Bókastaðir

Hvernig skal kenna Loka? Svá, at kalla hann son Fárbauta ok Laufeyjar, Nálar, bróður Býleists ok Helblinda, föður Vánargands, þat er Fenrisúlfr, ok Jörmungands, þat er Miðgarðsormr, ok Heljar ok Nara ok Ála, frænda ok föðurbróður, vársinna ok sessa Óðins ok ása, heimsœki ok kistuskrúð Geirröðar, þjófr jötna, hafrs ok Brísingamens ok Iðunnar epla, Sleipnis frænda, ver Sigynjar, goða dólgr, hárskaði Sifjar, bölva-smiðr, enn slœgi áss, rœgjandi ok vélandi goðanna, ráðbani Baldrs, enn bundni áss, þrætudólgr Heimdalar ok Skaða. Svá sem hér segir Úlfr Uggason:

Kynni ek, áðr ok einnar átta, mærðar þáttum. Hér er þess getit, at Heimdallr er son níu mœðra.

Nú skal enn segja dœmi, af hverju þær kenningar eru, er nú váru ritaðar, er áðr váru eigi dœmi til sögð, svá sem Bragi sagði Ægi, at Þórr var farinn í austrvega at berja tröll, en Óðinn reið Sleipni í Jötunheima ok kom til þess jötuns, er Hrungnir hét. Þá spyrr Hrungnir, hvat manna sá er með gullhjálminn, er ríðr lopt ok lög, ok segir, at hann á furðugóðan hest. Óðinn sagði, at þar vill hann veðja fyrir höfði sínu, at engi hestr skal vera jafngóðr í Jötunheimum. Hrungnir segir, at sá er góðr hestr, en hafa lézk hann mundu myklu stórfetaðra hest; sá heitir Gullfaxi. Hrungnir varð reiðr ok hleypr upp á hest sinn ok hleypir eptir honum ok hyggr at launa honum ofrmæli. Óðinn hleypir svá mikit, at hann var á öðru leiti fyrir, en Hrungnir hafði svá mikinn jötunmóð, at hann fann eigi fyrr en hann kom inn of ásgrindr. Ok er hann kom at hallardurum, buðu æsir honum til drykkju; hann gekk í höllina ok bað fá sér at drekka; váru þá teknar þær skálir, er Þórr var vanr at drekka af, ok snerti Hrungnir ór hverri. En er hann gerðisk drukkinn, þá skorti eigi stór orð; hann lézk skyldu taka upp Valhöll ok fœra í Jötunheima, en søkkva Asgarði, en drepa goð öll, nema Freyju ok Sif vill hann heim hafa með sér; ok Freyja ein þorir þá at skenkja honum, ok drekka lézk hann mundu alt ásaöl. En er ásum leiddisk ofryrði hans, þá nefna þeir Þór. Þvi næst kom Þórr í höllina ok hafði á lopti hamarinn ok var allreiðr ok spyrr, hverr því ræðr, er jötnar hundvísir skulu þar drekka, eða hverr seldi Hrungni grið at vera í Valhöll eða hví Freyja skal skenkja honum sem at gildi ása. Þá svarar Hrungnir ok sér ekki vinaraugum til Þórs, sagði, at Óðinn bauð honum til drykkju ok hann var á hans griðum. Þá mælti Þórr, at þess boðs skal Hrungnir iðrask, áðr hann komi út. Hrungnir segir, at Ása-Þór er þat lítill frami, at drepa hann vápnlausan; hitt er meiri hugraun, ef hann þorir að berjask við hann at landamœri á Grjótúnagörðum, "ok hefir þat verit mikit fólskuverk, sagði hann, er ek lét eptir heima skjöld minn ok hein; en ef ek hefða hér vápn mín, þá skyldu vit nú reyna hólmgönguna, en at öðrum kosti legg ek þér við níðingsskap, ef þú vill drepa mik vápnlausan".

Þórr vill fyrir engan mun bila at koma til einvígis, er honum var hólmr skoraðr, því at engi hafði honum þat fyrr veitt. Fór þá Hrungnir braut leið sína ok hleypði ákafliga, þar til er hann kom í Jötunheima, ok varð hans ferð allfræg með jötnum, ok þat, at stefnulag var komit á með þeim Þór; þóttusk jötnar hafa mikit í ábyrgð, hvárr sigr fengi; þeim var ills ván af Þór, ef Hrungnir léti, fyrir því at hann var þeira sterkastr. Þá gerðu jötnar mann á Grjótúnagörðum af leiri, ok var hann IX rasta hár, en þriggja breiðr undir hönd, en ekki fengu þeir hjarta svá mikit, at honum sómði, fyrr en þeir tóku ór meri nokkurri, ok varð honum þat eigi stöðugt, þá er Þórr kom. Hrungnir átti hjarta þat, er frægt er, af hörðum steini ok tindótt með III hornum, svá sem síðan er gört ristubragð þat, er Hrungnishjarta heitir; af steini var ok höfuð hans, skjöldr hans var ok steinn, viðr ok þjokkr, ok hafði hann skjöldinn fyrir sér, er hann stóð á Grjótúnagörðum ok beið Þórs, en hein hafði hann fyrir vápn ok reiddi of öxl ok var ekki dælligr. Á aðra hlið honum stóð leirjötunninn, er nefndr er Mökkurkálfi, ok var hann allhræddr; svá er sagt, at hann meig, er hann sá Þór. Þórr fór til hólmstefnu ok með honum Þjálfi. Þá rann Þjálfi fram at, þar er Hrungnir stóð, ok mælti til hans: "Þú stendr óvarliga, jötunn, hefir skjöldinn fyrir þér, en Þórr hefir sét þik ok ferr hann et neðra í jörðu, ok mun hann koma neðan at þér". Þá skaut Hrungnir skildinum undir fœtr sér ok stóð á, en tvíhendi heinina. Því næst sá hann eldingar ok heyrði þrumur stórar; sá hann þá Þór í ásmóði; fór hann ákafliga ok reiddi hamarinn ok kastaði um langa leið at Hrungni. Hrungnir fœrir upp heinina báðum höndum ok kastar í mót; mœtir hon hamrinum á flugi, ok brotnar sundr heinin, fellr annarr hlutr á jörð, ok eru þar af orðin öll heinberg; annarr hlutr brast í höfði Þór, svá at hann fell fram á jörð; en hamarrinn Mjölnir kom í mitt höfuð Hrungni ok lamði hausinn í smán mola, ok fell hann fram yfir Þór, svá at fótr hans lá of háls Þór. En Þjálfi vá at Mökkurkálfa, ok fell hann við lítinn orðstír. Þá gekk Þjálfi til Þórs ok skyldi taka fót Hrungnis af honum ok gat hvergi valdit. Þá gengu til æsir allir, er þeir spurðu, at Þórr var fallinn, ok skyldu taka fótinn af honum ok fengu hvergi komit. Þá kom til Magni, sonr Þórs ok Járnsöxu; hann var þá þrínættr; hann kastaði fœti Hrungnis af Þór ok mælti: "sé þar ljótan harm, faðir, er ek kom svá síð; ek hygg, at jötun þenna myndak hafa lostit í hel með hnefa mínum, ef ek hefða fundit hann". Þá stóð Þórr upp ok fagnaði vel syni sínum ok sagði, at hann myndi verða mikill fyrir sér, "ok vil ek, sagði hann, gefa þér hestinn Gullfaxa, er Hrungnir hefir átt". Þá mælti Óðinn ok sagði, at Þórr gerði rangt, er hann gaf þann enn góða hest gýgjarsyni, en eigi föður sínum. Þórr fór heim til Þrúðvanga, ok stóð heinin í höfði honum. Þá kom til völva sú, er Gróa hét, kona Aurvandils ens frœkna; hon gól galdra sína yfir Þór, til þess er heinin losnaði. En er Þórr fann þat ok þótti þá ván, at braut myndi ná heininni, þá vildi hann launa Gró lækninguna ok gera hana fegna, sagði henni þau tíðendi, at hann hafði vaðit norðan yfir Élivága ok hafði borit í meis á baki sér Aurvandil norðan ór Jötunheimum, ok þat til jartegna, at ein tá hans hafði staðit ór meisinum ok var sú frerin, svá at Þórr braut af ok kastaði upp á himin ok gerði af stjörnu þá, er heitir Aurvandils-tá. Þórr sagði, at eigi myndi langt til, at Aurvandill myndi heim koma, en Gróa varð svá fegin, at hon mundi enga galdra, ok varð heinin eigi lausari ok stendr enn í höfði Þór; ok er þat boðit til varnanar, at kasta hein of gólf þvert, því at þá hrœrisk heinin í höfði Þór. Eptir þessi sögu hefir ort Þjóðólfr hvinverski í Haustlöng. [Svá segir þar:

Þá mælti Ægir: Mikill þótti mér Hrungnir fyrir sér. Vann Þórr meira þrekvirki nokkut, þá er hann átti við tröll? — Þá svarar Bragi:

Mikillar frásagnar er þat vert, er Þórr fór til Geirröðargarða; þá hafði hann eigi hamarinn Mjölni eða megingjarðar eða járngreipr, ok olli því Loki; hann fór með honum; því at Loka hafði þat hent, þá er hann flaug einu sinni at skemta sér með valsham Friggjar, at hann flaug fyrir forvitni sakar í Geirröðargarða ok sá þar höll mikla, settisk ok sá inn of glugg, en Geirröðr leit í móti honum ok mælti, at taka skyldi fuglinn ok fœra honum; en sendimaðr komsk nauðuliga á hallar-vegginn, svá var hann hár; þat þótti Loka gott, er hann sótti erfiðliga til hans, ok ætlaði sér stund at fljúga eigi upp, fyrr en hann hafði farit alt torleiðit. En er maðrinn sótti at honum, þá beinir hann fluginn ok spyrnir við fast, ok eru þá fœtrnir fastir; var Loki tekinn þar höndum ok fœrðr Geirröði jötni. En er hann sá augu hans, þá grunaði hann, at maðr myndi vera, ok bað hann svara, en Loki þagði. Þá læsti Geirröðr Loka í kistu ok svelti hann þar III mánuðr. En þá er Geirröðr tók hann upp ok beiddi hann orða, þá sagði Loki, hverr hann var, ok til fjörlausnar vann hann Geirröði þess eiða, at hann skyldi koma Þór í Geirröðargarða, svá at hann hefði hvárki hamar né megingjarðar. Þórr kom til gistingar til gýgjar þeirar, er Griðr er kölluð; hon var móðir Víðars ens þögla; hon sagði Þór satt frá Geirröði, at hann var jötunn hundviss ok illr viðreignar; hon léði honum megingjarða ok járngreipr, er hon átti, ok staf sinn, er heitir Gríðarvölr. Þá fór Þórr til ár þeirar, er Vimur heitir, allra á mest. Þá spenti hann sik megingjörðum ok studdi forstreymis Gríðarvöl, en Loki helt undir megingjarðar. Ok þá er Þórr kom á miðja ána, þá óx svá mjök áin, at uppi braut á öxl honum. Þá kvað Þórr þetta:

Þá sér Þórr uppi í gljúfrum nokkurum, at Gjálp, dóttir Geirröðar, stóð þar tveim megin árinnar ok gerði hon árvöxtinn. Þá tók Þórr upp ór ánni stein mikinn ok kastaði at henni ok mælti svá: "at ósi skal á stemma". Eigi misti hann, þar er hann kastaði til. Ok í því bili bar hann at landi ok fekk tekit reynirunn nokkurn ok steig svá ór ánni; því er þat orðtak haft, at reynir er björg Þórs. En er Þórr kom til Geirröðar, þá var þeim félögum vísat fyrst í geitahús til herbergis, ok var þar einn stóll til sætis ok sat Þórr þar. Þá varð hann þess varr, at stóllinn fór undir honum upp at ræfri; hann stakk Gríðarveli upp í raptana ok lét sigask fast á stólinn, varð þá brestr mikill ok fylgði skrækr. Þar höfðu verit undir stólinum dœtr Geirröðar, Gjálp ok Greip, ok hafði hann brotit hrygginn í báðum. Þá lét Geirröðr kalla Þór í höllina til leika. Þar váru eldar stórir eptir endilangri höll. En er Þórr kom gagnvart Geirröði, þá tók Geirröðr með töng járnsíu glóandi ok kastar at Þór, en Þórr tók í móti með járngreipum ok fœrir á lopt síuna, en Geirröðr hljóp undir járnsúlu at forða sér. Þórr kastaði síunni ok laust í gögnum súluna ok gögnum Geirröð ok gögnum vegginn ok svá fyrir útan í jörðina. Eptir þessi sögu hefir ort Eilífr Guðrúnarson í Þórsdrápu:

Hvernig skal kenna Frigg? Svá at kalla hana dóttur Fjörgyns, konu Óðins, móður Baldrs, elju Jarðar ok Rindar ok Gunnlaðar ok Gríðar, sværa Nönnu, drótning ása ok ásynja, Fullu ok valshams ok Fensala.

Hvernig skal Freyju kenna? Svá, at kalla hana dóttur Njarðar, systur Freys, konu Óðs, móður Hnossar, eigandi valfalls ok Sessrúmnis ok fressa, Brísingamens, Vanagoð, Vanadís, et grátfagra goð, ástaguð.

Svá má kenna allar ásynjur, at nefna annarrar nafni ok kenna við eign eða verk sín eða ættir.