Bókastaðir

Þá mælti Gangleri: Hversu stýrir hann gang sólar eða tungls?

— Hárr segir: Sá maðr er nefndr Mundilfari, er átti tvau bǫrn; þau váru svá fǫgr ok fríð, at hann kallaði son sinn Mána, en dóttur sína Sól, ok gipti hana þeim manni, er Glenr hét. En goðin reiddusk þessu ofdrambi ok tóku þau systkin ok settu upp á himin, létu Sól keyra þá hesta, er drógu kerru sólar þeirar, er goðin hǫfðu skapat, til at lýsa heimana, af þeiri síu, er flaug ór Múspellsheimi. Þeir hestar heita svá, Árvakr ok Alsviðr, en undir bógum hestanna settu goðin tvá vindbelgi at kœla þá, en í sumum frœðum er þat kallat ísarnkol.

Máni stýrir gǫngu tungls ok ræðr nýjum ok niðum; hann tók tvau bǫrn af jǫrðunni, er svá heita, Bil ok Hjúki, er þau gengu frá brunni þeim, er Byrgir heitir, ok báru á ǫxlum sér sá, er heitir Sægr, en stǫngin Simul. Viðfinnr er nefndr faðir þeira; þessi bǫrn fylgja Mána, sem sjá má af jǫrðu.

Þá mælti Gangleri: Skjótt ferr sólin, ok nær svá sem hon sé hrædd, ok eigi myndi hon þá meirr hvata gǫngunni, at hon hræddisk bana sinn.

Þá svarar Hárr: Eigi er þat undarligt, at hon fari ákafliga; nær gengr sá, er hana sœkir, ok engan útveg á hon, nema renna undan.

Þá mælti Gangleri: Hverr er sá, er henni gerir þann ómaka?

— Hárr segir: Þat eru tveir úlfar, ok heitir sá, er eptir henni ferr, Skoll; hann hræðisk hon, ok hann mun taka hana; en sá heitir Hati Hróðvitnisson, er fyrir henni hleypr, ok vill hann taka tunglit, ok svá mun verða.

Þá mælti Gangleri: Hver er ætt úlfanna?

— Hárr segir: Gýgr ein býr fyrir austan Miðgarð í þeim skógi, er Járnviðr heitir; í þeim skógi byggva þær trǫllkonur, er Járnviðjur heita. In gamla gýgr fœðir at sonum marga jǫtna ok alla í vargs líkjum, ok þaðan af eru komnir þessir úlfar. Ok svá er sagt, at af ættinni verðr sá einn máttkastr, er kallaðr er Mánagarmr; hann fyllisk með fjǫrvi allra þeira manna, er deyja, ok hann gleypir tungl, en støkkvir blóði himin ok lopt ǫll; þaðan týnir sól skini sínu, ok vindar eru þá ókyrrir ok gnýja heðan ok handan; svá segir í Vǫluspá:

Þá mælti Gangleri: Hver er leið til himins af jǫrðu?

— Þá svarar Hárr, ok hló við: Eigi er nú fróðliga spurt; er þér eigi sagt þat, er goðin gerðu brú af jǫrðu til himins, er heitir Bifrǫst?; hana muntu sét hafa; kann vera, at kallið þér regnboga. Hon er með þrimr litum ok mjǫk sterk ok gǫr með list ok kunnáttu meiri en aðrar smíðir. En svá sterk sem hon er, þá mun hon brotna, þá er Múspellsmegir fara ok ríða hana, ok svima hestar þeira yfir stórar ár; svá koma þeir fram.

Þá mælti Gangleri: Eigi þótti mér goðin gera af trúnaði brúna, er hon skal brotna mega, er þau megu þó gera, sem þau vilja.

Þá mælti Hárr: Eigi eru goðin hallmælis verð af þessi smíð; góð brú er Bifrǫst, en engi hlutr er sá í þessum heimi, er sér megi treystask, þá er Múspellssynir herja.

Þá mælti Gangleri: Hvat hafðisk Alfǫðr þá at, er gǫrr var Ásgarðr?

— Hárr mælti: Í upphafi setti hann stjórnarmenn í sæti ok beiddi þá at dœma með sér ørlǫg manna ok ráða um skipun borgarinnar; þat var þar, sem heitir Iðavǫllr í miðri borginni. Var þat it fyrsta þeira verk, at gera hof þat, er sæti þeira tólf standa í ǫnnur en hásætit, þat er Alfǫðr á; þat hús er bezt gǫrt á jǫrðu ok mest; alt er þat útan ok innan svá sem gull eitt; í þeim stað kalla menn Glaðsheim.

Annan sal gerðu þeir; þat var hǫrgr, er gyðjurnar áttu, ok var hann allfagrt hús; hann kalla menn Vingólf.

Þar næst gerðu þeir hús, er þeir lǫgðu afla í, ok þar til gerðu þeir hamar ok tǫng ok steðja ok þaðan af ǫll tól ǫnnur; ok því næst smíðuðu þeir málm ok stein ok tré, ok svá gnógliga þann málm, er gull heitir, at ǫll búsgǫgn ok ǫll reiðigǫgn hǫfðu þeir af gulli, ok er sú ǫld kǫlluð gullaldr, áðr en spiltisk af tilkvámu kvinnanna; þær kómu ór Jǫtunheimum.

Þar næst settusk goðin upp í sæti sín ok réttu dóma sína ok mintusk, hvaðan dvergar hǫfðu kviknat í moldunni ok niðri í jǫrðunni, svá sem maðkar í holdi. Dvergarnir hǫfðu skipazk fyrst ok tekit kviknun í holdi Ymis ok váru þá maðkar, en af atkvæði goðanna urðu þeir vitandi manvits ok hǫfðu manns líki ok búa þó í jǫrðu ok í steinum. Móðsognir var œztr ok annarr Durinn; svá segir í Vǫluspá:

Ok þessi segir hon nǫfn þeira:

En þessir eru ok dvergar ok búa í steinum, en inir fyrri í moldu:

En þessir kómu frá Svarinshaugi til Aurvanga á Jǫruvǫllu, ok er þaðan kominn Lofarr. Þessi eru nǫfn þeira:

Þá mælti Gangleri: Hvar er hǫfuðstaðrinn eða helgistaðr goðanna?

— Hárr svarar: Þat er at aski Yggdrasils, þar skulu goðin eiga dóma sína hvern dag.

Þá mælti Gangleri: Hvat er at segja frá þeim stað?

— Þá segir Jafnhárr: Askrinn er allra trjá mestr ok beztr; limar hans dreifask um heim allan ok standa yfir himni; þrjár rœtr trésins halda því upp ok standa afarbreitt; ein er með ásum, ǫnnur með hrímþursum, þar sem forðum var Ginnungagap; in þriðja stendr yfir Niflheimi, ok undir þeiri rót er Hvergelmir, en Níðhǫggr gnagar neðan rótna.

En undir þeiri rót, er til hrímþursa horfir, þar er Mímisbrunnr, er spekð ok manvit er í fólgit, ok heitir sá Mímir, er á brunninn; hann er fullr af vísendum, fyrir því at hann drekkr ór brunninum af horninu Gjallarhorni. Þar kom Alfǫðr ok beiddisk eins drykkjar af brunninum, en hann fekk eigi fyrr en hann lagði auga sitt at veði; svá segir í Vǫluspá:

Þriðja rót asksins stendr á himni, ok undir þeiri rót er brunnr sá, er mjǫk er heilagr, er heitir Urðarbrunnr; þar eigu goðin dómstað sinn; hvern dag ríða æsir þangat upp um Bifrǫst; hon heitir ok Ásbrú.

Hestar ásanna heita svá: Sleipnir er baztr, hann á Óðinn, hann hefir átta fœtr; annarr er Glaðr, þriði Gyllir, fjórði Glenr, fimmti Skeiðbrimir, sétti Silfrintoppr, sjaundi Sinir, átti Gísl, níundi Falhófnir, tíundi Gulltoppr, ellifti Léttfeti. Baldrs hestr var brendr með honum, en Þórr gengr til dómsins ok veðr ár þær, er svá heita:

Þá mælti Gangleri: Brenn eldr yfir Bifrǫst?

— Hárr segir: Þat, er þú sér rautt í boganum, er eldr brennandi; upp á himin mundu ganga bergrisar, ef ǫllum væri fœrt á Bifrǫst, þeim er fara vilja.

Margir staðir eru á himni fagrir, ok er þar alt guðlig vǫrn fyrir; þar stendr salr einn fagr undir askinum við brunninn, ok ór þeim sal koma þrjár meyjar, þær er svá heita: Urðr, Verðandi, Skuld. Þessar meyjar skapa mǫnnum aldr; þær kǫllum vér nornir. En eru fleiri nornir, þær er koma til hvers barns, er borit er, at skapa aldr, ok eru þessar goðkunnigar, en aðrar álfaættar, en hinar þriðju dvergaættar, svá sem hér segir:

Þá mælti Gangleri: Ef nornir ráða ørlǫgum manna, þá skipta þær geysiójafnt, er sumir hafa gott líf ok ríkuligt, en sumir hafa lítit lén eða lof, sumir langt líf, sumir skamt.

Hárr segir: Góðar nornir ok vel ættaðar skapa góðan aldr; en þeir menn, er fyrir óskǫpum verða, þá valda því illar nornir.