Bókastaðir

Hvernig skal Krist kenna? Svá at kalla hann skapara himins ok jarðar engla ok sólar, stýranda heims ok himinríkis ok engla, konung himna ok sólar ok engla ok Jórsala ok Jórdánar ok Gríklands, ráðandi postola ok heilagra manna. Forn skáld hafa kent hann við Urðarbrunn ok Róm, sem kvað Eilífr Guðrúnarson:

Svá kvað Skapti Þóroddsson:

Himna-konungr, sem Markús kvað:

Svá kvað Eilífr kúlnasveinn:

Máríu-sonr, enn sem Eilífr kvað:

Engla konungr, enn sem Eilífr kvað:

Jórdánar konungr, sem kvað Sigvatr:

Grikkja konungr, sem Arnórr kvað:

Svá kvað Eilífr kúlnasveinn:

Hér kallaði hann fyrst Krist konung manna, ok annat sinn als konung. Enn kvað Einarr

Skúlason:

Þar koma saman kenningar, ok verðr sá at skilja af stöð, er ræðr skáldskapinn, um hvárn kveðit er konunginn, því at rétt er at kalla Miklagarðskeisara Grikkjakonung, ok svá þann konung, er ræðr Jórsalalandi, at kalla Jórsalakonung; svá ok at kalla Rómskonung Rómaborgarkeisara, eða Englakonung, þann er Englandi ræðr. En sú kenning, er áðr var rituð, at kalla Krist konung manna, þá kenning má eiga hverr konungr.

Konunga alla er rétt at kenna svá, at kalla þá landráðendr eða landsvörðu eða lands-sœki eða hirðstjóra eða vörð landfólks. Svá kvað Eyvindr skáldaspillir:

Ok sem Glúmr kvað Geirason:

Sem Þjóðólfr kvað:

Sem Einarr kvað:

Rétt er ok um þann konung, er undir honum eru skattkonungar, at kalla hann konung konunga. Keisari er œztr konunga, en þar næst er konungr sá, er ræðr fyrir þjóðlandi, jafn í kenningum öllum hverr við annan í skáldskap. Þar næst eru þeir menn, er jarlar heita eða skattkonungar, ok eru þeir jafnir í kenningum við konung, nema eigi má þá kalla þjóðkonunga, er skattkonungar eru. Ok svá kvað Arnórr jarlaskáld of Þorfinn jarl:

Þar næst eru í kenningum í skáldskap þeir menn, er hersar heita; kenna má þá sem konung eða jarl, svá at kalla þá gullbrjóta ok auðmildinga ok merkismenn ok fólksstjóra, eða kalla hann oddvita liðsins eða orrostu fyrir því at þjóðkonungr hverr, sá er ræðr mörgum löndum, þá setr hann til landstjórnar með sér skattkonunga ok jarla at dœma landslög ok verja land fyrir ófriði í þeim löndum, er konungi liggja fjarri, ok skulu þeir dómar ok refsingar vera þar jafnréttir sem sjálfs konungs. En í einu landi eru mörg heruð, ok er þat háttr konunga at setja þar réttara yfir svá mörg heruð, sem hann gefr til valds, ok heita þeir hersar eða lendir menn í danskri tungu, en greifar í Saxlandi, en barúnar í Englandi; þeir skulu ok vera réttir dómarar ok réttir landvarnarmenn yfir því ríki, er þeim er fengit til stjórnar. Ef eigi er konungr nær, þá skal fyrir þeim merki bera í orrostum, ok eru þeir þá jafnréttir herstjórar sem konungar eða jarlar. Þar næst eru þeir menn, er hölðar heita; þat eru búendr þeir, er gildir eru at ættum ok réttum fullum; þá má svá kenna, at kalla þá veitanda fjár ok gætanda ok sætti manna; þessar kenningar megu ok eiga höfðingjar. Konungar ok jarlar hafa til fylgðar með sér þá menn, er hirðmenn heita ok húskarlar, en lendir menn hafa ok sér handgengna menn, þá er í Danmörku ok Svíþjóð eru hirðmenn kallaðir, en í Nóregi húskarlar, ok sverja þeir þó eiða svá sem hirðmenn konungum.

Húskarlar konunga váru mjök hirðmenn kallaðir í forneskju; svá kvað Þorvaldr blönduskáld:

Þetta orti Haraldr konungr Sigurðarson:

Hirðmenn ok húskarla höfðingja má svá kenna, at kalla þá inndrótt eða verðung eða heiðmenn; svá kvað Sigvatr:

Ok enn þetta:

Heiðfé heitir máli ok gjöf, er höfðingjar gefa; svá kvað Óttarr svarti:

Jarlar ok hersar ok hirðmenn eru svá kendir, kallaðir konungs rúnar eða málar eða sessar; svá kvað Hallfreðr:

Sem Snæbjörn kvað:

Svá kvað Arnórr:

Konungs spjalli, sem Hallfreðr kvað:

Svá skal menn kenna við ættir, sem Kormákr kvað:

Hann kallaði jarlinn sannreyni konungsins, en Hákon jarl son Sigurðar jarls. En Þjóðólfr kvað svá um Harald:

Ok enn svá:

Ok enn kvað hann:

Enn kvað svá Arnórr í Rögnvaldsdrápu:

Hvernig er ókend setning skáldskapar? Svá at nefna hvern hlut sem heitir. Hver eru ókend nöfn skáldskaparins? Hann heitir bragr ok hróðr, óðr, mærð, lof. Þetta kvað Bragi hinn gamli, þá er hann ók um skóg nokkurn síð um kveld, þá stefjaði tröllkona á hann, ok spurði, hverr þar fór:

Hann svaraði svá:

Ok sem Kormákr kvað:

Ok sem kvað Þórðr Kolbeinsson:

Mærð, sem Úlfr Uggason kvað:

Hér er ok lof kallat skáldskapr.

Hvernig eru nöfn goðanna? Þau heita bönd, sem kvað Eyjólfr dáðaskáld:

Ok höpt, sem kvað Þjóðólfr hinn hvinverski:

Rögn, sem Einarr kvað skálaglamm:

Jólnar, sem Eyvindr kvað:

Díar, sem Kormákr

Kvað:

Þessi nöfn himins eru rituð, en eigi höfum vér fundit í kvæðum öll þessi heiti; en þessi skáldskapar-heiti sem önnur þykki mér óskylt at hafa í skáldskap, nema áðr finni hann í verka höfuðskálda þvílík heiti; himinn: hlýrnir, heiðþornir, hreggmímir, andlangr, ljósfari, drífandi, skatyrnir, víðfeðmir, vetmímir, leiptr, hrjóðr, viðbláinn. Sól: sunna, röðull, eyglóa, alskír, sýni, fagrahvél, líknskin, Dvalins-leika, álfröðull, ifröðull, mylin.

Tungl: máni, ný, nið, ártali, mulinn, fengari, glámr, skyndir, skjálgr, skrámr.