Bókastaðir

Þírr.

Maðr heitir einn hverr; tá, ef II ro; þorp, ef III ro; IV ro föruneyti; flokkr eru V menn; sveit ef VI eru; sjau fylla sögn; átta bera ámælis-skor; nautar eru IX; dúnn, ef X eru; ærir ro ellifu; toglöð er, ef XII fara; þyss eru XIII; ferð eru XIIII; fundr er, þá er fimtán hittask; seta eru XVI; sókn eru XVII; œrnir þykkja óvinir, þeim er XVIII mœtir; neyti hefir sá, er XIX menn hefir; drótt eru XX menn; þjóð eru XXX; fólk eru XL; fylki eru L; samnaðr eru LX; sörvar eru VII tigir; öld eru VIII tigir; herr er hundrað.

Enn eru þau heiti, er menn láta ganga fyrir nöfn manna, þat köllum vér viðkenningar eða sannkenningar eða fornöfn. Þat eru viðkenningar, at nefna annan hlut réttu nafni ok kalla þann, er hann vill nefna, eiganda eða svá, at kalla hann þess, er hann nefndi, föður eða afa; ái er hinn þriði. Heitir ok sonr ok arfi, arfuni, barn, jóð, ok mögr, erfingi; heitir ok bróðir, blóði, barmi, hlýri, lifri; heitir ok niðr, nefi, áttungr, konr, kundr, frændi, kynstafr, niðjungr, ættstuðill, ættbarmr, kynkvísl, ættbogi, afkvæmi, afspringr, höfuðbaðmr, ofsköpt. Heita ok mágar, sifjungar, hleytamenn. Heitir ok vinr ok ráðunautr, ráðgjafi, máli, rúni, spjalli, aldaþopti, einkili, sessi, sessunautr; þopti er hálfrýmis-félagi. Heitir ok óvinr, dólgr, andskoti, fjandi, sökvi, skaðamaðr, banamaðr, þrongvir, søkkvir, ósvífruðr. Þessi heiti köllum vér viðkenningar, ok svá, þótt maðr sé kendr við bœ sinn eða skip sitt, þat er nafn á, eða eign sína, þá er einkarnafn er gefit. Þetta köllum vér sannkenningar, at kalla menn spekimann, ætlunarmann, orðspeking, ráðsnilling, auðmilding, óslœkinn, gæimann, glæsimann; þetta eru

Fornöfn.

Þessi eru kvenna heiti ókend í skáldskap: víf ok brúðr ok fljóð heita þær konur, er manni eru gefnar. Sprund ok svanni heita þær konur, er mjök fara með dramb ok skart. Snótir heita þær, er orðnœfrar eru. Drósir heita þær, er kyrrlátar eru, svarri ok svarkr, þær er mikillátar eru. Ristill er kölluð sú kona, er sköruglynd er. Rýgr heitir sú, er ríkust er. Feima er sú kölluð, er ófröm er svá sem ungar meyjar eða þær konur, er ódjarfar eru. Sæta heitir sú kona, er búandi hennar er af landi farinn. Hæll er sú kona kölluð, er búandi hennar er veginn. Ekkja heitir sú, er búandi hennar varð sóttdauðr. Mær heitir fyrst hver, en kerling, er gamlar eru. Eru enn þau kvenna heiti, er til lastmælis eru, ok má þau finna í kvæðum, þótt þat sé eigi ritat. Þær konur heita eljur, er einn mann eigu. Snör heitir sonarkván. Sværa heitir vers móðir. Heitir ok móðir, amma, þriðja edda; eiða heitir móðir. Heitir ok dóttir ok barn, jóð. Heitir ok systir, dís, jóðdís. Kona er ok kölluð beðja, mála, rúna búanda síns, ok er þat

Viðrkenning.

Höfuð heitir á manni; [þat skal svá kenna, at kalla erfiði háls eða byrði, land hjálms ok hattar ok heila, hárs ok brúna, svarðar, eyrna, augna, munns. Heimdalar sverð, ok er rétt at nefna hvert sverðsheiti, er vill, ok kenna við eitt hvert nafn Heimdalar]. Höfuð heitir ókent hauss, hjarni, kjannr, kollr. Augu heita sjón ok lit eða viðrlit, ørmjöt; [þau má svá kenna, at kalla sól eða tungl, skjöldu ok gler eða gimsteina eða stein brá eða brúna, hvarma eða ennis]. Eyru heita hlustir ok heyrn; [þau skal svá kenna, at kalla land eða jarðarheitum nokkurum eða munn eða rás eða sjón eða augu heyrnarinnar, ef nýgörvingar eru. Munn skal svá kenna, at kalla land eða hús tungu eða tanna, orða eða góma, varra eða þvílikt, ok ef nýgörvingar eru, þá kalla menn munninn skip, en varrarnar borðit, tunga rœðit eða stýrit. Tennr eru stundum kallaðar grjót eða sker orða, munns eða tungu. Tunga er opt kölluð sverð máls eða munns]. Skegg heitir barð, grön eða kanpar, er stendr á vörrum. Hár heitir lá; haddr, þat er konur hafa; skopt heitir hár; [hár er svá kent, at kalla skóg eða viðarheiti nokkuru; kenna til hauss eða hjarna eða höfuðs, en skegg kenna við höku eða kinnr eða kverkr].

Hjarta heitir negg; [þat skal svá kenna, kalla korn eða stein eða epli eða hnot eða mýl eða líkt ok kenna við brjóst eða hug; kalla má ok hús eða jörð eða berg hugarins. Brjóst skal svá kenna, at kalla hús eða garð eða skip hjarta, anda eða lifrar, eljunar land, hugar ok minnis]. Hugr heitir sefi ok sjafni, ást, elskhugi, vili, munr. [Huginn skal svá kenna, at kalla vind tröllkvenna, ok rétt, at nefna til, hverja er vill, ok svá at nefna jötnana, eða kenna þá til konu eða móður eða dóttur þess]. Hugr heitir ok geð, þokki, eljun, þrekr, nenning, minni, vit, skap, lund, tryggð. Heitir ok hugr reiði, fjandskapr, fár, grimð, böl, harmr, tregi, óskap, grellskap, lausung, ótryggð, geðleysi, þunngeði, gessni, hraðgeði, óðværi.