Bókastaðir

Hér segir af Katilina ok hans mǫnnum. Sem Katilina hafði talat þílíka luti þá þǫkkuðu honum allir hans menn makliga því at þeir hǫfðu með sér nóga illa hluti enn ekki gott: spurðu nú Katilinam hvert verkkaup þeir skyldu taka ef þeir fylgdi honum í þessu vandræði.

Hann svaraði "hǫfðingjar hafa látit skrifa nǫfn sín á tabulis, enn ek man láta brjóta þær ok gera aðrar tabulas yðr til sœmdar. þér skuluð taka alla meistaradóma ok kennimannatign ok yðr skal allt at óskum ganga."

Síðan sneri hann málinu á hǫnd góðum hǫfðingjum ok lastaði þá, enn lofaði sína menn ok beiddi af þeim svardaga. síðan sóru þeir honum eiða at enginn þeira skyldi viðr hann skiljask. hann lét þá gefa þeim vín at drekka ok blandaði með mannablóði: þat var þeim skenkt í stórum silfrskálum. enn er allir hǫfðu drukkit sem vant var á hátíðum þá lýsti hann fyrir þeim hvat þeir hǫfðu drukkit at enginn þeira skyldi þora at segja eptir honum.

Frá Quintus Curius ok frillu hans. Quintus Curius er nefndr einn hǫfðingi er verit hafði í þessu sambandi. hann hafði fyrr verit prófaðr at illum verkum enn hǫfðingjar hǫfðu tekit hann ór tign sinni því at hann var mjǫk lyginn enn ekki djarfr til vápns: hann vildi ok øngu leyna hvárki eptir sér né ǫðrum. Fulvia hét ein tigin kona er lengi hafði verit frilla hans. enn er fé hans tók at þverra þá afræktisk hon hann. ok er Curius hafði komit sér í þessa sveit þá hœldisk hann fyrir henne at hann mundi mikil gœði mega veita henne: stundum ógnaði hann henne með vápnum ef hon væri honum eigi hlýðin. enn er hon varð vís þessa ráðs þá leyndi hon því eigi borgarmennina sína kompána. Antonius hét einn hǫfðingi er verit hafði í þessum ráðum ok svardǫgum: af hans orðum kom enn upp þessi ráðagerð.

Hér segir frá Tullio ok Catilina. capitulum. Rómverskr maðr hét Tullius Cicero. hann var þorparaættar ok þó hinn mesti íþróttamaðr. hann hafði beðit consulatum enn hǫfðingjar hǫfðu því háðuliga svarat. enn er kom at skiptingardǫgum þá fær hann njósn af at nǫkkurir menn mundu hefjask til ófriðar í borginni: þá buðu þeir Tullio þessa tign ok var hann af þeim gerr consul.

Catiline skaut nú skelk í bringhu, er hann spurðe þetta, ok beiddi at taka consulatum ok etlaðe, ef hann feinghe þat, at þeir Antonius skyldu hafa báðir saman, er nú hafðe með Tullio, ok hugðisk síðan at svíkja Tullium. en hann var vitr maðr ok sá viðr hans bragðvíse svá at hann hét Fulvie fé til at hon skyldi segja honum frá Catilina allt þat er hon vissi ok hon feinghe "tékt" af Curio unnasta sínum.

Tullius lét ok sína menn halda vǫrðu yfir sér bæði opinberliga ok leyniliga. nú er skiptingardagar komu þá hafði Katilina hvárki hagliga gǫrt "bøn" til hertogatignar né til umsáta við Tullium consulem. tók hann þá þat ráð upp at ganga í bardaga með Tullium ef hann féngi styrk til. sendi hann þá Gaium Julium á Púl til allra þeira manna er hann mátti sér nǫkkurs trausts af vænta. hafði hann þá ok mikla umsát við Tullium ok hann ætlaði at brenna upp alla Romam. gekk hann nú með alvæpni, ok allir hans menn, bæði nætr ok daga.

Ok nú sendi hann mann til Marcum Porcium ok lét þá kalla alla hǫfðingja til stefnu þá sem í þessu ráði váru bundnir ok segisk hafa sent eptir liði út á Púl ok vill nú í stað ganga at Tullio.

Gaius Cornelius ok Lucius Vargunteius játuðu honum at ganga at húsum Tullii ok drepa hann ef fœri gæfi á. enn er Quintus Curius vissi þetta þá hrósaði hann þessu þegar fyrir Fulvie fylgjukonu sinni. enn hon fór þegar til Tullium ok bað hann vara sik. enn er Katilina ok hans menn komu í garðinn þá váru byrgð ǫll hliðin ok komusk þeir hvergi inn ok hurfu aptr með svívirðing.

Frá Manlius ok Katilina. Á þessum tíma var Manlius í Tuskania ok hafði þar stefnulag við landsmenn vegna Katiline ok taldi fyrir þeim hversu Silla hinn ríki hafði sœmt þá ok hversu Rómverjar hǫfðu rænt þá friði ok frelsi ok fénu með.

Nú er Tullius fekk sanna njósn af samdrætti hersins þótti honum vandi at hendi kominn því at hann þóttisk eigi lið til hafa at gæta bæði borganna ok annarra staðanna. enn hǫfðingjar báðu hann halda borgina ok geyma hana sem bezt.

Fám dǫgum síðarr á einni stefnu las upp bréf sá hǫfðingi er Lucius Senius hét: þau kvað hann sér send hafa verit ór Tuskania: stóð þat þar á at Gaius Manlius hefði dregit saman óvígan her ok út á Púl væri ok mikill samnaðr ok ætlaði hvárirtveggju á hendr þeim. þá sendi hann af stefnunni Quintum Metellum út á Púl enn Quintum Marcium út í Tuskaniam. enn þeir váru báðir reknir aptr því at bœndr vildu eigi hafa yfirfǫr þeira. Nú var þat ráðagerð Rómverja at hverr er meðr sannindum kynni at segja ráðagerð Katiline sá er áðr var með honum skyldi frjáls vera af þessu svikræði ok þiggja þó jafnvægi sitt af silfri enn hinn er áðr var frjáls skyldi þiggja hálfu meira.

Maðr hét Lucius Paulus er spurði Katilinam at þessu máli, enn hann þrætti í móti. kom þá svá at hann gekk á stefnu með hǫfðingjana sjálfa. Markus Tullius consul spurði fyrst Katilinam um þessi kennsl. enn hann varði sannar sakir með kávísligum orðum ok miklum kyndugskap enn síðan gerði hann sik svá óðan ok reiðan at hann bannaði ǫllum Rómverja hǫfðingjum. hljópu þeir þá upp ok báðu ódáðamann í brott dragask ok hrundu honum frá sér.

Katilina mælti þá með mikilli reiði "fyrir þat er þér gerit mér nú svívirðing þá skal mín reiði seðjask í margra yðvarra blóði."

Einni nátt síðarr ferr hann brott ór borginni með fá menn til herbúða Manlii enn setti eptir þá menn er hann trúði bezt ok bað þá um þat sitja at drepa Tullium enn brenna borgina ef þeir kœmi því áleiðis.

Frá Gaius Manlius ok Quinto Marcio. Sem þetta er tíðinda í Rómaborg sendir Gaius Manlius bréf Quinto Marcio með þessum orðum "heyr þú ræðismaðr. ek sver þess bæði við goð ok menn at ek hefi eigi vápn tekit til þess at herja á fóstbrœðr mína heldr ǫllum oss til friðar ok náða." Talar hann í sínu bréfi fagrliga til allra Rómverja.

Quintus Marcius svarar svá "ef þér vilit biðja miskunnar hǫfðingja þá leggit niðr vápn yðr ok farit með lítillæti til borgarinnar því at þá má sjá at þér biðit eigi ófyrirsynju yðr líknar."

Lucius Katilina sendir nú bréf aptr til Romam ǫllum þeim mǫnnum er hann vænti sér nǫkkurs traust af ok segir at hann var yfir stiginn af lygi ok falsi sinna fjandmanna "ok verð ek nú undan at halda í útlegð, þó at ek viti mik ósakaðan, at eigi hafa ek mína góða vini í grefi fyrir mik."

Síðan sendi hann enn mǫrg bréf til Rómaborgar til þess manns er Quintus Katulus hét ok eitt af þeim var svá látanda "Lucius Katilina sendir Quinto Catulo sína kveðju. ágæta val þekkisk mér þín trú því at þú hefir mér val reynzk í ǫllum háskum. Því mun ek eigi dylja þik þeira ráða sem nú eru nýgǫr, at ek hefi þat fastráðit at gjalda Rómverjum øngar bœtr fyrir þau kennsl er þeir bera at mér. þó at ek geta þess eigi dult guð son Þórs at þat sé sannindi sem þeir tala til mín þá geta þeir þó enn eigi þat með lǫgmáli opinberliga prófat. enn þótt ek vildi fleira til yðvar rita þá orka ek því eigi sakir ófrelsis. valete."

Katilina dvaldisk fá daga með Gaio Flaminio. hann gefr þá stórar gjafir sínum mǫnnum. ferr hann þá með mikilli vegsemd ok æru til herbúða Manlii. tekr hann sœmiliga við honum. enn er þetta spurðisk dœmdu Rómverjar þá báða útlæga.

Nú í annan stað jóksk hǫfðingsskapr þeira Pompei ok Krassi en váru þeir þá þó báðir ungir menn ok fengu hin mestu metorð því at þeir váru bæði frjálsir af fénu ok frægir í orrostu: drógu þeir sik sjálfir framm til metorða, var ok alþýðan gjǫrn til þeira. enn litlu síðarr fór Pompeius í Girklandshaf með skipaher ok barðisk við Mithridatem konung ok sigraði hann ok vann þar mǫrg afreksverk þau er seint verðr ǫll at rita því at enginn var hans jafningi í Róm um hans daga.