Bókastaðir

Her segir af bǫluan Kams ok af Jonita syni Noa ok huersu Noe skipti heiminum meðr sunum sinum ok hversu hans ættir hafa dreifz yfir iorðina. speculum hystoriale. capitulum.

Sém einn af fyrr sogdum sunum Noe. af huerium er allt mann-kynit i uerolldinni freouadiz ok aukadiz. lifdi. ii. aar eptir flodit. adr hann gat at eiga son þann sem hann kalladi Aarphaxath. aa huers dǫgum er su hin uidfræga ofdryckia Noa faudur hans barst at. af huerri er þat hlautz. at sa hinn sami hans fadir blezadi honum ok hans brodur Japhet. sakir sæmiligrar skammfyllingar ok fodurligrar uegsemdar er þeir ueittu honum. en hann bǫluadi hinum þridia sinum syni Chám einkannliga i hans frumgetnum syni þeim sem Chanaan het. sakir þess haduligs spottz er Cham hafdi gort at sinum fedr. genesis. Noe tok þenna tima eptir flodit iǫrdina at yrkia ok hana at fáága. vingard at planta ok uin at gǫra. Ok af þi at hann uar þess hattar dryck uuanr. ok hann uissi eigi uinsins megin ok styrk. uard hann auloðr. ok sem hann uar sofnaðr. hofdu klæðin farit af honum i tialldbud hans sealfs. sua at hans getnadarlimr uard berr. Ok sem Káám kom at fedr sinum sua liggianda. ok hann saa huersu hann laa. þa spottadi hann ok hlóó at honum. geck sidan ut medr skalkeid ok sagði brødrum sinum. þeir toku mǫttul einn aa herdar ser ok gengu aufugir inn i herbergit. til þess at þeir sæi eigi hans leyndarlim. ok huldu hann sua meðr sama mǫttli. at þeir saa hann eigi. scolastica hystoria. Hedan þickir þat likt. at þa hafi enn litill uani til þess uerit. at menn hafi brøkr haft. Nu sem Noe uaknaði af suefninum ok ofdryckiunni. ok hann uard uiss huat er Cham hafdi honum gert. sagdi hann sua. Bauluadr smasueinn Chanaan man þræll ok þionustumadr uera sinna brøðra. Fyrir þi taladi hann sua. at hann uissi þa fyrir af spádoms anda. at eigi mundi Cham uerda þræll edr undirmadr brødra sinna. helldr hans afspringi. ok þo eigi allt hans afspringi utan Chanáans afkugmi. Kann þat ok mǫrgu sinni ueita. at synir ok annat eptirkomanda kyn giallda þess. sem fedr ok adrir forelldrismenn hafa til skylldat. sem forn orðzkuiðr kemr til. at griser giallda þess er gǫmul suin vallda. Sem fyrr nefndr Noe segdi sua til sins sonar Chams. Eigi skalltu meiri gledi edr yfiruǫttiss fagnað fáá af þinum syni Chanaan. enn ek fær af þer. Ok enn taladi hann sua. Blezadr se guddrottinn Sém. uerdi Chanaan hans þræll ok þionostumadr. Varu þetta fullkomin spádoms orð. þiat hann saa þat fyrir. at guds nafn ok hans dyrkan mundi medr sunum Sém æfinliga uera ok stadfestaz. Ok enn taladi Noe. Mikli gud ok uaxa lati Japheth. hafi hann sina bygd i tialldbudum ok herbergium Sém. verði Canaan ok hans þeonostumadr.

Speculum hystoriale. Ættleggir af. iii. sunum Noa eru taldir. ii. ok. lxx. þiat. xv. varu af Japhet. xxx. af Cham. en. xxvii. af Sém. Sua segiz at Noe sealfr hafi sua skipt heiminum medr sunum sinum. at Sém ok hans afku ę mi fengi Asiam ser til bygdar. enn Cham ok hans kynsmenn Affricam. enn Europam Japhet ok hans kynsmenn. Kom þat þo einkannliga mest framm eptir tungnaskiptit i Babilone. sem sidarr man heyraz. Ysidorus hefir sua skrifat i. xiiiidu. bok Ethimologiarum. at heimrinn se skiptr i. iii. parta. ok þo eigi iafnstorir. þiat Asia gengr af sudrhaalfu heimsins um austr ok allt til nordrættar. enn Europa fra nordri ok i uestr. enn þaþan af er Affrica allt til sudrættar. Ok hefir sua einsaman Asia helming heimsbygdarinnar. enn annan helming Europa ok Affrica. Eru þær af þi skiptar i. ii. luti. at hinn mikli miðiarðarsior gengr inn i milli þeirra or uthafinu.

Scolastica historia. Einn hardla frodr madr er Philo het segir sua i þeirri bok sem hann gordi yfir Genesim. at af. iii. fyrir nefndum sonum Noa uaru komnir at honum lifanda. xxiiii. þusundrat karlmanna. ok enn. c. umframm at utóldum konum ok bórnum. þetta folk hafdi þa yfir ser. iii. hertoga. Hinn fyrsti af þeim uar Nemroth sunarsun Chams. þiat Chus hans fadir uar þa andadr sun Chams. þessi Nemroth rikti yfir sinum ættmonnum. lærdr þar til af einum uisum manni syni Noa. huers er Moyses getr ecki i Genesi. af huerium er sua segir Methodius einn uiss meistari. at Noe gat sun eptir flodit i ellidomi sinum ser likan. huern er hann nefndi Jonitum. Ok sem hann hafdi. ccc. aara eptir flodit umlidit. gaf hann þessum syni sinum storar giafir ok ueitzlur. veitti hann honum þat land er Ethan heitir. for Jonitus þagat ok bygdi þar. Hann audladiz þa giof af gudi. at hann uar spekingr mikill at uiti ok uisdom ok forspáár um marga luti. ok fann Astronomiam. þa sem uær kaullum stiornuiþrott. Ok af þi at hann uar hardla frægr af sinni uitru ok uisdomi. þa kom fyrr nefndr Nemroth risi sunarsun Chams til hans. at nema af honum uitzku ok læridom. einkannliga til radagordar. at hann mætti nóckur riki fá. þiat þessi Jonithus saa fyrir nockur þau tidindi ok æuintyr er lóngu sidarr komu framm. ok mest af uppruna ok upphafi. iiii. hinna fræguztu rikia. þeirra er uerit hafa i uerolldinni. ok ofarr meirr af þeirra hallan ok niðrfalli. af huerium er hinn heilagi Daniel spaadi longu sidarr aa sinum dǫgum. Sagdi Jonitus sidan sinum frænda ok lærisueini Nemroth. at Chams afkuæmi ok ættmenn mundi fyrstir rikia. þiat Belus hinn fyrsti konungr i Babilon uar son þessa sama Nemroths ok fadir Nini konungs. er gǫra lét þa hina miklu borg Niniuen. ok at þar næst mundi synir Sém ok hans kynsmenn rikia. þessi Ninus aukadi sua mikit Niniuen. at hon uar. iii. dagferda lǫng. ok kalladi hana sidan af sinu nafni Niniuen. þat uar fra þi sem til tok ok hellzt Serkia riki. meðr huerium er hinn frægi Cyrus konungr ok hinn mikli Xerxes. Nabugodonosor. Assuerus er odru nafni het Arthaserxes ok Darius son Arsami riktu. ok margir adrir uolldugir menn ok mikils haattar konungar. ok eigi sidr um Girkia riki er hofzt af hinum mikla Alexandro. ok sua lengi sem þat helltz. enn sidan ættmenn ok afku ę mi Japheth sem Romueria riki tok til. ok sua langan tima sem þat uannz ok uidr hellz. Nu sem fyrr nefndr Nemroth for brott fra nefndum Jonitho. ok hann hafdi heyrt af honum þess hattar spaar ok forsagnir. þa fystiz hann miok at hafa ualld ok drottnan yfir folkinu. yrkti þa ok unádaði kynsmenn Sém. at þeir skylldu odrum uilia stiorna sem þéir uaru bornir til. þiat þeir uaru komnir af hinum ellzta ok frumgetnum syni Noa. ella at hann skylldi rikia ok fullkomna drottnan yfir þeim hafa. enn þeir uilldu þat meðr ǫngu moti. Fór hann siðan til fodurfedr sins Chams ok hans kynsmanna. ok toku þeir hann séér til formannz. ok setti hann sitt riki i Babilon. scolastica hystoria. Hann uar einn hinn fyrsti ok hinn mesti ofbelldissmadr ok sterkr ueidimadr fyrir gudi. þat er sua mikit at segia. at hann uar ramr at afli mandrapari ok hinn mesti ágangsmadr. sakir þess at hann uilldi yfir ǫðrum ægishialm bera. Hann neyddi menn ok kugadi til þess at dyrka elldinn. þadan af uar sa ordzkuidr þann tima kiærr manna i milli. þa er talat uar af nǫckurum rommum ribballda. at hann uar sterkr madr ok illr sem Nemroth. speculum hystoriale. Af hans dǫmum tok Jetthan at rikia yfir sonum Sém. enn saa madr sem Suphne hét yfir ættmonnum ok afkuæmi Japheths. Noe lifði. ccc. ok. l. aara eptir flodit. andadiz hann sua sem hann hafdi. ix. hundrad uetra ok. l.

Scolastica historia. Josephus segir ǫnguan mistrua þurfua edr hyggia þat fals uera. sem af æuinlengd ok ellidomi hinna fyrri manna finnz skrifat. þiat gud ueitti þeim fyrir sin kraptauerk ok dyrdarsamligar nytsemdir lengri lifstundir. þar sem þeir skodadu skynsamliga ok reiknaðu opt ok iduliga himintungla gang ok þa list sem astrologia heitir. hueria er þeir hefdi eigi megat i fyrstunni skiluislega skilia ok gloggliga greina. utan þeir hefdi lifat um. dc. aara. þiat hin gamla aulld ferr ok fylliz um sua morg áár.

Her segir af Arphaxath ok stǫplinum Babel ok tungnaskipti ok hinum dramblata Nemroth.

Fyrr nefndr son Sém Arphaxath gat sér son er hét Sale. sem hann uar halffertugr at alldri. enn fra upphafi annars heimsalldrs uaru lidin. vii. aar ok. xxx. Sale gat Heber sua sem hann uar þritugr at alldri. enn af oðrum heimsalldri uaru lidin. vii. aar ok. lx. Af þessarra tueggia fedga dǫgum Arphaxath ok Sale bar ecki þat til. at miok hafi frægt edr i frasagnir fært uerit. Heber gat Phalech. þa er hann hafdi. iiii. uetr hins fiorda tigar. enn lidit uar fra upphafi annars alldrs heimsins. c. uetra ok eitt áár. Sua segir Josephus. at Ebrei eru kalladir af nafni Heber. þiat i hans husi at eins hellz ebresk tunga eptir tungnaskiptit. enn fyrr uar hon ecki kaullut ebresk tunga. helldr mannligh tunga einfalldliga sua sem uán, uar. þa er menn hǫfdu ongar fleiri tungur at tala medr. speculum hystoriale. Sun Heber tok nafn af tungnaskipti ok þiodanna. þiat Phalech þydiz sundrskipting. fyrir þann skylld at aa hans dǫgum skiptiz iǫrdin medr þiodunum. þiat fyrr nefndir hertogar Nemroth Jethan ok Suphene ok margir adrir risar medr þeim færdu sina bygd austan eptir Asia. þadan sem adr hǫfðu þeir uerit. eptir þat er Noe uar allr. ok komu saman aa einum slettum uelli. sem heitir Sennáár. Uard þaþan at ryma ok brott at flyia Assur einn af sonum Sém Noa sunar. þiat Nemroth rak hann medr ofriki ok uiafnadi brott af sinu erfðarlandi. þessi sami Assur einn af. v. sunum Sém fann fyrstr purpura ok smyrsl at gǫra. af huers nafni er Assiria heitir.

Ok af þi at þeir ottaduz þa enn flodit ok uilldu rikia yfir odrum monnum at radi Nemroths. þa taladi huerr uid sinn naaungh. genesis. Komum her ok gerum nǫckurt aag ę tisuerk. at þadan af frægimz uær fyrr enn uær deyim. edr uær skilimz ok skiptimz til ymissa landa. Gorum oss eina stora ok sterka borg edr stǫpul. huers turn edr hæd taki allt upp til himna. Toku þeir þa at reisa einn mikinn staupul af tigli ok þi limi sem likaz uar biki medr griotmol gǫrt. Af þessum staupli segir Josephus. at hans uiðleiki uar sua sterklegr. at þeim er nærri uaru syndiz hans hæd ok lengd litils uerd. Gud drottinn geymdi at huat er þeir gordu. sua sem hugsandi þeim þar fyrir hegnd ok pinu. ok sa þa borg ok turn sem þeir smiðaðu. ok sagdi sua til sinna heilagra engla. Ein tunga gengr medr ollu þessu folki. er þaleidis er talat sem einn samlendr lydr. Hófu þeir ok sua upp þessa sina gerd ok fyrirætlan. at þeir munu ecki sealfkrafi af henni letta. þar til er þeir hafa hana medr uerkum fyllt ok frammkomit. Nidrum þa ok neisum þeirra tungur. sua at engin þeirra skili annars tal. Ok þegar i stad uard sua. at engin þeirra feck annars tal ne tungu undirstadit. þiat ef nockurr bad faa ser steina. þa baru þeir til hans uatn edr eitthuert annat. Braut þat ok annarr nidr sem annarr gǫrdi upp. Vurdu þeir sua af at lata uppteknu uerki. þiat. ii. ok. lxx. uurðu þa maalsgreinir ok tungnaskipti. eptir þi sem i skiluisum bokum finnz skrifat. scolastica historia. Petrus Commestor segir. at gud uann ongua nyskapada gǫrd i þessu tungnaskipti. þiat hinar sǫmu raddir ok ord eru af hinu sama efni medr aullum þiodum. enn medr ymissu kyni skildi hann ok greindi ordanna myndir ok maalshaattu. Var þessi staupull kalladr Babel. þiat af hans smid ok uppgord nidraduz tungurnar ok umskiptuz. þiat Babel er sua sem neyking edr suiuirding. genesis. Var borgin ok af þessu ǫllu saman kallat Babilon. Dreifduz þeir sua sidan um þenna þrigreindan heim. sem fyrr uar sagt. at afku ę mi Sém bygdi at mestum luta Asiam. kynsmenn Cháms Affricam. enn Japheths ættmenn Europam. Fyrir huern skylld er þat ma eigi uuidrkuæmiligt synaz at segia her nǫckut af landanna skipan. eptir þi sem Ysidorus segir ok eigi sidr Speculum historiale. huer er mestz haattar ok fræguz lǫnd liggia i séér huerium haalfum heimsins. ok huat er mætaz ok faagi ę taz i hueriu landinu er ok minniligaz til frasagnar.

Her segir af skipan heimsins ok fyrst af Asia ok huer lǫnd hon hefir i seer. speculum hystoriale. capitulum.

Asia er kallat af nafni nockurrar konu. huer er i fyrndinni hellt riki i austrhaalfu ueralldarinnar. þessi Asia liggr ok er skipat i þridia part ueralldar. sem fyrr uar sagt. ok hefir endimark af austri undir solarinnar uppraas. af sudri endir hana uthafit. enn fyrir uestan midiardarsior. enn af nordri endiz hon uid aa þa er Tanais heitir ok þann lög er þar fellr or. Asia hefir i sér stór laund ok morg riki. huerra nöfn ok skipan ek man skiotliga greina. hefiandi fyrst af hennar haufdi ok hinum hæsta part paradiso.

Paradisus er einn aag ę tr stad i austrhaalfu. huers nafn snuit af girzku i latinu er hortus. þat kaullum uær grasgard. enn aa ebreska tungu kallaz þessi stadr Eden. þat þydaz krásir edr sællifi at uáru maali. Enn þetta huarttueggia samtengt görir krásagrasgard ok sællifiss. þiat þessi stadr er allzkyns uidum ok alldintream audgadr. Hann hefir i séér lifstre. þar er alldrigi frost ne ofmikill hiti. helldr er þar iafnan hin bezta tempran loptzins. J midri paradis sprettr upp uatn mikit. þat sem at nogu dögguir allan alldinuiðinn. enn þat sama uatnfall skiptiz þadan i fiorar höfutaar. Tilferd þessa stadar uar manninum eptir syndina byrgd ok bannat. Segir sua heilog ritning. at hann er aullum megin uardr ok uerndadr medr elldligu suerdi. þat er sua at skilia. at elldligr hiti gengr umhuerfiss sua haatt. at hans bruni tekr nær til himins. þar eru skipadir til uerndar cherubim. þat eru guds englar. at elldzins logi byrgi mennina uti ok i brott reki. enn englar guds reki brott andskotans engla. sua at huarki megi þar madr ne andi inn ganga. sa sem eigi er gudi hlydinn.

Jndia feck nafn af aanni Jndo. hon er endimark landzins af uestrhaalfu. þetta sama land liggr af sudrætt med uthafinu allt austr til heims enda. ok allt tekr þat nordr til þess haa fiallz Caucasus. Jndia hefir i seer margar þiodir ok fiolda storstada. þar fædaz Cenocephali. þeir menn sem fyrir þann skylld heita sua. at þeir hafa hundz höfut. huerra gaud er þa synir litlu sidr hunda uera enn menn. eru þeir ok eigi sidr i suma stadi taldir medr skynlausum kuikendum enn medr monnum sem apyniur. þiat þeim eru þeir utan at höfdunum eigi ulikir. þar fædaz ok Cipodes. þeir eru sua uordnir sik. at þeir hafa eitt augat i midiu enninu. eptir þi sem segiz. þeir heita ödru nafni Agriophagite. fyrir þa grein at þeir eta ecki uætta nema dyra kiöt. þar segiz ok at su þiod sc sem Acroni heitir. þeir menn eru sua langir at þeir eru. xii. fota hafir. þeir menn hafaz ok þar uidr i Jndialandz fiallbygdum næri sialfu uthafinu. sem eigi eru lengri enn einnar alnar hafir. hueria er Girkir kalla Pigmeos. þess haattar kuendi er þar nǫckut. at þær geta bǫrn sua sem þær eru. v. uetra gamlar. ok uerda sealldan eðr alldrigi ellri enn. viii. uetra gamlar. þar er ey su er Probana heitir. hafandi um. dccc. ok. lxx. skrefa aa lengd. enn um. dc. ok. xx. skref aa breidd. full medr mǫrgum frægiligbum hinum dyruztum gimsteinum. er hon hefir af þeirri aa sem um hana flytr ok fellr. Annarr hennar partr er af monnum bygdr. en annarr er driugum fullr ok alskipadr af filum ok odrum dyrum. J þessarri ey segiz at. ii. uetr ok. ii sumur séé aa einu aari. ok at saa stadr beri sit blomstr upp aa huert aar. ii. sinnum. Adrar. ii. eyiar þær sem i Jndialandz uthafi liggia. kalla induerskir menn Crisen ok Argiren. ok fyrir þi sua. at i þeim er harðla mikit gull ok silfr. ok margir menn segia. at þar see sua til at sea sem aa gull ok silfr seai. buar af er þær fengu þessi nǫfn. Tilen kalla þéir hina þridia. þar þrytr alldri grænt gras edr lauf aa uidum. Yfiruættis storar aar falla um Jndialand. þær sem mikit bøta landit. Ein af þeim er hin mikla Ganges. takandi nafn af Gangaro konungi. sem fyrr uar sagt. hueria er Genesis nefnir Phison. enn þat þydiz flockr. Heitir hon fyrir þa sauk sua. at hon aukaz ok fylliz af þeim. x. storáám. sem i hana falla ok uerda allar at einni áá. Sua segiz. at hon reisiz aa þa leid ok takiz upp ok freoui lǫndin i austrhalfunni sem aain Nilus Egiptaland. Adra kalla þeir Jndum ok hina þridiu Ypponen. Sua segiz at þeir aalar finniz ok faiz i aanni Jndo. sem. xxx. fota lengd hafi. Ysidorus segir hans uppráás af leiri uordna uera. ok fyrir þann skylld sua háálan ok sléttan skapadan. at hann sleppr manninum æ þi skiotara sem hann gripr hann fastara. Hann segir ok at madrinn uerdi uuiliugr sidan uin at drecka. ef hann hefir druckit af þi uini sem aalarnir hafa uerit drepnir i. Jndia er hardla gott land ok heilsamligt af þi skiera lopti. sem þar uerdr af heilsamligum uestanuindi. þar eru tysuar akrar skornir aa hueriu ááári. Solar hiti meinar þar um sumar i stad kulda þess sem uidaz er aa uetrar tima. þar getaz ok fædaz menn medr ymissum litum. Storir fuglar eru þar ok einhyrnd dyr monoceron. Binoceron edr monoceron er allt eitt dyr ok unicornis. huert er fyrir þa sauk heitir sua. at þat hefir eitt horn fiðgurra fota langt. er stendr upp or midiu hofðinu sua huast ok sterkt. at huat er unicornis hefir til radit. lemr þat edr leggr igegnum med ollu. þat dyr uid stendr sterkum filum ok uinnr opt yfir þa upp aa þann haatt. at þat særir medr horninu kuidinn aa filnum ok fellir hann sua. þat er sua sterkt ok klokt. at þat uerdr medr engarra ueidimanna afla ueitt edr unnit. helldr eptir þi sem hinir uisuztu menn segia. þeir sem kuikendanna natturur uissu ok skrifadu. þa setia menn eina skiæra ok uskadda iungfru moti þi dyri. huer er sinn fadm skal breida moti þi. þann tima sem þat nalgaz henni. ok þegar i stað leggr þat sitt höfut blidliga i hennar fadm. allri sinni grimd niðr lagðri. ok sidan sem þat er þar sætliga sofnat. uerdr þat ok sua yfirunnit sem þat hafi ecki ser til uapns ok uerndar. Fugl sa sem psitacus heitir grænn at lit. fæðiz þar ok aa Jndialandz utstrÖndum. hann hefir miklu storri tungu. einkannliga uidari ok breidari enn adrir fuglar. huadan af er hann heyriz tala nockur articulerat ord. sua at ual megi madr skilia. ok ef hann seer eigi sealfan fuglinn. þa skal hann þat ætla at maðrinn tali. Hefir hann þat þo mest af sealfs sins natturugiöf. at heilsa giarna ok segia sua. Ver heill edr uel kominn kiæri. Aunnur naufn eþr tal enn heilsa eðr kalla kiæra sinn. nemr hann sua sem af nöckurri manna tilskipan. þar af eru þessi uers.

Sem þessi sami fugl psitacus segi sua. Annarra nöfn man ek af ydr nema. enn þat nam ek af sealfum mer. at segia sua Ver heill keisari. Filar fødaz þar ok einkannliga mest. huerir er af mikilleik sins likama heita fyrir þa sauk elephantes. at elephio upp aa girzku er sua sem fiall upp aa norrænu. þessor storkuikendi filarnir eru storliga uel tilfallin ok uidrkuæmiligh at uera i storom orrostum. hafa Serkir ok induerskir menn aa þeim hafa turna. þann tima sem þeir buaz til bardaga ok byrea sik til at beriaz. ok ueita sidan or þeim turnum edr kastalum sinum uuinum skiædar skothridir sua sem af einum múr. þeir hafa bædi hardla mikla skilning ok minni. eptir þi sem skynlausum kuikendum berr til. sua sem heyraz má i sögu hins mikla Alexandri. huersu einn fill fylgði honum ok uerndaði sinn meistara Porum konung. þeir synaz heilsa medr þilikari likamsins teiknan ok tilneigingu sem þeir megu þat göra. flyia þeir myss ef þær ueröa fyrir þeim. þeir snuaz ifra huarr oðrum i sambudinni. Enn ef þeir fæda sua i uötnum edr i skogum. at þeir uerda uidr dreka uarir. þa fyrirlata þeir ok flyia sinn burd. þiat þeir eru uuinir sin i milli. verðr fillinn ok fanginn stundum ok drepinn af drekanum. Fillinn gengr. ii. aar meðr burdinum. ok getr eigi optarr enn um sinn ok þo eigi meirr enn einn at eins. Hann lifir nær. ccc. aara tiræt. Sua finnaz ok þar dyrir steinar berilli. crisoprassi. adamantes. carbunculi. lignites. margariti ok uniones. til huerra er miok girnazst rikar konur at skreyta sik medr. þa (r) eru sloll gullig. þau sem sakir drepsamligra dreka ok grimmligra griffona ok undarligra ok storra skrimsla. þeirra sem mannz mynd hafa. er umattuligt [e manninum til at fara. Griffes er eitt mikit ok miok hræðiligt kuikendi ok þo meðr u ę ngium. i aullum likams uexti storliga likr leonum. utan uængium ok aseonu ero þeir aranum likaztir ok uidr hesta hardla skædir. þeir reyta ok rifa i sundr medr ollu lifandis menn. einkaunliga ef þeir eru nockur hestunum nærri. Leo er þe einn framastr ok fr ę gaztr af aullum dyrum. huat er sealfs hans nafn ter uel ok synir. þiat leo upp aa girzku er allt eitt at segia ok konungr upp i norrænu. sua sem hann se annarra dyra hofdingi. Hug hefir hann mikinn ok yfrit aarædi i sinu briosti enn sterkleik i höfdi. þann tima sem hann er af ueidimonnum einangradr ok umkringdr. þa er hann helldr nidrleitr. til þess at hann seai þi sidr eðr rædiz þeirra tol edr ueidartæki. Hiola gang ok gnisting ottaz þeir nockut. ok þo enn meirr elldzins. Augu þeirra eru opin ok uaka þann tima sem þeir sofa. Farueg sinn ok fotspor hylr hann ok slædir medr halanum. þa er hann gengr. til þess at ueidimaðrinn faai þi sidr fundit hann. Leonsins kuendyr fæðir ok sofandi edr dauda sina huelpa. ok sua liggia þeir um. iii. daga ok. iii. nætr. ok eptir þat segiz at karldyrit. þat sem fadirinn er. reisi þa upp medr sinni rautan ok rytingu. Vidr manninn er su leonsins nattura. at hann reidiz honum uarla fyrr enn honum er nockut mein eðr moti gort. Hans miskunn ok hogleiki teez ok audsyniz af iduligum dømum ok mörgum merkiligum frasögnum. at þeir uerða þeim monnum lyðnir ok eptirlaatir. sem nidr leggiaz [fyrir þeim. fangna menn moti ser farandi gefa þeir löngum liduga. ok lata fara huert er þeim likar. ok sua segiz. at þeir drepi eigi þann mann er þeim gorir ecki mein. utan af miklum ok saarum sullt. Huadan af er Lucrecius tok sua til ordz i einum stad. at hann kallar heilagan leoninn. Leonthophonus heitir þar ok eitt litit dyr. heitir þat fyrir þi sua. at þat er brent sua sem þat er fangit ok ueitt. ok dreifd sidan askan [ok ridit sem uidaz um þau kiðt. sem til þess eru nidr logð [aa uegum ok uega motum. at leones eti þar af. þiat huersu litit sem leonina etr af ausku þeirri. þa deyr hann af. þat er ok uani Indialandz kuendiss at binda hunda at nattar tima fyrir þeim dyrum sem tigrides heita. ok gefa þeim rackana upp til aahlaupa ok sambudar. ok af þess haattar burð ok sambud fædaz sua grimmir ok storir rackar. at medr sinni aaraas briota þeir undir sik sterka leones. A sǫgdu Jndialandi eru fyrr nefndar aar mestar Ganges ok Jndus. þar sem minnz er breidd Gangis. þa er yfir hana. m. skrefa. enn. xx. þusundrat skrefa þar sem hon er breidaz. Diup hennar er þar meirr enn. c. fota.

Parthiam tok þat folk undir sik er Parthi uoru kalladir. þeir komu af hinni miklu Suiþioð ok kǫlludu sua landit af sinu nafni. Sunnan at Parthia liggr hit rauða haf. Fyrir þa sauk heitir þat sua. at þess sior er sua raudr sem rosa. eigi sua þo at þat se þilikt i natturunni sem þat syniz. helldr hitt at lǫgrinn litaz at landzins strǫndum. þeim sem aullum megin at hafinu eru sua raudar driugum sem blod. ok fyrir þi finnz ok flytz þadan margr hinn bezti ok hinn skiærazti kolorr. Nu meðr þi at londin þau sem umhuerfiss liggia hafit hafa þess háttar natturu. þa blandaz siorrinn sua at af aullu þi. sem af hans báram ok bylgium i hann beraz. ok fyrir þi finnaz þar þrátt raudir gimsteinar. þiat þess hattar steinn hefir þa bædi iarðarinnar lit ok hafsins. er hann uelltiz ok ualkaz ymizt i leirinu edr sandinum. þetta haf skilz ok i sundr skiptiz i. ii. fiordu. er sa kalladr Persicus er meirr er til austrs. fyrir þann skylld at þær þiodir byggia uidr hans halfur sem Perse heita. hueria er uær kǫllum Serki. enn annarr af þeim heitir Arabicus. fyrir þa sauk at hann er uidr landit Arabiam. Af norðri liggr þat haf uidr Parthiam. sem kallaz Hircanum salum. Vestan at henni liggr næst þat land er Media heitir. Atian konungariki eru i Parthia allt fra þeirri strǫnd sem kallaz Kaspium litus ok til micklu Suiþioðar.

Assyria er land þat sem nafn feck af Assur syni Sém. þeim sem hana bygdi fyrstr medr sinu folki eptir flodit. þar til er hinn mikli Nemroth rak hann i brott þaðan medr ofriki ok uiafnaði. sem fyrr uar sagt. þetta land hefir Jndiam austan at sér enn Mediam sunnan. fyrir uestan er aain Tigris. enn fyrir norðan fiall þat er Caucasus heitir. þar skerz inn haf þat er kallaz Kaspium mare. J þessu landi uar fyrst fundit af fyrr nefndum Assur at gera purpura ok klædaz. þaðan af kom sa haattr ok at smyria háár manna ok likami. ok gǫra séér þar medr sætan ilm ok anga. geck þetta sidan or hófi bædi meðr Girkium ok Romuerium.

Media ok Persia. þau lǫnd er sua heita. fengu nǫfn af tueim konungum Medo ok Perso. er þau sǫmu lǫnd unnu undir sik medr orrostum. Media ok Persia liggr annat uestan uidr Parthiam ok annat sunnan. Enn nordan uid Mediam liggr Armenia. enn austan at er hafit Kaspium. J Media uex þat tre sem heitir medica. enn þat uex i öngu landi odru. þetta tre kalla Girkir cetromelam. enn Latini kalla þat cetriam. ok fyrir þann skylld kalla þessir huarirtueggiu þat sua. at þess lauf ok epli berr þilikan ilm ok anga sem cedrus. huers epli eitri eru miok gagnstadlig. er þat þaðan af er fornskalldit segir. at maanzins aund næriz af þi. þetta tre er driugum aa aullum aarsins timum alskipat ok fullt af eplum. hefir þat i sumum stǫdum aa ser súr epli. suma staði fullkomin ok uaxin sæt epli. enn i suma stadi þa enn blomgandiz ok uaxandi epli. huat er hardla sealldan finnz ok faag ę tt er aa audrum treem. þeim sem menn hafa sagnir af. Enn. ii. eru þau lönd er huarttueggia heitir Media. hit meira ok hit minna.

Persida hefir uid Jndialand endimark fyrir austan. enn fyrir uestan uid rauda haf. Af norðri snertr hon Mediam. enn sunnan at henni liggr Armenia. su sem aafaust er Perside. J þeim laundum er sa stadr aagi ę taztr er Susa heitir. huers er getit uerdr i saugu Hester af könunginum Assuero. Þar er ok miok þat skiota dyr er tigris heitir. þat dyr er allt fleckott ok mislitt ok miok nafnfrægt bædi af skiotleik sinum ok orku. af huers nafni er ein af þeim. iiii. aam. sem falla or paradiso ok framm fliota. er kallat Tigris. fyrir þann skylld at hon fellr allra aa strangaz ok striðaz er til biðr. J Persida uar fyrst fundin fiölkyngislist. þat land tok Nemroth ser til bygdar eptir tungnaskiptit. ok kendi þi folki sem þar bygdi þann atrunat at dyrka elld ok sol. hallda flestir solina fyrir gud i þeim haalfum ok kalla hana elld upp aa sina tungu.

Mesopotamia eignaz nafn aa girzku af tueimr áám er falla umhuerfis landit. þiat Tigris fellr fyrir austan enn Eufrates fyrir uestan. Eufrates hin fiorda af paradisar áám. hafandi i ser nægd mikla agi ę tra gimsteina. flytr ok fellr um midia borgina Babilonem. Var hon sua köllut af þeim freoleik ok aauexti. sem hon gefr landzskipunum i Mesopotamia. þiat hon daugguar þaleidis i sumum stǫdum Mesopotamiam. sem Nilus Egiptalandz aa dǫgguar ok freouar Alexandriam. Salustius einn hinn uisazti madr segir þessar bádar aar Tigrem ok Eufratem eina uppspretu hafa i Armenia. ok falla sidan i sundr uids uegar ok langleidi sin i milli. er þat mikla land sem milli þeirra uerðr ok þær umkringia þadan af er þat land kallat Mesopotamia. Enn hon hefz af nordri milli fialla þeirra. sem annat heitir Taurus enn annat Caukasus. Enn i sudrhalfu landzins er hin mikla borg Babilon. þar nest er Kalldea. ok sudr af þi landi liggr Arabia. Eudemon kallaz þat land er liggr i millum tueggia hafsbotna. er inn gengr uidr Persidam annarr ok annarr uidr Arabiam. sunnan af uthafinu. ok horfir lengd landzins austr ok uestr medr utseonum. Babilon er sua fræg borg. at hon kallaz höfut rikissins. ok fyrir þann skylld kallaz aull þau þriu riki. Kalldea Assyria ok Mesopotamia aa sumum bokum medr Babilonar nafni.

Arabia liggr ok i fyrr nefndri Asia. hafandi i sér meira reykelsiligan ok iurtharligan ilm ok sætleik enn flest lönd önnur. ok fyrir þann skylld heitir þat Arabia. enn þat er upp aa uárt mal sua sem heilagt edr heilagt at forafæra. i huerrar skogum ok mork er fæz bædi mirra ok sua cinnamomum. þar fædiz ok fuglinn Fenix. af huerium er segiz at hann finniz i öngu landi ödru. ok þo þar eian at eins enn eigi fleiri. ok fyrir þi segir sua hinn agiæti Ysidorus i. xiitu. bok Ethimologiarum. at þann tima sem hann hefir lifat meirr enn um. d. aara. ok hann skilr at hann tekr at elldaz. þa berr hann saman ok gorir sér baal af iurta teinungum ok unguidi. ok setr sik hit beinazta i gegn geislanum. blakar hann uengiunum sealfs sins þar at sidan ok gorir séér sua uilianligan bruna. riss sua upp annan tima af sealfs sins eiginligum auskum. Sa fugl er þar miok sem cynnomagus heitir. hann uerpr i ofanuerdum limum. þeim sem til bidr i hinum bæstum skogum. ok gorir ser þar hreiðr af aauöxtum þeirrar dyrastu iurtar sem cinnamomum heitir. huar af er hann heitir cynnomagus. Sækia menn þeirra hreiðr þess haattar af þi medr þuagum blyskeytum ok fella þær sömu iurtir sua nidr. at þeir faa eigi sakir treonna hæda ok limanna lengda upp komiz ok sott odruuiss. Selia þau sömu cinnama siðan miklu dyrra ok meira uerdi enn aðrar þess hattar iurtir. fyrir þi at kaupmenn lofa þær mest ok láta yfir þeim bezt. sem sua eru teknar ok tilkomnar. þar finnz ok sardonis. einn hinn dyrazti steinn. Ulfalldar fædaz þar ok fleiri enn i flestum löndum ödrum. Odru nafni heitir þetta land Saba. ok kallad sua af syni Chuss sonarsonar Noa er Saba het. huadan er su hin rika drottning uar. er kom at finna konunginn Salomonem.

Syria feck nafn af Syro þeim manni. eptir þi sem segiz. sem sér tok þar bygdarland. Hon liggr austanuerd uidr aana Eufraten. enn uestanuerd at uaru mikla haf. nordanuerd liggr hon uidr Armeniam ok Cappadociam. enn sunnan at henni liggr fiðrðrinn arabicus. þann kaullum uær hit rauða haf. medr þeirri grein sem fyrri uar fra sagt. Hennar uoxtr er sua uordinn sik. at hon er umatiss long. enn nockuru minni aa breidd. Hon hefir i sér þessor lond. Conmagenam Pheniciam ok Palestinam. ok er Judea er uær kaullum Gydingaland einn partr af Palestina. Conmagena er hit fyrsta land af Syria. kallaz sua af þeirri Conmage sem þar uar fordum hofudborg. Fenix brodir Chathmi. af huerium Cathmo er margar frasagnir eru. farandi brott af Egiptalandi kom i Syriam ok rikti i þeirri borg er Sydon heitir. ok kalladi siðan fyrr nefnt land af sinu nafni Pheniciam. Palestina hinn þridi partr af Syria hafdi fyrr meirr þa hina hæstu hofutborg i ser sem Philistijm het. af huerri er þat land feck nafn. enn nu heitir su sama borg Ascalóm.

Judea einn partr af Palestina feck nafn af Juda. enn fyrrum het þat land Chanáán af syni Cham. er fyrr uar getit. ellar af þeim. x. þiodum sem komnar uoru af þeim sama Chanáán. huerium þadan brott reknum eignaduz Judar þat sama land. Enn lengd landzins er af þeim stad sem Arpha heitir ok til Juliadem. er þar huarratueggiu bygd sameiginlig Juða ok Tyriorum. Breidd landzins er fra fiallinu Libano til þess stora uatnz sem Tyberiadis heitir. Vndir fiallinu Libano spretta upp þær. ii. ædar edr uppsprettur. sem onnur heitir Jor enn onnur Dán. Gorir huár þeirra þar fyrst sinn fliotanda beck af séér framm fallanda. enn þa er þeir koma badir samt. þa hefir aain þar beggia þeirra nafn ok heitir Jordan. þar er ok su hin undrsamliga tiórn edr stoduuatn sem heitir Lacus Asfalti. þat er sua sem tiórutiórn. i huerium er engin saa lutr ma dreckiaz sem nockurs kyns lif er medr. þat heitir fyrir þann skylld hit dauda haf. at þar bidr engan lifanda hlut ok þat er ongum þeim lut uidrtokiligt sem lif er medr. þar er huarki fiskr ne nockurr saa fugl. sem uana hefir til at kafa edr i uatni at uera. Medr huerri uæl eðr klokskap edr huersu sterkliga sem nockurum lifandis lut hefir þar i steytt uerit. þa hleypr þat ok skytz þegar i stad upp or kafinu aptr. huersu sterkliga ok akafliga þat hefir nidr keyrt uerit. þar uerdr eigi nockurn tima sua mikill stormr at þat hræriz. sakir þess at allt uatnit floar ofan ok flytr medr bik ok tióru. Eigi ma þar ok aa skipum fara. þiat þar sockr allt þat eigi er lif meðr. sua sem hinu uerdr eigi þar dreckt eðr sokt sem lifandis er. ok eigi þolir þat nǫckurs kyns annat efni utan þat sem allt er brætt ok bikat. Sua segiz. at þar flioti logandi lampi ok huert þat ker ok kerti sem liosit fylgir. enn sǫckui þegar sem slokit er. Enn i þi flioti sem menn kalla Dyssiden segiz. at enginn hlutr flioti ok huetuetna sǫckui þat sem þar kemr. þar igegn er su tiǫrn i odrum stad sem Alcys er kallat. i huerri er engi lutr sǫckr. utan helldr fliota þar allir lutir þeir sem þangat eru latnir. huart sem lif er medr þeim edr eigi. A midiu Gydinga landi stendr Jorsalaborg. sua sem midlutr ok hinn bezti partr af aullu landinu. rik af ymissum audæfum hardla frea af sinum auoxtum. enn fræg af uotnum ok nægiandiz af hinum dyruztum iurtum einkannliga balsamo. en þo einna fræguz af naueru ok iartegnagǫrðum. predican ok piningu. grepti ok upprisu uars herra ok lausnara Jesu Kristi.

Samaria annarr partr Palestine tok nafn af þorpi nǫckuru edr borg. er fordum het Samaria. sua sem eitt konungs sæti medr Jsraels folki. en nu heitir su borg Sebastia. Hon liggr milli Gydingalandz ok Galileam. hennar uǫxtr er sua likr Gydingalandi. at þar berr driugum ecki i milli. Galilea er hinn þridi partr Palestine. takandi þadan af sitt nafn. at þar fæðaz huitari menn enn annars stadar. Galilee eru tuennar. hin efri ok hin nedarri. ok þo samfastar sin i milli. liggiandi sua uid Syriam ok Feniciam. þat land er uel uitt ok storliga freott ok aauaxtsamt.

Su iǫrd sem Pentapolis heitir. ok liggr uidr landamæri Arabie ok Palestine er um rid uar fra sagt. feck nafn af þeim. v. borgum Sodomiticorum. sem af himneskum elldi uaru brendar ok eyddar. þat land uar enn agi ę tara af sinni nægd ok aauexti enn þat sem Jorsalaborgh stendr aa. enn nu er þat brent ok medr ollu eytt af glæpum ok tilskylldan þeirra uandu manna er þar bygdu. sem heyraz man mega þann tima sem sagt er af Abrahám ok af Loth hans brodursyni. Enn þo segir Ysidorus. at þar uaxa blomgandiz epli medr sua mikilli fegrd. at huern er þau ser fysir til at eta þar af. en þegar sem nær þeim er komit ok aa þeim tekit. þa molna þau ok uerda aull medr blásanda reyk at ǫsku. sua sem þau brennj enn. Nabuthea liggr milli Gyðingalandz ok Arabiam. þat land feck nafn af Nabeth syni Jsmaels Abrahams sonar.

Egiptaland er fordum het Axea. fekk nafn af Egipto brodur Danai eins frægs manz. huerr er þar rikti siðan. þat liggr austan uerdt uið Syriam ok hit rauda haf. enn uestan at þi liggr Libia. norðan at þui liggr hit mikla haf. enn sunnanuert uendir þat ok uikr til Blalanz. þar kann seallðan eðr nær alldri regn at koma edr uætur. enn aain Nilus hin fyrsta af paradisar áám. hueria er Genesis nefnir Phison. er um landit flytr ok fellr. uðkuar þat sua ok freouar meðr sinni dǫgguan. at mikill partr af uerolldinni fødiz af þi hueiti sem þar uex. sua er þat land freott ok aauaxtsamt. þat berr ok eigi sidr sua margan annan dyran frykt ok mætan. at þat uinnz driugum um alla uerolldina. Ok þo segir Plato einn hinn uisazti meistari i fyrndinni. at alldri k ę mi regn aa Egiptalandi. J aanni Nilo fødiz þat ferfætt kuikendi. huart sem þat skal helldr heita fiskr eðr odruuiss. sem cocodrillus heitir. mikill ok sterkr huart sem hann er i sio edr aa landi. Hann uerðr iafnliga. x. aalna langr. ok hefir sua einkannliga storar tenn ok klær. at þeim kuikendum eru þær uádaligar sem uápn. er fyrir þeim uerða. Hans hud er sua horð ok sterk. at hann kennir eigi þo at hans bak se barit ok medr storum steinum sterkliga slegit. Hann hefz aa náttar tima uidr i uðtnum. enn um daga huiliz hann aa landi. Kuendyrit uerpr þaleidiss eggium sem fuglar aa landi. ok þo geymir huart þeirra karldyrsins ok kuendyrsins sinnar natturu ok edlis sin i milli. sem flest aull kuikendi onnur. utan orrinn eigi i alla stadi. Kuidinn hefir cocodrillus sua meyran ok lasmæran. at nðckurir þeir fiskar sem huasskðmbottir eru um bakit. sem saga tenn sée. gaua ser sua fast uid kuidinn aa honum. at þar af særiz hann ok deyr. Eitt litit iardar dyr. þat sem enidros heitir. er sua fallit. at þat liggr lðngum i uðtnum ok þo einkannligaz i þessarri aa Nilo. en ef þat kemr sua at cocodrillo. at hann sefr. þa uelltiz hann fyrst i leiri. siþan smygr þat inn um munninn allt i kuiðinn cocodrilli. klorar hann þa ok rifr sua aull hans innyfli. at þar af deyr hann. Sua segiz at cocodrillus einn af aullum kuikendum ræri sinn hinn efra kinnarkialka til at tyggia medr. þann tima sem hann bitr eitt huat edr tyggr. Orrinn er um rid uar nefndr er einn full ok prettafullr fugl. þiat hann kann þat henda. at karlfuglinn kemr ok blandaz uid annan karlfugl. ok gleymir sua sinnar tegundar ok natturaligs edlis af rasandi girnd ok fulu raadleysi. Hann er ok sua prettottr ok flærdafullr. at hann rifsar ok grápar egg undan odrum fuglum. leggz aa þau siþan ok klekr þau ut. Enn fals ok flærð fær alldrigi godan aauðxt. ok afsællt uerdr annars glys iafnan. ferr honum ok sua. at þann tima sem sua tilkomnir ungar utklaktir kenna rödd sinnar eiginnar moður. þa fyrirláta þeir sua sem af nockurri natturunnar stangaa ok aauisan þann fuglinn. sem þa hefir adr nærda ok fædda. enn fara aptr til hins ok fylgia þeim siðan æ. sem þeim hefir norpit ok fætt i fyrstunni. Sa fiskr fædiz þar ok sem ypotamus heitir. hann hefir þilikt bak ok fax ok þaleiðiss gneggiar hann sem einn hestr. hann er fattskolptadr ok hefir sua storar tenn sem uilligöltr. ok hlyckiuttan huart er kalla uill spord eðr hala. Hann hefiz uidr a dogum i uðlnum moti þi sem cocodrillus. enn um nætr fædiz hann aa landi. Saa fugl hefir þar ok iafnliga uerit i eydimorkum nærri aanni Nilo. sem pellicanus heitir. af huerium er þat segiz. at hann drepi sealfr sina eiginliga unga. þráár hann sidan ok sytir eptir þeim. iii. daga. eptir þat særir hann sealfan sik. ok dreifir þa medr blodinu. lifgandi þa sömu sina unga medr aadreifingu sins blods. Alcion heitir einn haffugl. sa sem um haauetri gorir ser hreiðr i sealfu uthafinu. uerpr þar ok klekr ut ungana. Enn þa hlydni ok eptirlætiss þionostu segiz at sealf natturan ueiti. til þess at hann megi sinn burd upp fæda. at aa uidum ok rumum seo see hafit þa sua kyrt ok hægt. at huarki bidi þar báára ne uindzblæ samfleytt aa þeim. vii. nattum. sem hann liggr aa eggiunum ok hann skal ut klekia.

Seres uar eitt frægt þorp edr borg enn þar i austrhalfu. af huerri er bædi feck nafn þioðin ok landit. þat land hefir mikinn freo-leik. af agi ę tum ok frægiligum laufum. huer er þeir kemba sem ullar reyfi. ok selia sidan ǫdrum þiodum þeim til klædnadar.

Baktria heitir þar eitt land. kallad af aa þeirri sem þar fellr ok Baktros heitir.

Scithia er uær kollum miklu Suiþiod uar fordum eitt stort land. kallat sua af Magog cinum syni Japheth. eptir þi sem segiz. Henni liggr aafast þat land er Hircania heitir. Hafa þessor laund bædi samt margar þiodir uida reikandi ok farandi sakir landanna ufreoleiks. af huerium sumar plægia akra ser til uidrlifis. sumar af þeim uordnar miok skyrsiligar ok rædiligar fædaz uidr manna likami ok drecka þeirra blod. sem Aneropagi heita. þar er ok su ein þiod er Panothios heitir. hafandi sua stor eyrun. at hon hylr driugum allan sinn likama meðr eyrunum einum saman. huadan af er þeir heita panothi. þiat pan aa girzku er upp aa uárt maal at segia sua sem allt. enn othi er allt eitt ok eyra. Ypodes ero þar ok. þeir hafa manz mynd ai sér. utan þat at fætr hafa þeir sua uordnn sem hestafætr. þeir ero ok einir sem ermofrodite heita. er af þi ero sua kalladir. at þeir synaz bædi uera karlkindar ok kuenkindar. þiat erma upp aa girzku er karlmadr upp i norrænu. enn afrodi þydiz konan. þessir hafa hit hægra briostit sua uordit sem karlmenn. enn hit uinstra sem konur. þeir geta badir eina leid samt ok i senn huarr þeirra medr odrum i sambudinni. ok fæda sua sidan. J utanuerdri heimsins austrhaalfu segiz at margar se skyssilighar þiodanna aaseonur. eptir þi sem skrifat er. at þeir se sua liotliga uordnir sik. at þeir hafi huarki nef ne nasir. ok allt andlitit liggi iafnhátt ok iafnslétt. Audrum liggr sua langt framm hin nedri uðrrin. at þeir hylia medr henni alla sina aaseonu i solar hita. þann tima sem þeir sofa. Sumir af þeim eru sua munnlitlir. at þeir hafa þar eina litla boru sem adrir menn hafa munn im. med huerri er þeir draga ok suga sua sem um nockurn feadrstaf at ser fæduna. Af odrum segiz at ónguar hafi tungurnar meðr aullu. ok teikni medr einum ok odrum bendingum ok likamsins tilhneigingum fyrir tal ok malsgreinir sin i milli. Enn þo at nockurum monnum þicki þat undr edr utruanligt. sem sagt er af þess hattar edr annarri skyrsiligri skepnu. þa er þat þo satt eigi þi sidr. ok Ysidorus segir þi framarr. at þess háttar skepnur ero eigi i moti natturu. þiat þær uerda medr guds uilia. enn skaparans uili er natturu huers sem eins lutar þess sem skapaðr er. huadan af er heidnir spekingar kolludu sealfan gud annan tima natturu enn annan tima gud. Nu fyrir þessa skynsemdargrein sem hann gorir ok gefr. at skaparans uili er skepnunnar natturu. þa er þess hattar undr ok skyrsilig skepna eigi moti sealfri natturunni uordin. utan moti þeirri natturu sem oss er kunnig. J fyrr nefndri Sithia eru morg riki ok þo flest ubygd. þiat i marga þá stadi sem yfrin gnott er af gulli ok gimsteinum. fær seallddan edr alldrigi madr komit sakir orma ok mikilleika griphorum. Smaragdus einn hinn dyrazti steinn er þar miok. ok sa steinn sem cyaneus heitir ok hinn skigrazti cristallus. Hon hefir ok margar storar áár i sér. sua sem Fasiden ok Araxen medr fleirum odrum.

Hircania er kallat af þeim sama skogi sem aa þa leid heitir. þat land hefir i sér mikla nægð af storum skogum ok mikils hattar dyrum. bædi tigribus þeim hinum skiotum ok fræknum fleckottum dyrum sem fyrr uar fra sagt. ok þar medr panteris ok pardis. Panter er sua fallit dyr. at þat er ollum kuikendum blitt utan drekum einum. þat er sua fleckott sem þat se medr smáringum. ymiz huitum edr suðrtum. ok sua sem meðr augum innan i ringunum. af gulli gǫruum eðr diuiseradum. skreytt ok skrifuat. þetta dyr fædir eigi fyrir þann skylld optarr sinn burð enn um sinn. at huelparnir klora mædrinnar kuid. sua sem hann er þuingadr ok fullr af burdinum. sem bann se þeim motstadligr at þeir fodiz. skera sua ok slita allan hennar kuid medr sinum klóm ok allan getnadarliminn. þann tima sem þeir eru kuiknadir ok fyrir afls sakir ok alldrs tilfallnir at fædaz. at hon fellir þa helldr fyrir sakir saarleiks ok kastar nidr burdinum. enn fædir eptir annarra kuikenda natturu. huar fyrir er getnadarfreoit ma eigi i tilskipadum stǫdum ǫrrottum skornum ok skǫddum takaz ne stadfestaz sidan. þiat sua segir Plinius einn hinn uisazti madr i fyrndinni ok fleiri naturiste. at engin kuikendi megi mǫrgum sinnum þann burd føda. sem medr huðssum klóóm er i moður kuidi. þiat þau sk ę raz ok skemmaz innan sua sem huelpar ræraz. Pardus er ok annat mislitt ok fleckott dyr enn panter. storliga skiott aa føti ok sua fust ok fliott til blods ok uillibrada. at þat leypr þar til er þat fellr dautt nidr. Leopardus er getinn af pardo enn kuenkuikendinu leona. sua sem af uuidrku ę miligri ok usambæriligri þeirra tueggia dyra sambud. leonsins ok pardi. Verdr af þess háttar sambudum iafnan einkannligr kynia burdr. sua sem leopardus af nefndum pardo ok leona. mull af asna ok rossi. burdo af hesti ok ausnu. jbridus af uilligellti ok alisuini. tycirus af buck ok aasaud. en musco af vedr ok geit.

Picha heitir ok einn fugl. huerr er sua er fallinn. at hann heyriz tala meðr sinni raddargrein sem madr. þiat þar sem hann sitr aa skogar tream. þo at hann megi eigi medr tungunni sitt maal skyrt ok skilianligt gǫra. þa fær hann allt at eins meðr sinni þraligri liodan. þar sem hann klakar medr uidanna lauf ok kuistu. manzins rǫdd latit sua likt. at uarla ueit huart heyrir. ef madr ueit eigi adr uan i. Af huers uegna er einn meistari segir sua.

Sem hann segdi sua af fuglsins haalfu. Medr sua uissuligri málsrǫdd heilsar ek þik minn herra. at þu munt nita ok dyliaz uid at ek séé fugl. ef þu fær eigi seed mik. Pichus er annars háttar fugl. þo at þeir beri likt nafn baðir. Hann hefir fyrir þann skylld þat nafn fengit. at Pichus sun Saturni hafdi hann sua sem til nockurs forsagnar frodleiks ok forbendingar um eina luti ok adra. þiat sua segiz at saa fugl hafi fyrir þa sauk nockut fyriruissu mark medr sér. at aa hueriu tre sem hann hefir hreidraz edr uorpit. eðr aa huat annat fast sem hann hefir setz meðr sitt reidr. þa ma þat eigi lengi sidan standa sua at þat falli eigi. Hann er kalladr pichus marcius. ok fyrir þi er picha annars háttar fugl enn þessi. Arinn hefir sua huassa syn ok augu. at þann tima sem hann flygr sua haatt yfir uptn eðr sio. at eingi maðr megi hann sia. þa siai hann fliugandi suimandi fiska i sionum eðr uatninu. Ferr hann þa ok flygr sua hart niðr sem kolfi skioti. gripr séér sua villibraað ok flytr til strandar. þat segiz ok at hann viki meðr engu moti sinni syn eðr blundskaki nokkurs haattar moti solargeislanum. Hann profar ok sua sina vnga. at hann henger þaa vpp meðr sialfs sins klóm. snuandi þeim ondverðum rett hið beinazta moti solargeislanum. geymir hann þeim sem eignum sonum sinum ok vel tilkomnum. sem sina syn ok sialldr bera vbloskrandi framm moti solargeislanum. enn hinum kastar hann brott ok annzar ekki vetta sem ettlerum. er hann sier at a nokkurn vegh uikia eðr uenda sinni syn.

Fyrr nefnd Asia hefir i sér enn fleiri fræg lönd enn þessi. sua sem Albaniam. er af þeirra manna birtu ok huitleika sem þar fædaz feck þat nafn. þiat þeir eru miok lioshærdir. þar uerda ok sua storiz hundar. at þeir drepa bædi gradunga ok eigi sidr leones. Hon hefir i ser Armeniam. er nafn feck af Armenio konungi. þeim sem hana feck medr hernadi ok gaf henni sidan þat nafn. J þeim fiollum sem nordan liggia at Armenia sprettr upp ein hin frægazta aa Tigris. ok aa hennar fiöllum stǫduadiz Noa aurk eptir flodit. sem fyrr uar sagt. Ok er þo tuenn Armenia hin efri ok hin nedri. Hon hefir ok i sér Hiberiam. i hueriu er betri litanar grǫs uaxa enn i ǫdrum stodum. ok Capadociam ok Ciliciam. Vestr af Capadocia liggr hin minni Asia enn ollum megin annars stadar kringir haf um hana. Hon hefir i ser mǫrg lǫnd edr stor herað. Bithiniam. tuenna Frigiam. Galaciam. Lidiam. Chariam. Pamphiliam. Ysuriam. Liciam ok Ciliciam. J fyrr nefndri Frigia er hin frægea Troea. hueria er Thror Troeomanna konungr fadir Ganimedis kalladi sua af sealfs sins nafni. Enn i Licialandi er þat fiall er Chimera heitir. huert er sua miklar iardhitur hefir i sér. eptir þi sem segiz i sǫgu hins heilaga Nicholai. at aa náttar tima ryðr þat ok eyss elldi or ser upp. sua sem þat fiall i Sichiley er Ethna heitir edr Ueseuus i Campania edr Heklufiall aa Jslandi.

Her segir af Europa odrum heimsins part ok huar af nǫfn landanna byriaz. capitulum.

Eptir fyrr sagda luti af Asia. ero ok nǫckurir lutir skrifandi af Europa annarri heimsins halfu. Europa het dottir hins frægea Agenoris konungs i Libia. hueria er Jupiter hertok brott af sealfs hans landi Affrica ok flutti heim til sin i eyna Krit. ok kalladi sidan hinn þridia part heimsins af hennar nafni Europam. þessi Agenor uar sun þeirrar konu er het Libia. af huerri er Libia. þat er allt eitt ok Affrica hinn þriði ueralldarinnar partr. feck þat nafn. Varu sua þessar. ii. heimsins halfur Affrica ok Europa kallaðar ok nafngiptar. onnur af mæðr konungsins Agenoris enn ǫnnur af hans dottur Europa. sem nu uar sagt. Huaðan af er þat er auðsynt. at Libia hefir fyrri fengit sitt nafn enn Europa. Europa hefz upp ok tekr til af einni mikils hattar ok frægri aa Tanays. ok gengr sua medr norðanuerdu uthafinu uestr allt til endimarka Hyspanie. enn hennar austrhaalfa ok hinn synnri partr byriaz af Ponto. ok gengr allt medr hinu mikla hafi ok lyktaz uidr þær eyiar sem Gades heita.

Hit fyrsta land i Europa er hin nedri Sithia. huer er tiltekr ok upphefz af þeim storum stǫduuautnum sem Meotides heita. ok liggr milli aarinnar Danubium er uær kǫllum Dynu ok nordanuerdz uthafsins allt til Germaniam. Hinn fyrsti partr Sithie heitir Alania. þar næst Dacia ok Gothia. Næst fyrr nefndri Scithie er þat land er Germania heitir. huert er austanuert liggr uiðr aana Danubium enn sunnanuert uidr Rin. enn norðan ok uestan at henni liggr uthafit sealft. stóraudigt bæði at rikdomi ok folksins fiðlda ok þeirra mekt ok mikilleika. huaðan af er hon heitir Germania sakir freoleiks folksins ok almugans. þar fædaz þeir fuglar sem hercynee heita. af þeirri einni maurk i Germania sem Hercineus salltus heitir. huerra u ę ngir eru sua mætir ok agi ę tir. at alldrigi uerdr sua myrkt aa nǫckurri nátt. at eigi se þeirra skinanda fiðri ǫruggr leidaruisir. huar sem þeirra u ę ngium uerdr kastat aa ueginn framm monnum til leidar lysingar ok farar greiða. Hon hefir ok i sér dyr þau meinlaus ok monnum hoguær. sem i audrum londum eru miok uadalig sem biǫrnu ok fleiri aunnur. ok þar medr hardla dyra gimsteina. cristallum ok succinum. grænan callaticum ok huitan ceraunum. Germanie eru tuennar. hin efri er liggr uiðr nordanuert uthafit ok hin nedri er líggr uidr Rin. þessi lǫnd liggia ok milli fyrr nefndrar Danubium ok midiarðarsiofar. Fyrst Misia takandi nafn af sinu mikla saaði ok mætum aauexti. huadan af er heiðnir men kalladu Misiam kornhlauðu Cereris. er þeir [trudu korngydiu uera ok aauðxt gefa. [Hon liggr austanuerð viðr osa Danubii. enn til landsuðr ę viðr hana þat land er Tracia heitir. Sunnan at henni liggr sa partr af Girklandi sem Macedonia heitir. enn af uestri liggr hon uid Hystriam. þar næst liggr Pannonia. þat land sem sua heitir. a hueriu hinn heilagi Martinus turonensis erchibiskup uar fæddr. Ok þa Tracia er nafn feck af Tyrase syni Japheths. þar er Constantinopolis. su borg sem Nordmenn kalla Miklagarð. i henni austanuerdri. huer er af miklum uolldugskap ok margri uerdskylldan er i marga stadi samuirdandi sealfri Roma. Nordan at henni liggr aain Hyster. su hin sama er Danubius. Hon er ein mest af aullum þeim áám sem Europa hefir i sér. Enn sunnan at Tracia liggr þat haf sem Egeum mare heitir. enn uestan at henni gengr Macedonia. þetta land bygdu fordum margar ok ymissligar þiodir. Massagete edr Mesigete. Sarmathe ok Scithe ok enn fleiri adrar. ok fyrir þann skylld at þat er eitt mikit land. þa tok þat mikit folk ok margar þiodir.

Grecia tok af þeim konungi nafn. sem [riki feck yfir ollu þi landi ok Grecus het. Ero i henni. vii. lǫnd edr storherad sem sua heita. Af uestri er fyrst Dalmathia er nafn feck af þeirre fremztu borg i þi landi sem Delme heitir. eptir þi sem segiz. Liggr hon austanuerd uidr Macedoniam enn af nordri uid Misiam. af uestri lyktaz hon uidr Hystrim enn af sudri uidr hafit Adriaticum. Annarr partr af Grecia heitir Epyrus af Piro syni Achillis. Hinn þridi heitir Elladas ok odru nafni Attica af Attis dottur þess manz sem Granus heitir. huerr er ser tok fordum bygd ok riki i Grecia. Hon liggr i milli Macedoniam ok Achaiam er Nordmenn kalla Engils nes. Nordan at henni liggr Archadia. þessi Atticha er einn hinn fremzti partr i Grecia. i huerri er hin fræga borg Athene. er sannliga kallaz modir allra boklista ok fostrmodir allra philosophorum. ok ecki hafdi Girkland i sér henni framarri edr frægiligra. J fyrr nefndri Atthica eru. ii. prouincie. af huerium er ðnnur heitir Boecia ok ðnnur Pelopenesus Enn Boecia fekk nafn af þeirri sauk ok tilfelli sem her fylgir. þann tima sem Cathmus son Agenoris. er um rid uar nefndr ok brodir fyrr nefndrar Europe. skylldi fara at leita hennar eptir fedr sins bodskap. sidan er Jupiter hafdi fangit hana sem fyrr uar sagt. ok hann feck eigi fundit hana. þa ottadiz hann sua sins fedr reidi. at hann stadfesti þat rad fulluliga medr ser. at taka helldr aa sik utlegd enn koma aptr til fedr sins. Ok þa berr sua til: at einn uxi gengr fyrir honum. ok hann geck þar eptir þar til. er hann nemr stad. ok setr þar sina bygd sem uxinn lagdiz nidr ok huilldiz. ok kalladi sidan af uxans nafni Boeciam. þiat bos aa latinu er uxi upp i norrænu. ok smidaði i þeim stad borgina Thebas. i huerri er frægir bardagar uaru i fyrndinni. Fæddiz þar upp bædi Apollo ok Hercules hinn sterki. er einn hefir mestr uerit i fyrndinni af Thebanis ok frægaztr. J Boecia eru þeir. ii. brunnar. sem sua ero fallnir ok natturadir. at annarr eykr þeim manuit sem af honum drecka ok minni. enn annarr er sa er þeim gefr ok gðrir gleymsku ok uminni. sem af honum hefir druckit. þar er ok ein su tiðrn. at hennar uatn er sua gint ok galit. at huerr sem þat hefir druckit. þa hitnar hann ok logar af munudlifiss girnd ok hita. þessi Boecia heitir odru nafni Aonya. af þeim þrunni edr uppsprettu sem þar er. Pelopenesus annarr partr af Atthica feck nafn af Pelope konungi er þar rikti. Hinn fiordi partr Grecie heitir Thesalia. af huerium er eitt frægaz Thesalonia. huert er hinn heilagi Pall postoli skrifadi einn sinn pistil. þar er ok fiallit Parnasus er fordum uar helgat Apollini. er heiðnir menn kalladu solar gud. þat klyfz ok tuiskiptiz sua sem upp sækir i fiallit. heitir þar annarr partrinn Cirra enn annarr Nisa. þar fæddiz ok upp uox hinn mikli Achilles. ok þar hófuz Laphite er odru nafni heita centauri. af huerium er þat segiz. at þeir taumdu fyrstir af aullum monnum hesta medr bitlum. Enn þo segir Ysidorus. at centaurus er sua uordinn sem madr aa hesti sitiandi edr honum samtengðr. enn sumir menn segia. at þeir uæri riddarar i fyrr nefndri Thesalia. Enn fyrir þann skylld at þeir synduz einn likam manz ok hestz hafa samtengdan huart uiðr annat. sua sem þeir foru rennandi ok reikandi i bardaganum. þa segiz at þaðan af uæri þeir centauri kallaðir. Minocentaurum segia þeir nafn hafa tekit af manni ok gridungi. fyrir þa sauk at hann se sua uorðinn sem allt saman graðungr ok madr. huilikt dyr er hinir fyrri menn sǫgdu i sinum skrǫksǫgum inni byrgt i laborintho. huert er sumir menn kalla Vǫlundar hús. Onocentaurus segiz at af þi se sua kallaðr. at hann se halfr uorðinn sem madr enn halfr sem asni. Enn Ypocentaurus af þi at hans nattura er haalfblandin af monnum ok hestum. J Thesalia eru þær. ii. aar. at allir þeir sauðir uerða huitir sem af annarri drecka. enn hinir allir suartir sem af annarri drecka. enn þeir allir mislitir ok fleckottir sem af badum þeim ok ymissum drecka. Macedonia hinn. vti. partr af Grecia feck nafn af Macedone sunarsyni Deuchalionis. þiat hann kalladi hana af sinu nafni. sidan er hann feck þar hofðingiadom ok riki. Hon liggr austanuerð uidr Egiptalandzhaf nalæg. enn sunnan at henni liggr Achaia. af uestri Dalmathia. enn af nordri Misia. fedrland hins mikla Alexandri. þat land er miok gagnauðigt bædi at gullbergi ok silfrbergi. Hit mikla ok hit fræga fyrr sagt fiall Olimphus er sua yfirnættis háátt. at aa hinum hæstum þess hæðum uerdr huarki sky ne uindar nockurn tima. sem fyrr uar sagt. Achaia hinn. viii. partr Grecie. takandi nafn af Acheo konungi. ok þar meðr af þeirri borg ok bygdarlagi er sua het. er miok komin ok uorðin sik sem eitt eyland. ǫllum megin gengr at henni haf ok kringir um hana. utan eigi nordan at þar sem hon liggr uidr Macedoniam eðr Atthicam. Hin hæsta hǫfudborg i Achaia heitir Chorintus. heidr ok prydi Grecie. Jnacus er ein nafnkunnigh áá i Achaia. ok þar er sa fiðrdr sem Archadia heitir. ok enn er uidara getit i bokum. huern er Archas son Jouis. ok Kastule kalladi sua af sealfs sins nafni. eptir þat er hann hafdi sigrat mikinn part af Girkium ok sua undir sik lagt. at þeir gafuz honum i ualld. Sua segiz ok at i nǫckurum stodum spretti uatn or steinum i Achaia. Archadia heitir ok oðru nafni Sicionia af Sicione konungi. af huerium er Sicioniorum riki. þeirra manna sem sua uaru kalladir. feck þat nafn ok heiti. J Archadia er ein mikil áá su sem Heremantus heitir. þar finnz ok sa steinn sem abeston heitir. hann hefir iarns lit ok þar medr þa natturu. at sua sem eitt sinn kueykiz lios aa honum. þa sloknar hann alldrigi huarki af uindi ne uætum. þar fædiz ok sa fugl sem Merula heitir. hann fædiz ok i fleirum stððum enn þar. ok i ollum audrum stððum suartr utan þar i Archadia eda Achaia er hann huitr.

Eyiarnar Cretha ok Ciclades eru hinn. viii. partr af Grecia. Cretha uar kallat af einum þarlendzkum manni þeim er Cretus het. huern er heidnir menn segia uerit hafa einn af hinum fornum Critarbyggium. ok hafa folgit ok vppf ę tt Jouem. Hennar lengd er hardla mikil. ok liggr af austri til uestrs. Hon uar af þi hardlafræg fordum. at hon hafdi i ser. c. borga. huaðan af er hon uar kððlut Antepolis. Af þi uard hon ok fræg. at þar gððrduz fyrst aarar til skipa. ok sua skotfæri. þar uar ok fyrst lærd ok kend sðnglistar iþrott. þar er huarki uargr ne refr. ok eigi nockut ferfætt kuikendi. Eigi bidr þár ok nockurn eitrorm. ok ðnguan þann fugl sem noctua eðr nocticorax heitir. huern er u ę r kððlum náttrafn. Heitir hann fyrir þi sua. at hann flygr ok hefir sik áá nattar tima uppi. enn aa dðgum séz hann fyrir þi huergi. at hans syn sliouaz þegar sem solin birtir uerolldina. Plagar hann af þi ok elskar nattina enn flyr daginn ok firriz liosit. at hann ma medr ðngu moti solina sea. Hann deyr ok þegar i stad. ef hann er þangat fluttr i Krit. Hon er hardla miok uinuidi ok audrum hinum bezta uidi uaxin. þat gras uex þar ok sem dyptamnus heitir. af þi fialli þur i Creta sem Dypta heitir. þat gras er sua mætt ok mikillar mektar. at þat hlifir huerium sem einum þeim likam ok skyfir brott af þeim skotum ok skaðasamlighu iarni. sem þat hefir aa sér. þadan af er þat. at þau dyr sem þar ganga ok fædaz. hafa medr þess hattar fodr ok fædu skeytin af ser. ok skyfaz þau fyrir þi sama grasi sua brott af þeirra likam. at þau skadar ecki uætta. Fyrr nefndar Grikklandz eyiar Ciclades eru. l. ok. iii. at tólu. Ein af þeim heitir Delos. su sem i midiu er ok mestz haattar af þeim. af huerri er allar þær iafnsaman hafa nafn tekit. þo at margar af þeim se henni miok fiarlægar. ok heita Ciclades þi at þær liggia allar sua sem i hring um hana. en Girkir kalla þat cyclon sem uær kððlum hring. Ma þat af þi uel merkiaz at hon liggr i midiu. sem at barz aa dðgum konungsins Ogygi. at sua sem niðamyrkr hafdi samfleytt aa mǫrgum manudum uerit sua sem ein nátt ueralldar. Þa skein þar fyrri sol enn aa nǫckuru audru nalægu landi. huar af er hon uar sidan kallad Delos sua sem audsyn. Hon heitir audru nafni fyrir þa grein Ortigia. at þar saz fyrst þeir fuglar sem Girkir kalla Ortigias. enn Latini kalla coturnices. A þess sama dǫgum konungs Ogygi. ok hins agiæta hǫfudfedr Jacobs sunarsunar Abrahams. uarð ok mikit flod i fyrr nefndri Achaia. Hafa þrenn uerit mest ok fræguz flod i uerolldinni. Hit fyrsta ok hit fremzta uar Noa flod. þat sem flestum er frægaz ok heyrinkunnigaz uordit. Annat um Jacobs daga þat sem nu uar fra sagt ok uard i Achaia. Hit þridia uard a dǫgum Moysi ok Amphitrionis konungs hins þriðia eptir hinn fræga Cycropem konung i fyrr nefndri Girklandz haalfu Thesalia. sua mikit at mestr luti þers folks allz sem i var allri Thessalia fyrirforst ok tyndiz i þi hinu mikla floði ok æsiligum uatnagangi sem þar uard. þeim fám monnum frateknum sem i háá-fiollum frealsaduz. ok sua komuz undan at þeir hirdu sik þar. ok mest i fiallinu Parnaso. þar hafdi þa ok hellt riki sa madr umhuerfis fiallit sem Deuchalion het. hann tok uel ok menniligha uidr ollum þeim monnum sem til hans flydu ok aa skipum komuz undan. Ok fyrir þann skylld at hann ueitti þeim landzuist i fyrrnefndum fiallzins haalfum ok fiallaklofum Cyrra ok Nisa. ok þar medr gaf hann þeim allan þann kost sem þeir þurftu ser til uidrlifiss ok næringar. þat i adra deilld at þeir somu menn hofðu holldgroinn ok innborinn hiartans harð-leik. sua at ual matti segia at þeir hefdi steins hiortu. þa finnz sua skrifat i skrǫksǫgum Grecorum. at þessi sami Deucalion hafi mann-kynit af steinum upp reist ok endrbǫtt medr sinni husfru Pura. þat ma ok uerda segir Ysidorus. þann tima sem storaar æsaz af yfiruæltis regnum umframm uana bædi at lengd ok mikilleika ok þar medr af mǫrgum uaueifligum tilkomandi uatna uǫxtum. ok þær briota nidr edr dreckia mǫrgu þi sem monnum þickir ser mein ok skadar i uera. at þat se þa flod kallat. þat er ok uel uitanda segir hann. at þat kann henda þann tima sem aarnar eðr ǫnnur uǫtn uaxa meirr enn til døma. at þær gora stundum eigi at eins skada þa þegar i stad. utan helldr teikna þær þar medr ok fyrirbenda iafn-uel nǫckura merkiliga eptirkomandi luti. Jlliricus er almenniligt nafn Grecie. Cyprus hueria er uær kǫllum Cipr. ok audru nafni heitir Paphus. uar fordum ein fræg ey af sinum rikdomi. þar uar su list fyrst fundin at smida af kopar slikt er monnum likadi. þiat hann er þar i nog. Sa litr sem þeir kalla conchium edr ostrum. i huerium er purpurinn er litadr. fæz þar betri enn i flestum stǫdum odrum. Fyrir þann skylld kalla menn þann lit þar conchium. at hann tempraz af blodi edr taarum conchilii. þess fisks er sua heitir. ok audru nafni murex. Hann er eins hattar skelfiskr i sudrhaufunum. huern er þeir særa medr iarni þegar sem hann uerdr tekinn. ok af þeirri særingu fellir hann táár. þau sem purpurans lit hafa. samna þeim saman sidan. ok i þeim sǫmum lita þeir purpurann. Enn þadan af kalla þeir hann ostrum. at hann tekz af skelfisksins taarum ok uǫkuan. þiat Girkir kalla þat hostram sem uær kaullum skurn edr skel. ok þadan af kaullum uær einshattar skelfiska kyn óstrur.

Pannonia hefir nafn af þeim fiollum sem hana skilia ok greina af Jtalialandi ok Alpes Apennini heita. Hon er hardla sterk ok mikit skemtanarland. ok liggr austanuerd uid Misiam. umkringd af þessum ii. storum ok strǫngum áám Drabo ok Sabo. af austanuerðu landsuðri hefir hon Hystriam. af suðri edr utsudri liggia uid hana fiǫllin Alpes. af uestri partr sa af Gallia sem Belgica heitir. kalladr sua af borginni Belgis. enn til nordrs uidr uppsprettu Danubii ok þat landamæri sem greinir Germaniam ok Galliam. Hystria þat land er sua heitir liggr nordan uiðr Pannoniam. hafandi þat nafn af aanni Hystro er um þat land fellr. Su hin sama heitir Danubius odru nafni. sem fyrr uar sagt. Hon fellr ok framm flytr aa morgum ok ymissum londum. ok skipa einar ok ymissar þioðir þa hennar nǫfnum sem þeim likar. Sua segir Ysidorus. at. lx. storaa renna sua at allar koma nidr i henni. ok hon fellr i. vii. stodum ok medr. vii. osum [til siofar.

Jtalia het i fyrndinni Saturnia af Saturno konungi. ok eptir þat uar hon kollut Lacium. fyrir þann skylld at Saturnus leyndiz þar um rid. sua sem hann uar brott rekinn or sinu riki af sinum syni Joue. enn sidarr uar þat land kallat Ytalia af þeim konungi sem Ytalus het. Þeir uaru. iii. brødr. Salinus Ytalus ok Sicanus. af huerium er bædi fengu nǫfn sidan laund ok lydir. Af Ytalo uaru kalladir Ytali þeir sem Ytaliam bygdu. af Sabino Sabini. enn af Sicano Sicanii. Sunnan at Ytalia liggr þat haf sem Cyreneum heitir. enn norðan hafit Adriaticum. enn uestan at henni liggia þær heidar ok haalsar sem framm ganga af fyrr nefndum fiǫllum Alpibus. Ytalia er eitt hardla gott ok fagrt land at aullum lutum. einkannliga þeckiligt ok lystiligt af iardarinnar aauexti ok freoleik. ok þar medr af nægd allzkostar monnum til uidruæriss ok skemtiligs uidrlifiss.

Sicilia er upr kǫllum Sikiley feck nafn af brodur Ytali. þeim sem Siclus het. enn fyrr meirr uar hon kallad Sycania af Sicano konungi. Sikiley liggr eigi langt ut edr brott af Ytalia. hon er friott land uel ok áuaxtsamt. rik at gulli ok morgum odrum godum ok girniligum lutum. Hon er þo uida gagnfærilig at leyniligum hellum ok iardholum. ok bueruitna full af uindum ok brennusteini. Hon hefir þat fiall i sér sem Ethna heitir. i hueriu er Ysidorus segir at storir iardhellar fullir driugum af brennusteini eru sua langir. at þeir liggia allt niðr til seofar þar sem utsynningr ma beinaz blasa framan i þa. Nu af þessu ollu saman ok þeim baarum ok brimstormi. sem framan ganga af sionum i hellis munnana. ok þi sem siorrinn rydr or ser. þa tendraz þar af ok kueykiz elldr með brennusteini þeim sem þar er. ok af þi uerða þar storir iarðelldar. þar er sá nafnfrægr brunnr edr uppspretta sem Arethusa heitir. ok ein stor áá. su sem Alpheus heitir.. ccc. stadia er uidleiki umhuerfis alla Sikiley. Þar eru þær. ii. æðar ok uppsprettur. sem sua mikillar ok sterkrar natturu eru. at þær konur sem ubyria eru uerda barnbærar. sem af annarri drecka. enn onnur er sua fullin. at þær konur sem aðr eru uel barnbærar ok freouar. uerða ubyria ef þær drecka af þeirri.

Ytalia hefir ok þessi stóór stǫduuǫtn i ser. Benachum. Auernum ok Lucrinum. Ok þessar. ii. aar. Eridanum er odru nafni heitir Padus. ok Tiberin er Nordmenn kalla Tifr. huer er þaþan af feck nafn. at Tiberinus konungr af Albania fell i hana ok drucknadi þar. Benachus er sua stort uatn ok uitt. at aa þi uerdr driugum sua storr báru-stormr sem aa seo. þar er ok su uppsprettuæðr sem kaullut er Cycerons brunnr. huerr er þa natturu hefir. at hann grødir augna-mein manna. Hon hefir ok i ser dyra gimsteina. sircithen. ligurium ok corallium. ok þau dyr sem linces heita. ok þa fugla sem dyomedes heita. ok þann einn orm sem boas heitir upp i latinu. ok fyrir þa sǫk heitir hann sua. at hann sækir storliga miok bu manna. ok þo mest nauta flocka. leggz hann miok til miolkrinnar. ok sygr sua kyrnar at þar af deyia þær. Linces eru fleckott dyr ok mislit. einkannliga mest um bakit sua sem pardus. en i odrum lutum eru þau uarginum lik. ok fyrir þi eru þau miok i uarga tǫlu hǫfd. Eru þeirra nǫfn ok sua lik sin i milli. at þessi dyr heita linces. en Girkir kalla hina likos. Sua segiz at hlandit linces hardni sua mikit. at þat uerdi at þeim hinum dyra steini sem ligurius heitir. huat er menn segia at sealf dyrin linces uiti. marka þeir þat ok profa af þi. at þau fela þat þegar i stad ok hylia medr sandi. eptir þi sem þat hefir fra þeim flotit. sua sem af nǫckurri natturunnar aufund. til þess at þat uerdi eigi manninum til gagns edr nytsemdar. Plinius segir ok linces eigi optarr fæda sinn burd enn ę m sinn. Fuglarnir dyomedes hafa nafn fengit af felǫgum ok fǫrunautum hertogans Diomedis. hueria er heidnir menn segia i sinum skrǫksǫgum fyrir þa sauk af monnum þess háttar fugla uordit hafa. at þeirra formadr ok hofðingi Dyomedes hafi sært sealfa Gefion gydiuna einu miklu saari ok hættligu i einum bardaga. þeir fuglar eru þi nærr at uexti sem suanir. huitir at lit. ok hafa stór nef bædi ok hǫrd. þeir eru mest i þeirri ey liggiandi ut uid Pul sem Dyomedia heitir. fliugandi milli þeirra gia ok gliufra ok storra steina edr biarga sem aa siofar strǫndum eru. þeir kunnu gǫra grein huart samlendir menn þeim koma þangat ę ðr adrir. Koma þar Girkir. þa fara þeir giarna þeim nærri. til þess at þeir syni þeim blidubragð aa séér. enn ef þar koma annarra landa menn. þa rada þeir á þa. bita þa ok særa þat mesta sem þeir mega. þeir eru sorgsamliga ok hliodaðir. sua sem harmandi medr sinni raudd ok sytandi bædi sealfra sinna umskipti ok afskaplig afelli. ok þar medr eigi sidr tion ok tapan sins hǫfðingia. þiat Dyomedes uar af Girkium þo drepinn. þessa fugla kalla Girkir herodyos. Ero þeir ok skilreckir menn ok uel skynsamir. sem þessa nefnda kompana Dyomedes segia ok sanna. eigi medr skrǫkligu skrapi hegomans edr liotligri lygi utan helldr meðr sannligri ok ufalsadri frasǫgn. at fuglinum uordit hafa. þiat nockurir menn hafa þat fyrir satt eptir frasǫgn Ysidori i sinni. xi. bok i sidarsta capitulo de transformatis. at þeir fuglar sem striges heita uerdi edr hafi uorðit af monnum. þiat uidr mǫrg glæpauerk ok ferlighar latrona frammferdir skiptaz gløpamanna myndir edr aa-sionur ok umsnuaz segir hann. ok at aullum likaminum snuaz þeir um ok uerda at dyrum. huart sem þat uerdr helldr af galldraligum ordum ok yfirsöngum. eðr er þat af nockurum eitrligum grösum ok galldrasamligum. Er þat ok uissuliga uitat. at iafnuel eptir scalfri natturunni skiptaz margir lutir ok umuendaz i ymissligar myndir ok asionur. sua sem þeir fyriruerdaz ok spellaz. sem þat at byflugur uerda af uxakiöti rotnudu edr kálfa. scrabones af hestum. locuste af mulum. scorpio huerr er betr ma teliaz medr möðkum enn ormum af kröbbum. Fucus er kallaz hin meiri byfluga fædiz ok af mulum. enn þat flugnakyn sem uespe heita af ösnum. Enn þat flugna kyn byflugurnar uerda mest af kalfakiöti. medr þeim klokskap at menn taka kalfakiötit. þann tima sem þeir eru sæfdir. ok beria sua at sem mest uerdi blodugt. til þess at þat sama kiöt medr blodinu madki sem mest. Verda sidan af þeim blodmödkum byflugurnar. Sa fugl strix sem fyrr uar nefndr heitir auðru nafni ama. af þeirri mikilli elsku sem hann elskar sina unga. huadan af er þat hermiz at hann gefi þeim miolk sua sem þeir eru fæddir ok utklaktir. Tuscia er einn partr af Ytalia kallat sua af iduligri ok optligri reykelsis offran ok fornfæringum af thure. Apulia er Nordmenn kalla Pul liggr ok þar nær Campania uerandi ok einn partr af Ytalia. takandi nafn af þeirri miklu borg Capua. sem sua het af Kafisilano konungi Albanorum. hefir þær iarðir ok herad i ser. sem aa huern uetr bera þaleidis blom sem aa sumar. Solar gangrinn er þar bædi monnum ok bui hægr ok hardla skemtiligr. landzins tempran öll lystilig. enn loptit bædi blitt ok skært. þar fáz ok finnaz þau uötn sem sua mikillar ok heilsamligrar natturu eru. at þau taka ufreoleik fra þeim konum sem þau drecka ok adr hafa uerit obyria. enn uitleysi fra körlum. ef þeir drecka þau fyrr nefnd uötn. Lucrinus ok Auernus eru bædi i Kampania. hefir Lucrinus uerit hit mesta fiskiuatn. Auernus feck af þi nafn. at fuglar er aues eru aa latinu mattu fordum fyrir þann skylld yfir þat uatn eigi fliuga. at þeir fellu niðr af þeim daliga þef sem af uatninu lagdiz upp i loptit. En þat uolldi þi. at þat uar öllum megin þakit ok umkringt af sua þyckum skógum bæði -hit nedra ok hit efra. at þau brennu-steins uautn sem þar uaru i sumum stödum. nadu minna uindruminu brott at blása brennusteins þefinum enn þurfti. til þess at eigi spilltiz loptit af þeim sama deynanda uþef. af huerium er fuglarnir fellu nidr ok do. Ok sem Augustus keisari uard þess uarr. þa let hann hǫggua niðr skogana. ok uurdu þeir stadir sidan af þi sama lystiligir ok heilsamligir. sem af deyiandi drepsott hofðu adr hættligir ok daudligir uerit. J Campania stendr sealf Roma ok su fræga borg sem Cartago heitir.

Gallia hefir nafn fengit af birti ok huitleik þess folks sem hana bygdi. þiat galla uppa girzku er lac upp aa latinu enn miolk upp i norrænu. þau hin stærstu fyrr nefnd fioll er Alpes heita. sem austan ganga at Gallia. ueria hana uidr solar hita. ok enn fleiri onnur. huadan af er menn uerða þar miok huitir. Hon lyktaz at uestri uidr uthafit. Af sudri liggia uidr hana þau fiǫll ok uslettar hædir sem Purinei heita. enn af nordri þau uðtn sem falla ut af aanni Rin ok fyrr nefnd Germania. Aquitania þat land er sua heitir berr storligha freoua iǫrd ok goda monnum til fædis ok kostar. enn ongum mun uerri kuikendum. Hon dǫgguaz ok freouaz af þeim morgum ááem ok uppsprettum sem hon hefir i sér. af huerium er þessar. ii. eru frægaztar. Rodanus ok Renus. Belgis heitir ein borg i Gallia. af huerri er sa partr Gallie feck nafn er Belgica heitir.

Hyspania er uer kollum Spanland het fordum Hyberia af einni aa Ybero. Hon tok sidan nafn af þeim manni er Hyspalus het. ok kallat Hyspania. Hon er ok fyrir þa grein rettliga kǫllut Hesperia af aptanstiornunni hespero. at hon liggr allt uidr heimsendann. Spania liggr milli Galliam ok Affricam. nordan at þi liggia fyrr nefnd fiǫll Purinei. enn ollum megin adra stadi kringir hafit um þat. þat hefir hardla gott lopt ok er heilsamligt land. uel freott ok gagnsamt at aullum aauexti. ok uerelldar rikt af gimsteinum ok dyrum malmi. Vm Hyspaniam falla storar aar er sua heita. Bethus. Mineus. fyrrnefnd Yberis ok Tagus. Hon greiniz i. vi. parta Terraconensem. Cartaginensem. Lucithaniam. Galiciam. Bethicam. ok Tingitaniam er utan hafs liggr i Affrica.

Her segir af skipan landa i þriðia part verallldarinnar er heitir i Affrika.

Affrica hinn þridi uerallldarinnar partr ok halfa feck nafn af einum afku ę mismanni Abrahe. þeim sem Affer het. eptir þi sem segiz. Hon het fordum Libia af dottur Parchi sunar Jouis. huerr er smida let þa mikla borg ok frægu Memphim aa Egiptalandi. þessi Libia sunardottir Jouis eignaðiz sidan riki i Affrika. ok uar þa landit af hennar nafni kallat Libia. Affrika byriaz ok hefz af Egiptalandz herudum ok endimörkum. ok liggr sua sunnanuerd um Blaland allt til hins mikla fiallz Athlantem. Nordanuerd liggr hon uid midiardarsio ok lyktaz þar. enn at sidarstu endaz hon ok lyktaz medr hafinu Gadithano. hafandi i sér þessar prouincias. Libiam. Cirenensem. Pentapolim. Bizancium. Cartaginem. Numidiam. Mauritaniam. Scitifentem. Tingitanam. ok þar medr Blaland uidr sealfan solarbrunann. J Affrica er einn sa brunnr edr uppspretta. at hon better ok skiggra gorir huers manz raudd. þess sem af hefir druckit þeim brunni.

Fyrr nefnt land Libia Cyrenensis er hinn fyrsti partr Affrice. sua nefnt af þeirri fremztu borg er þar uar ok Cyrene het. Austan at þi liggr Egiptaland. enn uestan at þeirra þioða lönd sem Trogodite heita. ok þa sem þeir kalla meiri Sirtes. Trogodite eru skiotari a fæti enn nockur dyr. Medr Trogoditis er su tiörn. sem hennar uatn uerdr. iii. sinnum aa huerium degi sallt ok beiskt. enn alla tima adræ er þat sætt ok medr aullu usallt. Nordan at nefndri Libia liggr þat haf sem heitir Libicum. enn sunnan Blaland ok einar ok ymisligar þiodir ok ufæriligar audnir. i huerium er eigi sidr er sa ormr sem basiliscus heitir. ok audru nafni heitir hann regulus. þat er sua sem smakonungr. Fyrir þa grein heitir hann sua. at hann er sem eitrorma konungr. eigi fyrir mikilleiks sakir edr uaxtar. utan helldr af þi at hann drepr menn medr einni saman sinni syn. ok þo at þeir seai hann fyrri ok flyi. þa drepr hann þa med einni saman sinni þefan. Huerr fliugandi fugl sem fyrir hans seonum uerdr. huat fiarlægr honum sem hann ferr edr flygr. þa brennr hann af hans munni ok fyrirferst. Enn allt at eins uerdr hann af hreysikattinum yfirstiginn ok sigradr. þann tima sem hann er settr fyrir þau gren edr holur sem hann leyniz i. þa flyr basiliscus hreysikattinn. enn hann sækir eptir ok drepr sua basiliscum. þiat himneskr fadir hefir öngan lut i uerolldinni sua skadsamligan skapadan. at eigi se æ læknissdomrinn i gegn honum til reidu. ef menn kynni hann rettliga medr höndum at hafa. Hann er lengztum huitfleckottr eðr huitröndottr nærri halfs fotar langr. J Libia fæðaz ok höfuðlausir menn eptir þi sem truiz. hueria er Lybici kalla Lemnia. hafa þeir munn ok augu framan aa briostinu. Adrir eru þeir sem þar fædaz ok öngan hafa halsinn. enn augun aa oxlunum. Antipodes eru þar ok. hueria er nockurir menn kalla andf ę tinga. þeim horfa f ę trnir ok ristrnar aa bak aptr ok hafa. viii. tœr á huarum fœti.

Pentapolis annarr partr Affrice. hafandi upp aa Girzku nafn af. v. borgum. liggr uid fyrr nefnda Libiam Cyrinensem. ok telr suma stadi medr hennar herudum ok endimǫrkum. Tripolitanam hinn þridia hennar part hafa Girkir upp aa sina tungu at tala kallat af þeim. iii. borgum sem þar ero frœgaztar ok sua heita. Ochea. Tabreta ok Leptis. Hinn. iiiiði. partr Affrice huerr er Bizancena heitir hefir nafn af. ii. þar hinum fr ę guztum ok hinum fremztum þorpum huert er annat er sua friott af oleis ok odrum feitum iarðar aauðxtum. ok fullum meðr dygd. at þat sem i þa iórd uerdr sááit gefr hundradfalldan aauðxt.

Annat heitir Zeuges er liggr milli Numidiam ok Bizancium. huar er ein mikil borg stendr. er Carthago heitir. Nordan at þi liggr þat haf sem Siculum heitir af Sicilia. enn sunnanuert liggr þat uidr þat land sem Getulia heitir. Hinn nœrri ok hinn nordarri partr af Zeugis er miok aauaxtsamr. enn hinn ytri ok sa sem firrmeirr liggr er fullr af onagris. þeim storum ausnum grimmum ok ótǫmdum sem i eydimorkum uti reika ok renna. ok ðdrum grimmum dyrum ok hǫggormum. þessir hinir grimmu ok utǫmdu asnar. sem onagri heita. hafaz iafnan uidr uti medr uillidyrum ok fylgir æ serhuart karldyrit kuendyra flockinum. ok þo mest fyrir þa skylld. at þeir uandlæta þegar leid ok afbryda sem karldyrin eru borin. ok setia þegar af þeim nyrun. ef þeir na til þeirra sem þeir eru nyfœddir. ok þetta kunna modrnar at uaraz. ok fela þa þegar i leyniligum stǫdum ef þær fáá þat gert. Getulia liggr miok i midri Affrica.

Numidia feck nafn af þeim monnum er þar toku ser bygd. ok scalldan hofdu sama stad. ok driugum foru sem uallarar. þiat ymissar ok uuisar heimilisuistir kallaz upp aa þeirra tal ok tungu numidie. þar leidir hon dyr ok uppfœdir. sem hon er skogi uaxin ok slettlend. enn þar hesta ok fyrr greinda onagros. sem hon er hálsut eðr fiðllott. Hun er hardla fræg af þeim marmara sem numidicum heitir. J Numidia er Yppane. er hinn heilagi Augustinus ypponensis er uid kendr. meðr fleirum odrum frœgum ok mikils hattar borgum.

Mauritania hefir nafn af suðrtum þeirra manna lit sem þar byggia. þiat mauron kalla Girkir þat sem suart er. ok sua sem Gallia hefir nafn af folksins birti ok huitleik. sem fyrr uar sagt. sua hefir Mauritania nafn af suðrtum lit sins folks. huerrar hin fyrsta prouincia er Mauritania Siciphensis. hafandi nafn af þi þorpi sem Siciphi heitir. ok Mauritania Cesarensis. er nafn feck af þeirri borg sem Juba konungr er þar rikti let gǫra Augusto keisara til heiðrs ok sæmdar. ok kalladi af hans nafni Cesaream. sua sem Herodes let adra Cesaream gora honum til sømdar i Palestina. su sem ein er hardla fræg borg. þessar badar prouincie liggia sua samtengdar sin i milli. at austan liggr at þeim. Numidia enn norðan hit mikla haf. af uestri su áá sem Malua heitir. enn af suðri fiallit Astrixis. huert er greinir ok sundr skilr þann part af landinu sem frior er ok þurra sanda allt til utbafsins. Mauritania Tingitania uar kallat af höfudborg þeirri sem Tingis het ok þar stod. Af austri liggr uidr hana fyrr nefnd aa Malua. af nordri hafit Gaditanum. af uestri uthafit Athlanticum. enn af sudri þeirra þioða laund sem Gaulalie heita. Gaulalie eru kallaðir af þeirri ey sem liggr nærri Blalandi ok Gauleon heitir. i huerri sem engin eitrormr fædiz ok engin fær þar lifat. J uthafinu uidr Mauritaniam segiz. at sua mikill ofreflis fioldi þeirra fiska séé. sem lulligenes heita. fliugandi eigi langt i brott fra þeirri aa sem Aalixus heitir. at þeir drecki ok sǫckui nidr skipum ef fyrir þeim uerda. J Mauritania þessarri fødaz morg undarligh dyr ok kuikendi. sua sem apyniur drekar ok struciones. Fimm ero apyniu kyn. þat er eitt at hala hefir. af henni segiz þat at hon se sua greinamikil ok skyniugh upp aa suma skepnuna. at hon gleðiz iafnan sua sem tungl er nykomit ok þat er ungt. en hon ryggiz þann tima sem þat er fullt eðr þuerranda. Hon berr þau born sin ok burdi fyrir a briosti ok bringu ser. sem hon elskar. enn hin klunna sua uidr bakit ok annars staðar aa henni sem uerda má. sem hon anzar minnr ok uanrækir. Struciones eru sua fallin kuikendi. at þau synaz hafa uængi þaleidis sem fuglar. ok faa sik allt at eins litt edr ecki af iorðinni hafit. Struciones uanrækia ok uilia alldrigi uerma sin egg. ok þo sem þeir hafa þau brott rekit fra ser. þa leidaz ut af þeim ok lifgaz ungar af duptzins ok iardarinnar næringu. Drekar eru størstir ok sterkaztir af aullum eitrormum ok eigi sidr af ollum iardarinnar kuikendum. hann er kambottr ok hefir litinn munn ok sua sem miofar pipur edr spirur. meðr huerium er hann dregr andann. Hann hefir ok ecki miok mikit afl i tǫnnunum. enn i sporðinum hefir hann sua mikit. at þar lyr hann meðr ok lemr huat er hann fær fengit ok naad. Hann er ok ecki fyrir þa sqk af eitrinu skadsamligr. at hann þarf ecki þess uidr at deyda ǫnnur kuikendi þar medr. þiat huert sem hann fær fangit. þa bindr hann ok kreppir sua. at þar af drepr hann. fyrir huerium er fillinn er eigi helldr ǫruggr meðr sinn mikilleik enn smæri kuikendi. þiat sua sem drekinn liggr uidr þann uegh sem fillinn ferr eptir sinum uana. þa hrǫckuiz hann um hans fotleggi kreppandi þa saman medr sterkum knutum. uinnr sua sidan at honum. at hann kiæfir hann ok drepr medr aullu. þessi Mauritania uar fordum full af filum. hueria er Jndialand hefir nu mest i séér. þat land sem Garamans heitir. hefir nafn af þess háttar einni borg edr þorpi sem Garama heitir. huert er Garamans konungr sun Apollinis let gǫra ok kalladi sua af sinu nafni. þat liggr milli Cirenea ok Blalandz. þar er sa brunnr sem þa natturu hefir. at hann fryss sua þann tima dags sem heitaz er. at hann er monnum eigi dreckandi. enn hann þidnar ok hitnar sua þann tima nætr sem kalldaz er. at þa er engi uán. at þess háttar megi menn honum nærri koma. þeir menn sem þat land byggia ok Garamantes heita. eru bædi grimmir i ser ok af mannkynsins samlagi miok fiarrlægir.

Ethiopia sem uær kallum Bláland. hefir nafn af lit ok aasionu þeirra manna er þar byggia. hueria er solin brennir sakir sinnar naueru. Mannanna litr birtir þar ok synir solarinnar afl ok natturu. þar er nær iafnliga samr hiti. fyrir þann skylld at þat liggr rett undir sealfu solar sudri ok middegiss skeidi. Vestanuert er þat fiǫllott. enn um mitt landit er þat sǫndugt. enn austanuert er þat medr aullu eytt. þess lengd liggr uestan fra fiallinu Athlante ok til austrs allt til Egiptalandz endimarka. Af suðri liggr þat ok lyktaz uidr uthafit. enn af nordri uidr áána Nilum. ok hefir i séér harðla margar þiodir rædiligar ok ogurligar af skyssiligri mynd ok aasionu. Pamphagi eru þar ok. þeir hafa huetuetna þat sem eta ma ser til fødu ok uidrlifiss. Archiophagi uerandi klokir til ueidiskapar hafaz þratt uidr aa hafi ut ok fædaz at eins uidr fiska. enn Anntropophagi ein hin harðazta þiod fæðiz medr manna kiǫt.

Blaland er driugum fullt af fiolda undarligra dyra ok eitrorma. Ysidorus telr storliga mǫrg eitrorma kyn i. xiio. bok ethimologiarum. ok þo segir hann þau fleiri uera enn hann hefir þar fra sagt. En sua mǫrg sem þeirra kyn eru. sua margs háttar eru ok eigi siðr þeirra eitr ok skadsamligir sáárleikar. þeir sem af þii uerða. ok sua margir sem þeir eru. sua mǫrg dauða kyn fylgia þeim ok. Stellio heitir einn af eitrorma kyninu. ok fyrir þa grein heitir hann sua. at allt hans bak er sem putreat se ok skrifat meðr skinandum dropum þilikt sem stiðrnum. Hann er sua gagnstadligr þeim hǫggormum edr storum eitrmǫdkum sem scorpiones heita. at þeir ottaz þegar þeir sia hann. ok sem nockurr uþrifnadar þungi edr dofi falli áá þa. Vipera hueria er uær nefnum nǫdru. hefir af þi nafn fengit at hon fæðir meðr saarleik ok ofrefli sinn burð. þiat þann tima sem hennar kuiðr þrutnar af burðinum ok yrmlingarnir eru lifgaðir. þa þola þeir eigi at bida matuligs ok fullkomins natturunnar burdartima ok lausnar. rifa sua ok slita skeinandi hennar sidur ok þar ut farandi. ok þar af deyr hon. Hon fær ok sua liotliga sins burdar. at hon tekr freoit medr munninum. Berr þat ok sua til þann tima sem karldyrit hefir til þess sama hǫfudit inni i hennar munni. at henni bregdr sua uidr sambudina. at hon bitr hǫfuðit af hinu dyrinu. ok fyrir þi uerdr sua at huarttueggia feðginit fyrirferst iafnan. þegar sem þau geta burð saman. karldyrit i sambudinni enn kuendyrit i fædinginni. Anfuena er sua fallin. at hon hefir. ii. hǫfudin. annat framan eptir uana enn annat aptr áá spordinum. ok renn framm eptir huarutueggia hǫfðinu dragandi sua aptr i hring likamann eptir sér. þessi hefir sik af aullum eitrormum uti i frosti. Hans augu lysa sem logandi lios. Scitalis er ok sua fagr fleckottr ormr um bakit. at þar af duelr hann þrátt þeirra manna ferd sem hann sea. Kann þat ok sua til bera. at þar sem hann fær seinna skridit enn flestir adrir eitrormar ok fyrir þa sauk eigi manninum fylgt. þa fær hann medr þi mennina fangit. at þeir dueliandiz undraz hans fegrd. Hann er ok sua heitrar natturu moti þi sem adrir eitrormar. at hann teer sinn ham ok yztu luti af sinum likam uti aa uetrar tima. [Enn aller þeir eru þo allt at eins kallder i sialfra sinna natturu. ok eigi faa þeir monnum nǫckut illt slag edr mikit mein gǫrt. utan þann tima sem þeir hitna. ok fyrir þann skylld er þeirra eitr manninum miklu skadsamligra um daga enn um nætr. þiat þeir dofna af nætr kuldanum. huadan af er þeir stirdna ok hrǫckua saman sem lyckiur eðr knutar á uetrar tima enn leysaz or knutunum ok lyckiunum aa sumarit. Er ormanna meinsemda gǫrd eigi annat. eptir þi sem Lucanus segir. enn eitrdrepit samblandit mannzins blodi. Allt ormanna eitr er kallt i sinni náttǫru. ok fyrir þi flyr mannzins aund eitrit. huert er i hans blodi byggir. at hon er elldligh ok heitrar náttúru. Allir eitrormar hafa sliufa syn sem liklikt ma þickia. medr þi at þeir hafa augun áá uængiunum enn eigi framan i hǫfdinu. ok fyrir þi heyra þeir fyrri enn þeir sia. þar i mot hafa þeir huassara skilningar uit enn flest oll ǫnnur skynlaus kuikendi. huar af er sagt uar i Genesi. at hǫggormrinn uar ollum iarðarinnar kuikendum uitrari. Sua segiz af honum. at hans hǫfud lifi þo at þat komiz eigi meirr enn. ii. fingra langt undan ulamit. sua er hann i hofdinu lifmikill. Ok fyrir þi hlifir hann þi medr ollum likamanum moti þeim sem hann uilia liosta ok lemia. Ecki kuikendi fær sina tungu iafnskiott rært sem eitrormrinn. sua framt at hann syniz drjugum. iii. hafa þar sem ein er til at eins. þeirra likamir eru uaukuir ok uatir. sua at þeirra uegr uætiz ok merkiz af uætunni huar sem þeir fara. þeirra fotspor ok uegr rett at segia er þi likr at sea. sem þeir hafi medr folum runnit. enn þeir skrida þo allt at eins aa hudinni ok þeim reistkǫmbum. sem þeirra kuidr ok allr likaminn neðan er alskipadr af. allt fra ofanuerdum hálsi ok til nedanuerdz kuidarins. Beina þeir sinn skrid medr hreistrkǫmbunum sem medr klóóm. en medr rifiunum i stad leggianna. þaðan af er þat. at ef þeir uerða nǫckur nedan aa likamann allt fra nedanuerdum kuidinum slegnir ok upp til hofudsins. þa þrifz hann ecki til skridsins ok raasarinnar. sua er hann þar audkumall ok lasmærr. Sua er ok skrifat at eitrormarnir lifi storligha lengi. sua at þeir leggi nidr ellihaminn. ok þar meðr falli af þeim ellin. ok huerfi sua aptr til æskunnar. Pytagoras einn ueralldar uitringr i fyrndinni segir eitrorminn af funadum andaðs mannz merg uerða. ok þat sama sannar ok segir Ouidius i sinum bokum. Er þat ok merkiliga ok uel uidrkuemiliga truat. at aa sǫmu leid uerdi eitrormrinn af mannzins dauda. sem mannzins dauði uard af eitrormsins tilstilli. J þessu Blalandi er ok þat sama dyr monoceron. er odru nafni heitir unicornis. hafanda sitt hit uádaliga horn. iiii. fota langt upp af midiu enninu. sem fyrr uar sagt. Vlfalldar eru þar ok þau dyr sem pardi heita. mislit ok hardla skiot ok einkannliga skiotuz til at hella ut annarra kuikenda bloði. þiat þar til leggr pardus sua giarna. at hann hleypr þar til sem hann fellr daudr nidr. sem fyrr uar sagt. Camaleon er eitt fleckott dyr sem pardus. utan þat at camaleons likami skiptir auduelldliga litinum eptir þeim lit sem fyrir honum uerdr ok hann séér. huat er eigi er annarra kuikenda nattura. Camaleopardus er sua uordinn sik. at hann er uidaz buitfleckottr sem pardus. haals hefir hann sua sem einn hestr. enn fætr sem yxn. enn hofudit sem ulfalldi. Formice hueria er uer kǫllum maura. eru þar miklu storri enn i odrum stǫdum. ok miok undarligha uordnir sik. Maurr er sua forsiallt kuikendi sem menn uita. at hann samnar þat ok saman dregr aa sumarit. sem hann etr aa uetrinn. einkanliga hueitiskorn edr þesskyns miðl aa kornskurdartima. enn upp aa bygg girniz hann ecki giarna. Enn aa Blalandi segiz at hann uerði sua storr sem smárackar. Grefr hann þar upp medr fotum sinum sanda. þa sem gulligir eru at sea. geymir þeim sidan ok uardueitir sem hann ma uanduirkligaz. at engi beri þeim i brott. enn þa sem til þess byria sik at bera þa i brott. sækir hann til dauds. Ok fyrir þa sǫk heitir hann þar formicaleon. at hann er lettliga sua uordinn sik sem formica ok leon þoat litill. Hann er maurum skiædr ok skadsamligr. upp aa þann hátt at hann felr sik i molldu eðr sandi. ok kemr þadan at þeim. sua sem þeir bera hueiti þat sem þeir hafa saman dregit. þadan af er hann kalladr leo ok formica. þiat flestum odrum kuikendum er hann sem maurr. enn maurinum uerdr hann sem leo. Margr basiliscus er ok þar ok hardla storir drekar. af huerra hǫfdi ok heila gimsteinar ut takaz. þar finnaz ok þessir steinar. iacinctus ok crisoprassus ok hit dyra cinnamomum. J Blalandi er ok su ein tiǫrn. at þeir likamir uerda sua biartir sem i hennar uatni uerda þuegnir. sem þeir se með hinu dygdugazta oleo laugadir ok litadir.

Tuenn eru bygd Blalǫnd. annat þat sem austaz er bygt ok næst þi sem solin kemr upp. annat er til uestrs i Mauritania. Vmframm þessar. iii. fyrr sagdar haalfur heimsins. sem fyrr nefndir synir Noa ok þeirra ættmenn ok afk ę mi skiptu medr ser. liggr hinn fiordi heimsins partr ok haalfa til sudrs odrum megin hins meira uthafsins. huerr er sakir yfiruættiss solar hita oss er með ǫllu ukunnighr. i huerri er heidnir menn sogdu. ok þo medr falsi ok hegoma. at þar bygdi andfætingar. Hinn heilagi ok hinn mikli Augustinus segir ok sannar sua með fulluligri skynsemd i þeirri bok er hann hefir gǫrt. ok heitir Augustinus de ciuitate dei. at engin iarðneskr madr ma þagat komaz or uarri byggiligri uerolldu sakir solar hita ok margrar annarrar umattuligrar ufæru. Enn i adra deilld er þat ollum monnum kunnigt. at allt mannkyn er fra Adam komit. ok allt hans afku ę mi hefir bygt þessar þrennar fyrr nefndar heimsins haalfur. medr þeim ollum laundum ok eyium utǫldum sem i nordrhaalfunni liggia ok monnum er her kunnigaz. Mauritania liggr næst uestr uid Hyspaniam. þar næst Numidia. þa þat land sem Cartaginensis heitir af borginni Cartagine. sem fyrr uar sagt. þa Getulia ok Ethiopia. ok eptir þat þeir stadir sem allir ero suidnir af solar bruna.