Bókastaðir

Ullr heitir einn, sonr Sifjar, stjúpsonr Þórs; hann er bogmaðr svá góðr, ok skíðfœrr svá, at engi má við hann keppask. Hann er ok fagr álitum ok hefir hermanns atgervi; á hann er gott at heita í einvígi.

Forseti heitir sonr Baldrs ok Nǫnnu Nepsdóttur. Hann á þann sal á himni, er Glitnir heitir; en allir, er til hans koma með sakarvendræði, þá fara allir sáttir á braut; sá er dómstaðr beztr með goðum ok mǫnnum; svá segir hér:

Sá er enn taldr með ásum, er sumir kalla rógbera ásanna ok frumkveða flærðanna ok vamm allra goða ok manna. Sá er nefndr Loki eða Loptr, sonr Fárbauta jǫtuns; móðir hans heitir Laufey eða Nál; brœðr hans eru þeir Býleistr ok Helblindi. Loki er fríðr ok fagr sýnum, illr í skaplyndi, mjǫk fjǫlbreytinn at háttum; hann hafði þá speki um fram aðra menn, er slœgð heitir, ok vélar til allra hluta; hann kom ásum jafnan í fult vendræði, ok opt leysti hann þá með vélræðum. Kona hans heitir Sigyn; sonr þeira Nari eða Narfi.

Enn átti Loki fleiri bǫrn. Angrboða hét gýgr í Jǫtunheimum; við henni gat Loki þrjú bǫrn; eitt var Fenrisúlfr, annat Jǫrmungandr, þat er Miðgarðsormr, þriðja er Hel.

En er goðin vissu til, at þessi þrjú systkin fœddusk upp í Jǫtunheimum ok goðin rǫkðu til spádóma, at af þessum systkinum myndi þeim mikit óhapp standa, ok þótti ǫllum ills af væni, fyrst af móðerni ok enn verra af faðerni. Þá sendi Alfǫðr til goðin at taka bǫrnin ok fœra sér. Ok er þau kómu til hans, þá kastaði hann orminum í hinn djúpa sæ, er liggr um lǫnd ǫll, ok óx sá ormr svá, at hann liggr í miðju hafinu of lǫnd ǫll ok bítr í sporð sér. Hel kastaði hann í Niflheim ok gaf henni vald yfir níu heimum, at hon skyldi skipta ǫllum vistum með þeim, er til hennar váru sendir, en þat eru sóttdauðir menn ok ellidauðir. Hon á þar mikla bólstaði, ok eru garðar hennar forkunnarháfir ok grindr stórar. Éljúðnir heitir salr hennar, hungr diskr hennar, sultr knífr hennar, Ganglati þræll, Ganglǫt ambátt, fallanda-forað þreskǫldr, er inn gengr, kǫr sæing, blíkjanda-bǫl ársali hennar. Hon er blá hálf, en hálf með hǫrundarlit; því er hon auðkend ok heldr gnúpleit ok grimmlig.

Úlfinn fæddu æsir heima, ok hafði Týr einn djarfleik at ganga til at gefa honum mat. En er goðin sá, hversu mikit hann óx hvern dag, ok allar spár sǫgðu, at hann myndi vera lagðr til skaða þeim, þá fengu æsirnir þat ráð, at þeir gerðu fjǫtur allsterkan, er þeir kǫlluðu Lœðing, ok báru hann til úlfsins ok báðu hann reyna afl sitt við fjǫturinn; en úlfinum þótti sér þat ekki ofrefli ok lét þá fara með, sem þeir vildu. En hit fyrsta sinn er úlfrinn spyrndi við, brotnaði sá fjǫturr; svá leystisk hann ór Lœðingi. Því næst gerðu æsirnir annan fjǫtur hálfu sterkara, er þeir kǫlluðu Dróma, ok báðu enn úlfinn reyna þann fjǫtur ok tǫldu hann verða mundu ágætan mjǫk af afli, ef slík stórsmíði mætti eigi halda honum; en úlfrinn hugsaði, at þessi fjǫturr var sterkr mjǫk, ok þat með, at honum hafði afl vaxit síðan er hann braut Lœðing — kom þat í hug, at hann myndi verða at leggja sik í hættu, ef hann skyldi frægr verða, ok lét leggja á sik fjǫturinn. Ok er æsir tǫldusk búnir, þá hristi úlfrinn sik ok laust fjǫtrinum á jǫrðina ok knúðisk fast at, spyrndi við, braut fjǫturinn, svá at fjarri flugu brotin; svá drap hann sik ór Dróma. Þat er síðan haft fyrir orðtak, at "leysi ór Lœðingi", eða "drepi ór Dróma", þá er einn hverr hlutr er ákafliga sóttr.

Eptir þat óttuðusk æsirnir, at þeir myndi eigi fá bundit úlfinn; þá sendi Alfǫðr þann, er Skírnir er nefndr, sendimaðr Freys, ofan í Svartálfaheim til dverga nǫkkurra ok lét gera fjǫtur þann, er Gleipnir heitir; hann var gǫrr af sex hlutum, af dyn kattarins ok af skeggi konunnar ok af rótum bjargsins ok af sinum bjarnarins ok af anda fisksins ok af fogls hráka; ok þóttú vitir eigi áðr þessi tíðendi, þá máttu nú finna skjótt hér sǫnn dœmi, at eigi er logit at þér: sét munt þú hafa, at konan hefir ekki skegg ok engi dynr verðr af hlaupi kattarins, ok eigi eru rœtr undir bjarginu; ok þat veit trúa mín, at jafnsatt er þat alt, er ek hefi sagt þér, þótt þeir sé sumir hlutir, er þú mátt eigi reyna.

Þá mælti Gangleri: Þetta má ek at vísu skilja at satt er; þessa hluti má ek sjá, er þú hefir nú til dœma tekit; en hvernig varð fjǫturrinn smíðaðr?

— Hárr segir: Þat kann ek þér vel segja; fjǫturrinn varð sléttr ok blautr sem silkiræma, en svá traustr ok sterkr sem nú skaltu heyra.

Þá er fjǫturrinn var fœrðr ásunum, þǫkkuðu þeir vel sendimanni sitt erendi. Þá fóru æsirnir út í vatn þat, er Ámsvartnir heitir, í hólm þann, er Lyngvi er kallaðr, ok kǫlluðu með sér úlfinn, sýndu honum silkibandit ok báðu hann slíta ok kváðu vera nǫkkuru traustara, en líkendi þœtti á fyrir digrleiks sakar, ok seldi hverr ǫðrum ok treysti með handafli, ok slitnaði eigi, en þó kváðu þeir úlfinn slíta mundu.

Þá svarar úlfrinn: svá lízk mér á þenna dregil, sem enga frægð munak af hljóta, þótt ek slíta í sundr svá mjótt band; en ef þat er gǫrt með list ok vél, þótt þat sýnisk lítit, þá kemr þat band eigi á mína fœtr.

Þá sǫgðu æsirnir, at hann myndi skjótt sundr slíta mjótt silkiband, er hann hafði fyrr brotit stóra járnfjǫtra, en ef þú fær eigi þetta band slitit, þá muntu ekki hræða mega goðin, skulum vér þá leysa þik.

Úlfrinn segir: ef þér bindið mik, svá at ek fæk eigi leyst mik, þá skollið þér svá, at mér mun seint verða at taka af yðr hjálp; ófúss em ek at láta þetta band á mik leggja; en heldr en þér frýið mér hugar, þá leggi einn hverr yðarr hǫnd sína í munn mér at veði, at þetta sé falslaust gǫrt.

En hverr ásanna sá til annars, ok þótti nú vera tvau vendræði, ok vildi engi sína hǫnd fram selja, fyrr en Týr lét fram hœgri hǫnd sína ok leggr í munn úlfinum. En er úlfrinn spyrnir, þá harðnaði bandit, ok því harðara er hann brauzk um, því skarpara var bandit. Þá hlógu allir nema Týr; hann lét hǫnd sína.

Þá er æsirnir sá, at úlfrinn var bundinn at fullu, þá tóku þeir festina, er ór var fjǫtrinum, er Gelgja heitir, ok drógu hana gǫgnum hellu mikla, — sú heitir Gjǫll, — ok festu helluna langt í jǫrð niðr; þá tóku þeir mikinn stein ok skutu enn lengra í jǫrðina, — sá heitir Þviti, — ok hǫfðu þann stein fyrir festarhælinn. Úlfrinn gapði ákafliga ok feksk um mjǫk ok vildi bíta þá; þeir skutu í munn honum sverði nǫkkuru; nema hjǫltin við neðra gómi, en efra gómi blóðrefillinn; þat er gómsparri hans. Hann grenjar illiliga ok slefa renn or munni hans; þat er á sú, er Ván heitir; þar liggr hann til ragnarøkrs.

Þá mælti Gangleri: Furðuilla barna eign gat Loki, en ǫll þessi systkin eru mikil fyrir sér, — en fyrir hví drápu æsir eigi úlfinn, er þeim er ills af honum ván?

— Hárr svarar: Svá mikils virðu goðin vé sín ok griðastaði, at eigi vildu þau saurga þá með blóði úlfsins, þótt svá segi spárnar, at hann myni verða at bana Óðni.

Þá mælti Gangleri: Hverjar eru ásynjurnar?

— Hárr segir: Frigg er œzt; hon á þann bœ, er Fensalir heita, ok er hann allvegligr. Ǫnnur er Sága, hon býr á Sǫkkvabekk, ok er þat mikill staðr. Þriðja er Eir, hon er læknir beztr. Fjórða er Gefjun, hon er mær, ok henni þjóna þær, er meyjar andask. Fimmta er Fulla, hon er enn mær, ok ferr laushár ok gullband um hǫfuð; hon berr eski Friggjar ok gætir skóklæða hennar ok veit launráð með henni.

Sétta Freyja er tígnust með Frigg; hon giptisk þeim manni, er Óðr heitir; dóttir þeira er Hnoss; hon er svá fǫgr, at af hennar nafni eru hnossir kallaðar, þat er fagrt er ok gersimligt. Óðr fór í braut langar leiðir, en Freyja grætr eptir, en tár hennar er gull rautt. Freyja á mǫrg nǫfn; en sú er sǫk til þess, at hon gaf sér ýmis heiti, er hon fór með ókunnum þjóðum at leita Óðs; hon heitir Mardǫll ok Hǫrn, Gefn, Sýr. Freyja átti Brísingamen. Hon er ok kǫlluð Vanadís.

Sjaunda Sjǫfn, hon gætir mjǫk til at snúa hugum manna til ásta, kvinna ok karla, ok af hennar nafni er elskhuginn kallaðr sjafni.

Átta Lofn, hon er svá mild ok góð til áheita, at hon fær leyfi af Alfǫðr eða Frigg til manna samgangs, kvinna ok karla, þótt áðr sé bannat eða þvertekit þykki; þat er af hennar nafni lof kallat, ok svá þat, at hon er lofuð mjǫk af mǫnnum.

Níunda Vár, hon hlýðir á eiða manna ok einkamál, er veita sín á milli konur ok karlar; því heita þau mál várar; hon hefnir ok þeim, er brigða.

Tíunda Vǫr, hon er vitr ok spurul, svá at engi hlut má hana leyna; þat er orðtak, at kona verði vǫr þess, er hon verðr vís.

Ellifta Syn, hon gætir dura í hǫllinni, ok lýkr fyrir þeim, er eigi skulu inn ganga; ok hon er sett til varnar á þingum fyrir þau mál, er hon vill ósanna; því er þat orðtak, at syn sé fyrir sett, þá er maðr neitar.

Tólfta Hlín, hon er sett til gæzlu yfir þeim mǫnnum, er Frigg vill forða við háska nǫkkurum; þaðan af er þat orðtak, at sá, er forðask, hleinir.

Þrettánda Snotra, hon er vitr ok látprúð; af hennar heiti er kallat snotr kona eða karlmaðr, sá er hóflátr er.

Fjórtánda Gná, hana sendir Frigg í ýmsa heima at erendum sínum. Hon á þann hest, er renn lopt ok lǫg ok heitir Hófvarpnir. Þat var eitt sinn, er hon reið, at Vanir nǫkkurir sá reið hennar í loptinu; þá mælti einn:

Hon svarar:

Af Gnár nafni er svá kallat, at þat gnæfar, er hátt ferr. Sól ok Bil eru taldar með ásynjum, en sagt er fyrr eðli þeira.