Bókastaðir

Her segir fra Adam ok Euo huersu hǫggormr kom til þeirra ok eggiadi þau til at briota moti gudi sealfum. Capitulum.

Huartueggia þeirra Adams ok hans husfru uaru medr ollu nauckuit utan alla skammfylling sem fyrr uar sagt. scolastica hystoria. Hugdu þau fyrir þa sauk ǫnguan hlut aa ser hylia þurfa. at þau kendu aungua þa girnd edr freistni medr ser. sem þau þyrfti at staudua. sua sem uær skammfyllumz eigi. huerr sem sér aa oss hǫfuð ok føtr. þiat utilheyrilig ok uuiðrku ę milig limanna hræring gǫrir þá skamfulliga. Ok sem smasueinar skammfyllaz eigi. þo at þeirra leyndarlimir see litnir eðr senir. þiat þeir kenna eigi af g ę tzku sins unga alldrs medr sér nǫckura skamfulligha ræringh. edr huar af mundu þau skammfyllaz segir hinn heilagi Augustinus. þar sem þau kendu eigi lǫghmaal i sinum limum gagnstadligt hugskotzins lǫgmaali. Merkti þess haattar þeirra nǫckleiki andarinnar skirleik ok einfalldleik.

Hǫggormrinn uar klokaztr ok slægaztr af ollum kuikendum. þeim er til beið aa iardriki ok guð hafði gert. þiat hann uar þegar samdægris fullr af fianda sem hann uar skapadr. Ok fyrir þann skylld at sua sem Lucifer uar brott rekinn af himneskri paradis. aufundadi hann manninum at uera i iardneskri paradis. uitandi þat at hann mundi þadan brott rekinn. ef hann gengi af guds bodordi. þa kom hann til konunnar i þeim einum hǫggormi sem hann hafdi meyiar aaseonu. eptir þi sem Beda prestr segir. þiat likir hlutir blidkaz af ser likum lutum. ok stod þa upp sem allir adrir ormar fyrir syndina sua sem madr. þiat hann uar i bǫluaninni lægðr ok nidradr. ok fyrir þi til hennar. at hann ottadiz at uera kendr af sinum suikum af karlmanninum. ok hann uissi hana ueykari ok uuitrari uera enn karlmanninn. ok ræri-di eitrormsins tungu ok þo uuitanda. sua sem hann hefir gǫrt medr odum monnum ok uitlausum. talandi sua til hennar. Fyrir hueria sauk baud gud yckr. at þit skylldit eigi eta af hueriu þi tréé sem her er i paradis. Fyrir þa sauk spurdi hann. at hann uilldi af hennar andsuǫrum mega finna sauk ok tildrátt at tala þat sem hann hafdi til hugat. sua sem ok uard. Hon suaradi. Af aauexti allra trea þeirra sem bidr i paradis skulum mit fødaz. er ockr likar. enn af þii tre ok þess aauexti sem stendr i midri paradis baud gud at mit skylldim eigi eta ok eigi þi nær koma. lettliga fyrir þa sauk at mit dæim eigi þar af. Ok efandi madr uikr higat ok þigat ok er i ǫngu ǫruggr. þa þottiz fiandinn ǫruggr at faa þat er hann uilldi. ok segir sua. Meðr engu moti munut (þit) deyia þar af. er hitt helldr sannara. at hann uilldi eigi ok fyrirmundi yckr fyrir aufundar sakir. at þit liktiz honum i uitzku ok uisdomi. þiat hann ueit at yck (u) r augu lukaz upp a þann dagh sem þit etit af þii. ok uerdit þit þa sua uis sem guð skyniandi bædi gott ok illt.

Nu af þi at konan uar metnaðargiǫrn. i þi er hon uilldi samlik-iaz uid gud af ormsins aaeggian. enn saa at treit uar fagrt ok lystiligt at lita. enn skildi af aatekning þess at þat mundi uera eigi sidr sætt at eta. tok þaa eitt epli af aauexti þess sama tress ok aat. ok gaf sidan bonda sinum þar af. eggiandi hann til at eta eigi sidr. Var hann henni þar um audsottr ok eptirlaatr. fyrir þi at sua sem hann saa. at hon dóó eigi þegar hon hafði etit eplit af þi tre. eptir þii sem hann skildi guds orð til uera. at hon mundi deyia þegar i stað. þa trudi hann. at hann hefdi þat til uarhygdar at eins talat ok hetingar. sem hann hafdi þeim daudanum ognat. aat þa af þeim sama aauexti. ok þegar i stad lukuz upp augu þeirra beggia. Huersu þa. utan af sealfra þeirra girnd sin i milli. upp aa þann haatt at þeim þotti nǫckleiki sins likama hardla liotr uera. sua sem þau kendu ok undirstodu at þau uaru nockuið. þiat þau haufdu adr medr ser natt-uruligar girndir ok ræringar sua hogliga stilltar ok stoðuadar medr sealfum ser. sem meðr ungum smásueinum fyrr enn nǫckurr girndar-innar gneisti k ę mi til þeirra. Varu þeirra leyndarlimir þeim upp aa sina natturu sua hægir ok eptirlaatir i alla staði sem hendr eðr føtr. Enn siþan er þau urdu uhlyðin sinum yfirboda. þat er skaparanum. þa kendu þau þegar nǫckura ræring þa i sinum leyndarlimum. sem þau skildu at i moti skynsemdinni ok andarinnar lǫgmaali uaru ok þau hǫfdu eigi fyrr kent. ok fyrir þi skammaðuz þau at uera nockuit. at þeim rærdiz þa uuidrk ę miligt at þeir limir uæri berir. huar af þeir heita sidan leyndarlimir. Adrir limir hafa sik eptir manzins boði ok bendingu utan þessir eigi. genesis. Gordu þau ser þa til hulningar litil klæði af fiktrea laufum. þiilikt sem stuttar brøkr. ok sua sem þau heyrdu gud drottins ord. sem hann for ok fluttiz eptir midian dag um paradis. þa faalu sik bodi Adamr ok hans husfru milli þeirra trea. sem uaru miok i midri paradis. at þau uyrði eigi fyrir gud drottins augum.

Her segir fra þi er gud rak Adam ok Euo ut af paradis ok hueria hann skipadi til geymslu lifstressins. Capitulum.

Eptir þetta kallaði gud Adam ok sagdi sua til hans fyrir skepnunnar embætti i manz mynd. eptir þij sem heilagr Augustinus (segir) i elliftu bok yfir Genesim. eigi sem uuitandi. helldr sem aasakandi ok skylldandi hann til at iata sina synd. Huar er þu Adam. þat hefir sua mikit at þyða. Se nu i hueria eymd ok uesolld þu ert uolltinn. scolastica hystoria. Fyrir þa sǫk uar karlmadrinn fyrri spurdr. at honum uar fyrri bodordit sett. ok hann skylldi þat konunni kunnight gǫra sem fyrr uar sagt. genesis. Hann suaradi. Ek heyrda þina rödd her i paradis. ok ottadiz ek fyrir þann skylld at ek uar nockuiðr. ok þi fal ek mik. Commestor. Hardla heimsklig andsuðr ok af mikilli uillu ok uantru. at maðrinn mundi fyrir nöckleikann gudi mislika. þar sem hann uar medr nöcleikinum skapadr. Ok þa sagdi gud sua til hans. Huerr sagdi þer at þu uærir nockuidr. nema þat er þu átz af þi tre. hueriu er ek baud þer at þu skylldir eigi eta. Seallldan edr alldrigi segir ofmetnaðarmadrinn. Ek misgerda. Adam suaradi ok. eigi sua sem litillatliga iatandi sina synd. helldr suarandi ok snuandi hana upp aa sina eiginkonu ok enn helldr upp aa sealfan skapara konunnar. ok sagdi sua. Kona su sem þu gaft mer til samlaghs. gaf mer af þi tre. ok aat ek. Augustinus. Eigi at eins sagdi hann. konan gaf mer. utan helldr lagði hann þat til þar meðr. at su kona sem þu gaft mer til samlags. rópandi sik eigi ne rægiandi um þat er hann hafdi samþyckz konunni. utan helldr kennandi henni sinn gløp eptir ofmetnadarmanna uuana. uilldi hann sua reyndar medr klokskap i lioði guði kenna þat er hann hafði misgǫrt. Reis þat upp ok rann af þeirri ofmetnaðar uillu ok uppsprettu. at hann misgordi sua. at hann uilldi uiðrlikiaz guði i þi. at uera freals ok lidugr af hans drottnan. þar sem hann er allra drottinn ok herra. genesis. Gud drottinn sagdi þa til konunnar. Fyrir hui gordir þu þetta. Hon svaradi. scolastica hystoria. eigi sua sem asakandi sealfa sik. helldr sua sem snuandi syndinni upp aa orminn. ok þo reyndar i hliodi upp aa ormsins skapara. ok sagdi. af genesi. Hǫggormrinn sueik mik ok aat ek fyrir þa sauk af trenu.

Scolastica hystoria. þa bannaði gud þeim ok bauluadi ok hóf af hǫggorminum. hafandi uidrk ę miliga skipan ok tǫlu medr oll þau sem uán uar. Hǫggormrinn misgǫrdi fyrst ok mest. þiat hann misgǫrdi i. iii. hlutum. Konan misgǫrði minnr enn hann enn meirr en karlmaðrinn. þiat hon misgordi i. ii. lutum. Hann misgǫrði minnr enn þau. Talaði gud þa til hǫggormsins. genesis. Bauluaðr muntu uera milli allra iarðarinnar kuikenda ok dyra. fyrir þa sauk at þu gorðir þetta. Yfir sealfs þins briost skalltu skrida enn føðaz medr iardarinnar molld alla þina lifdaga. Fullan fiandskap ok uuinattu man ek setia milli þin ok konunnar. milli þins afspringis ok hennar afku ę mis. Hon mun lemia þitt hǫfut. enn þu munt hennar hæli ok enn helldr afkuæmi umsaatir ueita. scolastica hystoria. Hǫggormrinn uar fyrir þann skylld eigi spurðr. at hann gǫrdi eigi mest fyrir sealfan sik. helldr mællti feandinn fyrir hann. Af þi at ormrinn misgerdi medr þrennum greinum. feck hann ok þrennar bǫluanir þar i mot. Fyrir þi at hann aufundadi manzins tign. uar honum sagt þar sem hann stod aðr rettr upp. yfir þitt eiginligt briost skalltu skrida. Enn þar i mot sem hann laug at manninum. uar hann ok i munninum pinadr. þa er honum uar sua sagt. meðr iardarinnar molld skalltu fædaz alla þina lifdaga. Enn fyrir þat er hann sueik manninn. uar honum sagt. uuinattu man ek setia milli þin ok konunnar. ok hon man lemia þitt hǫfuð. J þessum ordum syniz at konan hefir þa þegar angraz ok idraz af sinum gløp. er gud sagdi til ormsins. hon man lemia þitt hofuð. þiat hann geymir ok hirdir sua sitt hǫfud. sem þar at eins se driugum hans lif geymt i. Ok aa þa leið sem hatr ok uuinatta er millum hesta ok dyra þeirra er grifes heita. milli hunda ok uarga. sua er ok milli manzins ok eitrormsins. þiat sua sem ormsins eitr drepr manninn. sua ma þat uerda at fastanda manz raaki drepi eitrorminn. Ok af þi at þau bædi Adam ok hans husfru uaru nǫckuið. þa er hann sueik þau. þa ottaz nu eitrormrinn iafnan ok flyr nǫktan mann. enn ræðr aa þann sem klæddr er. Konan misgerdi meðr tuennum greinum. Um þat framm sem hon eggiadi sinn bonda at eta eplit ok afsakaði sik siþan. kennandi sina synd orminum ok enn helldr þeim sem orminn hafdi skapað. hon misgerdi medr ofmetnaði. þa er hon hugdiz ok uilldi uerda sua uitr sem guð. Ok þar i mot lægði gud hana. þa er hann sagdi sua. þinar eymdir ok uesalldir munu fiolgaz. ok undir bonda þins ualldi skalltu iafnan uera. Fyrir syndina uar hon ok skylldi honum hlydin uera medr einum saman k ę rleik ok elskhuga. enn siþan uard hon af skylldan ok skilmaala honum at uera hlyðin medr ótta ok hræðzlu. Ok fyrir þa sauk at hon misgordi etandi af tressins aauexti. uar hon æfinliga pinat i sealfrar sinnar aauexti ok afkuæmi. eptir þi sem gud taladi til hennar sua segiandi. Meðr sut ok saarleik mantu føda sunu þina ok born. Adam misgerdi mest i þi. er hann aat af tre þi sem honum uar fyrirbodit. Ok fyrir þa sǫk setti gud honum þa pinu þar i mot. at hann skylldi medr sealfs sins sueita ok erfidi afla ser føðu her aa iardriki. þa er hann sagdi sua til hans. af genesi. Fyrir þann skylld at þu hlyddir ordum konu þinnar ok aaeggian ok dirfdiz at eta af þi tre. hueriu er ok fyrirbaud at þu skylldir eta. er iorðin bóluad i uerki þinu. scolastica historia. þat er af þinni synd. fyrir huerrar skylld er iordin. su sem fyrri gerdi ok gaf ut af ser noga ok goda aauðxtu. man upp i fra þessu gefua seallg ę ta aauoxtu. ok þo eigi utan manzins starf ok erfidi. genesis. þiat alla þina lifdaga skalltu medr erfiði af henni fødaz. medr þorn ok klungr skal hon þer aauaxtaz ok groa. ok þo muntu iardarinnar gras eta. Sua sem hann segdi. i þessu skalltu ok skynlausum busmala likiaz. Medr sueita þinnar eiginnar aaseonu skalltu þer braud ok adra fødu faa. allt til þess er þu skallt aptr huerfa til iarðarinnar. þeirrar sómu sem þinn likami uar af tekinn. þiat þu ert dupt ok molld ok i þa sómu molld skalltu aptr huerfa. scolastica historia. þiat sua sem þu mundir ok mættir i þeim sama stétt stadit hafa. ef þu hefdir uiliat. sua muntu nu or annarri uesold æ huerfa ok falla i adra sem fliotanda uatn.

Speculum historiale. Eigi misgerdi Adam iafnmiok meðr þeirri aastundan etandi fyrr sagt epli. at hann girntiz upp aa guddominn sem konan. helldr lokkadiz hann eptir hennar aaeggian sua sem af nóckurum ofmiklum uinattu goðuilia ok eptirlæti. fyrir þi at hann ugdi at hon mundi stygguaz uidr. ef hann æti eigi eplit er hon bar honum. Augustinus. Ok uilldi fyrir þann skylld eigi er hon stygdiz þar af eðr rygdiz. at hann hugdi at hon mundi af þess haattar þeirra sundrþycki mikilligha þrá eðr med ollu helstrid fáá. Enn eigi leiddiz hennar lockan af likamsins girnd edr munud at þi sinni. huerrar er hann kendi eigi fyrr en hann hafdi etit eplit. helldr af nockurum ofmiklum ok uanstilltum uinattu k ę rleik. sem sagt uar. af huerium er þat uerdr ok ueitir optliga. at madrinn uinnr þat til. at uin hans uerdi honum eigi uuin. sem gudi er gagnstadligt. speculum hystoriale. Ok fyrir þi misgǫrdi hann upp aa tuenna grein. þa adra sem fyrr uar fra sagt. at hann bergdi aa bannadum aauexti. enn þa adra at hann afsakadi sik kennandi konunni sina sekt. Var konunni þi enn meiri ok fleiri pina sett. sem hon misgǫrði enn margfalldligarr. sem fyrr uar greint. Enn þo misgǫrdi karlmadrinn þungligarr upp aa þann haatt. þiat hann misgerði uisuitandi. þar sem hon uar lockad til medr lygiligum suikum. misgerandi þar fyrir meirr af nǫckurri uuitzku. Eigi at eins setti gud þeim pinu af þessarri tilskylldan i sealfum ser. sem heyra matti. utan ok i ollu þeirra afku ę mi. ok þar medr i allri syniligri skepnu. Ok enn þar medr hefði þau at sidurstu fengit heluitiss pinu. ef þau hefði eigi iðraz af sinum gløp ok fengit þar fyrir likn ok miskunn af guði. Enn fyrir þann skylld bannadi gud iðrðinni en eigi uatninu. at af hennar aauexti uard hit fyrsta lagabrot ok bannað uerk. þadan af er þat lesit af uarum lausnara. at hann aat fisk medan hann uar her i uerolldinni enn alldrigi kiðt.

De genesi. Adam sytandi þa afku ę missins uesold ok pinu. gaf sidan husfru sinni þat nafn at hon skylldi heita Eua. fyrir þa sauk at hann uissi hana modur allra lifandis manna mundu uera. Sua sem hann segdi þetta. Allir þeir menn munu segia e edr á. sem fædaz af Eua. þiat nyfætt sueinbarn byriar sinn grát medr á. en meybarn af e. Eua þydiz upp i uárt maal eymd edr ue. eptir þi sem Ysidorus segir. ma þar af marka ok undirstanda. at hann angradi þa þegar ok idradiz af sinum gløp. Let gud drottinn þa fyrir englanna þeonostu kyrtla af daudra kuikenda skinnum uerda gǫrua Adam ok Eue. synandi þeim sua mark scalfra þeirra daudleiks. Taladi þa heilog þrenning sin i milli. ella taladi gud til sinna heilagra engla. medr hirtanda edr harmanda manz rǫdd ok hætti sua segiandi. Se herna. Adam er nu uorðinn sua sem einn af oss skiliandi ok skyniandi bædi gott ok illt. huerr er oss skylldi likr hafa uerit meðr udaudleik. ef hann hefdi rettliga stadit. Fyrir þa sauk seait nu ok uidr uariz. at eigi beri sua til. at hann hafi sina hǫnd af lifstrenu sealfu takandi þar af. ok eti ok lifi sidan æfinligha. Rak gud hann þa sidan brott af sællifis paradis. ok let hann koma nidr aa þeim sama uelli edr eng Damasceno. af huerrar molldu hans likami uar tekinn ok gǫrr. at hann skylldi hana uinna ok erfida. ok þar sidan iarðadr uera meðr sinni husfru ok þeim fleirum sinum afkuæmissmonnum. sem ofarr meirr man heyraz mega.

Scolastica hystoria. þenna brottrekstr uarra fyrstu feðgina af fyrr sagdri paradis presenterar ok endrminniz heilog kirkia á osku-odinsdagh. þann tima sem hon strengir uti storglopamenn medr stridi af heilagri kirkiu. Herfiligt haarklædi gefr hon þeim i merking fyrir sagora skinnkyrtla. ǫsku gefr hon þeim i minningh þessarra orda. þu ert molld ok i molldina mant þu aptr huerfa. þat er ok sumra kirkna uani af tilskylldan þess uerks. at þeir bera brennandi kerti sua sem þeir er ū utreknir. i minningh þess at brennandi elldr uar tilsettr at ueria paradisum af tilskylldan þess uerks. er þau rettu sinar hendr til hins bannada eplis. þeir fara ok fra hinni fyrstu kirkiu til annarrar. ok eru þar eigi sidr dyrr aptrbyrgdar fyrir þeim. i merkingh þess at hinum uar fordum oll tilferd bannad til paradisum. þeir taka ok sina fodu eigi af bordi helldr af iorðu. þiat sua er sagt. Boluad er iorðin af þinu uerki. Engin segir þeim heilsanar-ordit Aue. þiat eigi uar þa enn umskipt nafnit Eue.

Þessi guds domr ok orskurdr syniz miok hardr. er hann lagdi þenna brottrekstr af paradiso medr fyrr sagdri hegnd ok pinu aa fyrr nefnd uaar fedgin. Enn þat er þo allt at eins rett sua sem oll onnur sealfs hans gord. þiat her medr tempradi hann miskunnsamliga þa pinu sem hann hafdi þeim sett. þiat þar sem þau skylldu æfuinliga medr uá ok uesold lifa. þa uar þeirra lif æ þi ueslara er þat uar lengra. ok sua sem þau hefdi bergt af lifstrénu. þa hefdi þau þi lengr uesol uerit sem þau hefdi lengr lifat. Ma þat eigi undarligt þickia edr otruligt. at þau bædi hefdi hardla lengi lifat. iafnual eptir þat er þau misgordu. ef þau hefdi etit af þi sama tre. medr þi at þær eyiar finnaz meðr lifandi monnum her i uárri byggiligri uerolldu. i huerium er menn deyia seint edr eigi. ok þar sem aa trea laufum. medr þeim þiodum er Seres heita. uerdr þilikt sem hy edr fiua. af huers aati er þeirra manna lif lengiz sem þar af eta. ok sua sem Alexander konungr skrifuaði til Aristotilem af kennimonnum solar ok tungls. at af epla aati fengi þeir langt lif. Nu sa sem hann uill þetta lygiligt kalla. þa lesi hann fyrri historiam scolasticam. en hann segi þetta þann logit hafa eðr diktat sem snarat hefir.

Genesis. Ok sem gud hafdi Adam brott rekit ok Euam brott af paradiso. þa skipadi hann þar fyrir til uerndar. ii. hluti. at engi mætti lifstrenu námunda koma. Cherubin er einn engill af þi engla fylki er cherubim heitir. setti hann moti fiandans aahlaupum enn elldinn moti manninum. huern er Moyses nefnir elldligt suerd ok snuanligt eðr brott tækilight. af þi sua. at þenna sama elld let gud bædi fra snuaz þann tima sem Enoch uar vppnuminn i fyrr nefnda paradis. ok sua þa er Helyas uar uppnuminn. [scolastica hystoria. Ef nockur spyr huat er saa elldr hafi ser til næringar. þa ma þi uel þar til suara. at nockur elldzins mynd er su. er eigi þarf nöckut efni ser til næringhar. sem sa er lesit er af i sogu hins heilaga Nicholai. af huerium er madr kennir hita. ef hann rettir hönd sina at honum. en brennr þo eigi. en þess hattar elldr brennir andana. eptir þi sem i skiluisum bokum finnz skrifuat.

Her segir fra þi er Kayn ok Abel uaru føddir ok Kain drap Abel brodur sinn. speculum historiale.

Adam ok Eua. sua sem truát er. gengu af guðs bodordum aa sealfum fyrsta degi sinnar skapanar. þat er a. vi ^ ta. degi heimsins i sealfri paradiso sem sagt uar nærr middegi. ok litlu sidarr aa niundu tid dags þess hins sama varu þau rekin ut af paradiso. Ok fyrir þi krossfestiz Kristr hinn nyi madr aa þeim sama deghi eptir mörg aar umlidin. þat uar aa. vi ^ ta. degi uiku hinn attanda kalendas aprilis aa settu tid dags. leysandi mannkynit af sekt þeirrar sömu syndar. Ok þa er hann saaladiz aa hinum heilagha krossi uid. ix ^ du. tið dagsins. lauk hann sealfr upp inngöngu paradisar illuirkianum.

Sem þau Adam ok Eua uaru brott rekin af paradiso i utlegd þessar ueralldar. þa leitadu þau til mannligrar hugganar. þiat þau foru meðr meydom af paradiso ok siðan komu þau samt likamligha. Nu aa fimtanda aari lifs Adam uar føddr Kain ok systir hans Kalmana. Enn eptir önnur. xv. aar føddiz honum Abel ok hans systir Delbora. scolastica hystoria. Enn sua sem Adam hafdi lifat. c. aara tiræil ok. xxx. aara. drap Kain Abel broður sinn. Syttu þau Adam ok Eua. c. aara tiræt eptir hans drap. þar til er þau gátu at eiga son þann er Seth het. eptir þi sem Petrus Commestor segir. Genesis segir. at hann hafdi. c. ok. xxx. aara er hann atti Seth. sem sidarr man heyraz. Sakir skundanar ok skammmælis lidr Moyses skiotliga um kynkuislir Adams. sua at hann getr ecki margra hans suna ok dølra. skundandi sua sinni frasögn til Abraham. fødur ebreskra manna.

Speculum historiale. Enn þat trua menn. at Adam hafi andliga lærda sunu sina at offra gudi tiundir ok frumfornir. Abel uar einn einfalldr madr ok meinlauss. ok af þi uilldi hann uera saudahirdir. Enn fyrir þann skylld at Kayn uar aagiarn ok aufundsiukr. þa pløgði hann fyrstr manna iordina sakir sinnar aagirni. Sua bar til eptir mǫrgh aar. at Kayn offradi gudi þat korn sem bitit uar ok fottrodit af þeim kuikendum sem uida gengu. enn hellt hinu ser sem betra uar. Enn Abel offradi gudi miolk ok þar medr þat sem honum uirðiz fægiligaz ok feitaz af frumburdum sinnar hiarðar. Ok af þi at hans lif ok hiarta likadi gudi uel. þa uaru hans fornir gudi þægiligar. ok þat gordi gud bert upp aa þann haatt. at logi kom or loptinu ok brendi þær. eptir þi sem uidara finnz at gud hafi þat birt i hinu forna lǫghmaali. Enn af þi at Kayn uar aufundsiukr ok illskeptr. þa aufundadi hann miok giptu ok gi ę tzku sins brodur. ok fyrir þa sauk at hans fornir uaru medr agirnd byriadar ok offradar likadu þær eigi gudi. de genesi. Ok þegar sem Kayn fann þat reiddiz hann storligha miok. qfundandi sua at þat matti sia upp aa sealfs hans aaseonu. at hinn yngri uar meira uirdr. Asakadi gud þa Kayn ok sagdi sua. Fyrir huern skylld reidiz þu ok synir þat i þinu yfirbragði. edr man eigi þin giðf þa þægiligh uera ok þu þar fyrir af mer ambun taka. ef þu hefir uel gǫrt. Hefir þu ok illa gert. þa mun syndin nær þer ok sealfs þins uilia uera ok fullu sealfræði. Skalltu ok hennar girnd ok fysi tempra mega aa hueria leid er þer likar. scolastica historia. Rettliga hafdi Kayn gudi offrat. enn urettligha hafdi hann sina offran diuiserat. fórnandi sealfan sik fiandanum. er miklu betri forn hefði uerit. ella fyrir þann skylld at hann hellt eptir hinu betra. enn offradi gudi þau ǫx sem hia uegum uáru fottrodin ok etin.

Genesis. Eptir þat taladi hann til brodur sins. Gǫngum ut aa uǫll. Ok sua sem þeir uaru badir samt aa einum akri. hliop Kayn upp i moti brodur sinum ok drap hann medr suikum aa þeim akri sem nu er borgin Damascum. þa taladi gud til Kayns. eigi sem uuitandi helldr aasakandi hann ok brigzlandi honum brodurdrápit. ok sagdi sua. Huar er þinn brodir Abel. Hann uilldi giarna fela sina synd ok gløp fyrir gudi. ok sagði sua. Ek ucit minn herra eigi. edr er ek nǫckut skipadr geymslumadr brodur mins. Eptir þat taladi gud til Kayns. sua sem hann fann at hann uilldi fela fyrir sealfum honum ok yfirhylma sitt uerk. Huat gordir þu. blods uthelling þins brodur kalladi til min af iǫrdinni ok gorir alkunniga þina gǫrd. þin gerd ok glæpr þarf ǫnguan aki ę rumann. fyrir þa sǫk at blodsins uthelling birtir hann audsyniliga. Nu fyrir þessa sǫk mantu bǫluadr uera yfir alla iǫrdina huer er til þess rymdi sik ok opnadi. at hon tok ok sualg þitt brodurblod af sealfs þins hendi. Eigi man hon gefa ne gðra sinn aauðxt þann tima sem þu hefir hana unnit ok erfidat. helldr man hon medr klungr ok þyrni gróa þer ok aauaxtaz. Sem einn uallari ok forflottamadr mantu iafnan uera [i uerolldinni. scolastica historia. Verduliga uar þessi Kayn bóluadr. huat er eigi uar uidr Adam gert. þiat sua sem hann uissi huilik pina fyrir hafdi komit hit fyrsta lögbrot. þa framdi hann eigi þi sidr brodurdrápit. Enn fyrir þa sauk at hann óttadiz. at dyr mundu rifa hann i sundr ok suelgia honum sidan. ef hann færi i brott fra odrum monnum. ella at menninir mundu drepa hann fyrir sinn hinn ogurliga glop. ef hann uæri hia þeim. þa auruilnadiz hann fordæmandi sealfan sik ok sagði sua. genesis. Meiri er minn glæpr ok illzka. enn ek mega neckura miskunn faa. Se. þu tekr mik brott af iardrikinu ok ifra þinni aaseonu. ok af þii man ek felaz ella fara aa iórduani sem eina uallari eðr forflotti. Huerr er mik finnr man mik drepa uilia. þetta taladi hann annatbuart af hræzlu ella fyrir þi at hann æskti þess at hann uæri skiott drepinn. þa taladi gud til hans sua segiandi. Meðr öngu moti man sua uerda. Ecki skalltu skiotliga deyia. helldr skal sa madr seaufalldliga pinaz. sem þik drepr Kayn ok frealsar þik sua af þessi uesolld ok erfidi. scolastica historia. Meðr annan skilning man saa huerr seaufalldliga pinaz sem Kayn drepr. þiat hann man meirr pinaz enn Kayn. fyrir þa sauk at nu er enn berligarr bannat manndrapit enn þa uar Kayn bannat. genesis. Lagdi gud þa eitt audkent mark upp aa Kayn. þat uar höfudskialfti sua sem af ridusótt. at [þar af skylldi allir uita. at hann uar fyrir sinn glæp af gudi pinaðr ok bannsettr ok umakligr sealfs hans miskunnar. ok þar medr at hann skylldi eigi af nokkurum þeim manni sem hann flydi drepinn uerða. Geck hann sidan brott af sealfs drottins augliti ok bygði austrhaalfu iardrikissins moti iarðnesku paradis sem utlagi ok forflotti.

Scolastica historia. Brottrekstr ok utlegd Kayns endrminniz heilög kirkia. bannsetiandi manndrapara einkannliga medr steyptum kertum ok ringdum klokkum. fyrir þann skylld at bædi hann ok þeir slöktu brædra sinna lif. Hinn uisi sagnamadr Josephus segir at hann rakz uiða ueralldar sua sem uallari medr sinni husfru Chalmana. ok eptir þat settiz hann i þeim stad sem Naydda er nefndr. ok gat ser þar syni. Hinn heilagi Jeronimus segir at hann hafi uerit aa þi landi er Nodh heitir ok bygt þar. [speculum hystoriale. Enn hann uar drepinn meðr atburð af Lamech. er hinn. viidi. uar af hans ættlegg. sem ofar meirr man sagt uerda. þiat hann framdi. vii. storsyndir. þat fyrst er hann skipti eigi rett til um offrit sem fyrr uar sagt. ok aufundadi broður sinn. vællti hann með suikum kallandi ut. ok drap hann. nitadi hann fyrir gudi sitt uerk medr mikilli ofdirfd. ok auruænti ser miskunnar. ok eigi gordi hann iðran þa er hann feck fyrdæming. Ok fyrir þi uar hann seaufalldliga pinadr. þat er allt i seaunda sinn afspringh. vard þat ok endir aa hans þess haattar pinum ok sua lifi.

Her segir af Kayn ok hans afspringi. genesis.

Kayn ok hans husfru Kalmana komu saman likamliga. ok gatu at eiga sun þann er Enoch het. Sidan gørdi hann eina borg aa Indialandi. ok gaf henni þilikt nafn sem syni sinum fyrr nefndum. scolastica historia. Hedan af er þat audsynt. at þann tima hafa uerit margir sterkir menn. þa sem Kayn kalladi saman. medr huerra fulltingi er hann smidadi þessa sømu borg. hueria er hann fyllti með einum saman fiolda sins afkuæmis. Sua segir Josephus. at hann afladi ser eigna ok audæfa medr raanum ok ofbelldi. leidandi menn ok lockandi til raananna ok at hafa rangar uagir ok mælikerolld. skiptandi sua medr sinni áeggian ok eptirdømum godra manna einfalldleik til slægdar ok skaðsamligs klokskapar. Hann setti fyrstr manna landa skipti ok iardar endimork ok muraði borgir. Ok fyrir þi at hann ottadiz þeirra manna ufrið. sem hann hafdi storum rangt gort. þa uarðueitti hann sik ok sina menn i storum borgum.

Speculum historiale. Sua segir heilagr Augustinus. at af þessum. ii. fyrstum sonum Adams. þat er Kayn ok Abel. høfdu uppraas tuær borgir. Ein heilagra manna su sem her aa iardriki er sua sem i utlegd ok bidr sua byggingar i himinriki. þessi er hin himneska Jherusalem. Annur er daudra manna ok fyrirdæmdra. þeirra sem her skipa sina borg ok bygð ok eiga ǫnga uan til eylifra fagnaða. þessi er andlig Babilon. Ok fyrir þi segiz kirkian eðr kristnin hafa uppraas af Abel. þiat hon hafdi eigi halldiz ubrigdiliga. ef hon segdiz af Adami hafa uppraas tekit. enn þi at illzka guds uuina tok i fyrstu i Kayn at ædaz moti guds helgum monnum. enn i Abel hofz ok þroadiz heilagt lif ok þolinmødi. Sua finnz ok skrifuat at fyrir þann skylld uar hinn uersti madr føddr fyrr enn hinn rettlati Abel. at i þi skylldi synt. at allt mannkyn fra Adam komit uar rettliga fyrirdømt. Ok þa er gud giorir þat medr sinni miskunn. at nóckurr af mannkyninu uerdr ualidr ker guds til eylifrar sæmdar. þa uerdr þat ecki af mannligri natturu. helldr ueitiz þat af gudligri miskunnsemd.

Fyrr sagðr Enoch gat at eiga þann son er het Yrach. Yrach gat þann son er het Manuel. Manuel gat þann son sem het Matusael. hans son var Lamech fyrr nefndr. er hinn seaundi uar i þann ættlegg af Adam ok einn hinn uesti maðr. þiat hann leiddi fyrstr inn ok byrjadi at bua medr. ii. konum ok þo systrum sin i milli. scolastica historia. Ok fyrir þann skylld gørdi hann bædi moti gudi ok natturu lǫgunum horandi. þiat i hinni fyrstu manzins skapan uar ein kona einum manni gør ok ætlut. Hafdi gud ok sua stadfastliga fyrir [Adams munn bodit ok aakuedit sem fyrr uar sagt. manu þau medr einum likam uera. En þessi Lamech tok ser. ii. systr til eiginkuenna. het ǫnnur Oda enn ǫnnur Sella. þessi Oda gat son medr nefndum Lamech ok het Jabel. hann fann fyrstr allra manna landtiolld at gǫra. til þess at bua uti i þeim ef likadi. hann gerdi ok fyrstr manna skipan ok grein aa sinni hiǫrd. ok greindi medr morkum ok einkunnum skiliandi brott færsaudi fra geitsaudum. einlita fra fleckottum. ok eptir aulldrum sem uetrgamla fra ellrum saudum. ok skildi giorla aa huerium timum þeirra brundr edr burðr uilldi uera. Hans brodir sammøddr het Jubal. er fann sǫnglist ok hlioda grein. er eyrnanna lystingh tilheyrir. at hirdanna starf skylldi þi lystiligra þickia. Hans brodir samfedr het Tubalcbayn. er fyrstr fann þa list at gora iarn ok smida þat ok gora annan málm meðr grǫft ok þeim oðrum hagleik. sem augun lystir at sea upp aa. þiat sua sem þeir brendu medr storum baalum ok elldum þyrna ok klungrotta iðrð. þa runnu málmædarnar sua sem beckir þar undan. ok sem þeir toku slaarnar edr spengrnar kolnadar upp. þa uaru þilikar myndir sua sem grafnar aa þeim. sem i þeim stǫdum edr lutum hǫfðu uerit er þær hǫfdu [legið. Ok þar meðr framdi hann frækiliga ok frammi hafdi fyrstr bardaga listir. genesis. Nu sem hann smidadi iarnit. ok hans brodir Jubal sat þar i hea glediandiz af hamarganginum ok þeirra hlioðan. sua sem hann heyrdi upp aa. þa hugleiddi hann af hǫgguanna mishliodan ok uirdi þar af samhliodan ok adrar hlioda-greinir til sǫnglistar ok allz strengleiks. þo at Girkir segi at Pytagoras hafi fundit þessa iþrott. Ok fyrir þann skylld at hann uissi. at Adam hafdi fyrir spaad. ii. hina stærstu doma. annan fyrir uatn ok annan fyrir elld. þa skrifadi hann þessa list. sem hann hafdi þaleidis fundit. upp á. ii. pilara. annan af tigli en annan af marmara. ok alla listina upp aa huarn þeirra. til þess at ef saa fyrirfæriz i flodinu sem af tiglinu uar gǫrr. þa skylldi sa halldaz sem af marmeranum uar gǫrr. k ę mi brunadomrinn ok fyrri framm. þa skylldi sa standa ok uidr halldaz sem medr tiglit [var giǫrr. Nu af þi at su fyrirdæming kom fyrri framm yfir mannkynit. sem af flodinu uard. þa finnz sua ritat i Josepho. at fyrr sagdr marmarapilarr standi enn ut aa Syrlandi. [speculum hystoriale. Systir fyrr nefndra brædra sammødd uidr Tubulchayn het Noemia. hon fann eigi sidr þa list at uefa klædi medr ymissligum hætti. Ok nær allar ueralldligar listir ok uisdomr. huart sem helldr er þat i handauerkum eðr bokfrødi til skemtanar ok foru ł tni. edr iafnuel þær listir er þiona mannligri naudsyn edr nytsemd. þa hafa fundiz af sunum þessarrar ueralldar at þi sem lesit er. þiat þess haattar listir sem manninum uaru eigi til andaligrar hialpar. attu finnaz medr þeirra studeran ok erfidi. sem eigi uaru synir eylifrar heilsu. Enn þo eru þær sǫmu listir [i sumu lagi bædi nytsamligar ok naudsynligar sunum liossins. Nu skylldadiz þetta starf upp aa þilika þessa heims menn. enn hinum uarðueitiz þo þar af aauoxtrinn sem guðs þionostumenn gǫraz.

Her segir fra þi er Lamech drap Chayn af tiluisan sueinsins ok sidan sueininn. ok fra ættum hǫfuðfeðra.

Fyrr nefndr Lamech uerandi frammsynn ok forspár um marga luti. ok fyrir þi uissi hann. at Kayn uar undir lagdr æfinliga pinu ok þat meðr at sealfum honum mundi þo til skylldaz enn meiri pina. taladi hann sua einn tima viðr sinar husfrur Odam ok Sellam upp aa spaamanz haatt. segiandi sua fra þeim lutum er ukomnir uaru sem [þa uæri framm komnir. Heyrit upp aa mitt maal badar husfrur minar ok geymit at minum orðum. þiat ek drap roskinn mann medr særingu ok ungan mann mer til blámanar. Þat er sua mikit at segia. at hann drap Kayn ok ungan mann mer til blámanar sagði hann. þiat þegar eptir lamdi hann til ulifiss hinn unga mann. sem sidarr mun sagt uerda. Ok enn sagdi hann sua. Kayns sekt ok synð man seaufalldliga pinaz. ok hegnaðr uerða. enn ek Lamech man seautugfalldliga hegndr uera. scolastica historia. þessi Lamech uar hinn mesti bogmaðr. ok sem hann hafdi langan alldr lifat. uard hann blindr badum augum. hafdi ser þa einn ungan mann fyrir augnasuein. sua sem hann for at ueida. hæfandi af hans tiluisan huat er hann uilldi. eigi sakir þess at þa uæri enn kiðt etit. þiat eigi uar mikill uani til þess fyrir Noa floð. helldr sakir lystugleiks ok skemtanar. ok at hann hefði skinn af þeim dyrum sem hann skaut. Nu sem Kayn leyndiz aa nðckurum tima milli þorna ok klungra. skaut Lamech hann til bana af sueinsins aauisan. ætlandi þo allt at eins at þar mundi dyr fyrir uera. Ok fyrir þa sauk at hann drap hann skiotandi af hins unga manz aauisan. þa reiddiz hann sua miok. at hann lamdi hann medr sinum boga til dauða. Kom þat þa fram sem Lamech hafdi fyrir sagt. at hann drap Kayn meðr saari. sua sem hann skaut hann. ok hinn unga mann meðr saarsins blaaman. þat uar sealfum honum til langæligrar fyrirdeming-ar. ok fyrir þi uar hans sekt þar seautugfalldligha pinað. Er þat sua skilianda upp aa eina grein milli fleiri annarra. at. lxx. ok. vii. menn. þeir sem hans bloð ok afku ę mi uaru. drucknuðu ok fyrirforuz i Noa flodi. Hans husfrur handladu hann opt illa ok uandzliga. huarf hann af þa er hann reiddiz. ok taladi sua til þeirra. at hann þyldi þetta allt fyrir þessi tuenn manndráp. Enn þo allt at eins hrædi hann þær ognandi þeim hegningu. sem hann taladi sua. Fyrir hueria sauk uilit þit drepa mik. vitit þat fyrir uist. at þungligarr ok hardligarr mun sa hegndr uerda er mik drepr. enn ek fyrir dráp ok dauda Kayns.