Bókastaðir

An Old Norse Library
Chapter 56

Hver eru jarðarheiti? Hon heitir jörð, sem Þjóðólfr kvað:

Örr lætr odda skúrar
opt herðir gör verða
hrings, áðr hann of þryngvi,
hörð él, und sik jörðu.

Fold, sem Óttarr kvað:

Fold verr fólkbaldr,
(fár má konungr svá)
örnu reifir Óleifr,
es framr Svía gramr.

Grund, sem Hallvarðr kvað:

Grund liggr und bör bundin
breið hólmfjöturs leiðar
(heinlands hoddum grandar
Höðr) eitrsvölum naðri.

Hauðr, sem Einarr kvað:

Verja hauðr með hjörvi
hart döglinga bjartra,
hjálmr springr opt fyr ólmri
egghríð, framir seggir.

Land, sem Þórðr Kolbeinsson kvað:

En ept víg frá Veigu
(vant es orð at styr) norðan
land eða lengra stundu
lagðisk suðr til Agða.

Láð, sem Óttarr kvað:

Heltu, þar es hrafn né svalta,
(hvatráðr estu) láði
ógnar stafr, fyr jöfrum,
ýgr, tveimr, við kyn beima.

Hlöðyn, sem kvað Völusteinn:

Man ek þat, es jörð við orða
endr myrk Danar sendi
grœnnar gröfnum munni
gein Hlöðynjar beina.

Frón, sem Úlfr kvað Uggason:

En stirðþinull starði
storðar leggs fyr borði
fróns á fólka reyni
fránleitr ok blés eitri.

Fjörgyn, sem hér er kveðit:

Örgildi vas ek (Eldis)
áls Fjörgynjar (mála)
dyggr (sé heiðr ok hreggi)
hrynbeðs (áar steðja).
Chapter 57

Vargr heitir dýr; þat er rétt at kenna við blóð eða hræ, svá, at kalla verð hans eða drykk; eigi er rétt at kenna svá við fleiri dýr. Vargr heitir ok úlfr, sem Þjóðólfr kvað:

Gera vas gisting byrjuð
gnóg, en úlf ór skógi
sonr á sár at spenja
Sigorðar kom norðan.

Hér er hann ok geri kallaðr. Freki, sem Egill kvað:

Þá es oddbreki,
sleit und freki,
gnúði hrafni
á höfuðstafni.
Elfr varð unda gjálfri
eitrköld roðin heitu;
vitnis fell með vatni
varmt ölðr í men Karmtar.

Vitnir, sem Einarr kvað:

Ylgr, sem Arnórr kvað:

Svalg áttbogi ylgjar
ógóðr, en varð blóði
grœðir grœnn at rauðum,
grandauknum ná, blandinn.

Vargr, sem Illugi kvað:

Vargs vas munr þat, es margan
(menskerðir stakk sverði
myrkaurriða markar)
minn dróttinn rak flótta.
Heiðingja sleit hungri,
hárr gylðir naut sára,
granar rauð gramr á fenri,
gekk úlfr í ben drekka.
Óð, en ærnu náði
íms sveit freka hveiti,
(gera ölðra naut gylðir)
Gjálpar stóð í blóði.
Hrafn ok Sleipnir,
hestar ágætir,
Valr ok Léttfeti,
vas þar Tjaldari,
Gulltoppr ok Goti,
getit heyrðak Sóta,
Mór ok Lungr með Mari.

Svá kvað Hallr:

Ok enn, sem Þórðr kvað:

Björn heitir fetviðnir, húnn, vetrliði, bersi, fress, íugtanni, ífjungr, glúmr, jölfuðr, vilskarpr, bera, jórekr, riti, frekr, blómr, ysjungr. Hjörtr heitir móðröðnir, dalarr, dalr, dáinn, dvalinn, duneyrr, duraþrór. Þessi eru hesta heiti talið í Þorgrimsþulu:

Vigg ok Stúfr
vas með Skævaði,
þegn knátti Blakkr bera;
Silfrtoppr ok Sinir,
svá heyrðak Fáks of getit,
Gullfaxi ok Jór með goðum.
Blóðughófi hét hestr,
es bera kváðu
öflgan Atriða;
Gisl ok Falhófnir,
Glær ok Skeiðbrimir,
þar vas ok Gyllis of getit.
Dagr reið Drösli,
en Dvalinn Móðni,
Hjálmþér Háfeta,
en Haki Fáki,
reið bani Belja
Blóðughófa,
en Skævaði
skati Haddingja.
Vésteinn Vali,
en Vifill Stúfi,
Meinþjófr Mói,
en Morginn Vakri,
Áli Hrafni,
es til íss riðu,
en annarr austr
und Aðilsi
grár hvarfaði,
geiri undaðr.

Þessir eru enn taldir í Kálfsvísu:

Björn reið Blakki,
en Bjárr Kerti,
Atli Glaumi,
en Aðils Slöngvi,
Högni Hölkvi,
en Haraldr Fölkvi,
Gunnarr Gota,
en Grana Sigurðr.
Gamalla øxna nöfn
hef ek görla fregit
þeira Rauðs ok Hœfis,
Rekinn ok Hýrr,
Himinhrjóðr ok Apli,
Arfr ok Arfuni.
Þessi eru orma-heiti: dreki, Fáfnir, jörmungandr, naðr, Níðhöggr, linnr, naðra, Góinn, Móinn, Grafvitnir, Grábakr, Ófnir, Sváfnir, grímr. Naut: kýr, kálfr, yxni, kvíga, vetrungr, griðungr, boli. Sauðr: hrútr, bekri, ær, lamb, veðr. Svín: sýr, gylta, runi, göltr, gríss.

Arvakr ok Alsviðr draga sólina, sem fyrr er ritat; Hrímfaxi eða Fjörsvartnir draga nóttina; Skinfaxi eða Glaðr fylgja deginum. Þessi øxna-heiti eru í Þorgríms-þulu:

Chapter 58

Hver eru heiti lopts ok veðranna? Lopt heitir ginnunga-gap ok meðalheimr, foglheimr, veðrheimr. Veðr heitir hregg, byrr, glygg, hret, gjósta, vindr. Svá segir í Alsvinns-málum:

Vindr heitir með mönnum,
en vönsuðr með goðum,
kalla gneggjuð ginnregin;
œpi jötnar,
en álfar gnýfara,
heitir í helju hlömmuðr.

Veðr heitir ok gustr.

Chapter 59

Tveir eru fuglar þeir, er eigi þarf at kenna annan veg en kalla blóð eða hræ drykk þeira eða verð; þat er hrafn ok örn. Alla aðra fugla karlkenda má kenna við blóð eða hræ, ok er þat þá nafn örn eða hrafn, sem Þjóðólfr kvað:

Blóðorra lætr barri
bragningr ara fagna;
Gauts berr sigð á sveita
svans örð konungr Hörða;
geirs oddum lætr greddir
grunn hvert stika sunnar
hirð, þat es hann skal varða,
hrægamms ara sævar.

Þessi eru nöfn hrafns: krákr, Huginn, Muninn, borginmóði, árflogni, ártali, holdboði. Svá kvað Einarr skálaglamm:

Fjallvöndum gaf fylli,
fullr varð (en spjör gullu)
herstefnandi hröfnum,
hrafn á ylgjar tafni.

Svá kvað Einarr Skúlason:

Dólgskára kná dýrum
dýrr magnandi stýra
(Hugins fermu bregðr harmi
harmr) barðsólar garmi.

Ok enn sem hann kvað:

En við hjaldr, þar es hölðar,
hugþrútit svellr, lúta,
(Muninn drekkr blóð ór benjum
blásvartr) konungs hjarta.

Sem kvað Vígaglúmr:

Þá es dynfúsir dísar
dreyra mens á eyri
(bráð fekk borginmóði
blóðs) skjaldaðir stóðum.

Sem Skúli kvað Þorsteinsson:

Myndit efst, þar es undir
árflogni gaf ek sárar,
Hlökk í hundraðs flokki
hvítinga mik líta.

Örn heitir svá: ari, gemlir, hreggskornir, egðir, ginnarr, undskornir, gallópnir.

Sem Einarr kvað:

Sámleitum rauð sveita
(sleit örn gera beitu),
feksk arnar matr járnum,
Járnsöxu grön faxa.

Sem Óttarr kvað:

Örn drekkr, undarn
ylgr fær, af hræum sylg,
(opt rýðr úlfr kjöpt)
ari getr verð þar.

Sem Þjóðólfr kvað:

Segjöndum fló sagna
snótar úlfr at móti
í gemlis ham gömlum
glamma ó fyr skömmu.

Ok sem hér er:

Hreggskornis vil ek handa
háleitan mjöð vanda.

Ok enn sem Skúli kvað:

Vaki ek þat es val heltk ekka
víðis ár ok síðan
(greppr hlýðir þá góðu)
gallópnis vel (spjalli).
Chapter 60

Hver ro sævar heiti? Hann heitir: marr, ægir, gymir, hlér, haf, leið, ver, salt, lögr, grœðir. Sem Arnórr kvað ok fyrr var ritat:

Nemi drótt, hvé sæ sótti
snarlyndr konungr jarla;
eigi þraut við ægi
óvæginn gram bægja.

Hér er nefndr sær ok svá ægir. Marr, sem Hornklofi kvað:

Þá es út á mar mœtir
mannskœðr lagar tanna
rœsinaðr til rausnar
rak vébrautar nökkva.

Lögr er ok hér nefndr. Svá kvað Einarr:

Lögr þvær flaust, en fagrir,
(flóðs vaskar brim stóðum)
þar es sær á hlið hvára
hlymr, veðrvitar glymja.

Hér er ok flóð kallat. Svá kvað Refr, sem fyrr var ritat:

Fœrir björn, þar es bára
brestr, undinna festa
opt í ægis kjapta
úrsvöl Gymis vöiva.

Haf, sem Hallvarðr kvað:

Vestr lézt í haf, hristir,
harðviggs, sikulgjarðar,
umbands allra landa,
íss, framstafni vísat.

Leið, sem hér er:

Erum á leið frá láði
liðnir Finnum skriðnu;
austr sé ek fjöll af flausta
ferli geisla merluð.

Ver, sem Egill kvað:

Vestr fór ek of ver,
en ek Viðris ber
munstrandar mar,
svá es mitt of far.

Marr, sem Einarr kvað:

Kaldr þvær marr und mildum
mart dœgr viðu svarta,
grefr élsnúin, jöfri,
álmsorg Manar þjálma.

Salt, sem Arnórr kvað:

Salt skar húfi héltum
hraustr þjóðkonungr austan;
báru brimlogs rýri
brún veðr at Sigtúnum.

Grœðir, sem Bölverkr kvað:

Leiðangr bjótt af láði
(lögr gekk of skip) fögru,
gjálfrstóðum reist grœði
glæstum, ár et næsta.

Hér er ok gjálfr kallat særinn. Víðir, sem kvað Refr:

Barðristinn nemr brjósti
borðheim drasill skorðu,
(nauð þolir viðr) en víði
verpr inn of þröm stinnan,

Húmr, sem Brennu-Njáll kvað:

Senn jósum vér, svanni,
sextán, en brim vexti,
(dreif á hafskips húfa
húm) í fjórum rúmum.

Þessi eru enn sævar-heiti, svá at rétt er at kenna til skip eða gull. Rán er sagt at var kona Ægis, svá sem hér er:

Hrauð í himin upp glóðum
hafs, gekk sær af afli;
börð hygg ek at ský skerðu;
skaut Ránar vegr mána.

Dœtr þeira Ægis ok Ránar eru níu, ok eru nöfn þeira fyrr rituð: Himinglæva, Dúfa, Blóðughadda, Hefring, Uðr, Hrönn, Bylgja, Dröfn, Kólga. Einarr Skúlason taldi í þessi vísu:

Œsir hvast at hraustum
Himinglæva þyt sævar,

Sex nöfn þeira, [Himinglæva, Uðr, Dúfa, Blóðughadda, Kólga, Hefring]. Hrönn, sem Valgarðr kvað:

Lauðr vas lagt í beðja,
lék sollit haf golli,
en herskipum hrannir
höfuð ógurlig þógu.

Bylgja, sem Óttarr svarti kvað:

Skáruð sköfnu stýri,
skaut, sylgháar bylgjur,
lék við hún á hreini
hlunns, þat es drósir spunnu.

Dröfn, sem Ormr kvað:

Hrosta drýgir hvern kost
hauk lúðrs gæiþrúðr,
en drafnar loga Lofn
löstu rækir vinföst.

Bára, sem Þorleikr fagri kvað:

Sjár þýtr, en berr bára
bjart lauðr of við rauðan,
gráns þar es golli búnum
ginn hlunns visundr munni.

Lá, sem Einarr kvað:

Né framlyndir fundu
fyrr, hykkat lá kyrðu,
þar es sjár á, við varra,
vini óra fell stórum.

Fyllr, sem Refr kvað:

Hrynja fjöll á fyllar,
framm œsisk nú Glamma
skeið vetrliði skíða,
skautbjörn Gusis nauta.

Boði, sem hér er:

Boði fell of mik bráðla;
bauð heim með sér geimi;
þá ek eigi löð lœgis.

Breki, sem Óttarr kvað:

Braut, en breki þaut,
borð, óx viðar morð,
(meðr fengu mikit veðr)
mjó fyr ofan sjó.
Vildit vröngum ofra
vágs hyrsendir ægi,
hinn es mjótygil máva
mœrar skar fyr Þóri.
Skar ek súðum sund
fyr sunnan Hrund,
mín prýddisk mund
við mildings fund.
Næst sé ek orm á jastar
ítrserki vel merkðan
(nemi bjóðr hvé ek fer) flœðar
(fjarðbáls of þat máli).
Sœgs mun ek síðr en eigi,
(sá es illr, es brag spillir)
sólar sverri málan,
slíðráls reginn, niða.
Eldr brennat sjá sjaldan,
sviðr dyggr jöfurr byggðir,
(blása rönn fyr ræsi
reyk) es Magnús kveykvir.

Vágr, sem Bragi kvað:

Sund, sem Einarr kvað:

Fjörðr, sem Einarr kvað:

Sœgr, sem Markús kvað: