Bókastaðir

Nú fór Hrói með fǫruneyti sínu, þrem tigum manna, ok sátu fyrir þeim Vémundi í einstigi nǫkkuru. Hǫfðu þeir eigi lengi þar verit, áðr enn Vémundr kemr með flokk sinn at einstiginu, ok nú hlaupa þeir Hrói upp fyrir þeim, ok biðr hann Vémund nú, at hann fái Hánef í hendr þeim, — "ok far aldregi með slíkt illmenni, heldr láttu mik sjá fyrir honum", segir hann, "þat er mér líkar".

"Nei", segir Vémundr, "eigi mynda ek þat vilja, Hrói, at þú kæmisk svá auðvellega at hundraðinu því, sem þú tókt af Steingrími til hǫfuðs Hánef, at ek selja hann nú þegar fram þér í hendr. Verðið þér at sœkja eftir betr, ef þér vilið", segir hann.

Nú slær þegar í bardaga með þeim, ok skýtr Vémundr þegar spjóti til Hróa ok í rist hans, enn Hrói sendi þegar aftr spjótit til Þorkels ok í gegnum hann. Enn hann var sonr Þorgerðar í Hraunsási. Þóroddr harðjaxl vá Helga bróður Hróa. Þat er nú sagt, at þeir vildu aftr hverfa, Þóroddr ok Hánefr, enn Vémundr vill þat eigi; ok nú kemr þar Áskell við þrjá tigu manna, ok vildi sætta þá. Er svá sagt, at hann fór þegar, er hann spurði atferðina Vémundar, ok þótti þess eins ván vera, at eigi kœmi þeir fram skemdarlaust ferðinni fyrir Hróa, ok kallar nú mikit at orðit, ok kvað þó þá betra at sættask, enn síðar.

Nú kemr þar ok til fundarins sá maðr, er Þórhallr hét. Hann bjó í Hafrafellstungu, góðr bóndi ok skilríkr. Hann var með þrjá tigu manna.

Hann gerir nú tvá kosti. Bað þá at gera annathvárt, at kjósa hvárn þeir vildi, at þeir hætti at berjask eða hann mun ráðask til bardagans með þeim — "ferr þá sem auðit verðr.

Ok nú láta þeir af at berjask. Svá er sagt, at fallnir váru af liði Hróa Helgi bróðir hans ok þrællinn, enn af Vémundi Þóroddr harðjaxl, ok Þorkell, er fyrr var getit. Hánefr var ok fallinn; þótti þat fám mǫnnum skaði, þó at hann væri drepinn.

Nú er þegar slegit í sætt málinu með því móti, at Áskell skal gera um þeira í millum. Sú var gerð Áskels, at vígin skulu á standask Þorkels ok Helga, bróður Hróa, Hánefs ok þrælsins, enn Þórodd skal bœta hundraði silfrs. Land var goldit í Reykjahverfi, ok váru þat ráð Áskels. Eru þeir nú sáttir eftir þetta, ok fara nú hvárirtveggja til sinna heimkynna. Nú segir Áskell, at nú hefir því nær farit, sem hann gat til, ok þótti þessi fǫr betr ófarin. Vémundr kvað hvern sínum forlǫgum fylgja verða, sagði nú hváratveggja mega vel við una sinn hlut, ok segir, at þá mun hverr deyja, er feigr er.

Þá gerði vetr mikinn þar eftir hinn næsta, ok eiga þeir fund Reykdœlar at Þverá, at Ljóts hofgoða, ok þat sýndisk mǫnnum ráð á samkomunni, at heita til veðrabata. Enn um þat urðu menn varla ásáttir, hverju heita skyldi. Vill Ljótr því láta heita, at gefa til hofs, enn bera út bǫrn ok drepa gamalmenni. Enn Áskatli þótti þat ómælilegt, ok kvað engan hlut batna mundu við þat heit. Sagðisk sjá þá hluti, at honum þótti líkara til, at batna myndi við ef heitit væri; ok nú spyrja menn hann, hvat þat væri; enn hann sagði, at ráðlegra væri, at gera skaparanum tígn í því, at duga gǫmlum mǫnnum, ok leggja þar fé til, ok fœða upp bǫrnin. Ok svá lauk nú þessu máli, at Áskell réð, þó at margir menn mælti í móti í fyrstu; ok ǫllum þeim, er réttsýnir váru, þótti þetta vel mælt.

Einhverju sinni kom Vémundr at máli við Áskel, ok bað hann ljá sér ferju út til Flateyjar eftir veiðiskap. Kvaðsk hann bæði mundu flytja at Áskatli ok sér. Hann sagðisk ljá ferjuna þegar er hann vildi.

Áskell átti þar mikil fǫng í eynni, ok hafði þann mann settan til at geyma, er Kálfr hét. Ekki er hann sagðr mikilmenni.

Nú ferr Vémundr, þar til er hann hittir Kálf, ok biðr hann at greiða sér fǫng þau, er Áskell átti í hans varðveizlu, ok kvaðsk vera eftir sendr. Kálfr svaraði, at hann kvaðsk selt hafa fǫngin þeim ór Árskógi, Þorbirni ok sonum hans, ok sagði nú Stein nýfarinn á brott, ok at hann hefði kú viðtekit af þeim.

Vémundr sagði: "Þá varð ek heldr til seinn; enn þat væri maklegt, at ek dræpa þjóf þinn, ok mættir þú þann veg ekki svíkja fleiri góða menn sem Áskel, ok muntu vera hinn versti maðr".

Kálfr svarar, at hann ætti ekki refsing á þessu, — "lát mik fara á fund Áskels, ok vil ek gjarna, at hann geri minn hlut þann sem hann vill". Nú fara þeir á fund Áskels, ok segir Vémundr honum þat sem um var.

Enn Áskell sagði, at ekki skyli þeir um þetta deila þurfa, ef verðit gyldisk; — "vil ek nú", segir Áskell, "gefa þér, Kálfr, kúna", — ok biðr hann nú afla sér heyja um sumarit, ok sœkja sér aðra kú heim til sín, ok kveðsk þá vilja gefa honum, ok kendi sér vǫld um þat harðrétti, er hann hafði þolat af Vémundi, ok virði þat til várkunnar við Kálf.

Ok jafnan sýndi Áskell þat, at hann var fám mǫnnum líkr sakar réttdœmis, er hann hafði manna í millum, ok drengskapar við hvern mann.

Annat vár bað Vémundr Áskel ferju sinnar til Grímseyjar á reka þeira Áskels. Sá maðr er nefndr Máni, er geymdi rekann, þann er Áskell átti þar. Ok nú segir Áskell Vémundi, at hann hefði mælt við Mána á várþingi, at hann skyldi selja rekana, ef hann gæti, enn ef nú væri eigi selt, þá skyldi Vémundr með fara.

Vémundr kom nú til Grímseyjar, ok dró upp skip í varar Áskels; enn þar lá skip fyrir, ok tekr Vémundr þat ráð, at hann hratt út skipinu, ok lét fljóta um íla. Gengr síðan til Mána ok spyrr eftir fǫngum, enn Máni kvaðsk selt hafa, sem Áskell skipaði áðr. Vémundr segir, at hann var nú eftir sendr fanginu, ok kveðr Mána nú illa hafa með farit, ok vill hann þá enn eigi fara erendislaust; tekr síðan hval fram á ferjuna, er þeir áttu feðgarnir ór Árskógi, ok í því bili kom þar Steinn í eyna, ok mæltusk þeir við nǫkkur orð, ok vill Steinn eigi róa eftir honum, ok skiljask þeir nú at sinni.

Nú kemr Vémundr kǫgurr á fund Áskels, ok segir honum hversu farit hafði, ok bauð honum af fanginu slíkt, er hann vildi. Lét Áskell illa yfir ferðinni, ok kvaðsk engan hlut vilja hafa af því, er Vémundr stæli, enn sagði Mána hafa svá með farit, sem hann hafði skipat honum, ok segir, at Vémundr vill þat oft ónýta, sem hann leggr til með honum, þótt honum gegndi hvergi verr þat at hafa, ok nú segir Vémundr, at eigi skal hann utan hafa flutt farminn til þess at engi njóti; lætr flytja í bú sitt; segir at nýta skal hann fangit, þó at Áskell vili eigi hafa.

Nú kemr Steinn at hitta Steingrím, mág sinn, ok segir honum þau óskil, er þeim feðgum váru ger af Vémundi um hvaltǫkuna. Steingrímr kveðr þá skulu gera eftir dœmum Áskels, ok segir, at þá skyldi ekki á skilja um hvalþjósir nǫkkurar, ok bað þá láta vera kyrt.

Þat er nú at segja, at skip kom í Eyjafjǫrð eitthvert sinn við Knarrareyri. Þat skip var viði hlaðit at miklum hluta; ok annat skip kemr at Gásum, mjǫk í þat mund sem hitt fyrra.

Herjólfr frá Mývatni ok Vémundr bróðir hans koma til kaupa. Herjólfr átti skála á velli, ok vildi kaupa til góðan við, ok bauð nú um Vémundi, at vera fyrir sína hǫnd. Hann ferr nú ok falaði viðinn at austmanni fyrir Herjólf, ok þar var með kjǫrviðr, er hann vildi kaupa, ok var hvárrtveggja góðr viðrinn, ok nú segir austmaðrinn, at Steingrímr frá Kroppi hefir áðr varðat viðinn fyrir þrjú hundruð einlit, enn hefði goldit áðr fyrir kjǫrviðinn í ǫðru lagi sex aura. Vémundr helt enn fram málinu, ok bauð hann hálft verðit mórent fyrir viðinn, enn alt mórent fyrir kjǫrviðinn. Sagði honum eigi verra við sik at kaupa, enn við Steingrím, — "enn hefir þó verðit minna fyrir".

Austmaðrinn kvaðsk mundu hafa selt honum, ef hann hefði fyrr komit, með þvílíku verði, sem Steingrími, enn segisk nú ekki taka litla mútu, — "til at bregða þessu kaupi mínu, þar sem ek hefi orðit áðr á sáttr við annan mann".

Nú sér Vémundr, at hann fær ekki at gert at svá búnu, enn vildi þó fyrir hvern mun fá viðinn keyptan. Ok nú kaupir hann at einum þræl ok gefr honum til eyri silfrs, at hann segði í hávaða þar við skipit, at Steingrímr hefði keypt við at Gásum, ok hann myndi nú ekki þessa viðar þurfa, er hann hefði þar áðr varðat fyrir sína hǫnd, ok þegar er sjá saga kemsk við veðri þar at skipinu, þá keypti Vémundr þá þegar viðinn, þann er hann hafði áðr falat.

Ok nú segir hann Herjólfi; enn hann vill eigi hafa þenna við, er keyptr var í brigð við annan mann, ok kveðsk munu ná enn þeim viði, er menn hefði eigi áðr keyptan. Vémundr segir, at honum líkar þat vel, þótt hann vili eigi hafa viðinn; kvað ósýnt, at betra myndi hann við taka, eða betri kaup á fá, enn sá var, er keyptr var þvílíku verði. Herjólfr kvaðsk betra þykkja, þótt hann fengi harðan kost á um viðinn, ok væri ekki tvímæli á síðan, hvárt hann ætti eða aðrir menn. Vémundr kvað því margan lítilmenni vera, — "at sér lætr alt í augum vaxa, þótt smátt komi til".

Vémundr geldr þegar fyrir viðinn, ok þá lætr hann viðinn þegar heim flytja. Svá er sagt, at nú þrýtr hrossin fyrir þeim, ok er kjǫrviðrinn eftir í Hnjóskadal á Vetrliðastǫðum við Þingvað, enn annarr komsk heim.

Nú verðr Steingrímr þessa brátt varr, hvern veg farit hefir um viðinn, ok segir at hann myndi ekki kunna austmann um þetta, ok þótti honum hafa vel farit, ok eigi vill hann hafa verðit, er hann hafði reitt fyrir kjǫrviðinn. Kvaðsk annathvárt skyldu missa hvárstveggja, eða hafa allan viðinn þann er hann hafði keyptan.

Svá er sagt, at Steingrímr sendi Þorleif melrakka ok Hrafn verkstjóra sinn at vitja viðarins, hvárt Vémundr hefði látit heim draga viðinn; ok nú er ekki at segja fyrr frá þeira ferð, enn þeir koma til Þingvaðs, ok finna þar þræla Vémundar. Er sá sagðr fundr þeira, at þeir Þorleifr drepa þræla Vémundar, enn taka á brott kjǫrviðinn, ok hafa heim með sér, ok segja Steingrími, hvat þeir hafa at gert, enn hann lét vel yfir þeira ferð, ok kvað þá ekki skulu síns í varða um þetta mál.

Nú er þat at segja þessu næst, at Vémundi þykkir mjǫk seinkask heimkoma þrælanna, ok ferr nú síðan at leita þeira, ok finnr þá við Þingvað drepna ok hulda með viðum, ok nú sér hann, at brott er kjǫrviðrinn. Nú bregðr honum mjǫk í brún.

Ferr nú þegar at finna Áskel; kvaðsk eigi una við svá búit, at eigi kœmi hér nǫkkut fyrir, ok segir honum nú þat sem á var orðit. Áskell segir, at varla sýnisk honum þann veg. Kvað ekki meira at orðit, enn honum þótti ván at, svá illa sem Vémundr hefði þetta mál upp tekit at ǫndverðu fyrir viðakaupit. Vémundr bað nú Áskel at eiga hér nǫkkurn hlut í, svá at þetta mál mætti til skila ganga, svá at eigi hlytisk verra af, enn nú er orðit.

Þat var sagt, at á Mǫðruvǫllum bjó Eyjólfr Valgerðarson. Sendir Áskell honum orð, at hann komi til móts við hann at Tjǫrnum í Ljósavatnsskarði, ok vildi at þeir semdi þetta mál milli þeira Steingríms ok Vémundar; ok þótti, sem minna myndi af verða, ef þeir hittisk eigi sjálfir, er hvárrtveggja var kappsmaðr mikill, enn miðlungi góðgjarn. Ok sýndisk þat sáttvænlegra, at þeir Eyjólfr forvitnaðisk af Steingrími, hvárt hann myndi vilja una við svá búit, ok at Eyjólfr skipaði málum fyrir hans hǫnd, sem honum líkaði, enn Áskell taki mál fyrir Vémund. Enn Steingrímr kvað þá allvel komit sínu máli, at Eyjólfr sæi fyrir, ok setti niðr, sem honum líkaði.

Ok nú finnask þeir at ákveðinni stundu, Áskell ok Eyjólfr, ok ræða mál með sér ok var sú gerð þeira, at jǫfn skal vera kjǫrviðar takan, er hvárr hafði tekit frá ǫðrum, ok þræla drápit, er heimamenn Steingríms hǫfðu drepit við Þingvað. Enn svá er sagt frá orðum Vémundar, þá er hann vissi gerðina, at hann kvaðsk eigi mundu rjúfa gerð þeira, enn sagði þó þat með, at hann þóttisk ekki hafa fyrir þrælana sjálfa. Nú býðr Áskell honum af sér at þiggja hvárt er hann vill, fé fyrir þræla sína eða þrælana sjálfa. Enn Vémundr kvaðsk hvártki af honum þiggja vilja, fé né mansalsmenn, ok kvaðsk heldr við svá búit una mundu, sem honum var þá ætlat.