Bókastaðir

Her segir af Nemroth er fyrstr let smiða borgina Babilon. ok fra Ninus er fyrstr kom upp skurðgoða smið. þar er nu til at taka sem fyrri uar fra horfit. at þann tima sem synir Noa ok aðrir hans ættmenn ok afku ę mi hofdu skipt londum medr ser. sem fyrr uar sagt. rak fyrr nefndr Nemroth Assur sun Sém brott af sinu eignarlandi ok erfðar Sennáár medr afli ok ofbelldi. ok smidadi þar fyrst eptir flodit þa borg sem sidan uar kǫllut Babilon eptir tungnaskiptit. sem fyrr uar sagt. nu sem Kayn smidadi fyrstr borgina Enoch aa Jndialandi fyrir flodit. Belus het sun Nemroths. huerr er settiz i Babilone ok lét gefa ser konungs nafn ok heriaði upp aa Assyriam. vann hann þo litit þar i. sua at hann eignadiz af henni. En sua sem hann uar allr. uann Ninus son hans alla Assyriam ok eignadiz hana. ok þa borg sem mestz haattar uar i þi riki let hann sua mikit auka ok ut færa. at hon uar sidan þriggia daga ferd aa lengd. ok kalladi hann sidan hana af sinu nafni Niniuen. Heðan af er þat er i nockurum frasognum segiz. at Serkia riki hofz af nefndum Belo. ok er þat satt sakir þess at hann byriadi þat fyrstr. en sumir segia. at þat byriadiz af Nino syni hans. huat er satt er sakir rikissins asla ok aukningar.

Speculum hystoriale. Ninus sigradi Cham fǫdurfedr sinn. er þa lifdi enn sua sem hann hofz til rikiss. huerr er fyrstr segiz at galldra list hafi kunnat. Hann kendi syni sinum er Stráám het galldra fiolkyngi. er til illz eina uar fundin. af huerium er kyn Egiptiorum. Babiloniorum ok Persarum er komit. fyrir huern skylld er menn kalladu hann Zoroastrem. ok af þi sama nafni uaru um eina stund margar bøkr af þeirri somu kunnastu. þessi Cham uiliandi synaz guð manna i milli ok hafandi sina aastundan opt ok iduliga til himintungla gangs ok þeirra natturu. syndiz hann medr sinum gǫrdum af stiórnunum nockura geisla edr gneista gefa edr ut leida. til þess at þadan af skylldi hann unga menn ok uuitra leida ok locka þat at undraz sem nǫckura iartegn. En sua lauk hans lifdǫgum. at hann uar brendr um siðir af þeim sama fianda. sem hann het optaz aa ok treysti bezt. huerium er þeir menn sem aa hans trǫlldom ok fiolkyngi trudu. gordu sem einum guds uin meðr klokskap sua skapada grǫf eðr leiði meðr einnar áár flytian ok fulltingi. at þat syndiz allt saman flytiaz ok upp hefiaz til himins. huadan er hann feck þat nafn einkanliga eptir sinn dauða. at hann uar kalladr Zoroastres. þat er upp i norrænu at segia sem lifanda himintungl. Af þessum sama Zoroastre segir einn uiss madr Solinus. at hann hlo þegar leid sem hann uar fæddr. i gegn þi sem aull onnur bǫrn gráta. huert feitt ok eitt er i uerolldina uerdr fætt. Huar til er suarar hinn heilagi Augustinus i hinni fyrstu bok ok. xx. de ciuitate dei. Huerr mun eigi afskræmiliga ottaz ok fastliga i minni festa. huart sem helldr er fyrir hans heyrn ok hugskotz augu frammsettr daudinn. er hann fær eigi fordaz. edr hans burdr ok barndomr. þiat engin ueit huat er hann spáár edr fyrir segir. þann tima sem barnit fædiz ok kemr i uerallðarinnar lios. þar sem huers sem eins barns burðr ok fæðing er skipadr ok byriaz af grát enn eigi hlátri. utan þat er menn segia. at einn saman Zoroastes hafi þat gǫrt at hlæia aa sinum burdartima. Ok eigi bendi sa hinn skyrsiligi ok hinn hræðiligi hlátr nǫckut gott fyrir. þiat allt at eins uard hann af Nino Serkia konungi sigradr i bardaga ok yfirstiginn. at hann fyndi fyrstr galldra fiolkyngi. ok uæri þar medr formadr þeirra þioda sem bygdu i Baktria. Hann skrifadi ok. vii. liberales artes aa. xiiii. pilarum. af huerium er. vii. uaru medr kopar enn adrir. vii. af tigli moti flodi ok odrum uerallðar uaða. Enn allar hans bøkr brendi Ninus.

Af þessum sama Nino hófz skurðgoda smid meðr þeima hætti. at sua sem fadir hans Belus uar allr. let hann gora eptir honum eina likneskiu. sér til hugganar eptir þann mikla harm sem hann feck af hans andláti ok frafalli. huerri er hann ueitti sua mikla uirdingh ok uegsemd. at hann gaf þeim ollum monnum grid ok goðar giafir. sem ser sottu þagat til hialpa ok uerndar. huat illt er þeir hofdu gert adr. huadan af er sa uani tokz upp. at menn ueittu gudliga lotning ok uegsemd þessu sama likneski. Sidan gǫrdu hardla margir menn þar at hans eptirdømum likneskiur. huerr eptir sinn fr ę nda ok astuin. ok dyrkadu þau sidan. ok sua hofuz ǫll ǫnnur skurdgod. ok fengu nafn af skurðgodinu Belo. þo at þat se ymissliga nefnt edr neigt sakir þiodanna ymissleiks ok þeirra maalshattar. þiat sua sem Belus het medr Serkium. sua breyttu adrar þioðir þi nafni huerr eptir sinni tungu ok tali. at sumar nefna þat skurðgoð Bel. adrar Beel. nockurar nefndu þat Baal. sumar Baalim. aðrar Beelphegór edr Beelzebub. þrir lutir eggiudu menn i fyrstunni mest framm at dyrka ok stunda upp aa þess hattar likneski. eptir þi sem ritat er i libro sapientie. Hit fyrsta uar astud ok elskugi lifandi manna uidr sina fr ę dr ok uini. sua sem fyrr nefndr Ninus gordi uidr sinn fodur Belum. Annat uar ótti ok ueinurd uidr þa konunga sem þat uilldu giarna gora edr framm fara. Hit þridia uar hagleikr ok uanduirkt smidanna. þeirra er likneskin gǫrdu ok pentadu edr grofu. sua at menn lysti at lita þau ok sea þar upp aa. Skal her nu fra huerfa enn segia þo at medr fáám ordum af ættartǫlu Sém til Abraham.

Genesis. Fyrr nefndr Falech son Heber. aa huers dǫgum er risarnir smidadu stǫpulinn Babel sem fyrr uar sagt. uar þa þritugr at alldri. er hann gat þann son er Reu het ok odru nafni Ragau. enn þa uar lidit af audrum heimsalldri. c. aara. xxx. ok eitt áár. Ragau edr Reu gat Saruch. sua sem hann hafdi. ii. aar ok þritugt. enn lidit uar fraa upphafi annars heimsalldrs hundrad aara. lx. ok. iii. aar. A hans dǫgum hofuz Egiptalandz riki. þat uannz ok hellz driugum allt til daga Octouiani keisara. þoat þar yrdi suma tima nockut milli. sua sem þa er Nabugodonosor Serkia konungr. huerr er odru nafni het Cambises. feck ualld yfir Egiptalandi aa fimtanda aari sealfs sins rikiss. ok sua letti af þeirra riki allt til daga Assueri konungs er odru nafni het Arthaserxes. Saruch gat Nachor þann tima sem hann uar þritugr. enn fra upphafi annars heimsalldrs uaru lidin hundrad niu tigir ok þriu aar. A hans dǫgum hofz Serkia riki ok annat riki Sicioniorum. Nachor gat Tharam edr Thare. þann tima sem hann hafdi niu aar ok tuttugu. enn af audrum heimsalldri uaru lidin tuau hundrad ok. ii. aar ok tuttugu. A dǫgum Thare lyktadiz annarr heimsins alldr. sua sem hann uar. lxx. at alldri. hafandi eptir ebreskra manna tǫlu. cc. aara niutigi ok tuau aar. Enn eptir sǫgn seautigi interpretum þushundrad siautigi ok tuau aar.

Her segir fra upphafi ok uppraas Abrahams ok huersu hann geck ut af Calldea. Genesis.

Thare gat. iii. syni. Abram Nachor ok Aram. þann tima sem hann uar nær seautugr at aldri. Aram uar ellztr þeirra brødra. Nachor þar næst. enn Abram uar yngztr. Aram gat at eiga þessor fiogur bǫrn. Loth ok Jescam. Saray ok Melcham. ok andadiz i þeirri borg i sinu eignu fostrlandi Challdea sem nu heitir Ur. at lifanda fedr sinum Thare. ok þar iardaðr. þeir brøðrnir Abram ok Nachor fengu ser husfrur. geck Abram med fedr sins rádi at eiga brodurdottur sina Saray. uaru þær systr ok Melcha er Nachor atti. Enn af þi at Saray uar ubyria ok atti engi bǫrn. þa tok hann Loth brodurson sinn ok brodur hennar sér til oskbernis ok seer i sunar stað. scolastica hystoria. Calldei hǫfdu þann uillu átrunat. at þeir dyrkadu elld. en elldrinn er upp aa þeirra tungu (Ur). um huern er þeir fluttu eðr leiddu skiotliga sin bǫrn. sua sem medr þeima hætti þau skirandi eptir þi sem segiz. Enn fyrir þann skylld at synir Thare ok scalfr hann uilldu medr ongu moti elldian dyrka. þa kastadu Challdei þeim brodrum Abram ok Aram i elldinn utan uægd ok miskunn. Dó Araam þar. eptir þi sem sumir menn segia. enn Abrám frelsadiz þar af med guds fulltingi ok miskunn. huadan af er þat er sungit ok lesit af honum. at gud leysti hann ok leiddi ut af Ur Challdeorum. Nu fyrir þa sauk at Thare hatadi þetta land sakir harms ok missu af þess háttar drápi ok dauda sins sonar Araams. ok hann þottiz eigi mega þola þær motgordir ok meinlæti. sem Challdei ueittu honum til þess at hann dyrkadi þa helldr enn adr elldinn. þa tok hann þat raad. at hann stǫck i brǫtt or Challdea. ok hafdi meðr seer son sinn Abrám ok Loth sunarsun sinn. sun Aráms. ok sunarkonu sina Saray. husfru Abrams. ok byriaði sua sina ferd ut af Challdealandi til þess landz. sem þann tima bygdu kynsmenn ok afku ę mi Chanááns. ok þa het terra Chanaan enn sidan uar kallat Judea. ok komu i þann stad i Mesopotamialandi sem heitir Aran. enn sumir kalla Charram. sua sem ymissliga er skrifat ok sagt Oreb edr Choreb. ok i annan stad Raab eðr Rachab. ok settu þar sina bygd i Charram. ok andadiz Thare þar sua sem hann hafdi. cc. uetra ok. v. áár. speculum hystoriale. Nu sua sem allir adrir ueralldar menn uilltuz ok uðfduz i þess háttar skurdgoda uillu. sem fyrr uar fra sagt. þa uar bædi. at Abram mátti kenna sinn skapara. ok skilia þat medr sinni skynsemd af himintungla skipan ok stiornugang. meðr þui at hann var hinn bezti astrologus. at aller luter skipaduz ok stiornaðuz af hans skipan ok forseo. ok öngum mun sidr hafði hann þar til fullkomliga ok aluðruliga aastundan. huar fyrir er engill guds uitradiz honum ok lærdi hann enn miklu framarri ok fulluligarr af þeim lutum. sem adr hafdi hann af sinni list ok uisdomi nockura kenning edr skilning.

Her segir fra þui er sialfr guð talaði við Abraham ok sagði honum fyrir huert hann skylldi fara ok fra kono hans Saray.

Eptir þat sem Thare uar andadr i Aráán edr Charram. sem fyrr uar fra sagt. taladi gud sua til sunar hans Abrams. þann tima sem hann uar attræðr at alldri. Gack ut þu Abrám af þinu fostrlandi ok eiginni födurleifd. i brott or þinum frændhaga ok þins fedr husi ok herbergi. ok þar til þess landz sem ek mun syna þer ok til uisa. Ok mikla þiod man ek láta ut af þer koma. bleza man ek þer ok mikla þitt nafn. ok blezadr mantu uera. Bleza man ek ollum þeim er þer bleza. enn banna ollum þeim er þer baulua. J þer manu allar þiodir ok iarðarinnar kynkuislir blezaðar uerða ok þinu afku ę mi. Fór Abrám þa i brott af fyrr sögdu landi. sua sem gud bauð honum. Var hann þa halfattræðr. er hann geck ut af Aaran. Flutti hann medr ser husfru sina Saray ok Loth brodurson sinn ok alla sina eign ok busmala ok þar meðr allt sitt hyski. ok kom framm aa landi Chanaan allt til borgarinnar Sichem. er audru nafni het Sycháár. ok til þess hins fræga dals. sem forðum het Pentapolis af þeim. v. borgum Sodomorum. huar er nu heitir hit dauda haf. fyrir þann skylld at þar ma engi lutr nu þrifaz ne sinu lifi hallda. sem um rid uar fra sagt. Sa lydr sem Chananeus het kominn af Chanaans ætt bygdi þann tima þat sama land. Uitraðiz guð þa Abram ok sagði sua til hans. þinu afkiemi man ek gefa þetta land. Gǫrdi Abram þa þeim sama gudi til heidrs eitt alltari. sem honum hafdi uitraz. scolastica hystoria. Af þessarri hans frammferd ok tiltæki talar sua Josephus i sinni bok ok fraasǫgn. at hann dirfdiz fyrstr allra manna opinberliga þat at tala ok framm at bera. at einn gud uæri allra hluta skapari. ok at endrnyia ok til umbotar at uenda annarra manna ætlan ok atrunadi. hueria er þeir hǫfdu hellz af gudi. Enn þessa luti markadi hann mest ok medr likindum profaði af þeim raunum ok æuintyrum sem i loptinu iǫrdinni ok hafinu kunni opt ok iduliga til at koma. ok eigi sidr þeim lutum sem himninum ok himintunglunum kunnu til koma. þiat hann uar. eptir þi sem melstari Berosus segir. hardla uiss af himneskum lutum ok þeim sem bimintungla ganginum til heyra. sem fyrr uar sagt. genesis. Abrám for enn lengra framm aa leid. þar til er hann setti um eina stund sina bygd ok herbergi milli Bethel ok þess stadar sem het Hay. ok gordi þar enn alltari gudi til heidrs ok sæmdar. scolastica historia. Fór þa enn sidarr nǫckuru framarri ok meirr til sudrs. ok bygdi medr allt sitt folk i borginni Damasco. huadan af er hans nafn er þar i enn meiri uegsemd haft enn i oðrum stadum. ok þar syniz ok tééz enn sa stadr sem Abrams bygd er kallat. ok þadan af hefir sua talat Nicholaus damascenus. Abraham komandi medr sinn her af þi landi sem upp er af Babilonia ok kallaz Ur Challdeorum. setti sina bygd i Damasco.

De genesi. Hann hafdi þar eigi lengi uerit. adr þar kom mikill sulltr ok hallæri. sua at fyrir þann skylld byriadi hann ferd sina nidr áá Egiptaland. at hann skylldi þar uera ok uidr hafuaz sem einn utlendzkr madr. Ok af þi at hann ottadiz sakir egiptzkra manna lostasemdar ok fullifnadar. at þeir mundu drepa hann sakir sinnar husfru Saray. þiat hon uar hardla fǫgr kona. þa sagdi hann hana sina systur uera. ok þat sama bad hann hana segia. Nu sem Abram kom i Egiptum. saa þeir at hon uar ein uæn kona. ok sogdu ualldzmenn Pharaoni konungi af hennar fegrd ok lofadu hana fyrir sealfum honum. Var hon sidan flutt i hans heimolligt hus ok herbergi. ok fyrir hennar skylld gǫrðu þeir uel uidr Abram. sua at þadan af afladuz honum yxn ok saudir. asnar ok ulfalldar. þrælar ok annat hyski. Gud barði Pharaonem ok hans heimolligt folk meðr mǫrgum aafellum fyrir skylld Saray konu Abrams. stððuadi hann ok tempradi konungsins girnd til hennar medr krankleik. ok þar til meðr morgum malak ę rum ok unadum. scolastica hystoria. Ok þann tima sem blotdomsins kennimenn fórnfærdu sinum gudum honum til heilsubotar. fengu þeir þat bendingar andsuar þar i mot. at hann feck af guds reidi alla þessa angist ok aalagh. fyrir þa sauk at hann hafdi ætlat at suiuirða hins utlenda manz husfru. genesis. Kalladi konungrinn þa Abram til sin ok sagdi sua. Huat hefir þu gort Abram. fyrir hueria skylld sagdir þu mer eigi. at hon uar þin eigin kona. ok fyrir hueria sok sagðir þu hana þina systur uera. lettliga at ek hefdi tekit hana mer til husfru. Se nu medr þi at hon er þin eigin kona. þa tak hana ok far brott. Baud Pharao þa sinum monnum at fylgia Abram brðtt. sua at sealfr hann husfru hans ok allir lutir þeir sem hann ætti færi i fridi. scolastica historia. Abram lærdi egiptzka menn upp aa astrologiam ok arithmeticam. af huerium listum er þeir hǫfðu adr litla uissu edr ðngua. fra huerium er þær somu listir komu sidan til Girkia.

Her segir fra þi er Abraham setti sina bygd i Chanaans landi enn Loth i Sodomia. Genesis. capitulum.

Abram for nu i brott or Egipto hafandi medr ser alla sina eign. husfru sina Saray. ok þar medr Loth brodurson sinn. vendi hann sinum ueg til austrs. Hann uar hardla rikr bædi at gulli ok brendu silfri. hiord ok hiunum. þrælum ok ambááttum. Abram for aptr sðmu leid sem hann hafdi þagat farit. þar til sem hann kom til þess sama stadar. sem hann hafdi tialldat ok séér herbergi tekit milli Bethel ok Hay. sem fyrr uar sagt. ok kom til þess sama alltaris. sem hann hafdi þar fyrr gðrt. kalladi þa enn af nyiu ok het upp aa guds nafn. Hann parteradi ok skipti þi sama landi milli sin ok Loths frænda sins sem honum likaði. Enn af þi at Loth atti eigi sidr mart kuikfe bæði naut ok sauði ok þar meðr tialldbudir. ok þeirra eign uard sua mikil. at sa landzkostr matti eigi bera beggia þeirra hiord. þa uurdu þrætur ok deilur milli hirdanna þeirra frænda. þann tima bygdi mest þar i landi þat folk. sem annat uar kallat Chananeus enn annat Pherezeus. Abram taladi þa til Loths. Ek bidr at eigi uerdi nðckur deila milli min ok þin. eðr milli minna hirdingia ok þinna. þiat uid erom bræðr. Se at allt þetta land liggr driugum laust ok lidugt fyrir þer. ok fyrir þann skylld bidr ek þik. at þu skilir uidr mik at sinni. Velr þu helldr ok uill fara til uinstri handar. þa helldr ek til hægri handar. enn ef þu snyr til hægri handar. þa uendir ek til uinstri handar. Loth geck ut ok litadiz um. ok saa allt þat land sem láá námunda uidr áána Jórdan bæði mikit ok gott ok sér uel uidrku ę miligt. huert er þaleidis dǫgguadiz sem paradisus eðr Egiptaland. adr gud drottinn sǫkkti edr umsnöri Sodoma ok Gomorra. Tok Loth sér þa land uidr Jordan. ok setti þar sina bygd. ok for brott þadan austan fra Abram. Skildu þeir fr ę ndr þa sin i milli. sua at Abram bygði aa Chanaans iörðu. en Loth hafðiz uidr i þeim þorpum sem lagu uidr Jordan. ok bygdi i borginni Sodoma. þeir menn sem þar bygdu fyrir uáru hinir uerstu i guds augliti ok hinir liotuztu allra þeirra sem til uaru. Nu sem Loth uar skildr uidr Abrám. taladi gud sua til hans. Sé upp þinum augum Abrám ok lít yfir landit. fra þeim stad sem nu stendr þu. til sudrs ok norðrs. uestrs ok austrs. allt þetta land sua sem þu matt sea. man ek þer gefa ok þinu kyni æfinliga eptir þinn dag. huert er sua mart skal uerda sem iarðarinnar dupt. ok ef nǫkkurr maðr máá telia iarðarennar duft. þa man hann ok telia mega þina kynsmenn ok afku ę mi. Ris upp þu ok gack bædi lengd ok breidd landzins. þiat þat man ek þer gefa. Abram flytiandi sina tialldbud þadan i brǫtt kom nidr i þeim stad sem heitir Mambre. ok liggr i lægra lagi sem einn dalr. þat er i borginni Ebron. huar er hinn fyrsti madr Adam ok þeir adrir fedgarnir Abraham Ysaac ok Jacob uaru iarðadir huerr hia sinni eiginni husfru. þar bygdu fyrir. iii. brædr er sua hetu. Mambre. Anel ok Eschol. þessir bundu sik i sætt ok samlaghi uidr Abrám. Var þessi sami dalr kalladr Mambre af hinum ellzta þeirra brødranna. Setti Abram þar sina bygd undir einni þessi quercu edr therebintho. sem Josephus nefnir medr eiginligu nafni ogigi edr doros. ok gordi þar enn af nyiu alltari gudi til heidrs ok sæmdar.

Her segir fra stridi ok bardogum Chodorlacomor ok borgarmanna Sodomai ok Gomorre Selldys (!) ok Baala. þat bar til aa nockurum tima nær þi sem nu uar fra sagt. at Amphael konungr af Babilon ok Chodorlacomor konungr Elamitarum ok adrir. ii. konungar medr þeim biogguz til bardaga moti þeim. v. konungum. sem riktu i þeim audrum. iii. sem þar lagu til. Adama. Sebyis ok Baala. er audru nafni heitir Segor. scolastica hystoria.

Sua mikil yfirgirnd ok fysi uar þo medr folkinu yfir audrum ualld ok drottnan at hafa. at sinn konungr rikti yfir seerhuerri þiodu. af huerium er margir þionadu odrum konungum sér rikarum ok meira háttar. en at sidarstu urdu þeir lydskylldir ok skattgilldir Serkia konungi ok undirgefnir hans einualldi. Chodorlacomor einn af fyrr sǫgdum. iiii. konungum hafði sigrat ok uunnit undir sik þessar. v. borgir ok gǫrt þær ok þeirra konunga séér skattgilda. hafdi honum þadan lokiz skattr aa. xii. aarum. A hinu. xiiida. uilldu þeir eigi skatt luka. ok fyrir þann skylld samnadi hann her saman aa hinu. xiiiida. aari sins rikis. ok fyrr nefndr Amphael konungr af Babilon ok. ii. aðrir konungar meðr þeim. ok komu allir samt medr her sinn i dal þann sem uallis siluestris heitir. af þeim mætum ok ag ę tum skogum sem þar uaru þa. i huerium er uar einn storr brunnr edr uppspretta medr bik edr tiðru. Enn i þessum agi ę ta dal uard sidan þat dauda haf. sem fyrr uar fra sagt. genesis. Chodorlacomor ok hans kompanar eyddu alla stadi. þa sem þar uáru naalægir. Enn þeim i moti gengu ok striddu. v. konungar af. v. fyrr nefndum borgum. ok þo flydu þeir. v. enn fioldi fell af þeim. ena þeir flydu ok fordaduz er undan komuz. Enn hinir sem sigraduz toku alla þeirra eign ok fluttu brott medr séér. ok þa hertekna menn sem fangnir voru. ok þar medr Loth ok alla hans eigu. Enn flottamenn þeir sem undan komuz. sogdu Abram hinum ebreska. er þa bygdi i fyrr nefndum dal Mambre. oll þessi tidindi. Ok þegar sem Abram heyrdi þat. at Loth brodurson hans uar fanginn. þa taldi hann. xviii. ok. ccc. frækinna ok uel færra sinna huskarla til ferdar meðr ser. ok þar til. iii. fyrr nefnda bræðr. Mambre Anel ok Eskol. ok sotti eptir. iiii. fyrr sǫgðum konungum allt til þeirrar ædar ok uppspretu. sem Dan heitir uid fiallit Libanum. ok aunnur er af. ii. uppsprettum aarinnar Jordanis. af huerri er þat sama þorp sem þar liggr uidr uar þa kallat Dan. enn nu heitir Paneos. enn ǫnnur heitir Jor. En sua sem þær. ii. kuislir edr uatnrasir sem af þessum æðum framm renna koma saman. þa heitir hon Jordan. Skipti hann þa sinum monnum i. iii. stadi. ok liop a þa medr mikilli sokn þegar um náttina ok gaf þeim mikit slag. sua at hann drap þa sem suafu. enn hina sem ðloðir uaru rak hann aa flótta. sua at þeir mattu eigi beriaz. allt til þess stadar sem Hoba heitir ok liggr a vinstra veg uidr borgina Damascum. tok sidan alla þa eign sem þeir hǫfdu hertekit. ok flutti aptr medr ser Loth broðursun sinn medr allri sinni eign. ok þar medr bædi konur ok karla. Nu sem Abram uendi sinum ueg aptr fra fundi þessarra. iiii. konunga. þa geck konungrinn af Sodoma ut i mot honum ok mætti honum áá ueginum til borgarinnar Salem. i þeim dal sem Sabe heitir. huerr er ǫdru nafni het konungs dalr. Enn Melchisedech konungr af Salem. er sidan uar kallad Hierusalem. offradi honum bædi braud ok uin. fyrir þann skylld at hann uar kennimadr hins hæsta guds. scolastica hystoria. Huat er Josephus segir sua skyrandi. at hann gaf honum ok hans monnum smáár ok ferskar giafir. enn mikla gnott þess kostar sem þeim uar þa uiðrk ę miligr. sua sem braud ok uin. Meðr þessarri offran ok presenteran blezadi Melchisedech Abram sua segiandi. Blezadr uerdi Abram af hinum hæsta gudi. þeim sem skapadi himin ok iord. ok blezadr uerdi hinn hæsti gud. af huers hlif ok uerndan uuinir þinir gafuz Abram upp i þitt ualld. Sidan gaf Abram honum hinn tiunda part af aullu sinu herfangi. Finnz þat i engan stad fyrr lesit. at tiundir hafi gefnar eðr loknar uerit enn hér. en frumfornir hofuz þegar af Abel. genesis. Konungrinn af Sodoma taladi sua til Abrams. Gef mer aptr menn mina. enn tak til þin adra luti. þa sem mer til heyrdu. En hann suaraði honum sua. Sua hefr ek mina hǫnd upp til hins hæsta gud drottins mins. þess sem aa bæði himin ok iǫrð. at eigi tekr ek ne þiggr sua mikit af þinni eign. sem er einn þradr af liettu uadmáli edr skoþuengr. er uerdr til þess at eigi megir þu þetta tala. ek gǫrda Abram rikan. utan þeim lutum frateknum sem sueinar uarir hǫfdu sér til kostar. ok þat sem kemr aa part ok lutskipti þeirra brodra þriggia Mambre ok hinna tueggia er foru medr oss. þa skulu þeir taka uskaddan sinn part ok lutskipti. Ysidorus. þenna Melchisedech. sem fyrr uar af talat. segia ebreskir menn hinn sama ok allan einn uerit hafa ok Sém sun Noa. ok at hann hafdi fyst eptir flodit smiðat borgina Salem. huar er hans riki uar. sem fyrr uar sagt. Eptir hann allan toku ok helldu þessa sǫmu borg Jebusei. þat folk sem sua uar kallat. ok hon het Jebus af þeirra nafni. þessum tueim nofnum samtengdum uar hon kaullud Jerusalem. huer er sidarr sem Salomon konungr rikti þar feck þat nafn. at hon uar Hierosalomina kallad sua sem Jerosolima. Segia þeir at hann hafi uordit sua gamall. at hann hafi lifat allt til þess sem Ysaach uar fœddr. ok alla frumgetna syni segia þeir iafnan kennimenn uerit hafa fra Noa til Aarons.

Speculum historiale. Skylldu þeir bleza folkit i fornfæringum ok ueitzlum. ok hofdu frumgetinna manna forprisanir ok tignir. af huerium er su uar ein. at bera kennimanz klæði. meðr hueriu er hann skryddiz öngan tima utan þa at eins. er hann fornfærdi gudi sem einn byskup. ok at taka endiliga blezan af sinum fedr fyrir hans andlát. ok at bleza ser minnum monnum i ueitzlum eðr odrum hatiðum sem sagt uar. ok taka þann tima tuifalldan kost séér til matar ok dryckiar. ok sua segiz at þeir tøki tuifalldan erfðarpart af peningum i sitt lutskipti. scolastica hystoria. Af þessum sigri Abrahams segiz at fyrirgefningar áúr huert. er iubileus uar kallat i forna lögmali. hafi fyrst hafiz. fyrir þessa hertekinna manna lausn ok uppgefning. þiat Jobal er upp i norrænu sua sem upphaf eðr fyrirgefning. ok þadan af kallaz iubileus sua sem fyrirgefningar aar huert hit fimtuganda. er Judar helldu hatidligt. fyrir þann skylld at Loth uar þa fimtugr at aara tali er hann frealsadiz. eptir þi sem nockurir menn segia. ella fyrir þa sauk at þa uar hit fimtuganda aar fra þii er gud taladi til hans aa ueginum. ella fra þeim tima sem hann geck ut af Charram. speculum hystoriale. Melchisedech utgangandi moti Abrám offradi honum braud ok uin. sua sem táknsamliga fyrirmerkiandi Aaron hinn fyrsta kennimann i hinu forna lögmali. ok enn helldr sealfan Jesum Christum sannan ok hinn hæsta kennimann. at hann mundi af honum ok hans afkugmi fædaz hegat i uerolldina. huern er sealfan sik fornfærdi gudi fedr fyrir uara skylld áá hinum heilaga krossi. Melchisedech offrandi Abram braud ok uin teiknar ok merkir fagrliga lausnara uarn Jesum Christum. þann sama sem sina sæta likam ok signat blod gaf sinum lærisueinum undir mynd ok aasionu brauds ok uins. huadan af er hann blezadi Abram undir mynd ok merking Jesu Christi. enn Abram gaf honum tiundir af aullu sinu herfangi. sem fyrr uar sagt.