Bókastaðir

Hvernig skal kenna Loka? Svá, at kalla hann son Fárbauta ok Laufeyjar, Nálar, bróður Býleists ok Helblinda, fǫður Vánargands, þat er Fenrisúlfr, ok Jǫrmungands, þat er Miðgarðsormr, ok Heljar ok Nara ok Ála, frænda ok fǫðurbróður, vársinna ok sessa Óðins ok ása, heimsœki ok kistuskrúð Geirrøðar, þjófr jǫtna, hafrs ok Brísingamens ok Iðunnar epla, Sleipnis frænda, ver Sigynjar, goða dólgr, hárskaði Sifjar, bǫlva-smiðr, enn slœgi áss, rœgjandi ok vélandi goðanna, ráðbani Baldrs, enn bundni áss, þrætudólgr Heimdalar ok Skaða. Svá sem hér segir Úlfr Uggason:

Hér er þess getit, at Heimdallr er son níu mœðra.

Nú skal enn segja dœmi, af hverju þær kenningar eru, er nú váru ritaðar, er áðr váru eigi dœmi til sǫgð, svá sem Bragi sagði Ægi, at Þórr var farinn í austrvega at berja trǫll, en Óðinn reið Sleipni í Jǫtunheima ok kom til þess jǫtuns, er Hrungnir hét.

Þá spyrr Hrungnir, hvat manna sá er með gullhjálminn, er ríðr lopt ok lǫg, ok segir, at hann á furðugóðan hest. Óðinn sagði, at þar vill hann veðja fyrir hǫfði sínu, at engi hestr skal vera jafngóðr í Jǫtunheimum. Hrungnir segir, at sá er góðr hestr, en hafa lézk hann mundu myklu stórfetaðra hest; sá heitir Gullfaxi.

Hrungnir varð reiðr ok hleypr upp á hest sinn ok hleypir eptir honum ok hyggr at launa honum ofrmæli. Óðinn hleypir svá mikit, at hann var á ǫðru leiti fyrir, en Hrungnir hafði svá mikinn jǫtunmóð, at hann fann eigi fyrr en hann kom inn of ásgrindr. Ok er hann kom at hallardurum, buðu æsir honum til drykkju; hann gekk í hǫllina ok bað fá sér at drekka; váru þá teknar þær skálir, er Þórr var vanr at drekka af, ok snerti Hrungnir ór hverri. En er hann gerðisk drukkinn, þá skorti eigi stór orð; hann lézk skyldu taka upp Valhǫll ok fœra í Jǫtunheima, en søkkva Asgarði, en drepa goð ǫll, nema Freyju ok Sif vill hann heim hafa með sér; ok Freyja ein þorir þá at skenkja honum, ok drekka lézk hann mundu alt ásaǫl.

En er ásum leiddisk ofryrði hans, þá nefna þeir Þór. Því næst kom Þórr í hǫllina ok hafði á lopti hamarinn ok var allreiðr ok spyrr, hverr því ræðr, er jǫtnar hundvísir skulu þar drekka, eða hverr seldi Hrungni grið at vera í Valhǫll eða hví Freyja skal skenkja honum sem at gildi ása.

Þá svarar Hrungnir ok sér ekki vinaraugum til Þórs, sagði, at Óðinn bauð honum til drykkju ok hann var á hans griðum.

Þá mælti Þórr, at þess boðs skal Hrungnir iðrask, áðr hann komi út.

Hrungnir segir, at Ása-Þór er þat lítill frami, at drepa hann vápnlausan; hitt er meiri hugraun, ef hann þorir at berjask við hann at landamœri á Grjótúnagǫrðum, "ok hefir þat verit mikit fólskuverk, sagði hann, er ek lét eptir heima skjǫld minn ok hein; en ef ek hefða hér vápn mín, þá skyldu vit nú reyna hólmgǫnguna, en at ǫðrum kosti legg ek þér við níðingsskap, ef þú vill drepa mik vápnlausan".

Þórr vill fyrir engan mun bila at koma til einvígis, er honum var hólmr skoraðr, því at engi hafði honum þat fyrr veitt. Fór þá Hrungnir braut leið sína ok hleypði ákafliga, þar til er hann kom í Jǫtunheima, ok varð hans ferð allfræg með jǫtnum, ok þat, at stefnulag var komit á með þeim Þór; þóttusk jǫtnar hafa mikit í ábyrgð, hvárr sigr fengi; þeim var ills ván af Þór, ef Hrungnir léti, fyrir því at hann var þeira sterkastr.

Þá gerðu jǫtnar mann á Grjótúnagǫrðum af leiri, ok var hann níu rasta hár, en þriggja breiðr undir hǫnd, en ekki fengu þeir hjarta svá mikit, at honum sómði, fyrr en þeir tóku ór meri nǫkkurri, ok varð honum þat eigi stǫðugt, þá er Þórr kom. Hrungnir átti hjarta þat, er frægt er, af hǫrðum steini ok tindótt með þrimr hornum, svá sem síðan er gǫrt ristubragð þat, er Hrungnishjarta heitir; af steini var ok hǫfuð hans, skjǫldr hans var ok steinn, víðr ok þjokkr, ok hafði hann skjǫldinn fyrir sér, er hann stóð á Grjótúnagǫrðum ok beið Þórs, en hein hafði hann fyrir vápn ok reiddi of ǫxl ok var ekki dælligr. Á aðra hlið honum stóð leirjǫtunninn, er nefndr er Mǫkkurkálfi, ok var hann allhræddr; svá er sagt, at hann meig, er hann sá Þór.

Þórr fór til hólmstefnu ok með honum Þjálfi. Þá rann Þjálfi fram at, þar er Hrungnir stóð, ok mælti til hans: "Þú stendr óvarliga, jǫtunn, hefir skjǫldinn fyrir þér, en Þórr hefir sét þik ok ferr hann et neðra í jǫrðu, ok mun hann koma neðan at þér".

Þá skaut Hrungnir skildinum undir fœtr sér ok stóð á, en tvíhendi heinina. Því næst sá hann eldingar ok heyrði þrumur stórar; sá hann þá Þór í ásmóði; fór hann ákafliga ok reiddi hamarinn ok kastaði um langa leið at Hrungni. Hrungnir fœrir upp heinina báðum hǫndum ok kastar í mót; mœtir hon hamrinum á flugi, ok brotnar sundr heinin, fellr annarr hlutr á jǫrð, ok eru þar af orðin ǫll heinberg; annarr hlutr brast í hǫfði Þór, svá at hann fell fram á jǫrð; en hamarrinn Mjǫlnir kom í mitt hǫfuð Hrungni ok lamði hausinn í smán mola, ok fell hann fram yfir Þór, svá at fótr hans lá of háls Þór. En Þjálfi vá at Mǫkkurkálfa, ok fell hann við lítinn orðstír.

Þá gekk Þjálfi til Þórs ok skyldi taka fót Hrungnis af honum ok gat hvergi valdit. Þá gengu til æsir allir, er þeir spurðu, at Þórr var fallinn, ok skyldu taka fótinn af honum ok fengu hvergi komit.

Þá kom til Magni, sonr Þórs ok Járnsǫxu; hann var þá þrínættr; hann kastaði fœti Hrungnis af Þór ok mælti: "sé þar ljótan harm, faðir, er ek kom svá síð; ek hygg, at jǫtun þenna myndak hafa lostit í hel með hnefa mínum, ef ek hefða fundit hann". Þá stóð Þórr upp ok fagnaði vel syni sínum ok sagði, at hann myndi verða mikill fyrir sér, "ok vil ek, sagði hann, gefa þér hestinn Gullfaxa, er Hrungnir hefir átt".

Þá mælti Óðinn ok sagði, at Þórr gerði rangt, er hann gaf þann enn góða hest gýgjarsyni, en eigi fǫður sínum.

Þórr fór heim til Þrúðvanga, ok stóð heinin í hǫfði honum. Þá kom til vǫlva sú, er Gróa hét, kona Aurvandils ens frœkna; hon gól galdra sína yfir Þór, til þess er heinin losnaði. En er Þórr fann þat ok þótti þá ván, at braut myndi ná heininni, þá vildi hann launa Gró lækningina ok gera hana fegna, sagði henni þau tíðendi, at hann hafði vaðit norðan yfir Élivága ok hafði borit í meis á baki sér Aurvandil norðan ór Jǫtunheimum, ok þat til jartegna, at ein tá hans hafði staðit ór meisinum ok var sú frerin, svá at Þórr braut af ok kastaði upp á himin ok gerði af stjǫrnu þá, er heitir Aurvandils-tá. Þórr sagði, at eigi myndi langt til, at Aurvandill myndi heim koma, en Gróa varð svá fegin, at hon mundi enga galdra, ok varð heinin eigi lausari ok stendr enn í hǫfði Þór; ok er þat boðit til varnanar, at kasta hein of gólf þvert, því at þá hrœrisk heinin í hǫfði Þór.

Eptir þessi sǫgu hefir ort Þjóðólfr hvinverski í Haustlǫng. [Svá segir þar:

Þá mælti Ægir: Mikill þótti mér Hrungnir fyrir sér. Vann Þórr meira þrekvirki nǫkkut, þá er hann átti við trǫll? — Þá svarar Bragi:

Mikillar frásagnar er þat vert, er Þórr fór til Geirrøðargarða; þá hafði hann eigi hamarinn Mjǫlni eða megingjarðar eða járngreipr, ok olli því Loki; hann fór með honum.

Því at Loka hafði þat hent, þá er hann flaug einu sinni at skemta sér með valsham Friggjar, at hann flaug fyrir forvitni sakar í Geirrøðargarða ok sá þar hǫll mikla, settisk ok sá inn of glugg, en Geirrøðr leit í móti honum ok mælti, at taka skyldi fuglinn ok fœra honum; en sendimaðr komsk nauðuliga á hallar-vegginn, svá var hann hár; þat þótti Loka gott, er hann sótti erfiðliga til hans, ok ætlaði sér stund at fljúga eigi upp, fyrr en hann hafði farit alt torleiðit. En er maðrinn sótti at honum, þá beinir hann fluginn ok spyrnir við fast, ok eru þá fœtrnir fastir; var Loki tekinn þar hǫndum ok fœrðr Geirrøði jǫtni. En er hann sá augu hans, þá grunaði hann, at maðr myndi vera, ok bað hann svara, en Loki þagði. Þá læsti Geirrøðr Loka í kistu ok svelti hann þar þrjá mánuðr. En þá er Geirrøðr tók hann upp ok beiddi hann orða, þá sagði Loki, hverr hann var, ok til fjǫrlausnar vann hann Geirrøði þess eiða, at hann skyldi koma Þór í Geirrøðargarða, svá at hann hefði hvárki hamar né megingjarðar.

Þórr kom til gistingar til gýgjar þeirar, er Gríðr er kǫlluð; hon var móðir Víðars ens þǫgla; hon sagði Þór satt frá Geirrøði, at hann var jǫtunn hundvíss ok illr viðreignar; hon léði honum megingjarða ok járngreipr, er hon átti, ok staf sinn, er heitir Gríðarvǫlr.

Þá fór Þórr til ár þeirar, er Vimur heitir, allra á mest. Þá spenti hann sik megingjǫrðum ok studdi forstreymis Gríðarvǫl, en Loki helt undir megingjarðar. Ok þá er Þórr kom á miðja ána, þá óx svá mjǫk áin, at uppi braut á ǫxl honum. Þá kvað Þórr þetta:

Þá sér Þórr uppi í gljúfrum nǫkkurum, at Gjálp, dóttir Geirrøðar, stóð þar tveim megin árinnar ok gerði hon árvǫxtinn. Þá tók Þórr upp ór ánni stein mikinn ok kastaði at henni ok mælti svá: "at ósi skal á stemma". Eigi misti hann, þar er hann kastaði til. Ok í því bili bar hann at landi ok fekk tekit reynirunn nǫkkurn ok steig svá ór ánni; því er þat orðtak haft, at reynir er bjǫrg Þórs.

En er Þórr kom til Geirrøðar, þá var þeim félǫgum vísat fyrst í geitahús til herbergis, ok var þar einn stóll til sætis ok sat Þórr þar. Þá varð hann þess varr, at stóllinn fór undir honum upp at ræfri; hann stakk Gríðarveli upp í raptana ok lét sigask fast á stólinn, varð þá brestr mikill ok fylgði skrækr. Þar hǫfðu verit undir stólinum dœtr Geirrøðar, Gjálp ok Greip, ok hafði hann brotit hrygginn í báðum.

Þá lét Geirrøðr kalla Þór í hǫllina til leika. Þar váru eldar stórir eptir endilangri hǫll. En er Þórr kom gagnvart Geirrøði, þá tók Geirrøðr með tǫng járnsíu glóandi ok kastar at Þór, en Þórr tók í móti með járngreipum ok fœrir á lopt síuna, en Geirrøðr hljóp undir járnsúlu at forða sér. Þórr kastaði síunni ok laust í gǫgnum súluna ok gǫgnum Geirrøð ok gǫgnum vegginn ok svá fyrir útan í jǫrðina.

Eptir þessi sǫgu hefir ort Eilífr Guðrúnarson í Þórsdrápu:

Hvernig skal kenna Frigg? Svá at kalla hana dóttur Fjǫrgyns, konu Óðins, móður Baldrs, elju Jarðar ok Rindar ok Gunnlaðar ok Gríðar, sværa Nǫnnu, drótning ása ok ásynja, Fullu ok valshams ok Fensala.

Hvernig skal Freyju kenna? Svá, at kalla hana dóttur Njarðar, systur Freys, konu Óðs, móður Hnossar, eigandi valfalls ok Sessrúmnis ok fressa, Brísingamens, Vanagoð, Vanadís, et grátfagra goð, ástaguð.

Svá má kenna allar ásynjur, at nefna annarrar nafni ok kenna við eign eða verk sín eða ættir.