Bókastaðir

Almáttigr guð skapaði í upphafi himin ok jǫrð ok alla þá hluti, er þeim fylgja, ok síðarst menn tvá, er ættir eru frá komnar, Ádám ok Évu, ok fjǫlgaðisk þeira kynslóð ok dreifðisk um heim allan. En er fram liðu stundir, þá ójafnaðisk mannfólkit; váru sumir góðir ok rétttrúaðir, en miklu fleiri snerusk þá eptir girndum heimsins ok órœkðu guðs boðorð; ok fyrir því drekði guð heiminum í sjávargangi ok ǫllum kykvendum heimsins, nema þeim, er í ǫrkinni váru með Nóa.

Eptir Nóaflóð lifðu átta menn, þeir er heiminn byggðu, ok kómu frá þeim ættir; ok varð enn sem fyrr, at þá er fjǫlmentisk ok byggðisk verǫldin, þá var þat allr fjǫldi mannfólksins, er elskaði ágirni fjár ok metnaðar, en afrœkðusk guðs hlýðni, ok svá mikit gerðisk at því, at þeir vildu eigi nefna guð. En hverr myndi þá frá segja sonum þeira frá guðs stórmerkjum? Svá kom, at þeir týndu guðs nafni, ok víðast um verǫldina fansk eigi sá maðr, er deili kynni á skapara sínum.

En eigi at síðr veitti guð þeim jarðligar giptir, fé ok sælu, er þeir skyldu við vera í heiminum; miðlaði hann ok spekðina, svá at þeir skildu alla jarðliga hluti ok allar greinir, þær er sjá mátti lopts ok jarðar.

Þat hugsuðu þeir ok undruðusk, hví þat myndi gegna, er jǫrðin ok dýrin ok fuglarnir hǫfðu saman eðli í sumum hlutum, ok þó ólík at hætti. Þat var eitt eðli, at jǫrðin var grafin í hám fjalltindum ok spratt þar vatn upp, ok þurfti þar eigi lengra at grafa til vats en í djúpum dǫlum; svá er ok dýr ok fuglar, at jafnlangt er til blóðs í hǫfði ok fótum. Ǫnnur náttúra er sú jarðar, at á hverju ári vex á jǫrðunni gras ok blóm, ok á sama ári fellr þat alt ok fǫlnar; svá ok dýr ok fuglar, at vex hár ok fjaðrar ok fellr af á hverju ári. Þat er in þriðja náttúra jarðar, þá er hon er opnuð ok grafin, þá grœr gras á þeiri moldu, er efst er á jǫrðunni. Bjǫrg ok steina þýddu þeir móti tǫnnum ok beinum kvikenda. Af þessu skilðu þeir svá, at jǫrðin væri kvik ok hefði líf með nǫkkurum hætti, ok vissu þeir, at hon var furðuliga gǫmul at aldartali ok máttig í eðli; hon fœddi ǫll kykvendi ok hon eignaðisk alt þat, er dó; fyrir þá sǫk gáfu þeir henni nafn ok tǫlðu ætt sína til hennar.

Þat sama spurðu þeir af gǫmlum frændum sínum, at síðan er talið váru mǫrg hundruð vetra, þá var in sama jǫrð ok sól ok himintungl, en gangr himintungla var ójafn; áttu sum lengra gang en sum skemra. Af þvílíkum hlutum grunaði þá, at nǫkkurr myndi vera stjórnari himintunglanna, sá er stilla myndi gang þeira at vilja sínum, ok myndi sá vera ríkr mjǫk ok máttigr; ok þess væntu þeir, ef hann réði fyrir hǫfuðskepnunum, at hann myndi ok fyrr verit hafa en himintunglin, ok þat sá þeir, ef hann ræðr gangi himintungla, at hann myni ráða skini sólar ok dǫgg loptsins ok ávexti jarðarinnar, er því fylgir, ok slíkt sama vindinum loptsins ok þar með stormi sævarins. Þá vissu þeir eigi, hvar ríki hans var; en því trúðu þeir, at hann réð ǫllum hlutum á jǫrðu ok í lopti, himins ok himintunglum, sævarins ok veðranna.

En til þess at heldr mætti frá segja eða í minni festa, þá gáfu þeir nǫfn með sjálfum sér ǫllum hlutum, ok hefir þessi átrúnaðr á marga lund breyzk, svá sem þjóðirnar skiptusk ok tungurnar greinðusk. En alla hluti skilðu þeir jarðligri skilningu, því at þeim var eigi gefin andlig spekðin; svá skilðu þeir, at allir hlutir væri smíðaðir af nǫkkuru efni.

Verǫldin var greind í þrjár hálfur; frá suðri, í vestr ok inn at Miðjarðarsjá, sá hlutr var kallaðr Affríká; inn syðri hlutr þeirar deildar er heitr, svá at þar brennr, af sólu. Annarr hlutr frá vestri til norðrs ok inn til hafsins, er sá kallaðr Evrópá eða Eneá; inn nyrðri hluti er þar svá kaldr, at eigi vex gras á ok engi byggvir. Frá norðri ok um austrhálfur alt til suðrs, þat er kallat Ásíá. Í þeim hluta veraldar er ǫll fegrð ok prýði ok eignir jarðar-ávaxtar, gull ok gimsteinar; þar er ok mið verǫldin; ok svá sem þar er jǫrðin fegri ok betri ǫllum kostum en í ǫðrum stǫðum, svá var ok mannfólkit þar mest tignat af ǫllum giptunum, spekinni ok aflinu, fegrðinni ok alls konar kunnostu.

Nær miðri verǫldinni var gǫrt þat hús ok herbergi, er ágætast hefir verit, er kallat er Trója, þar sem vér kǫllum Tyrkland. Þessi staðr var miklu meiri gǫrr en aðrir ok með meira hagleik á marga lund með kostnaði ok fǫngum, er þar váru til. Þar váru tólf konungdómar ok einn yfirkonungr, ok lágu mǫrg þjóðlǫnd til hvers konungdómsins; þar váru í borginni tólf hǫfðingjar. Þessir hǫfðingjar hafa verit um fram aðra menn, þá er verit hafa í verǫldu, um alla manndómliga hluti.

Einn konungr, er þar var, er nefndr Múnón eða Mennón, hann átti dóttur hǫfuðkonungsins Príámí, sú hét Tróán; þau áttu son, hann hét Trór, er vér kǫllum Þór. Hann var at uppfœzlu í Trákíá með hertoga þeim, er nefndr er Loríkus; en er hann var tíu vetra, þá tók hann við vápnum fǫður síns. Svá var hann fagr álitum, er hann kom með ǫðrum mǫnnum, sem þá er filsbein er grafit í eik; hár hans er fegra en gull; þá er hann var tólf vetra, þá hafði hann fult afl; þá lypti hann af jǫrðu tíu bjarnstǫkkum ǫllum senn, ok þá drap hann Lóríkúm hertoga, fóstra sinn, ok konu hans, Lórá eða Glórá, ok eignaði sér ríkit Trákíá; þat kǫllum vér Þrúðheim. Þá fór hann víða um lǫnd ok kannaði allar heimsálfur ok sigraði einn saman alla berserki ok alla risa ok einn inn mesta dreka ok mǫrg dýr.

Í norðrhálfu heims fann hann spákonu þá, er Síbil hét, er vér kǫllum Sif, ok fekk hennar. Eigi kann ek segja ætt Sifjar; hon var allra kvinna fegrst, hár hennar var sem gull.

Þeira sonr var Lóriði, er líkr var feðr sínum; hans sonr var Einridi, hans son Vingeþórr, hans son Vingener, hans son Móda, hans son Magi, hans son Seskef, hans son Beðvig, hans son Athra, er vér kǫllum Annan, hans son Ítrmann, hans son Heremóð, hans son Skjaldun, er vér kǫllum Skjǫld, hans son Bjáf, er vér kǫllum Bjár, hans son Ját, hans son Guðólfr, hans son Finn, hans son Fríallaf, er vér kǫllum Friðleif; hann átti þann son, er nefndr er Vóden, þann kǫllum vér Óðin; hann var ágætr maðr af speki ok allri atgervi. Kona hans hét Frígíðá, er vér kǫllum Frigg.

Óðinn hafði spádóm ok svá kona hans, ok af þeim vísendum fann hann þat, at nafn hans myndi uppi vera haft í norðrhálfu heims ok tígnat um fram alla konunga. Fyrir þá sǫk fýstisk hann at byrja ferð sína af Tyrklandi ok hafði með sér mikinn fjǫlða liðs, unga menn ok gamla, karla ok konur, ok hǫfðu með sér marga gersemliga hluti. En hvar sem þeir fóru yfir lǫnd, þá var ágæti mikit frá þeim sagt, svá at þeir þóttu líkari goðum en mǫnnum.

Ok þeir gefa eigi stað ferðinni, fyrr en þeir koma norðr í þat land, er nú er kallat Saxland; þar dvaldisk Óðinn langar hríðir ok eignaðisk víða þat land. Þar setti Óðinn til landsgæzlu þrjá sonu sína; er einn nefndr Vegdeg; var hann ríkr konungr ok réð fyrir Austr-Saxalandi. Hans sonr var Vitrgils, hans synir váru þeir Vitta, faðir Heingests, ok Sigarr, faðir Svebdeg, er vér kǫllum Svipdag.

Annarr sonr Óðins hét Beldeg, er vér kǫllum Baldr; hann átti þat land, er nú heitir Vestfál; hans son var Brandr, hans son Frjóðigar, er vér kǫllum Fróða; hans son var Freóvin, hans son Uvigg, hans son Gevis, er vér kǫllum Gave. Inn þriði son Óðins er nefndr Sigi, hans son Rerir. Þeir langfeðr réðu þar fyrir, er nú er kallat Frakland, ok er þaðan sú ætt komin, er kǫlluð er Vǫlsungar. Frá ǫllum þeim eru stórar ættir komnar ok margar.

Þá byrjaði Óðinn ferð sína norðr ok kom í þat land, er þeir kǫlluðu Reiðgotaland, ok eignaðisk í því landi alt þat, er hann vildi. Hann setti þar til landa son sinn, er Skjǫldr hét, hans sonr var Friðleifr; þaðan er sú ætt komin, er Skjǫldungar heita; þat eru Danakonungar; ok þat heitir nú Jótland, er þá var kallat Reiðgotaland.

Eptir þat fór hann norðr, þar sem nú heitir Svíþjóð; þar var sá konungr, er Gylfi er nefndr. En er hann spyrr til ferðar þeira Ásíamanna, er æsir váru kallaðir, fór hann í móti þeim ok bauð, at Óðinn skyldi slíkt vald hafa í hans ríki, sem hann vildi sjálfr. Ok sá tími fylgði ferð þeira, at hvar sem þeir dvǫlðusk í lǫndum, þá var þar ár ok friðr; ok trúðu allir, at þeir væri þess ráðandi, því at þat sá ríkismenn, at þeir váru ólíkir ǫðrum mǫnnum, þeim er þeir hǫfðu sét, at fegrð ok svá at viti.

Þar þótti Óðni fagrir vellir ok landzkostir ok kaus sér þar borgstað, er nú heita Sigtún. Skipaði hann þar hǫfðingjum í þá líking, sem verit hafði í Trója, setti tólf hǫfuðmenn í staðinum at dœma landzlǫg, ok svá skipaði hann réttum ǫllum, sem fyrr hafði verit í Trója ok Tyrkir váru vanir. Eptir þat fór hann norðr, þar til er sjár tók við honum, sá er þeir hugðu at lægi um ǫll lǫnd, ok setti þar son sinn til þess ríkis, er nú heitir Nóregr; sá er Sæmingr kallaðr, ok telja þar Nóregskonungar sínar ættir til hans ok svá jarlar ok aðrir ríkismenn, svá sem segir í Háleygjatali. En Óðinn hafði með sér þann son sinn, er Yngvi er nefndr, er konungr var í Svíþjóðu eptir hann, ok eru frá honum komnar þær ættir, er Ynglingar eru kallaðir.

Þeir æsir tóku sér kvánfǫng þar innan lands, en sumir sonum sínum, ok urðu þessar ættir fjǫlmennar, at umb Saxland ok alt þaðan of norðrhálfur dreifðisk svá, at þeira tunga, Ásíamanna, var eigin tunga um ǫll þessi lǫnd. Ok þat þykkjask menn skynja mega af því, at rituð eru langfeðganǫfn þeira, at þau nǫfn hafa fylgt þessi tungu ok þeir æsir hafa haft tunguna norðr hingat í heim, í Nóreg ok í Svíþjóð, í Danmǫrk ok í Saxland. Ok í Englandi eru forn landsheiti eða staðaheiti, þau er skilja má at af annarri tungu eru gefin en þessi.