafði keypt til. alla þa menn ellri ok yngri sem karlkindar varu ok honum til heyrðu. ok skirði þegar i stad aa þeim sama degi alla þa ok sealfan sik meðr fyrr sagdri umskurdarskirn. sua sem gud hafdi bodit honum. Hafdi hann þa. ix. ok niutigi aara. enn Ysmael uar þa. xiiii. uetra.
Speculum hystoriale. Til þess uar margfölld sok ok skynsemi. fyrir huern skylld er almattigr gud baud ok skipadi umskurðarskirn. Su uar hin fyrsta. at Abraham skylldi gudi lika fyrir þa sömu hlydni. er hann ueitti honum i umskurdarskirninni. af huerrar afgöngu er Adam mislikadi gudi. Su er onnur. at guds lydr skylldi af þess háttar marki fraskildr ok audkendr uera fra aullum oðrum þioðum. Su uar hin þridia. at sa hinn sami lyðr skylldi þadan af skilia sik uera skylldugan til at snida af ser saurugliga flecka ok fullifsnad. er hann uar i þeim likamsins lim skirdr skurdarskirninni. i huerium er lostagirndin er uðn at rikia. Su uar hin fiorda. at þessi skirn skylldi fyrr nefndum höfuðfeðr Abraham uera til marks hans mikillar ok haleitrar truar. enn hans sunum ok afku ę mi til ág ę tz eptirdømis. Su hin. vta. at hun skylldi uera sáttmals mark milli guds ok Abraham. edr hans kyns. sua sem saar Jesu Christi ero sáttmáls mork milli uáár ok hans. Su hin. vita. at hun skylldi þeim uera til marks ok áaminningar hinnar fyrstu syndar. sua sem latron ok þiofr berr iafnan aa sér sitt sektar mark. Su uar hin. viida. at hon skylldi uera lækningar græding igegn hinum fyrsta glæp fedgina uarra. þiat þat sama ueitti skurdarskirnin ebreskum monnum til lausnar ok fyrirgefningar þeirrar sömu syndar sem uatnzskirn kristnum monnum. utan annars heims matti hon þeim ecki ueita miskunn ok giptu. Fyrr enn skurdarskirn vyrði. leiðrettuz ok smasueinar i tru fedgina sinna ok forelldra. enn þeirra fedgin af fornfæringa styrk ok króptum. enn þat er at skilia fyrir piningar tru Jesu. huería er þeir skildu ok fyrirspadu i sinum fornfæringum. Enn þær ungar konur sem af Abrahams afspringi komu. leidrettuz ok reinsaduz fyrir tru ok godgiordir fedgina sinna. enn hinir ellri af sealfra sinna tru ok godum uerkum. Fyrir þann skylld uard ok skurdarskirnin helldr i þeim lim enn i odrum. at Abraham skylldi i þeim sama hlydnimark taka uidr sealfan gud. i huerium er hinn fyrsti madr Adam kendi ok undirstod sinn uhlydnisglæp. ok huldi fyrir þann skylld sinn leyndarlim. Vard ok skurðarskirnin i þeim lim sem lostagirndin rikir ok aufigaz. til marks ok aminningar at oss byriar hana af oss at snida. Su uar ok sǫk til þess. at i þeim sama lim sem maunkynit aukaz af medr hinni fyrstu synd. skylldi lækningin byreaz ok fyrir buaz moti þeirri sǫmu synd. Fyrr sǫgd skurðarskirn uar ueitt huerju sem einu sueinbarni a attanda degi fra þi sem þat uar fædt ok medr steinknifi. eptir þi sem lesit er ok segiz i sǫgu hertoga Josue. þiat aull umskiptilig spellan ok skadsemd man i almenniligri upprisu á hinum attanda heims alldri fyrir sannan stein Jesum Kristum af sniduz aullum uauldum monnum. ok i adra deilld sniðz huers sem eins kristins mannz aund i þessarri uerolldu ok skiriz at sinum syndum fyrir upprisu skylld Jesu Kristi. þess sem rettliga truir upp aa hann. Huadan af er. ii. lutir eru medr þessarri helgan skurdarskirninni einkanliga merkiandi. þat er skurdarskirn af ollum sektum ok syndum i þessarri uerolldu. ok skurdarskirn af allri skadsemd ok brigdiligri spellan i ukominni uerolldu.
Her segir fra þui er sialfr guð vitraðiz Abrahe meðr. ii. englum ok fra kono hans.
Drottinn uitradiz Abrahe i dalinum Mambre. aa einn þann dag sem hiti uar mikill uti. sem hann sat i sealfs sins tialldbudar durum. Ok er Abraham litadiz um. þa syndiz honum sem. iii. menn stodi þar driugum i hia honum. huerium er hann moti rennandi ok til iardar frammfallandi dyrkadi þo einn af þeim sua segiandi. Far eigi i brott minn herra fra mer þinum þionostumanni. ef ek hefir nockurn tima giptu fundit ok fengit i þinu augliti. Vil ek helldr bera ydr til litit uatn. at þer þuait þar i fætr ydra. ok huiliz her úndir trenu. Man ek framm setia fyrir ydr nockut litit braud. Nærit ydr ok styrkit sua ydart lif ok hiðrtu. Verit sidan a ueg. Fyrir þenna skylld uæntir mik at þer uikil higat til ydars þionostumanz. þeir suðrudu. Gðr eptir þi sem þu segir. Hann skundaði heim i tialldbuðina til Saram ok bad hana sem skiotaz [taka. iii. sinnum braud. ok matgora þeim þar af. Enn sealfr hann for þagat sem naut hans uáru. tok þadan einn hinn bezta kalf miok ungan. ok feck i hendr sueini sinum. ok bad hann sioða þegar i stad. ok hann gðrði sua. Sidan bar Abraham framm fyrir þa smiðr ok miolk. ok þar meðr kalfinn þann tima sem hann uar sodinn. Hann stod hia þeim undir trenu. scolastica hystoria. Josephus segir. iii. engla medr mannligum myndum til hans hafa senda uerit. til þess at cinn af þeim skylldi þa enn segia honum fyrir af syni sinum. enn. ii. skylldi nidr briota ok um snua Sodomam. Enn Eusebius segir sua. at guds ord. þat er guds sun huern er Abraham dyrkadi. het honum fyrstum allra spamanna fyrir allra þioda ákall ok leidretting. þann tima sem hann uitradiz honum medr mannligri mynd ok aaseónu. Enn þeir. ii. englar. sem segiz at medr honum uitraduz. merkia þa. ii. guds sonar forrennara Moysen ok Heliam. sem annarr kom ok spadi fyrir hina fyrri hans higatkuamu i heiminn. sem uar Moyses. en annarr mun koma ok fyrir segia hina sidarri hans higátkuamu til hins efzta doms. sem er Helyas. þat er ok liklikt at Abrahám hafi þa i fyrstunni truat ok ætlat menn uera. þar sem hann bio þeim fyrr sagda sina rettu. enn sidan profadi hann uissuliga. at þeir uaru englar guds. Af fædzlu þeirri sem þeir neyttu. segir Commestor. at hon matti uel eydaz ok fyriruerdaz. af þi sem hon uar bitin edr tuggin. sem uatn af elldz hita. Ok sem þeir hðfdu etit. taladu þeir til Abrahams. genesis. Huar er husfru þin Sara. Se her i tialldbudinni er hon sagdi hann. Ok enn taladi engillinn til hans. Aptr higat man ek huerfa annan tima. ok koma her þenna sama dag annat aar [at mer lifanda. ok man Sara þa sé son eiga. Ok er Sara heyrdi þetta. þar sem hon uar at hurdarbaki i tialldbudinni. þa hlo hon. fyrir þa sauk at þau uaru bædi miok gaumul ok hnigin i hinn efra alldr. sem fyrr uar fra sagt. Varu ok þa af Sara medr aullu gengnar uanasottir þeirra kuenna sem barnbærar eru fyrir elli sakir. hefdi annat þeirra ungt uerit eðr aa æsku-alldri. þa hefdi þat uel eptir natturu inatuligt uerit. at þau hefdi barn getit. þo at annat þeirra hefdi gamallt uerit. enn nu uaru þau bædi miok gǫmul. eptir þi sem þa gerdiz mannzaldrinn. ok þar medr hafdi hun alla gǫtu þar til ubyria uerit. Nu hlo hon fyrir þann skylld. at hun efadi um fyrirheitit. talandi leyniliga fyrir sealfri sér. Ek man ok a gamals alldri aa sambudir ok munudlifi stunda. þar sem minn husbondi gǫriz ok storliga gamall. Taladi gud þa til Abrahams ok sagdi sua. Fyrir hueria sauk hlǫ hun Sara sua mælandi. Man þat nockut satt uera. at ek gaumul kerling mun barn føða. Er guði nǫckut toruelldligt ok umattuligt. Eptir fyrra skilmala man ek til þin á þenna sama tima aptr koma. ok man Sara. þa son eiga. Sara ottadiz þa ok nitadi at hun hefði hlegit. ok sagdi sua. Eigi hló ek. þar sem ek uar helldr hrædd ok ottafengin. Enn gud suaradi henni. Eigi er sua sagdi hann. hitt er sannara at þu hlótt. Se her segir Commestor. saa sem hiǫrtun sér ma rettliga dœma medr huilikri aastundan huerr hefir hlegit.
Ok eptir þat er þeir stodu upp ok foru þadan i brott. leiddu þeir augum ok sa til Sodomam. Abraham geck ok medr þeim leidandi þa sua ut af sinu heimili ok herbergi. Taladi gud þa a þessa leid. Man ek nockut þa luti fyrir Abrahám leynda lata uera. sem ek man gera ok framin fara. þar sem ek man hann ok hans afku ę mi lata uera hina mestu ok hina sterkuztu þiod. ok þar sem i honum manu allar þiodir signadar ok blezadar uerda. Taladi hann þa enn til Abrahams. Kall þeirra manna. sem byggia borgirnar Sodomam ok Gomorram. fiǫlgaz mikit ok aukaz. ok hardla mikit þyngiz þeirra synda lifnadr. scolastica hystoria. Syndin meðr kalli ok hareysti er syndaligr lifnadr. sa sem utan kallz ok k ę ru er opinberliga medr fyst ok frelsi framidr. Ok enn sagdi hann sua. Nidr þagat man ek stiga ok sea. huart er þeir fylla þat sama kall medr uerkunum sem fyrir mik er komit. Sa sem alla luti ueit gaf oss her af sealfs sins ordum eptirdœmi. sem hann segdi sua. Truit eigi fyrri þeim lytum ok illum lutum sem qǫrum monnum eru sagdir. fyrr enn þer prouit þa. þadan af er þat er domandinn ma eigi rettliga hegna þann launt sem honum einum saman er kunnigr at hann se gerr. genesis. Snǫru sidan i brott þadan ok til Sodomam. Abraham uerandi minnigr brodursonar sins Loths. þar sem hann uar. geck nærr meirr gudi. ok sem hann stod fyrir honum sagdi hann sua. Mantu herra minu tyna ok fyrirfara rettlátum manni medr ranglátum. ef. l. rettlátra manna kunnu finnaz i borginni. edr skulu þeir fyrirfaraz eigi sidr. ok mantu eigi þyrma þeim stad ok miskunna fyrir skylld þeirra. l. ef þeir finnaz [ok fááz. Verdi þat alldrigi þin gǫrd. at þu drepir rettlatan medr ranglátum. ok rettuiss fari þaleidis sem umilldr. Eigi er þat þin gǫrd. medr engu moti domir þu þess háttar dom. þar sem þu domir rettligha allt iardrikit. Guð suaradi þa. Fær ek fundit. l. rettlaira manna i borginni Sodoma. þa man ek [fyrirláta þeim stad ok ollum þeim sem hann byggia fyrir þeirra skylld. l. þa ueik Abraham ok uendi sinum bonarstad. teliandi æ ok færandi til þess færi ok færi. at fyrr sǫgd lausn ok fyrirgefning þægiz fyrir þeirra giætzku ok godlifnad. ok sagdi sua. Fyrir þann skylld at ek byreada ok bar mik til at einu sinni. þa man ek tala til mins herra. þo at ek se dupt ok aska. Huat er nu ef þar finnaz. v. minnr enn. l. rettlatra manna. [mantu eyða alla borgina fyrir skylld þeirra. v. ok. xl. Hann svaraði. Eigi man ek hana eyða. ef ek f ę r þar fundit. v. ok. xl. Ok enn talaði Abraham til hans. Huersu mant þu gera. ef þar finnaz. xl. rettlaatra manna. Hann suaradi. Ecki slag man ek þar ueita. ef. xl. finnaz. Ek bidr minn herra. at þu latir þer eigi mislika sagdi Abraham. þo at ek tali enn lengra. Huat mantu af gǫra. ef þar finnaz. xxx. rettlátra manna. Hann svaradi. Eigi man þar mannfall uerda sakir þeirra. xxx. Fyrir þann skylld segir Abraham at ek byreada her um mitt mál. þa man ek enn tala til mins herra. Huersu mantu gera. ef þar finnaz. xx. menn rettlatir. Ecki man ek at gǫra sagdi gud. ef ek finnr þar þa. xx. Mikilliga bidr ek at þu reidiz eigi minn herra sagdi Abraham. þo at ek tali enn einu sinni. Huersu mantu gora. ef þar finnaz. x. rettlatir menn. Hann svaradi. Eigi man ek stadinn eyda fyrir. x. manna skylld. ef þeir finnaz. Eptir þat sem gud letti af at tala medr Abraham. þa huarf hann fra honum at syn. enn Abraham for aptr til sins heimolligs stadar.
Enn sua sem aa leid daginn ok miok sidla uar uordit. komu þessir. ii. englar til Sodomam. sem medr gudi hǫfdu komit til Abrahams. ella adrir. ii. eptir nǫckurra manna sǫgn. þann tima sem Loth sat við borgarinnar port. bidandi þar godra gesta ef at bæri. Ok þegar sem hann sa þa. reis hann upp ok rann i moti þeim ok laut þeim allr til iarðar ok sagði sua. Ek biðr yðr herrar minir. Vikit til hass ok herbergiss yckars smásueins. ok dueliz þar i natt. þuait fætr yckra. enn uerit aa ueg i morgin. ok farit þa leidar yckarrar. þeir mællto i mot ok sogðu sik mundu aa strætinu vidr hafaz. þar til er hann skylldadi þa til mikilligha at þeir uiki til herbergiss. Ok þegar sem þeir komu þar. gørdi hann þeim ueitzlu. gefandi þeim hit bezta nybakat flurbraud. ok toku þeir at snæda. En þegar sem þat uar kom þar allt þat folk sem i borginni bygði. elíri madr ok yngri. ok slogu allir iafnsaman ring um hans hus ok herbergi. kalladu þeir þa Loth. ok søgdu sua til hans. Huar eru menn þeir sem i kuelld komu heim til þin. Leid þa ut. at uær kennim þa ok gørim uárn uilia medr þeim. Loth geek ut byrgiandi ok aptr strengiandi hurdina at baki ser. ok sagdi sua. Ek bidr ydr brødr minir. at þer uariz ok uidr seait. at þer gorit eigi þetta bit illa uerk. Ek aa þær dølr. ii. sem øngan tima kendu nøckurs karlmahnz. þær man ek ut leida. ef þer uilit. misgorit helldr ok leikit medr þeim huat er ydr likar. enn einkannliga umframm allt annat bidr ek ydr. at þer gørit þessum monnum engan lut til meins. sem inn gengu i mitt skiol ok husaskygni. scolastica hystoria. þat uar fordum ok er enn i dag dyggra ok dugandi manna sidr ok maner at ueria sina gesti ok hlifa þeim af allri meingørd ok annarra agangi. enn þo uar þat sumt eigi sidr af hugar ruplan enn af fullkomnu radi sem Loth taladi. eptir þi sem Commestor segir. þat er fulluligá heillt rád. at madr geri þat sem lettara ok liknsamligt er. til þess at hann gori eigi ne fremi þat sem þungara er. Enn medr aungu moti áá nøckurr madr at gøra til þess daudliga synd. þo at hon se lettari. at annarr gøri þa sidr daudliga synd þa sem þungari er. þeir suǫrudu honum. Far hedan brott. þu ert her kominn sem einn utlendr madr. edr nǫckut til þess at þu sér uarr domandi. Skulu uer meiri þrǫnguing ok afelli þer ueita enn hinum. Gǫrdu þeir þa akafliga þrǫnguing ok ofualld uidr Loth. sua at la uidr sealft at þeir mundi husit ok dyrrin upp briota. þar til er ein hǫnd kom ut til hans. ok englarnir leiddu Loth inn til sin. Byrgdu siðan aptr dyrria. enn letu alla þa sem uti uaru blinda uerda. minzta mann ok mesta. upp aa þann hátt at þeir fengu ecki dyrrin fundit. enn eigi uurdu þeir medr ollu steinblindir. sua at þeir sæi ecki uætta. helldr medr þeim hætti at þeir mattu ecki. þat sea. sem þeim uar til uþurftar ok falkominnar ugiptu. huerium blindleik er þeir uaru slegnir. sem leitadu at Heliseo spámanni. sua sem hann uar rett i hia þeim. ok enn þi uiðrlikt sem uars herra lærisueinar kendu hann eigi. þann tima sem þeir gengu medr sealfum honum til kastalans Emaus. ok medr þilikum hætti ma þat lettliga uerða. at uer leitim þess sem uer hölldum aa.
Genesis. Englarnir talaðu þa til Loths. Alla þa menn sem þer heyra til. huart sem þat eru helldr mágar þinir synir eðr dætr. skalltu af þessarri borg utleida. þiat allan þenna stad munu uid eyda. fyrir þa sauk at syndakall Sodomorum ferr æ uaxanda fyrir guði. huerr er ockr sendi higat til þess at mit tynim þeim. Loth geck ut til mágs-efna sinna. þeirra sem ætlat uar at hans dætr skylldu eiga ganga. ok taladi til þeirra. Risit upp skiott ok farit ut af stadinum. þiat alla þessa borg man gud eyda ok nidr briota. Enn þeir hugdu. at hann taladi medr leik ok skalkeið. ok sögðu at hann uar optarr uanr at hafa slika ordræðu. At morgins aári skylldadu englarnir Loth ut at ganga. ok sögðu til hans. Ris upp þu ok tak husfru þina ok dætr þinar. ii. at eigi fyrirfariz þu medr glæpamonnum borgarinnar. Ok sem hann uar nöckut sua dylminn um ok dulsamr. þa gripu þeir hans hönd ok hans husfru ok eigi sidr hans døtra. fyrir þa sauk at gud uilldi þeim þyrma ok miskunna fyrir skylld hans fóðurbrodur Abrahams. Leiddu þeir hann þa ut af borginni. námu þar stadar ok taladu sua til hans. Hialpa nu lifi þinu ok saal. ok geym at þu seair eigi aptr. ok nem eigi stað nöckur námunda þessarri bygð. haf þik helldr i fiallinu heilan ok hialpaðan at þu fariz eigi. Enn fyrir þa sauk at hann trudi eigi sua fulluliga sem hann skylldi af þeirri ruglan ok rædzlu sem hann hafdi fengit. þa segir hann sua. Eigi man ek i fiallinu hialpaz mega. at eigi fanghi mik þar edr hendi nöckut illt. sua at þar af deyi ek. Lettliga at hann ræddiz ok kuiddi uidr frostinu ok leidarlengd. þar sem hann görðiz miok gamall. Her er ein litil borg nærri sagdi hann. til huerrar er ek ma vel uikia ok hialpaz i henni. J þessu man ek eigi sidr heyra ok þiggia þinar bönir sagði gud. at ek snui þessi borg eigi um ne nidr sauckui. fyrir huerri er þu hefir nu beðit. Fyrir þa grein at Loth sagði at þessi borg uæri litil. uar hon sidan kollud Segor. þat er litil. Var þa solar uppraas er Loth geck inn i Segor. scolastica hystoria. Hlifdi gud henni ok þyrmdi sua lengi sem Loth uar þar. Enn fyrir þa sauk at Loth ottadiz hennar uana landzskialfta. eptir þi sem Jeronimus segir. þa for hann upp i fallit ok uar þar. Segia ebreskir menn. at hon hafi siðan sockit i hinum þridia landskialpta. eptir er hinar fiorar höfdu nidr sockit.
Genesis. Nu sem Loth uar ut genginn. let gud regna bæði elldi ok brennusteini af himni niðr yfir Sodomam ok Gomorram. let hann þessar borgir um snuaz ok sǫckua. ok allt þat herad ok bygdarlag sem þar [lá umhuerfis. ok alla þa menn sem þær borgir bygdu. ok þar medr allan iardarinnar blomstr ok aauðxt. scolastica historia. Let hann fyrir þa sauk þessa luti nidr yfir iðrdina regna. at hon skylldi þar æfinliga þurr ok áuaxtarlaus uera utan allrar freouanar uán upp i fra þeim tima. Pindi hann þessa fyrir þa sauk ok hegndi þungligarr ok hardligarr enn hina fyrri glæpamenn. þa sem i floðinu uaru. at þeir misgerdu sua sem natturliga. þo at þeir gengi langt umframm hof ok stilling i sinum syndauerkum. enn þessir syndgaduz ok misgerðu i moti natturunni. ok fyrir þi dreckti gud ok saukkti þeim aullum eigi sidr ungum börnum ok smápilltum fyrir syndafars sakir sinna feðgina. veitandi þeim sua forseo. at þeir gerdi eigi ne framm færi eptir ferligum feðgina domum. ef þau hofdi lengi lifat. Enn sua sem husfru Loths leit aptr. þa dó hun ok uard þilik at sea sem einn sallsteinn. huern er Josephus segir uerit hafa til sinna daga ok sik hafa séed. ok uar hann þo eptir uars herra higatburd. Sneruz allar þær borgir ok bygdarlag i salltflod ufreott. huat er nu kallaz dauda haf. fyrir þann skylld at þar byriaz ecki þat kuikendi ne fædiz at lif sitt hafi. þat er ok ecki þi nöckuru uidrtækiligt sem lifandiss er. þar mega huarki lifa fiskar ne siofuglar sua sem i audrum haufum. Eigi fær þar ok skip uerit. sua at lifandi menn se þar i. sua at eigi flotni þar allt upp ok umturni. utan nöckuru helldz brætt ok bikat. Hefir einshuerju kuiku þar i nockurum stad uerit i kastad edr drekt. medr huerri list klokskap edr ofresli þat hefir gert uerit. þa flotnar þat upp þegar i stad. Loganda lios flytr þar. enn þegar iafnskiott sem þat er slökkt. þa sǫckr þat sem liosit hafði logat áá. J morgum stödum rydr þat ok eyss upp or ser storum fliotum edr tiðrutiðrnum. huadan af er þat kallaz tiðrn edr fliot alphati. Eigi ræriz þat af uindum. sua nerr tiaran su sem á uatninu flytr ok bikit stormum ok uindum. Ysidorus segir ok. at epli aa þeim tream sem þar standa i námunda synaz hallda allri sinni fegrd ok frygd. ok áá saumu leid seolf trein. sua at þann tima sem þau ero fulluaxin ok algor. synaz þau sua fögr. at huerr sem þau ser þa. lystir til at eta þau. Enn þegar sem nær þeim er komit ok aa þeim tekit. þa blæss þar ok eys reyk ut af sua sem enn brenni þau. ok fyriruerdaz þegar leid sem önnur aska. þadan af segir Josephus. at upp á skrøksögur skal þaleidiss trua sem aa iarðarinnar dygd þar sem Sodoma hefir stadit. Josephus segir. at Uespasianus let á nöokurum monnum binda hendrnar á bak aptr. ok kasta þeim sidan haatt upp. til þess at þeir skylldi þi lengra i fyrr sagt flod edr haf nidr sauckua. ok skaut þeim öllum þegar upp. sua sem þeir uæri medr ofrefli upp keyrdir. sua at þeir flutu ofan á. þiat sua sem þat hefir ecki lifanda kyns i sér. sua er þat ok medr öngu moti uidrtækiligt nöckuru þi sem lifandis er. genesis. Enn er Abraham reis upp um morgininn. ok hann kom þar sem hann hafði uidr gud talat hinn fyrra daginn. þa saa hann til Sodomam ok Gomorram ok allt þat landzlegh sem þar uar i námunda. ok gat at lita suidufaulska fliugandi upp af iðrdinni. þi likaz sem ofas reykr uæri.