Bókastaðir

An Old Norse Library
Chapter 56

Hver eru jarðarheiti? Hon heitir jǫrð, sem Þjóðólfr kvað:

Ǫrr lætr odda skúrar
opt herðir gǫr verða
hrings, áðr hann of þryngvi,
hǫrð él, und sik jǫrðu.

Fold, sem Óttarr kvað:

Fold verr fólkbaldr,
(fár má konungr svá)
ǫrnu reifir Óleifr,
es framr Svía gramr.

Grund, sem Hallvarðr kvað:

Grund liggr und bǫr bundin
breið hólmfjǫturs leiðar
(heinlands hoddum grandar
Hǫðr) eitrsvǫlum naðri.

Hauðr, sem Einarr kvað:

Verja hauðr með hjǫrvi
hart dǫglinga bjartra,
hjálmr springr opt fyr ólmri
egghríð, framir seggir.

Land, sem Þórðr Kolbeinsson kvað:

En ept víg frá Veigu
(vant es orð at styr) norðan
land eða lengra stundu
lagðisk suðr til Agða.

Láð, sem Óttarr kvað:

Heltu, þar es hrafn né svalta,
(hvatráðr estu) láði
ógnar stafr, fyr jǫfrum,
ýgr, tveimr, við kyn beima.

Hlǫðyn, sem kvað Vǫlusteinn:

Man ek þat, es jǫrð við orða
endr myrk Danar sendi
grœnnar grǫfnum munni
gein Hlǫðynjar beina.

Frón, sem Úlfr kvað Uggason:

En stirðþinull starði
storðar leggs fyr borði
fróns á fólka reyni
fránleitr ok blés eitri.

Fjǫrgyn, sem hér er kveðit:

Ǫrgildi vas ek (Eldis)
áls Fjǫrgynjar (mála)
dyggr (sé heiðr ok hreggi)
hrynbeðs (áar steðja).
Chapter 57

Vargr heitir dýr; þat er rétt at kenna við blóð eða hræ, svá, at kalla verð hans eða drykk; eigi er rétt at kenna svá við fleiri dýr. Vargr heitir ok úlfr, sem Þjóðólfr kvað:

Gera vas gisting byrjuð
gnóg, en úlf ór skógi
sonr á sár at spenja
Sigorðar kom norðan.

Hér er hann ok geri kallaðr. Freki, sem Egill kvað:

Þá es oddbreki,
sleit und freki,
gnúði hrafni
á hǫfuðstafni.

Vitnir, sem Einarr kvað:

Elfr varð unda gjálfri
eitrkǫld roðin heitu;
vitnis fell með vatni
varmt ǫlðr í men Karmtar.

Ylgr, sem Arnórr kvað:

Svalg áttbogi ylgjar
ógóðr, en varð blóði
grœðir grœnn at rauðum,
grandauknum ná, blandinn.

Vargr, sem Illugi kvað:

Vargs vas munr þat, es margan
(menskerðir stakk sverði
myrkaurriða markar)
minn dróttinn rak flótta.

Svá kvað Hallr:

Heiðingja sleit hungri,
hárr gylðir naut sára,
granar rauð gramr á fenri,
gekk úlfr í ben drekka.

Ok enn, sem Þórðr kvað:

Óð, en ærnu náði
íms sveit freka hveiti,
(gera ǫlðra naut gylðir)
Gjálpar stóð í blóði.

Bjǫrn heitir fetviðnir, húnn, vetrliði, bersi, fress, íugtanni, ífjungr, glúmr, jǫlfuðr, vilskarpr, bera, jórekr, riti, frekr, blómr, ysjungr. Hjǫrtr heitir móðrǫðnir, dalarr, dalr, dáinn, dvalinn, duneyrr, duraþrór. Þessi eru hesta heiti talið í Þorgrímsþulu:

Hrafn ok Sleipnir,
hestar ágætir,
Valr ok Léttfeti,
vas þar Tjaldari,
Gulltoppr ok Goti,
getit heyrðak Sóta,
Mór ok Lungr með Mari.
Vigg ok Stúfr
vas með Skævaði,
þegn knátti Blakkr bera;
Silfrtoppr ok Sinir,
svá heyrðak Fáks of getit,
Gullfaxi ok Jór með goðum.
Blóðughófi hét hestr,
es bera kváðu
ǫflgan Atriða;
Gísl ok Falhófnir,
Glær ok Skeiðbrimir,
þar vas ok Gyllis of getit.

Þessir eru enn taldir í Kálfsvísu:

Dagr reið Drǫsli,
en Dvalinn Móðni,
Hjálmþér Háfeta,
en Haki Fáki,
reið bani Belja
Blóðughófa,
en Skævaði
skati Haddingja.
Vésteinn Vali,
en Vifill Stúfi,
Meinþjófr Mói,
en Morginn Vakri,
Áli Hrafni,
es til íss riðu,
en annarr austr
und Aðilsi
grár hvarfaði,
geiri undaðr.
Bjǫrn reið Blakki,
en Bjárr Kerti,
Atli Glaumi,
en Aðils Sløngvi,
Hǫgni Hǫlkvi,
en Haraldr Fǫlkvi,
Gunnarr Gota,
en Grana Sigurðr.

Arvakr ok Alsviðr draga sólina, sem fyrr er ritat; Hrímfaxi eða Fjǫrsvartnir draga nóttina; Skinfaxi eða Glaðr fylgja deginum. Þessi øxna-heiti eru í Þorgríms-þulu:

Gamalla øxna nǫfn
hef ek gǫrla fregit
þeira Rauðs ok Hœfis,
Rekinn ok Hýrr,
Himinhrjóðr ok Apli,
Arfr ok Arfuni.

Þessi eru orma-heiti: dreki, Fáfnir, jǫrmungandr, naðr, Níðhǫggr, linnr, naðra, Góinn, Móinn, Grafvitnir, Grábakr, Ófnir, Sváfnir, grímr. Naut: kýr, kálfr, yxni, kvíga, vetrungr, griðungr, boli. Sauðr: hrútr, bekri, ær, lamb, veðr. Svín: sýr, gylta, runi, gǫltr, gríss.

Chapter 58

Hver eru heiti lopts ok veðranna? Lopt heitir ginnunga-gap ok meðalheimr, foglheimr, veðrheimr. Veðr heitir hregg, byrr, glygg, hret, gjósta, vindr. Svá segir í Alsvinns-málum:

Vindr heitir með mǫnnum,
en vǫnsuðr með goðum,
kalla gneggjuð ginnregin;
œpi jǫtnar,
en álfar gnýfara,
heitir í helju hlǫmmuðr.

Veðr heitir ok gustr.

Chapter 59

Tveir eru fuglar þeir, er eigi þarf at kenna annan veg en kalla blóð eða hræ drykk þeira eða verð; þat er hrafn ok ǫrn. Alla aðra fugla karlkenda má kenna við blóð eða hræ, ok er þat þá nafn ǫrn eða hrafn, sem Þjóðólfr kvað:

Blóðorra lætr barri
bragningr ara fagna;
Gauts berr sigð á sveita
svans ǫrð konungr Hǫrða;
geirs oddum lætr greddir
grunn hvert stika sunnar
hirð, þat es hann skal varða,
hrægamms ara sævar.

Þessi eru nǫfn hrafns: krákr, Huginn, Muninn, borginmóði, árflognir, ártali, holdboði. Svá kvað Einarr skálaglamm:

Fjallvǫnðum gaf fylli,
fullr varð (en spjǫr gullu)
herstefnandi hrǫfnum,
hrafn á ylgjar tafni.

Svá kvað Einarr Skúlason:

Dólgskára kná dýrum
dýrr magnandi stýra
(Hugins fermu bregðr harmi
harmr) barðsólar garmi.

Ok enn sem hann kvað:

En við hjaldr, þar es hǫlðar,
hugþrútit svellr, lúta,
(Muninn drekkr blóð ór benjum
blásvartr) konungs hjarta.

Sem kvað Vígaglúmr:

Þá es dynfúsir dísar
dreyra mens á eyri
(bráð fekk borginmóði
blóðs) skjaldaðir stóðum.

Sem Skúli kvað Þorsteinsson:

Myndit efst, þar es undir
árflogni gaf ek sárar,
Hlǫkk í hundraðs flokki
hvítinga mik líta.

Ǫrn heitir svá: ari, gemlir, hreggskornir, egðir, ginnarr, undskornir, gallópnir.

Sem Einarr kvað:

Sámleitum rauð sveita
(sleit ǫrn gera beitu),
feksk arnar matr járnum,
Járnsǫxu grǫn faxa.

Sem Óttarr kvað:

Ǫrn drekkr, undarn
ylgr fær, af hræum sylg,
(opt rýðr úlfr kjǫpt)
ari getr verð þar.

Sem Þjóðólfr kvað:

Segjǫndum fló sagna
snótar úlfr at móti
í gemlis ham gǫmlum
glammi ó fyr skǫmmu.

Ok sem hér er:

Hreggskornis vil ek handa
háleitan mjǫð vanda.

Ok enn sem Skúli kvað:

Vaki ek þat es val heltk ekka
víðis ár ok síðan
(greppr hlýðir þá góðu)
gallópnis vel (spjalli).
Chapter 60

Hver ro sævar heiti? Hann heitir: marr, ægir, gymir, hlér, haf, leið, ver, salt, lǫgr, grœðir. Sem Arnórr kvað ok fyrr var ritat:

Nemi drótt, hvé sæ sótti
snarlyndr konungr jarla;
eigi þraut við ægi
óvæginn gram bægja.

Hér er nefndr sær ok svá ægir. Marr, sem Hornklofi kvað:

Þá es út á mar mœtir
mannskœðr lagar tanna
rœsinaðr til rausnar
rak vébrautar nǫkkva.

Lǫgr er ok hér nefndr. Svá kvað Einarr:

Lǫgr þvær flaust, en fagrir,
(flóðs vaskar brim stóðum)
þar es sær á hlið hvára
hlymr, veðrvitar glymja.

Hér er ok flóð kallat. Svá kvað Refr, sem fyrr var ritat:

Fœrir bjǫrn, þar es bára
brestr, undinna festa
opt í ægis kjapta
úrsvǫl Gymis vǫiva.

Haf, sem Hallvarðr kvað:

Vestr lézt í haf, hristir,
harðviggs, sikulgjarðar,
umbands allra landa,
íss, framstafni vísat.

Leið, sem hér er:

Erum á leið frá láði
liðnir Finnum skriðnu;
austr sé ek fjǫll af flausta
ferli geisla merluð.

Ver, sem Egill kvað:

Vestr fór ek of ver,
en ek Viðris ber
munstrandar mar,
svá es mitt of far.

Marr, sem Einarr kvað:

Kaldr þvær marr und mildum
mart dœgr viðu svarta,
grefr élsnúin, jǫfri,
álmsorg Manar þjálma.

Salt, sem Arnórr kvað:

Salt skar húfi héltum
hraustr þjóðkonungr austan;
báru brimlogs rýri
brún veðr at Sigtúnum.

Grœðir, sem Bǫlverkr kvað:

Leiðangr bjótt af láði
(lǫgr gekk of skip) fǫgru,
gjálfrstóðum reist grœði
glæstum, ár et næsta.

Hér er ok gjálfr kallat særinn. Víðir, sem kvað Refr:

Barðristinn nemr brjósti
borðheim drasill skorðu,
(nauð þolir viðr) en víði
verpr inn of þrǫm stinnan,

Húmr, sem Brennu-Njáll kvað:

Senn jósum vér, svanni,
sextán, en brim vexti,
(dreif á hafskips húfa
húm) í fjórum rúmum.

Þessi eru enn sævar-heiti, svá at rétt er at kenna til skip eða gull. Rán er sagt at var kona Ægis, svá sem hér er:

Hrauð í himin upp glóðum
hafs, gekk sær af afli;
bǫrð hygg ek at ský skerðu;
skaut Ránar vegr mána.

Dœtr þeira Ægis ok Ránar eru níu, ok eru nǫfn þeira fyrr rituð: Himinglæva, Dúfa, Blóðughadda, Hefring, Uðr, Hrǫnn, Bylgja, Drǫfn, Kólga. Einarr Skúlason taldi í þessi vísu:

Œsir hvast at hraustum
Himinglæva þyt sævar,

Sex nǫfn þeira, [Himinglæva, Uðr, Dúfa, Blóðughadda, Kólga, Hefring]. Hrǫnn, sem Valgarðr kvað:

Lauðr vas lagt í beðja,
lék sollit haf golli,
en herskipum hrannir
hǫfuð ógurlig þógu.

Bylgja, sem Óttarr svarti kvað:

Skáruð skǫfnu stýri,
skaut, sylgháar bylgjur,
lék við hún á hreini
hlunns, þat es drósir spunnu.

Drǫfn, sem Ormr kvað:

Hrosta drýgir hvern kost
hauk lúðrs gæiþrúðr,
en drafnar loga Lofn
lǫstu rækir vinfǫst.

Bára, sem Þorleikr fagri kvað:

Sjár þýtr, en berr bára
bjart lauðr of við rauðan,
gráns þar es golli búnum
ginn hlunns visundr munni.

Lá, sem Einarr kvað:

Né framlyndir fundu
fyrr, hykkat lá kyrðu,
þar es sjár á, við varra,
vini óra fell stórum.

Fyllr, sem Refr kvað:

Hrynja fjǫll á fyllar,
framm œsisk nú Glamma
skeið vetrliði skíða,
skautbjǫrn Gusis nauta.

Boði, sem hér er:

Boði fell of mik bráðla;
bauð heim með sér geimi;
þá ek eigi lǫð lœgis.

Breki, sem Óttarr kvað:

Braut, en breki þaut,
borð, óx viðar morð,
(meðr fengu mikit veðr)
mjó fyr ofan sjó.

Vágr, sem Bragi kvað:

Vildit vrǫngum ofra
vágs hyrsendir ægi,
hinn es mjótygil máva
mœrar skar fyr Þóri.

Sund, sem Einarr kvað:

Skar ek súðum sund
fyr sunnan Hrund,
mín prýddisk mund
við mildings fund.

Fjǫrðr, sem Einarr kvað:

Næst sé ek orm á jastar
ítrserki vel merkðan
(nemi bjóðr hvé ek fer) flœðar
(fjarðbáls of þat máli).

Sœgr, sem Markús kvað:

Sœgs mun ek síðr en eigi,
(sá es illr, es brag spillir)
sólar sverri málan,
slíðráls reginn, niða.