Bókastaðir

Gylfi konungr réð þar lǫndum, er nú heitir Svíþjóð. Frá honum er þat sagt, at hann gaf einni farandi konu at launum skemtunar sinnar eitt plógsland í ríki sínu, þat er fjórir øxn drœgi upp dag ok nótt. En sú kona var ein af ása ætt; hon er nefnd Gefjun. Hon tók fjóra øxn norðan ór Jǫtunheimum, en þat váru synir jǫtuns nǫkkurs ok hennar, ok setti þá fyrir plóg, en plógrinn gekk svá breitt ok djúpt, at upp leysti landit, ok drógu øxninir þat land út á hafit ok vestr ok námu staðar í sundi nǫkkuru. Þar setti Gefjun landit ok gaf nafn ok kallaði Selund. Ok þar sem landit hafði upp gengit, var þar eptir vatn; þat er nú Lǫgrinn kallaðr í Svíþjóð, ok liggja svá vikr í Leginum sem nes í Selundi.

Svá segir Bragi skáld gamli:

Gylfi konungr var maðr vitr ok fjǫlkunnigr; hann undraðisk þat mjǫk, er ásafólk var svá kunnigt, at allir hlutir gengu at vilja þeira. Þat hugsaði hann, hvárt þat myndi vera af eðli sjálfra þeira, eða myndi því valda goðmǫgn þau, er þeir blótuðu. Hann byrjaði ferð sína til Ásgarðs, ok fór með leynð ok brá á sik gamals manns líki ok duldisk svá. En æsir váru því vísari, at þeir hǫfðu spádóm, ok sá þeir ferð hans, fyrr en hann kom, ok gerðu í móti honum sjónhverfingar; ok er hann kom inn í borgina, þá sá hann þar háva hǫll, svá at varla mátti hann sjá yfir hana; þak hennar var lagt gyldum skjǫldum svá sem spánþak. Svá segir Þjóðólfr inn hvinverski, at Valhǫll var skjǫldum þǫkð:

Gylfi sá mann í hallardurum ok lék at handsǫxum ok hafði sjau senn á lopti; sá spurði hann fyrr at nafni; hann nefndisk Gangleri ok kominn af refilstígum ok beiddisk at sœkja til náttstaðar ok spurði, hverr hǫllina átti. Hann svarar, at þat var konungr þeira, "en ek má fylgja þér at sjá hann; skaltu þá sjálfr spyrja hann nafns"; ok snerisk sá maðr fyrir honum inn í hǫllina, en hann gekk eptir, ok þegar lauksk hurðin á hæla honum.

Þar sá hann mǫrg gólf ok mart fólk, sumt með leikum, sumir drukku, sumir með vápnum ok bǫrðusk. Þá litaðisk hann umb ok þótti margir hlutir ótrúligir, þeir er hann sá; þá mælti hann:

Hann sá þrjú hásæti ok hvert upp frá ǫðru, ok sátu þrír menn sinn í hverju.

Þá spurði hann, hvert nafn hǫfðingja þeira væri. Sá svarar, er hann leiddi inn, at sá, er í nezta hásæti sat, var konungr, "ok heitir Hárr, en þar næst sá, er heitir Jafnhárr, en sá er ofarst, er Þriði heitir".

Þá spyrr Hárr komandann, hvárt fleira er erendi hans, en heimill er matr ok drykkr honum sem ǫllum þar í Háva hǫll. Hann segir, at fyrst vill hann spyrja, ef nǫkkurr er fróðr maðr inni. Hárr segir, at hann komi eigi heill út, nema hann sé fróðari, "ok stattu fram, meðan þú fregn; sitja skal sá, er segir".

Gangleri hóf svá mál sitt: Hverr er æztr eða elztr allra goða?

— Hárr segir: Sá heitir Alfǫðr at váru máli, en í Ásgarði inum forna átti hann tólf nǫfn; eitt er Alfǫðr, annat er Herran eða Herjan, þriði er Nikarr eða Hnikarr, fjórði er Nikuðr eða Hnikuðr, fimmti Fjǫlnir, sétti Óski, sjaundi Ómi, átti Bifliði eða Biflindi, níundi Sviðurr, tíundi Sviðrir, ellifti Viðrir, tólfti Jálg eða Jálkr.

Þá spyrr Gangleri: Hvar er sá guð, eða hvat má hann, eða hvat hefir hann unnit framaverka?

— Hárr segir: Lifir hann of allar aldir ok stjórnar ǫllu ríki sínu ok ræðr ǫllum hlutum, stórum ok smám.

Þá mælti Jafnhárr: Hann smíðaði himin ok jǫrð ok lopt ok alla eign þeira.

Þá mælti Þriði: Hitt er þó mest, er hann gerði manninn, ok gaf honum ǫnd þá, er lifa skal ok aldri týnask, þótt líkamr fúni at moldu eða brenni at ǫsku; ok skulu allir menn lifa, þeir er rétt eru siðaðir, ok vera með honum sjálfum, þar sem heitir Gimlé, en vándir menn fara til heljar ok þaðan í Niflhel; þat er niðr í inn níunda heim.

Þá mælti Gangleri: Hvat hafðisk hann áðr at en himinn ok jǫrð væri gǫr?

— Þá svarar Hárr: Þá var hann með hrímþursum.

Gangleri mælti: Hvat var upphaf eða hversu hófsk, eða hvat var áðr?

— Hárr svarar: Svá sem segir í Vǫluspá:

Þá mælti Jafnhárr: Fyrr var þat mǫrgum ǫldum, en jǫrð var skǫpuð, er Niflheimr var gǫrr; ok í honum miðjum liggr brunnr sá, er Hvergelmir heitir, ok þaðan af falla þær ár, er svá heita: Svǫl, Gunnþrá, Fjǫrm, Fimbulþul, Slíðr ok Hríð, Sylgr ok Ylgr, Víð, Leiptr; Gjǫll er næst helgrindum.

Þá mælti Þriði: Fyrst var þó sá heimr í suðrálfu, er Múspell heitir; hann er ljóss ok heitr, sú átt er logandi ok brennandi, ok ófœrr þeim, er þar eru útlendir ok eigi eigu þar óðul. Sá er Surtr nefndr, er þar sitr á landsenda til landvarnar; hann hefir loganda sverð, ok í enda veraldar mun hann fara ok herja ok sigra ǫll goðin ok brenna allan heim með eldi; svá segir í Vǫluspá:

Gangleri mælti: Hversu skipaðisk, áðr en ættirnar yrði eða aukaðisk mannfólkit?

— Þá mælti Hárr: Ár þær, er kallaðar eru Elivágar, þá er þær váru svá langt komnar frá uppsprettum, at eitrkvika sú, er þar fylgði, harðnaði svá sem sindr þat, er renn ór eldinum, þá varð þat íss; ok þá er sá íss gaf staðar ok rann eigi, þá hélði yfir þannug, en úr þat, er af stóð eitrinu, fraus at hrími, ok jók hvert hrímit yfir annat alt í Ginnungagap.

Þá mælti Jafnhárr: Ginnungagap, þat er vissi til norðrættar, fyltisk með þunga ok hǫfugleik íss ok hríms, ok inn í frá úr ok gustr; en inn syðri hlutr Ginnungagaps léttisk móti gneistum ok síum þeim, er flugu ór Múspellsheimi.

Þá mælti Þriði: Svá sem kalt stóð af Niflheimi ok allir hlutir grimmir, svá var alt þat, er vissi námunda Múspelli, heitt ok ljóst, en Ginnungagap var svá hlætt sem lopt vindlaust; ok þá er mœtti hríminu blær hitans, svá at bráðnaði ok draup, ok af þeim kvikudropum kviknaði með krapti þess, er til sendi hitann, ok varð manns líkandi, ok er sá nefndr Ymir, en hrímþursar kalla hann Aurgelmi, ok eru þaðan komnar ættir hrímþursa; svá sem segir í Vǫluspá inni skǫmmu:

En hér segir svá Vafþrúðnir jǫtunn:

Þá mælti Gangleri: Hvernig óxu ættir þaðan eða skapaðisk svá, at fleiri menn urðu, eða trúi þér þann guð, er nú sagðir þú frá?

— Þá svarar Jafnhárr: Fyrir engan mun játum vér hann guð; hann var illr ok allir hans ættmenn; þá kǫllum vér hrímþursa; en svá er sagt, at þá er hann svaf, fekk hann sveita, þá óx undir vinstri hendi honum maðr ok kona, ok annarr fótr hans gat son við ǫðrum; en þaðan af kómu ættir; þat eru hrímþursar. Inn gamli hrímþurs, hann kǫllum vér Ymi.