Bókastaðir

Her segir fra þi er gud skapadi fiska ok fugla. scolastica historia ok speculum historiale. Capitulum.

A fimta degi pryddi gud loptit medr fliugandum fuglum ok uatnit medr suimandum fiskum. takandi af uatninu efni til þessa huarstueggia. þiat uatnit snyz lettliga til loptzins sua sem þat þynniz. loptit snyz ok aa sǫmu leid auduelldliga til uatzins sua sem þat þykknar. Augustinus. Skulu þeir allir skynsamir menn. sem þessor ord ok atku ę di gǫra nockura hrøring edr efadsemd. þat ual mega uita. at hinir uisuztu menn þeir sem þess hattar hluti skoda ok skynia uanduirkliga. taka þetta hit þokufulla lopt ok hit uǫkumikla medr uǫtnuonum. sem fuglarnir fliuga i. þiat loptit þrǫnguiz sua ok þycknar af þeim uætum ok andargust sem upp leggr af ollu saman iǫrdunni ok uatninu. at þat þolir harǫla uel fuglanna flug. þar af uerda sua mikil dauggfaull um nǫtr. iafnuel at heidskirum uedrum. at grasit er aluátt af þeirri saumu daugg einni saman um morgininn. eptir þi sem uær megum sea sealfir. Sua finnz ok skrifat i hinum skiluisuztum bokum ok rǫksamligum ritningum. at þat fiall sem Olimpus heitir. ok stendr i þeirri haalfu Grecie sem heitir Macedonia. se sua yfiruættis hátt. at aa þess efztum hædum uerdi huarki sky ne uindr. fyrir þann skylld at þat er ǫllu þessu uætuloptinu hæra. i hueriu er fuglarnir fliuga. ok fyrir þa sauk segiz at þar fliugi eigi nockurr fugl. Enn þessa uard sua uist ok kunnigt gort. at þeir menn sem til þess uolduz ok uǫnduz aar fra aari at fara upp aa ofanuert þat sama fiall sakir nockurra sinna fornfæringa. eigi ueit ek huerra hellz segir hinn helgi Augustinus. þa skrifadu þeir nockura merkiliga luti uppi þar aa molldunni edr duptinu. hueria er þeir fundu meðr aullu uskadda annat aarit eptir sem þeir þar komu. Matti þat medr ǫngu moti uera. sem huerr skynsamr madr ma skilia. utan þar k ę mi huarki uindr ne uæta. Enn af þi at þar uar loptit miklu þunnara enn þeir mætti þat standaz sakir engis andargustz moti uana sinum ok natturu. þa baru þeir upp þannig meðr ser uáta suoppu ok logðu uidr nasirnar sealfum sér. at þaþan af tǫki þeir þykkara lopt ok likara sinum natturu uana. sogdu þeir sik eigi at einn fugl þar seeð hafa. Eigi segir siá hin skiluisligzta ok hin truanligzta skrift uskynsamliga at þi edr urettliga. eigi at eins fiska ok ǫnnur þau kuikendi sem i uotnum flytiaz utan ok iafnuel fliugandi fugla af uðtnumum fædz hafa. fyrir þa grein at þeir megu uel ok fagrliga um þetta loptit fliuga. sem af iarðarinnar ok hafsins uðkum ok uætum riss ok þykknar.

Af genesi. Gud sagdi þa sua. Leidi uqtnin ut af ser skridanda lifs anda kuikenda ok fliuganda fugla kyn undir festingarhimninum upp yfir iörðina. scolastica historia. Fyrir þann skylld eru fiskarnir her kalladir [skridlig kuikendi. at þann tima er þeir lengia sik suimandi i. uðtnum sem aakafligaz. flytiaz þeir þo at letiligarr yfir sin briost á uatninu. likara skridandum iardar kuikendum enn þeim er ganga. [Af þui orði villtiz miqk hinn visi Plato þann tima sem hann kom niðr a Egiptaland ok las þar bekr Moysi. at fliuganda fugla kyn leiddiz upp yfir iqrðina. Hugði hann at Moyses hefði þann skilning aa haft. at fliugandi fuglar ueri loptzens skraut ok pryði at eins niðri við iqrðina. enn goðer englar ok illir veri hinu efra loptinu til skrautz ok fegrðar. Enn þat er ekki sva. þiat goðer englar eru i himinriki sem fyrr var sagt. enn iller voru i brott keyrðer ok rekner i þetta hið þokufulla lopt. sialfum ser til eylifrar pinu enn ekki til nqkkurs skrautz eðr pryði. Genesis. Ok þa skapaði guð stora huali ok annan lifanda ok hræriligan fiska kyns anda. huat er uðtnin höfdu gefit ut af ser medr sinum eiginligum myndum. ok fliugandi fugla. huern medr sinu kyni. Gud sa at þetta uar ein god skepna. ok blezadi bædi fiskum ok fuglum sua segiandi. Uaxit þer ok fiölgiz ok fyllit seofarins uðtn. fiolgiz ok fuglarnir eigi sidr yfir alla iörðina. Vard sua aptann ok morginn ok lyktadiz hinn fimti dagr.

Her segir fra þi er gud skapadi lauf ok gras ok skryddi iordina medr allzkonar blómstrum ok kuikendum ferfættum. Capitulum.

A hinum setta degi pryddi gud iðrdina seinaz. sua sem eina af þeim fiorum fyrr nefndum höfutskepnum sem þungaz er oc lægz liggr. aullum hinum hærum halfum heimsins þat er himninum loptinu ok þar medr uatninu fyrri fagrliga skipadum ok skryddum. Skapadi hann aa þeima degi upp aa iorðina þrenn kuikenda kyn. eitt er alidyr. þat sem uqr kollum busmala. annat skridkuikendi. þridia aunnur ferfætt kuikendi sem uillidyr. Ok fyrir þa sauk at gud uissi fyrir at madrinn mundi syndaliga falla. þa skapadi hann buit honum til fæðu ok uidrhialpar optir komanda erfidi. þiat iumentum er upp aa norrænu ein hialpadar skepna. A þann sama dag skapadi hann ok manninn eigi sidr til at byggia uerolldina þessa heims. sua sem hann hafdi hana algort ok fagrliga prydda. gorandi hann af tueimr natturum. likaminn af iarðarinnar molldu samtengiandi honum skynsamligan lifs anda af öngu efni utan at eins medr sealfs sins almætti skapadan. Ok sem hann byriadi þessa dags uerk ok skapan sagdi hann sua. genesis. Leidi iörðin framm ok gefi ut af ser lifanda anda medr sinu kyni. busmala. skridkuikendi ok ferfætt kuikendi. huert sem eitt medr sinum eiginlighum myndum. Vard ok þegar i stadinum sua. at gud gordi öll iardarinnar skridkuikendi eptir sinu eigin kyni. Ok sem gud fadir saa at þetta uar ein god skepna. sagdi hann sua til sins s ę tu sunar ok heilags anda. Gorum u ę r manninn eptir uarri liking ok likneskiu. at hann se stiornari yfir siofar fiskum ok himinsins fuglum. ferfættum kuikendum ok aullu iarðrikinu. ok þar meðr ollu þi skridkuikendi sem nockura lifs ræring hefir i uerolldinni. Skapadi gud manninn eptir sealfs sins mynd ok likneskiu. skapadi hann bædi karlmann ok kuenmann. ok þo sidarr konuna sem ofarr meirr man heyraz mega.

Scolastica historia. Af þrennum lutum ma einkannligha merkia manzins tign ok uirðing. þat er hit fyrsta at eigi at eins uard hann i sinu kyni sem fyrri sagdir lutir: helldr ok iafnuel at hann er þar medr guds likneskia. fyrir þui at hann gaf honum einum skynsemdar skilning af öllum ueralldar kuikendum. Er likneskia heilagrar þrenningar medr þrifalldri grein ok skilning mannzins aund ok hugskot. þat er til minnis. til skynsemdar skilningar ok til uilia edr elskhuga. þiat þessir. iii. lutir eru ein ueran ok eitt lif medr huerium manni sem einum. sua sem. iii. personur eru i guds þrenningu fadir ok sonr ok heilagr andi. ok þær allar eru þo einn gud. þat er annat at hann uar skapadr medr stadfestri fyrirhugsan. þiat i odrum sinum uerkum baud gud at eins. ok uurdu þeir lutir. enn i þessu sögdu guds personur fadir ok sonr ok heilagr andi sua fyrirhugsandi ok stadfestandi sin i milli. Gorum uær manninn. þat er hit þridia manzins tign ok forprisan. at hann uar skapadr herra ok sua sem konungr allra iardneskra kuikenda. ok at þau skylldu honum til klædnadar ok fædu ok til erfuidis lettis ok til uidrhialpar. sidan er hann hafdi misgert. þiat fyrir syndina gaf gud bædi manninum ok odrum kuikendum iardarinnar aauðxtu til födu. ok þi at iordin leiddi þa ǫnguan lut ufrean ut af ser edr skadsamligan. Enn þessarrar drottnanar misti hann af syndarinnar tilskylldan. bædi yfir hinum størstum kuikendum ok hinum smærstum. yfir hinum stærstum sua sem leonum. til þess at hann uiti ok uidrkenniz at hann hefir latit sitt ualld ok drottnan yfir þeim. enn yfir hinum smæstum sem flugnum. til þess at hann skili ok undirstandi þar af huersu uanmegn ok herfiligr hann er þar af uordinn. yfir medalkuikendunum hefir hann enn ualld séér til hugganar. ok at hann uiti þadan af at hann hafdi sua fyrir syndina yfuir odrum sem þessum.

Speculum historiale. Medr þeirri hinni fyrstu ok hinni fremstu fyrr sagdri heilagrar þrenningar likneskiu sem manzins hugskoti er. i huerri er hann samlikiz gudi meðr heilagum englum. berr madrinn ok guds liking einkannliga i. v. lutum. Hin fyrsta er su drottnanar rǫksemd ok ualld sem i fyrstunni uar honum ueitt. þiat sua sem gud er allra luta drottinn ok herra. himneskra ok iardneskra ok þeirra sem i heluiti eru. aa þa leid uar madrinn sem drottnari ok herra yfir skipadr eigi at eins fyrr sǫgdum kuikendum utan ok þar medr allri þessa heims ueralldar bygd. sem fyrr uar sagt. Annat er upphafsins rǫksemd. þiat aa þann haatt sem gud er upphaf allra luta fyrir sina skapan. sua er Adám allra manna upphaf ok fyrstr fyrir getnadarins skylld. þat er hit þridia at sua sem nǫckurir hlutir eru samkuæmiligir milli guds ok annarra hluta. sua kemr ok mart saman medr manninum ok audrum ueralldligum lutum. ok þaþan af kallaz hann minni heimr. þat er hit fiorda at sua sem gud er allra luta endalykt. sua er madrinn ok sidarst eptir natturu skipaninni. þiat hann var seinaz skapadr. þo at hann uæri allra iardligra hluta fyrstr ok fremztr eptir skynsemdar skipan. þat er hit. vta. at sua sem gud er hueruetna allr medr sinn almatt i hinum meira heimi. sua er aundin i sinum minna heimi þat er i ollum likamsins limum medr huerium sem einum ueralldligum manni. Madrinn medr sinni skynsemd er eigi þaleidis skapadr lutr ok nidrleitr sem skynlaus kuikendi. er hans likams uǫxtr rettr formeradr upp til himinsins sua sem scalfan hann aaminnandi. at hann hafi aa þann haatt sin hugskotz augu ok skilningaruit til himneskra hluta. sem hans likamligh augu skilningaruit ok aaseona ueit upp til himinsins. Hann uar ok þa litlu stund sem hann stod i þeirri meinleysiss stett. ok skylldi æfinliga uerit hafa. utan alla piniliga angist. ef hann hefdi eigi misgort. þiat honum skylldi huarki hungr ne þorsti. eigi kuldi ne hiti. eigi erfidi ne nockurs háttar krankleiki angrat hafa. Eigi hefdi hann ok þurfat likams dauðann at ottaz. þiat lifandiss likaminum skylldi hann flutz hafa til eilifrar dyrdar. Eigi hefdi hann ok þurftklædnat at hafa. ok þo hefdi hann þar af óngua skamfylling fengit. þiat engan kendi hann þa uera sinn leyndarlim. helldr enn hofudit hendr edr føtr. Madrinn hefdi þa getinn uerit utan alla synd ok suiuirdu. enn føddr utan allrar sutar ok sárleiks.

Ok eptir þat er gud hafdi sua skapat þau. blezadi hann þeim ok sagdi sua. genesis. Vaxit þit ok fiölgiz ok fyllit iordina ok stiornit henni. Drottnit ok siofarins fiskum himinsins fuglum ok ollum þeim kuikendum sem røraz aa iardriki. af scolastica hystoria. þar sem gud sagdi sua. Vaxit þit ok fiölgiz. huat er eigi matti uerda utan þeirra samblandan. þa skapadi hann hiuskap milli karlmanz ok konu. huar af er þeir uillumenn eru af sinni sögn aptrsettir ok suiuirdir. sem þat sögdu at sambud milli karlmanz ok konu mætti alldrigin uerda utan synd ok saalu haaska. Augustinus. Varu þeir menn ok er þess spurdu. huersu madrinn hafdi nockut ualld yfir dyrum fiskum edr fuglum ok ollum audrum daudligum kuikendum. medr þui at uǫr seam mennina af mörgum dyrum drepna uerda ok marga fugla þa oss mein göra. sem uer uilldim feginsamliga fordaz ella giarnsamliga gripa þa ok faam þat eigi gert. huersu tökum uǫr at þi ualld yfir þilikum lutum. Medr fyrstu grein ma þi þeim uel suara. at þeir uillazst mikilliga þar sem þeir hugleida eigi manzins stett. huersu hann fordæmdiz medr daudleik þessa lidanda lifs eptir syndina. tyndi sua ok misti þess algörleiks. sem hann uar skapadr til guds likneskiu. Nu ef manzins fyrdømingar stettr eflir ok orkar sua miklu. at hann styri ok stiorni sua mörgum kuikendum sem busmalinn er edr enn fleirum odrum. þo at hann megi sakir likamsins breyskleiks af mörgum dyrum drepinn uerda. þa ma hann af öngum þeim þo tamidr edr tempradr uerda. Enn sua morg ok mikils háttar dyr sem hann temr. huat er af hans riki þa hugsanda. þi sem honum endrnyiadum ok frealsadum er af gudi fyrir heitit. J adra deilld eru oll kuikendi manninum undir lagin. eigi fyrir likamsins skylld utan helldr fyrir þá skynsemd ok skilning sem uær høfum ok þau hafa eigi. þo at lik-aminn uarr séé iafnual sua gørr ok uordinn sik. at hann syni þat aa sealfum ser. at [ver sém betri enn onnur kuikendi. ok fyrir þa grein gudi likir. þiat manzins likamr at eins er rettr skapadr ok upp-reistr til himins sem fyrr uar sagt.

Genesis. Ok enn taladi gud til þeirra. Se herna. at ek gaf yckr huert sem eitt gras beranda sitt saað. ok annan eiginligan aauoxt yfir alla iordina. ok aull þau tre sem i ser hafa saad ok freo sins eigin kyns. at þeir lutir se yckr til fædiss ok uidrlifiss ok aullum iardarinnar kuikendum. aullum himinsins fuglum eigi sidr. ok aullum þeim iardneskum lutum sem røraz megu ok lifs andi er medr. ok þau megi þar af fodaz. Ok þetta uard allt sem hann baud. Sa gud alla þa hluti sem hann hafdi gort. ok uoru hardla godir. ok uard sua aptann ok morginn ok lyktadiz hinn setti dagr. Augustinus. þeir menn er þess spyria. fyrir hueria grein er gud gordi sua morg þau kuikendi. huart sem helldr i sio edr aa landi. sem manninum eru þi sidr naudsynlig edr nytsamligh. at morgh af þeim eru honum helldr miok brædiligh ok haskasamligh. þa skilia eigi ne undirstanda. huersu allir lutir eru skaparanum fagrir ok fægiligir. þeim sem alla þa hefir ok nytir til at drottna ok stiorna þar medr allri sinni skepnu. huerri er hann drottnar medr hinu haleitazta logmaali. Ef sua berr til. at einn uuitr madr gengr inn i nockurs forbags manz hus edr smidiu. þar sem hann flytr fram sina orku. þa sér hann morg þau tol ok tæki. sem hann ueit alldrigi til huers skulu edr fyrir huers skylld þau eru gor. ok hyggr þau unyt ok til engiss hæf. ef hann er miok uuitr madr. Einkannliga ok ef hann er uforsiall. hefir fallit i einnhuern ofn edr hefir sært sik medr nockuru iaarni huossu þij sem hea smidnum hefuir legit. sua sem hann handlar þat uuarliga. þa ætlar hann ok hyggr marga luti þar liggiandi miok meinsamliga ok skaðsamligha uera. huerra naudzyn ok nytsemd er smidrinn ueit hardla uel. ok fyrir þi spottar hann dárar hins uuitzku. ok gefr ser ecki uætta um hans uuitrleik ok uuidrkiæmiligh ord. fremiandi sina idn ok orku fasta fari sua sem hann hefir adr ætlat. Ok þo eru margir menn sua uuitrir ok heimskir. at þa luti sem þeir uita eigi meðr manninum einshuerium smid til huers þeir eru hæfir ok nytir. þora þeir eigi at lasta. helldr trua þeir þa nauzunlega ok til nøkkurra nytsemða giorfa vera þegar sem þeir sia þa. enn þeir þora marga þa luti at lasta ok lyta i þessarri uerolldu. huerrar skapari ok aeitari almattigr gud er. sem þeir uita eigi fyrir huern skylld skapaðir eru. uilia þeir sua i uerkum ok smiduælum almattigs guðs hofudsmids allra luta ok hans hagleiks tolum synaz þat uita sem þeir uita medr ongu moti. Ek iatir ok uel uidr gengr seghir hinn heilagi Augustinus. at ek ueit eigi fyrir huern skylld myss ok madkar flugur ok froskar eru skapaðir. ok þo séér ek allt at eins oll kuikendi i sinu kyni fogr uera eigi sidr. þo at morg af þeim syniz meinsamligh uera bædi ok oss motstaðlig sakir synda uarra. Eigi hugleidir ek sua nokkurs kyns kuikendi edr sér likam edr limu segir hann. at ek finni þar eigi matéér ok mælingar skilrikis tolur ok skipanir til sæmiligs sama ok samþycktar eininar samankoma. Eigi fær ek ok skilit. huadan af þessir lutir allir munu til koma. utan af þeirri hinni hæstu mælingu skipan ok tolu sem i sealfri usundrskiptiligri ok eylifri guds tign eru ok saman standa. af huerium er þat er hardla uidrkæmiligt ok sannliga skrifat. at hann skipar alla luti meðr uág matéér ok mælingu. Aull ueralldarinnar kuikendi eru manninum annat huart nytsamligh. ella skíæð ok skadsamlig. ella i þridia stad huarki medr ne moti. Af nytsamlighum þarf eigi at spyria ne segia fyrir hueria sok er þau uaru skapað. Af skadsamligum lutum pinumz ugr. fremiumz edr ræðumz. til þess at uær of elskim eigi ne fysumz of miok upp aa þetta lidanda lif. sem morgum háskasamlighum lutum er ladit ok undirgefit. helldr elskim ugr ok girnumz upp aa annat lifit. þat sem miklu er betra. þar sem hinn hæsti fridr ok farsælld er. kaupim þat ok uerdskylldim medr milldleiks uerkum. Madrinn pinaz ok miok. þa er hann uerdr meiddr ok skaddr medr nockuru moti af þeim edr ottaz at uerda meiddr. þiat otti ok hrædzla er harðla mikil pina. huar af er hann ma hialpsamliga hirtaz. sua sem hann ser þessa luti fyrir sakir synda sinna ser til hafa fallit. þar af ma hann ok mikilligha læraz sua at ottaz ok undraz guds uerk. Ok sem hann séér ok hugleidir hina minztu luti sér mega mein gora. þa endrminniz hann sins breyskleiks. huar af er hann mætti ok ætti einkannliga at lægiaz ok litillætaz. Vurdu þau fyrir þessa grein manninum skadsamlig eptir syndina. at þar af pinadiz hann hirtiz ok lærdiz. þar sem þau varu miok hoguær skapað i fyrstunni fyrir syndina. Morgh af þeim uerda ok odrum at skada. huer er ecki pinaz þaaleidis þar af sem madrinn. ok eigi hirtaz þau ne læraz. Af þessum dæmum ma madrinn enn eigi sidr læraz ef hann hugsar sik um. Nockur af þeim eru sua skapad. at þau skulu odrum kuikendum uera til fædu ok uidrlifiss. En til huers at uær grafimz eptir greinum af þeim kuikendum sem huarki eru medr oss ne i moti segir Augustinus. Mislikar þer madr þat at þau stoda þer ecki ne stetta. þa lat þer þat lika at þau meina þer ecki uætta.

Scolastica historia. Af hinum minztum kuikendum. þeim sem af daudra kuikenda likǫmum edr uandzligum uætum. daligum [tream edr dygdarlausum grǫsum eru uǫn at fødaz. hefir umrøda uerit manna i milli. huart þau rynni þa þegar upp sua sem ǫnnur kuikendi. Enn þar til er su orlausn gefin. at þau sem eigi fødaz af nockurri spellan edr skadsemd uurdu þa þegar. enn þau sem af einum ok odrum spelladum lutum fødaz. runnu af þeim sǫmum upp eptir syndina. þess ma ok einnhuerr lettliga spyria. fyrir huern skylld er gud gaf manninum fædzlu fyrir syndina til uidrlifis. þar sem hann uar þa udaudligr. En þat uar fyrir þa sauk at sa udaudleikr sem hann uar skapadr med. uar medr fødzlu nærandi ok stydiandi. ok eigi þar um medr þeim hætti sem hinn er ukominn er. huerr er ongarrar fødu þarf edr þess háttar næringar. þiat i hinum fyrra matti madrinn þat at deyia eigi. enn i hinum sidarra ma hann eigi deyia.

Her segir huersu uidrlikiz. vii. daga uerk almattigs guds uidr. vii. alldra heimsins.

Himinn ok iǫrd uaru nu algǫr. ok oll þeirra fegrd ok prydi fylldi gud ok lyktadi. þat er sua mikit at hann syndi fullgort uera sitt uerk aa hinum. viida. degi. ok huilldiz aa honum af aullu þi uerki. sem hann hafdi þa gort ok framit. eigi sua sem af nockurri mødu. helldr af lettandi sinni fyrr sagdri skipan ok gǫrd aa þeim sama deghi. þiat guð hafði þa skapad efni til allra likamligra luta ok saalna. þeirra sem hann skapadi sidan hueria aa sinum skapanar tima. Hafdi hann nu framit ok algort þessi. vi. daga uerk medr fyrr sagdri skapan skipan ok skyringu. Meðr skapan aa hinum fyrsta degi sua sem hann framdi sina skapan af ǫngu efni. ok medr skipan þa er hann skipadi liosit fra myrkrinu. medr skipan edr sundrskiptingu aa ǫdrum ok hinum þridia. enn medr skreyting aa. iii. hinum sidarstum.

Augustinus. J þeim ordum sem Moyses segir at gud huilldiz aa hinum. viida. deghi af þeim sinum hardla godum uerkum sem hann hafdi gort. ma ok eigi sidr medr andaligum skilninghi ok skyrum merkiaz uár eptirkomandi huilld. þa sem hann man oss gefa af ollum uarum uerkum. ef uær hǫfum þau god gǫrt. þiat ǫll uár god uerk er honum at kenna ok eigna. sem oss eggiar til godgǫrninganna ok medr þeim tekr. synir oss sannleiksins ueg. lockar oss ok leidir til þess at u ę r gangim hann. gefr oss þar til efni ok orku. at u ę r fyllim þat medr frammku ę md sem hann bydr oss. Enn þat er inn uirduligha hugleidanda segir Augustinus. fyrir hueria skynsemd þessi huilld ueitiz aa hinum.. viida. deghi. Hann suarar ser sealfr ok segir. at hann seer. vi. alldra uinnufulla um allan texta gudligra ritninga. sua sem greinda medr sinum eiginligum endimǫrkum. til þess at huilldin ueitiz aa hinum. viida. Ok fyrir þi segir hann þa sǫmu alldra. vi. hafa mynd ok merking þessarra. vi. daga. aa huerium er gud gǫrdi þa fyrr sagda luti sem scriptin skyrir ok nu var fra sagt.

Manndomsins upphaf. sua sem madrinn tokh at neyta ok niota þessa ueralldar lioss i paradiso. samuirdiz uel ok uidrku ę miliga hinum fyrsta degi. aa huerium er gud gerdi liosit. þessi alldr ma ok sua takaz sem hin yngzta barnæska allrar þessar ueralldar. Hans lengd uar fra Adami til Noa flods. ok þat sama flod uard sua sem aptann þessa dags eðr heimsalldrs. þiat uárr hinn yngzti barndomr. fra þi er madrinn er føddr ok til þess er hann er. vii. uetra gamall. eydiz ok af máaz sua sem i uminnis ok gleymsku flodi.

Annarr alldr meðr sinn morgin byriaz eptir flodit af Noa ok er til Abrahams æfi. Samuirdiz hann uel ok likiz audrum deginum. aa huerium er festingarhiminninn uar skapadr milli nedri uatnanna ok efri. Sua uard ðrkin ok Noa af sinum monnum sterk ok stadligh festingh milli þeirra nedri uatna. sem hon fluttiz i. ok þeirra hinna efri sem ofan rigndi at henni. þessi alldr fyrir uerdr sik eigi af flødinni. þiat annarr manzins alldr sueindomrinn. fra þi er hann er. vii. uetra ok til þess er hann er. xiiii. uetra gamall. þuæz eigi ne fellr iafngiarna medr nockurri gleymsku or hans minni sem hinn fyrsti. þiat uær munum þat sem u ę r uárum smásueinar. enn neppiliga edr eigi þat er uer uárum smábǫrn. Tungna skiptit ok þeirra neyking sem gǫrdu stǫpulinn Babel uar aptann þessa heimsalldrs. Eigi gat þessi helldr guds lyd en hinn fyrri. þiat annarr manzins alldr er umuguligr afspringh at geta.

Hins þridia heimsalldrs morginn byreadiz af Abraham. hæfir hann hardla uidrkæmiliga hinum þridia manzalldrinum. fra þi er hann er. xiiii. uetra. ok hann hefir. viii. uetr um tuitugt. þiat sa alldr er uel meginn ok mattugr afspring at geta. Hann samuirdiz ok hardla ual ok uidrkumiliga hinum þridia deghinum. aa huerium er iðrdin uar i brott skipt ok fraskila gðr uðtnunum. fyrir þann skylld at aa þeima heimsalldri greindiz guds lydr ok fraskila gðrdiz þeim hinum mikla heidinna þeoda hegoma ok uaandu uillu fyrir truarinnar fedr hinn aag ę ta Abraham. sem þeir i uðfduz medr margskonar skyrsilighum skurdgoda blotum sua sem j hrædiligum ok vstaðleghum vazens vindbárum. ok enn helldr sem i hr ę ðilegum hafbaarum ok sterkum brimstormum. frealsadiz guds lydr þa ok fra skildiz upp aa þann haatt þessarri þeirra uantru. sem iordin af uðtnunum þann tima sem hon birtiz ok þurrlendit syndiz. Girntiz hann þa ok þyrsti þaleidis himneska skur gudligra bodorda dyrkandi einn saman ok lifanda gud. sem su iðrd matuliga dogguad sem sidan mundi fagran frykt ok nytsamligha aauðxtu heilagra ritninga hðfudfedra ok spamanna gefa megha. Fyrir þi taladi gud sua til Abrahams. Margra þioda feþr skipadi ek þik. þessi alldr uanz allt til daga Dauids. Var hans aptann i syndaligum lifnadi Saul konungs. ok ferligum framferdum þess folks sem undir hans stiornan uar.

Þaþan byriadiz hins fiorda heimsalldrs morginn af hinum fræga konungi Dauid. Hann er ok likr hinum fiorda manzalldrinum. þeim sem er fra þi er hann hefir. viii. uetr ok tuitugt ok framm til þess sem hann er fimtðgr. Rikir saa alldr roskinleiksins sæmiliga millum annarra alldranna. ok er hann fastligt ok frygdarsamligt. sterkt ok stadfastligt skart ok skraut allra annarra alldranna. ok fyrir þa sauk samuirdiz hann heiðrs uel ok fagrliga hinum fiorda deghinum. aa huerium er himintunglin uaru ger i festingarhimninum. edr huat megi biartligarr ok auðsyniligarr merkia heidr ok birti konungligs rikis ok þann lyd sem honum er uel hlydinn enn solarinnar fegrð ok forprisan. tunglsins birti merkir sealfa synagogam. stiornurnar hennar hðfdingia. ok alla luti sua grunduallada ok stadfesta i rikis stiorn sem stiornur i festingarhimni. Aptann þessa heimsalldrs uard aa æfi hinna sidarri konunga. huár fyrir ebreskra manna þiod uar hertekin ok i þrældom rekin.

Hins fimta alldrs morginn uar hin mikla herleiding i Babilonem.

Var hann eigi ulikr þeim luta manzins alldrs ok æfi. sem honum þyngiz ok honum hallar af roskinleikinum til ellinnar. hann kallaz i bekinni þungleika alldr. hann er fra þi er madrinn er fimtugr ok til þess er hann er seaurædr. ok se þo enn eigi sealfr ellidomrinn kominn. A þessum alldri halladiz aa þa leid rikiss stiorn ok stadfesta meðr Gydingha folki. sem madrinn þann tima sem hann liðr af roskinleikiaum til ellidomsins. Hans lengd uar af nefndum tima til hegatburdar uars herra Jesu Kristi. Samuirdiz hann uel hinum. vta. deginum. aa huerium er fiskar ok fuglar uaru skapadir. fyrir þann skylld at Judar toku þa uidr at hafaz milli heidinna þioda sua sem i seofar haska. ok at hafa uuisligha tru ok ustadfasta sem fliugandi fuglar renna ok reika hegat ok þegat. Varu þar ok uissuliga storir hualir. þar eru þeir sterkir ok stadfastir menn. sem giarnari uilldu ok uel mattu helldr stiorna ser ok odrum i uerallldarinnar bylgium ok baarum enn þiona edr i þræIdom leggiaz i þeirri herleidingu. þiat þeir uurðu medr engiss kyns otta qdr rœzlu til skurdgoða blotz edr nockurrar annarrar uillu ok uantru leiddir edr lockadir. þat er geymanda er guð blezadi þessum kuikendum ok sagdi sua. Vaxit þer ok fiolgiz. fyllit seofarins uðtn. enn fuglarnir fiolgiz yfir iordina. þiat Gydinga þiod freouadiz ok fiðlgaðiz harðla mikit upp fra þeim tima sem hon dreifdiz millum heidinna þioða. þessa alldrsins aptann uard þat hit mikla ok hit margfallda syndafang meðr Gydinga folki. er þeir voru sua blindaðer. at þeir kendu eigi uárn herra Jesum Kristum til sin komanda higat i uerolldina.

Hins setta alldrs morgim byriaz ok hefz af gudspiallzins predican fyrir lausnara uaarn Jesum Kristum. Er hann eptir þi sem uerolldinni sealfri til heyrir þeim luta mannzins æfi likaztr. sem hans gamall ellidomr birtiz ok audsyniz. A þessum hinum. vita. heimsins alldrinum lamdiz storliga miok ok nidr lagðiz þat hit likamligha ok hit uerailldligha riki Juda. aa huerium er þeirra musteri uar nidr brotit ok þeirra fornfæringar eyddar ok unyttar. ok su þiod er driugum komin at endalykt lifsins. eptir þi sem rikissins afli ok orku heyrir til. A þessum alldri fæddiz þa nyr madr sua sem i ellidomi hins gamla manz. saa sem nu lifir andliga. A hinum. vita. degi uard maðrinn til guds likneskiu ok likingar. Ok aa þessum hinum. vita. heimsalldri fæddiz uaarr herra hegat i heim likamliga. af huerium er spamadrinn segir sua. Madr er hann ok huerr man kenna hann. Ok sua sem aa þeim deghi uard bædi karlmadr ok kona. medr þeima hætti er aa þessum alldri Jesus Kristus ok hans kristni. A þeim degi var madrinn upp aa þann haatt yfir skapaðr busmǫlum hǫggormum ok himinsins fuglum. sem Kristr styrir ok stiornar þeim hugskotum aa þessum alldri sem honum goraz hlydin ok til hans kristni koma ok kriupa. huart sem þat er helldr af heidnum þioðum eðr Gyðinga folki. til þess at þeir temiz ok tempriz af sealfum honum. edr huat manna sem þeir eru er hoguærir gǫraz ok honum hlydnir. huart sem þeir hafa fyrir likams fystum of gefnir uerit sem busmalar. edr hafa þeir i myrkra poku sua sem i uillu eðr nǫckurri uantru uafdir ok blindadir uerit sem eitrormar. edr hafa þeir ofmetnadar fullir uerit ok frammgiarnir sem fliugandi fuglar. Biðium nu þess gud at sa ueralldarinnar timi. sem er sua sem aptann þessa heims alldrs. taki oss eigi ne beri aa uára lifdaga. þiat þat er ueralldarinnar endalykt ok timar Antikristi. af huerium er gud segir. Hyggr þu eðr ætlar at mannzins son mun nǫckura tru finna aa iardriki þann tima sem hann hefir komit.

Eptir þenna aptan man morginn koma. sua sem sealfr gud man hegat koma meðr sinni signadu birti. þa manu þeir huilaz af aullum sinum uerkum medr Jesu Kristo. sem alaz af hans eptirdœmum (ok) hafa god uerk gǫrt. þiat eptir þilik dœmi er ollum godum monnum huilldin uæntandi aa hinum. vii. deginum. þat er aa hinum. viida. heimsalldrinum. þeim er ǫngan hefir aptaninn. Vǫnti huerr sem einn goðr madr seer at þi eylifrar dyrdar eptir hardla god. vi. dagha uerk. þat er eptir. vi. daga umlidna. ok skili sua huat er þat hefir at þyda. er gud huilldiz aa hinum. viida. deghinum af aullum sinum uerkum. þiat sealfr hann uinnr meðr oss alla þa goða hluti sem u ę r gǫrum. ok af þi er þat rettliga sagt at hann huiliz. þiat eptir ǫll þessi uerk mun hann oss meðr sealfum ser æfinliga huilld ueita.

De genesi. Blezadi gud þa hinn. viida. daghinn ok helgadi hann. þat er sua at skilia. at hann skapadi at saa dagr u ę ri haleitr ok heilagr halldinn. þiat aa honum letti hann af aullu uerki sinu. þi sem hann hafdi þa skapat. scolastica historia. þar sem segir at gud huilldiz aa hinum. viida. degi af ollu þi uerki sem hann hafdi fyllt ok framit. þa téez ok syniz þat uerkit sem hann hafdi þa enn eigi gǫrt. af hueriu er hann lettir enn eigi edr huiliz. þriu fyrr sogd uerk hafði hann þa gort. skapat skipat ok skreytt. Hit fiorda hans uerk lettir alldrigi af. sua lengi sem hann lætr mannkynit aukaz. skapandi ok samtengiandi huers sem eins saal sinum eiginligum likam. Hit fimta man hann fremia annars heims. synandi þa aullum godum monn ium sealfs sins aasconu sem þionandi madr. sediandi þa ok sømandi æfinligha meðr sealfum ser i himinriki.

Her greinir ok skyrir af skapan ok setning heimsins ok mannzins skapan ok sundrgreining natturu hans.

Fyrir þa sok at um hrid uar sagt bædi i senn af skapan karlmanz ok konu. huat er þa uard eigi allt i senn ok aa einum tima. þa endrtekr Moyses medr nockuru moti aptr til fyrr sagdra luta. til þess at hann þi fylliligarr til lykta leiði þat sem hann hefir adr medr skiotu maali ok skǫmmu uidr komit. ok tekr i fyrstunni sua til ordz. genesis. þessor eru gǫrdir ok getnadir himins ok iarðar þann tima sem þau uaru skapat. aa þann sama dagh sem gud gǫrdi himin ok iǫrd ok allan akrsins blomstr ok grænsku ok hans foðr ok fædzlu. fyrr enn þat rynni upp yfir iordina. ok þar medr allt iardarinnar gras fyrr enn þat friouadiz. þiat gud hafdi þa enn eigi nǫckurn stad latit rigna yfuir alla iǫrdina. eigi uar ok nockurr madr til þa hana at yrkia edr uinna. helldr reis einn storr uppsprettubrunnr edr uatnzædr upp af iordinni dǫgguandi allan hennar aauoxt ok aasynd.

Augustinus segir at saa madr er þi sidr aufundandi edr lastandi. sem þessa luti fær sua uel ok uitrliga skilit eptir þi sem letrit heyriz lioda. at hann forðaz allar gudlastanir ok adra þa luti sem kristiligri tru eru gagnstadligir. ok at hann sec helldr sem einkannligr ok harðla lofsamlegr skilningarmadr hafandi ok halldandi. Enn ef þar til er engi uidku ę miligr uegr milldr ne gudi makligr. at þessir fáir framm sagðir hlutir se odruuiss enn medr merkingum ok skyringum skildir. þa hǫfum þann haatt ok hugsan aa sǫgdum ordum. sem sealfr hann hefir medr þess fulltingi gort ok gefit. sem oss eggiar at bidia leita ok knyia. Fyrrum uaaru. vii. dagar tindir ok taldir. enn nu er einn dagr nefndr ok til tekinn. aa huerium er gud gorði himin ok iǫrð ok alla akrsins blomgan, ok hans fødzlu ok þar medr allt iardarinnar gras. Ecki uarð akrs edr engiss blomstr ok hans fødzlu kyn i upphafui sua sem sagt er at gud skapadi himin ok iǫrð. er þat ok berliga lesit. at iarðarinnar blomstr ok hennar fæðu kyn uard aa hinum þridia degi. ok þo skapadi gud eigi odruuiss himin ok iǫrd enn adr hefir sagt uerit aa hinum fyrsta degi. J þessum hinum faam ordum teer fyrr nefndr spamadr oss ok skyrir meðr merkingar skilningh alla skepnuna fyrir andar syndina. Vndir nafni himins ok iarðar merkiz aull synilig skepna. J nafni dagsins merkiz allr timi þessa lidanda lifs. aa huerium er eigi at eins uard himinn ok iðrd. utan þar medr styriz ok stiornaz skipaz ok ueitiz ðll synilig skepna. Vndir akrsins blomstri ok hans føðu kyni uill hann at usynilig skepna skiliz. sua sem laundin fyrir lifsins blomgan ok sterkleik. Enn þat sem hann leggr þa til ok segir. fyrr enn þat akrsins blomstr upp rann yfir iordina edr uard. er sua skilianda. adr enn ðndin misgorði. þiat þann tima segiz hon uera eðr fødaz yfuir iðrðina. sem hon saurgaz i ueralldligum girndum ok ferligum fystum. Fyrir þij sagdi hann at guð hafdi þa enn eigi regna latit yfir iðrdina. sem hann segdi sua opinberligarr. eigi ueitti uaarr herra ritninganna skyium þa enn læringar regn til at dǫggua ok endrlifga saalina medan er hon hafdi eigi misgǫrt. Spamanna bøkr ok postolanna ritningar uerda mǫrgum sua myrkar ok uskilianligar. sem þær se meðr nǫckurum þokum edr skyflokum skyggdar ok huldar. enn þa uerda þær uel skiliandi monnum sua sem nytsamligh sannleiks skúúr. ef þær eru medr margfalldri ok uitrligri tracteran talaðar ok skynsamliga skyrðar. Enn þessa ritningarinnar regns þurfti aundin eigi medan hon misgerði ecki. Eigi hafdi uaarr herra þa enn fyrir mannzins skylld. þess sem iðrdin kallaz ok er. uaars likaina hulningh ok sky tekit upp aa sinn signada guðdom. fyrir huat er hann ueitti hardla nogliga gudspiallzins skurir. ok fyrir hueria sauk. eigi utan þa at madrinn uar enginn sa er iordina ynni. þat er sua at skilia. at madrinn misgordi eigi þa. ok fyrir þi uar honum eigi naudsyn þa aa scriptarinnar skurum ok ritningarinnar regnum. sem þeim manni er iordina uinnr ok erfidar. at almattigr gud daugguadi fyrr nefndan akrsins blomstr þann sem eigi hafdi þa enn yfir iorðina komit. þat er syndalausa saal. medr hinni innri ok andaligri sannleiksins æði ok uppsprettu. sediandi hana meðr sinum innztum ok leyndum lutum. fyrir innan i sealfrar hennar skynsemd ok skilningu. sem uel ma skilia af þeim uitranum ok uisdomi sem Adami birtuz fyrir syndina ok sidarr man heyraz. Af þessarri ædi edr uppsprettubrunni segir bokin. at einn brunnr reis upp af iðrðinni ok dǫgguaði allt iardarinnar yfirbragð ok aaseonu. ok af þeirri iordu þo scm psalmista segir af til sealfs guðs. þu ert min uán ok mitt hlutskipti aa lifuandi manna iðrðu.

Eptir þessa syning ok skyringh syniligrar ok usyniligrar skepnu ok þar medr almennilighan gudligrar ædar ok uppsprettu uelgørninginn uidr sealfs hans usyniliga skepnu. er til sǫgunnar aptr huerfanda ok þar til takanda sem fra uar horfit. genesis. at gud drottinn formeradi manzins likam af iarðarinnar leiri. sem fyrr uar sagt. ok bles lifs anda af engu efni skapaðan i hans aaseonu ok þar meðr allan likaminn. ok sua uarð madrinn til lifandi saalar ok skynsemdar. af scolastica historia. Her hit fyrsta sinn kallar bokin gud drottin edr herra. þiat þa hafdi hann ser þionostumann. þenna stad skildi Plato urettligha. segiandi guð hafa skapat aundina at eins enn engla gort hafa likamann. Sua ma þat ok eigi standa ne fyrir satt hallda. sem sumir segia. at ǫndin se gor af gudligri ueran ok undirstǫðu. þiat þa matti hon edr madrinn medr engu moti misgǫra. Madrinn uar ok skapadr aa rosknum alldri ok fullkomnum. daudligr ok udaudligr. þiat hann matti deyia ef hann skylldadi til þess. sem raun bar aa. ok hann matti uerit hafa udaudligr sem fyrr uar sagt.

Her segir fra sællifiss paradis ok huersu almattigr gud skipadi hennar blomstrum.

Sællifiss paradis hafdi gud plantat fra upphafi. þat er a hinum þridia degi. þar er hann baud at iordin skylldi birtaz ok freouaz. sem fyrr uar sagt. i hueria er hann flutti ok setti manninn. er hann hafdi skapat aa þeim uelli her aa uarri byggiligri haalfu sem Campus Damascenus heitir. þenna stad let hann audgaz ok alskipaðan uerda medr allzkyns ynniligum uidum ok alldintream. þeim sem bædi uáru manninum lystiliga fǫgr at sea upp aa ok sæt at bergia. milli huerra er hann skipadi þeim. ii. tream i midri paradis sem aagi ę taz uaru af ollum þeim. er annat het lifstre af þeirri natturu er þat hafdi medr ser. þiat sa madr sem optsinnis æti af þi matti eigi deyia likams dauda. eigi siukleik edr elli edr nockurs konar angist faa. enn annat uitzkutre milli gods ok illz. þiat fyrr enn madrinn aat þar af. kunni hann fyrir þann skylld aungua grein aa illu. að hann hafdi þat eigi adr prouat. þiat siukleik uanmegn ok allt meinlæti kaullum uær illt. enn heilsu styrkleik ok annat eptirlæti kǫllum u ę r gott. scolastica historia. Kent hafdi Adam þo þegar þessa fyrr sagda illa luti af sinniuitru medr nockuru moti i sealfs sins samuitzku. enn eigi medr nockurri raun edr profan. upp aa þann haatt sem godr læknir þann tima sem hann er heill undirstendr hann annars krankleika. ok saa hinn sami læknir skilr hann þo allt at eins giǫrr meirr þann tima sem hann befir hinn sama krankleik aa sealfum ser. þiat þa er bædi at hann skilr ok kennir. at sua sem sa smasueinn sem hann er uirduligha ok fagrliga uppfæddr ueit eigi driugum skyn aa illu. Ella merkiz úhlydni rettliga fyrir illt enn hlydni fyrir gott. þiat sua sem hann hafdi etit af þi sama tre. þa uissi hann huersu mikit gott hlydnin matti. ok huersu mikit illt uhlydnin stetti.

Genesis. Ein hardla fǫgr ǫedr edr uppsprettu brunnr geck ut ok flaut af þessum stad hinum ynniligzta at dǫggua til freouanar ok aauaxtar aull hennar tre. ok þessi sama uppspretta skiptiz þaþan ok sundr greiniz i. iiii. stǫrstu hǫfutaar. er menn hafa sogur af. heitir ein Phison ok odru nafni Ganges af Gangaro Jndialandz konungi. þiat hon kemr þar fram ok fellr um þat sama land. finnz þar ok fæz betra gull enn i odrum londum ok einn hinn dyrazsti steinn onichinus. scolastica historia. Hon skiptiz ok medr ymissligum litum sua sem hon er i ymsum londum edr stǫðum. þiat i odrum stad er hon skier. enn i oðrum ruglat ok blandin. i annan stað er hon litil enn i annan stað mikil ok dreifiz uida. j odrum stad er hon kǫlld enn i audrum heit. Enn Phison aa ebresku er flockr upp i norrænu. þiat hon fylliz ok aukaz af þeim. x. aam sem falla i hana. Aunnur heitir Gyon er fellr bæði um Blá-land ok Egiptaland. ok heitir hon þar Nilus. genesis. Hin þridia heitir Tigris. er fellr um austanuert þat land er Mesopotamia heitir ok allt moti þi landi er Assiria heitir. scolastica historia. Tigris heitir eitt hit skiotazta dyr. Er þessi aa fyrir þann skylld af sinum stridum straumi ok fliotum forsfaullum kallad Tigris. genesis. Hin fiorǫa er Eufrates. er fellr um uestanuerða Mesopotamiam ok allt i Kalldeam. huaðan er Abraham er kyniaðr. scolastica historia. þessar. iiii. aar fliota ok framm renna af einni uppsprettu sem sagt uar. ok skiliaz þa fyrst. enn siðan koma saman nockurar af þeim. skiliaz þa enn annan tima. þiat þær uikia ok uenda sinni raas optligha nidr i iǫrdina. koma siðan upp i einum ok ymsum stǫdum ok lǫndum. þaþan af er þat. at eigi hafa allir eina frasǫgn huar þeirra uppspr ę tta er i uarri byggiligri ucrolldu. Sua segiz af sumum monnum. at Ganges komi upp eigi fiarri fialli þi scm Caucasus heitir. enn Nilus næri þi mikla fialli sem Athlans heitir. enn Tigris ok Eufratés af Armenia.

Genesis. Eptir þat flutti gud manninn i brott af þeim stad sem hann hafði skapað hann. ok setti hann i þann enn ynniliga stað paradis. at hann skylldi þar uera ok uinna eigi nǫckurs kyns erfiði helldr ser til lystiligrar næringar. ok hann skylldi hennar geymari uera enn gud beggia þeirra. Augustinus. Su uinna uar hardla lof-samlig enn eigi erfidisssaum. þiat manzins aastundan ok uinna i huilld ok kyrrleik þess sæla lifs. sem ǫnguan biðr dauðann. er at geyma þat ok hirða sem hann helldr upp aa. scolastica historia. Ok þa setti guð honum eitt boðorð. huadan af er hann skylldi uita sik undir sealfs hans ualldi uera eiga ok drottnan. Ok aa þann hátt sem oll uerolldin ok önnur skepna uar honum hlydin. sua skylldi hann ok skaparanum hlydinn uera. Ok fyrir þi sagði hann sua. genesis. Et ok feðz af hueriu tre sem einu. þi sem her bidr i paradis. utan af uitzku tre milli gods ok illz skallt þu eigi eta. fyrir þann skylld at aa þeim degi sem þu hefir af þi etit mant þu andliga deyia ok dauðligr uerda. scolastica historia. Karlmanninum uar þetta boðord gefit ok sett af guði. enn fra honum skylldi þat koma til konunnar. ella uar þat eigi fyrri sett ok skipat enn þau uaru bæði skapað.

Ok þa sagdi guð. genesis. Eigi er manninum gott eðr gledilight at hann séé einn saman. gerum honum fulltingiara scalfum honum likan. Nu sem guð drottinn hafdi skapat ok formerat oll iardnesk kuikendi. ok þar meðr fiska ok fugla. þa let hann aull þau koma fyrir Adam. ok at hann skylldi sea ok segia huersu hann uilldi huert þeirra heita láta. þiat þat er huers kuikendis nafn allt til þessa dags sem Adam gaf þi. talandi upp aa ebreska tungu. þiat hon ein uar fra upphafi allt til tungna skiptis. Fyrir tuenna sǫk let guð aull kuikendi fyrir Aadam koma at hann gigfi þeim nöfn. þa aðra at þaþan af mætti þau uita hann uera sinn formann ok stiornara. enn þa aðra at hann sæi þat uissuligha. at þess haattar kuikendi uar sealfum honum (u) likt. ok honum uar fyrir þa sǫk konan naudsynligh. þaa let gud þilikt sem suefn ok enn helldr nockurs konar umegin falla aa Adam. ok i þessu sama umegni truiz. at hann hafi andliga leiddr uerit ok uppnuminn til himinrikiss hirðar. þiat siðan er hann uaknaði. uar hann fullkominn ok sua framr spaamaðr. at hann spaadi fyrir samband Jesu Kristi ok heilagrar kirkiu. ok þat hit mikla floð er uarð aa dögum Noe. ok þar meðr eigi sidr hinn efzta dom. er fyrir elldinn skal uerða. ok sagði alla þessa luti sinum sunum.

Genesis. Ok sem hann uar sofnaðr tok guð brott af honum eitt hans rif ok sua mikit kiöt sem þii til heyrdi. enn let kiöt koma i stað rifsins. ok skapadi konuna fyrir ę nglanna þeonostu af þi sama rifi. gorandi hennar likam af kiötinu enn beinin af sealfu rifinu. let hana siðan koma fyrir Adám. ok þa sagdi hann sua. þetta bein er nu af minum beinum. ok þetta kiöt er af minum likam til tekit. scolastica historia. Af þessu hinu litla orði. nu. fengu Judar mikla uillu ok uantru. er Adam sagdi sua. þetta bein er nu af minum beinum. þiat þeir segia honum adra konu fyrr hafa uerit skapaða. þar sem sua er sagt i hinu. vita. dagsuerki guds. at hann gerði bædi karlmann ok konu. Enn þeir segia at hann gerdi nu adra konu. ok taka Adams ord sem sua hafi hann talat. Hin fyrri konan uar gor medr mer af molldu ok leiri. enn þessi er nu gǫr af sealfs mins likama. Hegoma þeir ok liuga margar ættartǫlur fra. ii. hans husfreyium. enn þeirra uilla ok hegomi auðsyniz af sialfum texta Genesis. þar sem iafnan talar einfalldliga af einni husfru. genesis. Gaf Adam henni þa nafn sua sem hennar herra. ok sagði sua. þessi skal kerlingh heita. þiat hon er af karlmanninum komin. Uard þetta fyrir þa sǫk hennar eigiolight nafn. Ok þegar eptir spaaði hann sua segiandi. Fyrir þenna skylld at hon er sua til komin. man margr madr fyrirlata sinn fǫður ok moður ok samtengiaz sinni husfru sem einum part af sealfum ser. ok manu þau. ii. uera medr einn likam. af þi at af samblandningh beggia þeirra bloðs byriaz barnit. ok huarki þeirra hefir meðr ollu eitt saman ualld yfir sealfs sins likam.