(-tta, -ttr), v.
1) to make straight, straighten, opp. to beygja, kreppa (~ krók, ~ á sér fingrna);
2) to stretch out, stretch (r. or r. fram höndina); r. e-t e-m, to reach, hand over, a thing to one (hann rétti sjóðinn at Sigmundi);
3) to raise, right a capsized boat (hvelfdi skipinu, en dvergarnir réttu skip sitt);
4) to rise (hann rétti ekki ór rekkju);
5) to put right, adjust; r. hluta e-s, to redress; knoungr vildi eigi r. þetta mál, the king refused justice;
6) to let the ship drift, = leggja í rétt (varð þá at hlaða seglum ok r.);
7) with preps., r. fram, to stretch out; r. e-t upp, to raise (Þórr rétti upp höndina); r. við, to come to oneself, recover (Narfi réttir við ór rotinu);
8) refl., ~st, to be put straight; réttust fingrnir, the fingers became straight; to stretch oneself (r. gørði raumrinn stirðr); r. upp, to rise (Hákon jarl réttist upp).
tt, [Ulf. ga-raihtjan = κατευθύνειν, δικαιουν; Germ. richten; cp. Engl. reach]:—to make right or straight; dvergarnir réttu skip sítt, of a capsized boat, Edda 47; at rétta þenna krók, Ld. 40.
2. to stretch out, Engl. to reach; hann réttir höndina móti fésjóðnum, Ld. 48; r. fram höndina, Eb. 38; rétti Ólafr spjóts-halann at hverjum þeirra, 132; Þórarinn hafði rétt fót sinn annan undan klæðum, Ó. H. 74; bað hann eigi r. (viz. the feet) of nær eldinum, Eg. 762; r. arma sína, Rb. 438; ok rétti frá sér alla fætr, Bs. i. 345: r. e-t at e-m, to reach it, pass it over to one, Fb. i. 149; hann lét r. yrmling at-munni hans, Ó. T. 42; hann rétti ekki ór rekkju, he rose not from his bed, of a bedridden person, Bs. i. 69: metaph., rétta við, to recover, Nj. 195, Fms. vi. 34 (við-rétting); leið-r.
3. to drift (see réttr, m.); hlaða seglum ok rétta …, mátti þá eigi lengr rétta, Fas. iii. 118.
4. to drive into a fold; rétta smala sinn, D. N. iv. 6.
II. as a law term (Germ. richten), to make right, adjust; rétta lög, to make laws; þar skolu menn r. …
Shortened here. Read the full article →
m. justiciary, justice.
a, m. [Germ. richter], a justiciary, justice, mid. Lat. justiciarius, appointed by the king, Edda 93, Gþl. 141, 195, Bs i. 769, Fms. x. 88, N. G. L. iii. 77, rare and not classical, and appears about the middle of the 13th century: afterwards used of a headsman, Bs. ii. (16th century.)
No entry
f. an amendment of the law, a ‘novel’ in law, esp. a Norse law term used in the Icel. law after the introduction of a code of laws, when from time to time new amendments (novellae) were issued by the king; these were written as an appendix to the law code (and since then printed), and were, for the sake of distinction, called réttarbót, see Jb. 445 sqq, N. G. L. i. 257, 258: en er þetta spurðisk í annat fylki ok þriðja, hver réttarbót Þrændum var gefin, Gísl. 84, Bs. ii. 18; hann hét þeim sinni vináttu ok réttarbót, Ó. H. 35; else the word does not occur in the old Icel. law.
No entry
m. right; um r. manna, of personal right, N. G. L. i. 69; um r. á festarkonu manns, 71.
No entry
m. public procedure (mod.), cp. Dan. rettergang.
No entry
adj. outlawed, out of the pale of the law, N. G. L. i. 247.
m. = réttari.
m. a righteous man, Fms. xi. 445.
No entry
m. a point of law; ef hann görir þá réttarstaði, er fjörbaugs-garð varða, Grág. ii. 153.
No entry
n. [Germ. rechtscheid], a ruler, Stj. 363.
No entry
a, m. ‘straight-leg,’ a nickname, Hkr. i.
n. pl. right, justice.
réttendi, and réttyndi, n. pl. right, justice; sannendi ok r., Band. 6; þá bæti biskupar yfir með sínum réttyndum. N. G. L. i. 352; unna e-m réttinda, Fms. i. 82; ef maðr fær eigi r. sín, Gþl. 34; heimta sín r., Bs. i. 738; ná eigi réttendum, Fs. 47; láta oss koma réttendum fyrir oss (a fair hearing), Bs. i. 201; sem þeir vissu at r. vóru til, Eg. 39; virði lítils þat er hann hafði frumburðanna r., Stj. 161; halla dómi meir eptir vilja sínum en eptir réttendum, Sks. 110; lög ok r. Fms. iv. 207; þeir þolðu honum eigi r., Ó. H. 190; móti réttindum, Band. 6, Anecd. 3, Barl. 108; fylgja réttendum, Anal. 237; meirr fyrir fégirni en r., Fs. 125; réttinda vald, Gþl. 183, H. E. i. 503, passim; ó-réttindi, injustice.
f.
1) setting right, amendment; vil ek eiga r. allra orða minna, I claim the right to amend all my words;
2) redress (varð þessa engi r. af Önundi).
f. a putting right, correction; vil ek eiga r. allra orða minna, Nj. 232, Grág. i. 43, Skálda 203: redress, varð engi r. af Önundi, Ísl. ii. 273, fá r. síns máls, Rd. 237: leið-r., correction.
adv. = réttliga.
adj. = réttliga, K. Á. 114, 204, H. E. i. 471, Bs. i. 739.
a. just, right (mélefni rettiligri).
adj. just, right, Band. 6, K. Á. 46.
I)
a.
1) straight (r. sem laukr);
2) erect, upright (Óttar stóð r. ok brá sér ekki við);
3) right, just (telja þat rangt, er rétt er); hafa rétt at mæla, to be right, in the right; at réttu, með réttu, rightly.
II)
(-ar, -ir), m.
1) right, law; lands r., the law of the land; kristinn r., guðs r., ecclesiastical law;
2) right, due, claim; konungs r., the king’s due (at konungr minnki nökkut af sínum rétti);
3) condition; hann gørði harðan rétt landsmanna, he tyrannized over them;
4) dish (hinn fyrsta rétt báru inn þessir lendir menn);
5) drifting before the wind; liggja í rétt, to lie drifting; leggja í rétt, to set a ship’s course for drifting;
6) storm, heavy sea (fengu þeir rétt mikinn; skipit var lekt ok þoldi illa réttinn).
m., gen. réttar, [Engl. right; Germ. recht; Dan. ret]:—right, law; hann görði harðan rétt þeirra, gave them hard measure, gave them small pasture, Fms. i. 66; hann görði harðan rétt landsmanna, tyrannised over them, x. 385; konungr setti þann rétt allstaðar, at hann eignaðisk öll óðul, 182; hann skipaði svá réttum öllum sem fyrr hafði verit í Tróju, Edda (pref.) 152; at allir jafnbornir menn hefði jafnan rétt, Fms. vi. 339; þat er forn réttr, old law, time-honoured law, N. G. L. i. 135: lands réttr (q. v.), the law of the land; lög ok lands réttr: Guðs réttr, ‘God’s right,’ i. e. church law, O. H. L. 30; Kristinn réttr, the ecclesiastical law, Fb. iii. 246; Kristins dóms réttr, id., K. Á. 2.
2. right, due, claim, referring to atonement for injury or trespasses, hence of the indemnity itself; thus the ‘king’s right’ is the fine due to the king; ef maðr tekr minni sátt um legorðs sök en rétt þann er mæltr er í lögum, en þat eru átta aurar, Grág. i. 375; þá skulu þar dæma tólf menn, lögliga til nefndir bæði rétt ok ráðspjöll, Gþl. 203; þá á hann bæði rétt ok ráðspell, of a case of adultery, 229; …
Shortened here. Read the full article →
I)
a.
1) straight (r. sem laukr);
2) erect, upright (Óttar stóð r. ok brá sér ekki við);
3) right, just (telja þat rangt, er rétt er); hafa rétt at mæla, to be right, in the right; at réttu, með réttu, rightly.
II)
(-ar, -ir), m.
1) right, law; lands r., the law of the land; kristinn r., guðs r., ecclesiastical law;
2) right, due, claim; konungs r., the king’s due (at konungr minnki nökkut af sínum rétti);
3) condition; hann gørði harðan rétt landsmanna, he tyrannized over them;
4) dish (hinn fyrsta rétt báru inn þessir lendir menn);
5) drifting before the wind; liggja í rétt, to lie drifting; leggja í rétt, to set a ship’s course for drifting;
6) storm, heavy sea (fengu þeir rétt mikinn; skipit var lekt ok þoldi illa réttinn).
adj., réttari, réttastr; [Ulf. raihts = εὐδύς, i. e. straight, mostly in the proper sense, but ga-raihts = δίκαιος; A. S. riht; Engl. right; O. H. G. reht; Germ. recht: Dan.-Swed. ret, contr.; Lat. rectus; Gr. ὀ-ρέγω; to the same root belong Icel. rak-, rakna, rekja, in all of which the fundamental notion is to stretch, extend]:—straight; skapti réttara, Gsp., Fas. i. 470 (in a verse); rétt rœði, straight oars, Fms. vi. 309 (in a verse); réttar brautir, Rm. 14: réttr vindr, Edda (Ht.): upright, erect, Óttarr stóð réttr ok brá sér ekki við, Fms. vii. 257: á réttum krossi, 656 C. 37; svá mikil at maðr mátti standa réttr í henni. Fas. iii. 223; réttr sem laukr, Sks. 131; réttr líkams vöxtr, Stj. 20; mannsins líkamr er r. skapaðr ok upp-reistr, 22; upp-r. (cp. Engl. upright), standing upright; upp frá þeim degi mátti hann eigi réttum augum sjá Davíð, Stj. 466; þá öfundaði hann Óláf, ok mátti eigi réttum augum til hans líta, Fms. iv. 48.
2. neut. rétt, straight; þeir stefndu rétt á þá, Fms. ix. 301; fara rétt at e-u. to proceed in due form, Grág. i. 80; telja rétt, 12; …
Shortened here. Read the full article →
pp. legitimate; ~ til ríkis, a lawful heir to the throne.
part. legitimate, Fms. vii. 8, Fb. ii. 50.
No entry
part. justly bound, N. G. L. i. 83.
No entry
n. justice in judgment, Fms. iii. 50, x. 281, Ó. H. 190, Sks. 110, Fs. 123.
No entry
f. = réttdæmi, Sks. 751.
No entry
adj. just in judgment, Fms. iii. 50, xi. 298, Fb. ii. 123, Rb. 370.
No entry
part. justly gained, H. E. i. 241.
No entry
adj. [Germ. rechtfertig], rightful, Dipl. ii. 15: righteous, Stat. 29, Bible.
No entry
part. rightly carried, Jb. 329.
pp. duly found.
part. duly found; r. sök, Ó. H. 190; cp. the Engl. to find a virdict.
No entry
part. justly paid, Jb. 348.
No entry
part. justly done, lawful, H. E. i. 433.
a. in lawful possession of (at e-u).
adj. in lawful possession of, Grág. ii. 242.
a. straight-haired, opp. to hrokkinhárr.
adj. straight-haired, Bs. i. 312, Glúm. 335, Fms. x. 321.
No entry
n. adj. in a metre with full rhymes throughout, Edda (Ht.) 132, for a specimen see Ht. 42.
No entry
u, f. the right side.
No entry
adj. turning right; see ranghverfr.
a. straight-haired, opp. to hrokkinhárr.
adj. = rétthárr, Fms. v. 255, 263.
No entry
part. justly called, 677. 23.
pp. having proper right (~ til ríkis).
part. legitimate, Fms. ix. 333, 335, Ó. H. 45, O. H. L. 58.
pp. duly chosen.
and rétt-kjörinn, part. duly chosen, Fms. vii. 24, O. H. L. 95.
a. truly christian, orthodox.
part. truly Christian, orthodox, Fb. i. 511.
a. void of right.
adj. [Germ. rechtlos], void of right, Grág. i. 192, Fms. vii. 108, Anecd. 3.
a. righteous, just.
adj. righteous, just, Eg. 521, 754, Rb. 232, Fms. i. 256, vii. 182, x. 274, Stj. 120, N. T., Pass., Vídal. passim.
adv.
1) straight forward (fara ~);
2) on the right path (snúa sér ~ ok trúa á sannan guð).
adv. straightway, Grág. i. 295, Fas. i. 9, Str. 45, Mar.:—metaph., snúa sér r., Fms. x. 274, 277.
m. straightness.
m. straightness, Karl. 447.
a. having regular features.
adj. of regular lineaments, of the face, Fms. vi. 232, Eb. 42, Hrafn. 13, Bs. i. 312, 641, O. H. L. 22.
adv. justly, duly.
adv. justly, duly, Fms. i. 138, vii. 133, K. Á. 222, 228.
a. just, due, proper.
adj. just, due, meet, Stj. 177, Band. 6. Mar.
No entry
t, to justify, N. T.: rétt-læting, f. justification, Vídal.
n. righteousness, justice.
n. [réttlátr], righteousness, justice, Landn. (Hb.) 259 Fms. v. 26, Magn. 513, Hom. 97, Anecd. 4, N. T., Pass., Vídal.; réttlætis- dómr, -gata, -stígr, -gjót, -töksemd, -sól, -vág, -vöndr, Greg. 4, 21, 46, Hom. 18, Stj. 242, Mar. passim.
n. right, justice.
n. right, justice, Sks. 260:—a right expression, gramm.
a. straight-nosed.
adj. straight-nosed, Nj. 29, Fms. ii. 20, Þiðr. 20.
No entry
adj. entitled to take, of one of age, Gþl. 201, 258, 438.
a. truthful.
adj. ‘right’ speaking, truthful, Nj. 77, Sturl. i. 98.
No entry
adj. ‘right-read;’ réttræðr stafr, a regular letter, Skálda (Thorodd) 161.
No entry
part. duly shriven, Ann. 1349.
f. conversion (to Christianity).
f. conversion. Fb. i. 512.
No entry
n. adj. ‘right-streamed,’ i. e. with the stream going the right way, Gísl. 137.
n.
1) straight direction;
2) seeing right, insight.
f. a straight direction; sjónhending ok r. í vörðu þá er stendr …, Ám. 107; þaðan r. í fremstu Gljúfrár-drög, Pm. 46; ræðr Miðfjarðar-vatn, ok ór því r. upp í Kagaðar-hól. id.; r. upp ór Vátabergi, Dipl. ii. 2.
2. metaph. seeing right, Al. 4; speki ok r., Bs. i. 300: mod. justice, fairness.
adv. in a straight direction.
adv. in a straight direction, Fms. iii. 441, v. l.
a. fair, just (góðir menn ok réttsýnir).
adj. seeing right, seeing true, fair, just; hygginna manna ok réttsýnna, Band. 6; at réttsýnna manna tilliti, Fms. iv. 112, O. H. L. 22: af öllum góðum mönnum ok réttsýnum, Fms. vii. 8.
pp. duly accepted.
part. duly accepted. Fms. vii. 24.
a. orthodox.
adj. ‘right-believing’ orthodox, Fms. i. 229, Edda (pref.)
No entry
part. = rétttrúaðr. Fb. i. 244, Stj. 50, Mar.
pp. upright of growth.
part. upright of growth, Fb. iii. 246, Fs. 129.
No entry
u, f. = réttvísi, Hom. 32, Sks. 500.
f. righteousness, justice.
f righteousness, justice, Boll. 350, K. Á. 202, Stj. 177, Sks. 510, N. T., Vídal. passim.
adv. justly.
adv. justly. Fms. i. 242.
a. righteous, just.
adj. righteous, just, Hom. 34, 64, Karl. 552, Bs., N. T., Vídal. passim.
f. truthfulness.
n. = réttmæli, Lv. 105.
No entry
adj. = rífligr, ample, large; mun eigi annat réligra en færa menn í slík vandræði, will not some other thing do better than the putting people into such difficulties? i. e. is it not better to take some other course? Lv. 96; ok nú má ok vera at til verdi nokkurir at veita Þorgils, þóat þín málefni sé rélegri, even though thy case be the better of the two, Sturl. i. 44.
m. ribald, savage.
a, m. [through Engl. ribald, from Ital. ribaldo; Fr. ribauld]:—a ‘ribald,’ savage, Fas. i. 3, Þiðr. 273, Stj. 65, Bs. ii. 134, Fb. i. 358: as a nickname, Fms. viii. ribbalda-skapr, -dómr, m. ribaldry.
(-s, -ar), m. = ribbaldi.
m. = ribbaldi, Fms. viii. 105: the name of a party of rebels in Norway, viii, ix. Ribbunga-öld, f. the age of the Ribbungs, Fms. ix.
m. knighthood.
m. knighthood, Bær. 4.
m. cavalry.
m., -lið, n. cavalry, Hkr. i. 216 (of the German emperor’s troops), Fms. i. 258 (referring to Wales), vii. 235, Ld. 78 (referring to Ireland), Stj. 513.
f. chivalry.
f. chivalry. Fas. i. 463.
No entry
adv. (-ligr, adj.), chivalrously, Str., Fms. x. 230.
No entry
u, f. a knightly tale, romance, the popular name for these Sagas, see List of Authors (G); riddarasögur á tveim bókum, Dipl. v. 18.
m. knighthood, chivalry.
m. knighthood, chivalry, Fms. i. 97, x. 231, 381, Bær. 5.
m. an knight’s page.
m. a knight’s page, Fms. vi. 93.
No entry
f. a knight’s order, 623. 30. ☞ Riddari as a title was first introduced into Norway A. D. 1277,—Magnús konungr gaf skutilsveinum riddara-nöfn ok herra, Ann. s.a.
m.
1) rider, horseman;
2) knight; also in chess.
a, m., older form ríðari or ríðeri, 645. 110, Fms. x. 88, Geisli (in the burden), where it rhymes to striðum; and so in the oldest vellums, Eluc., Greg., Pd.: [Germ. ritter and reiter; Dan. ridder and rytter]:—a rider, horseman, but esp. a knight: the word, like most of those formed with inflexive -ari, is of foreign origin; for the old Northmen or Scandinavians make no reference to horsemen in battle till the 12th or 13th century, Fms. vii. 56, 236, xi. 331, cp. vi. 411 (referring to the English in the battle of Stanford-bridge), Stj. passim; Guðs riðari, Geisli; riddara nafnbót, Bær. 6; riddara-búnaðr, -skjöldr, -vápn, -höfðingi, Fms. v. 148, vi. 225, Stj. 163, 204, Bær. 5; riddara-meistari, Stj. 513; riddara-kappi, Str.:—a knight in chess, Ó. H. 167, Sturl. iii. 123.
COMPDS: riddaradómr, riddaraherr, riddaraíþrótt, riddaraliga, riddarasaga, riddaraskapr, riddarasveinn, riddaratign.
n.
1) a winding staircase, steps;
2) sway, swing; ok verðr svá mikit r. at, and it comes to such a pitch, that;
3) weight, importance, moment (munu þar stœrri r. í vera).
n., qs. vrid (?), [ríða = to writhe], a winding staircase, steps, a staircase leading to the upper part, esp. outside the walls; hann lét göra kirkju í stöplinum ok rið upp at ganga, Bs. i. 132; salernit stóð á stöfum, en rið upp at ganga til dyranna, Ó. H. 72, Grett. 98, 99, Stj. 383; Ásbjörn hljóp upp í riðit ok svá í stöpulinn, Fms. viii. 247:—a bridge between two buildings, as it seems, höilina miklu ok Postula-kirkju ok riðit í milli, vii. 122; þá felldu þeir ofan riðit milli kastala biskups ok kirkjunnar, ix. 523, v. l.: see lopt-rið.
B. [riða = to swing], sway, swing; ok verðr svá mikit rið at, and if it comes to such a pitch, Ísl. ii. 391; Hermundr hafði sama riðit, ok hjó á hálsinn, Sturl. ii. 139.
2. weight, importance; munu stærri rið í vera, Grett. 20 new Ed.; cp. at-riði. riða-mikill, adj. heavy, ponderous.
I)
(ríð; reið, riðum; riðinn), v.
1) to ride, go on horseback (þeir brœðr riðu til alþingis); with dat. of the animal (r. hesti, vargi); of ghosts, r. húsum, skála, to ‘ride’ on the ridge of a house; with acc. of the road or the place; r. leið sína, veg sinn, to ride through brush and forest; r. eyrendi, to ride on an errand;
2) to break in, train (þat var siðvenja þeirra at r. hesta, temja bæði við gang ok við hlaup);
3) to move through the air; øxin reið at honum, the axe cam at him; reið at honum brúnássinn, down on him came the wall-plate; er upp reið gálga-tréit, when the gallows-tree was raised;
4) to reel, stagger (hann reið á ymsar hliðar);
5) r. upp, to rise (þeir fengu tekit hann við klif, er upp ríðr ór fjörunni);
6) miklu (litlu) ríðr um e-t, it is of great (small) importance; eigi þarf nú meira við, at fullu num þetta r., this will be quite enough.
II)
(ríð; reið, riðum; riðinn), v.
1) to twist, knit, wind; r. knút, to knit a knot; r. net, to work a net; r. knapp á e-t, to finish, wind a thing up; vera við e-t riðinn, to be concerned in, have to do with (verðr hann lítt við söguna riðinn); …
u, f. a shivering fever, ague. El. 1, MS. 544. 39, Sks. 137: in mod. usage the trembling of the head and hands from age or infirmity.
COMPDS: riðusjúkr, riðusótt.
I)
(ríð; reið, riðum; riðinn), v.
1) to ride, go on horseback (þeir brœðr riðu til alþingis); with dat. of the animal (r. hesti, vargi); of ghosts, r. húsum, skála, to ‘ride’ on the ridge of a house; with acc. of the road or the place; r. leið sína, veg sinn, to ride through brush and forest; r. eyrendi, to ride on an errand;
2) to break in, train (þat var siðvenja þeirra at r. hesta, temja bæði við gang ok við hlaup);
3) to move through the air; øxin reið at honum, the axe cam at him; reið at honum brúnássinn, down on him came the wall-plate; er upp reið gálga-tréit, when the gallows-tree was raised;
4) to reel, stagger (hann reið á ymsar hliðar);
5) r. upp, to rise (þeir fengu tekit hann við klif, er upp ríðr ór fjörunni);
6) miklu (litlu) ríðr um e-t, it is of great (small) importance; eigi þarf nú meira við, at fullu num þetta r., this will be quite enough.
II)
(ríð; reið, riðum; riðinn), v.
1) to twist, knit, wind; r. knút, to knit a knot; r. net, to work a net; r. knapp á e-t, to finish, wind a thing up; vera við e-t riðinn, to be concerned in, have to do with (verðr hann lítt við söguna riðinn); …
að, to tremble as from age or infirmity; hann riðaði nokkut lítið, Sturl. i. 20; hann gékk við tvær hækjur ok riðar á báðar síður, Grett. 161, freq. in mod. usage: of the eyes of an infant, riðuðu augu, Rm. 18; riða skip, Fms. ix. 377, is prob. a mere error = reisa.
No entry
m., dat. riðli, the name of a sword, Sæm. 136.
No entry
n. [ríða A. 2]; leika á riðli, of cows that do not calve.
No entry
að, dep. [Engl. reel], to rock, waver, reel to and fro, of ranks in battle; riðlaðisk fylkingin ok losnaði öll, Eg. 298, Al. 37; flokkar tóku at riðlask (began to move), ok upp vóru sett merki fyrir höfðingjum, Fms. ii. 309; riðluðusk þá förunautar hans frá honum, his followers dropped away, slunk away, Orkn. 457; en þegar er los kom í liðit, … til þess er allt riðlaðisk í smá flokka, Ó. H. 122; hann lét riðlask vínberin … með riðluðum vínviðum af vínberjum ok allskyns aldini, the vine clustered with grapes and fruit, Ó. T. 39.
m. shock, shaking.
m. a shock, shaking; stökk sú af járnunum við riðinn, Fms. vi. 168.
(dat. riðli, pl. riðlar), m.
1) a small detachment of men (konungr hafði riðul einn manna hjá þeirra her);
2) cluster (of flowers or fruit).
m., dat. riðli, a milit. term, a small detachment of men; kómu þá Birkibeinar neðan ór bænum riðlum saman, Fb. ii. 578, Fas. i. 530; rennum at riðlum saman, ok görum dyninn sem mestan, Fms. viii. 403; konungr hafði riðul einn manna, 355, v. l.; var þetta lið lítill r. manna hjá þeim úvígja her er hans úvinir höfðu, ii. 306, Bs. i. 622, Stj. 522.
a. sick of ague.
adj. sick of ague, 656 C. 22, Karl. 547, Thom. 463.
f. shivering fever, ague.
f. fever, ague, Str. 25; höfuð-skjálpti svá sem af riðusótt, Stj. 43, 344 (rendering of febris of the Vulgate), Mar. 131, Thom. 463.
No entry
u, f. [riða], a kind of metre, a specimen of which is Ht. 32; in the even lines the rhyming syllables are as far apart as possible, but in the odd lines as close to one another as possible, which gives a ‘trembling,’ ‘rocking’ cadence in recitation.
No entry
adj. in the metre riðhenda, Edda 135, Skálda 192.
No entry
part. palsied, Thom. 500.
No entry
f. the time when sheep are at heat (October).
pp. square-built (lágr á vöxt ok mjök ~).
part. broad-shouldered and short-necked, square-built; r. ok ekki hár, herði-mikill, Fb. iii. 246, Fbr. 183 (v. l.), Fms. x. 387: Atli inn skammi var maðr ekki hár, ok riðvaxinn, ok ramr at afli, Eg. 179; lágr á vöxt ok mjök r., Fas. iii. 298.
m. a short round stick, mesh-pin.
m. a short round stick, to carry in the hand; tók hann riðvöl í hönd sér, Dropl. 29; hann greip upp riðvöl, ok laust sveininn í höfuðit svá at blóð féll um hann, Hkr. iii. 285.
I)
(gen. pl. rifja), n.
1) rib (hljóp þá sverðið á síðuna ok í milli rifjanna);
2) fig. cause, reason (þá skildi hann af hverjum rifjum vera myndi).
II)
n. reef in the sea (út í hólmann lá eitt rif mjótt ok langt).
III)
n. reef in a sail (sigla við eitt r.).
IV)
n.
1) tearing asunder;
2) plundering (með ráni ok rifi).
n. = rifs, Barl. 134, Bs. ii. 143.
I)
(gen. pl. rifja), n.
1) rib (hljóp þá sverðið á síðuna ok í milli rifjanna);
2) fig. cause, reason (þá skildi hann af hverjum rifjum vera myndi).
II)
n. reef in the sea (út í hólmann lá eitt rif mjótt ok langt).
III)
n. reef in a sail (sigla við eitt r.).
IV)
n.
1) tearing asunder;
2) plundering (með ráni ok rifi).
n., gen. pl. rifja, dat. rifjum, [Engl. rib, reef; Germ. rippe]:—a rib, Lat. costa; á síðuna millum rifjanna, Nj. 262, Gullþ. 26; rifin öll, Orkn. 18, Fb. i. 531, Skíða R. 176; þá tók Guð brott eitt hans rif, Stj. 33, Eluc. 24, Ver. 3; at hann fyndi þat at mér býr fleira innan rifja en kál eitt, þvíat héðan skolu honum koma köld ráð undan hverju rifi, Ó. H. 132; cp. the allit. phrase, hafa ráð undir hverju rifi, to have ‘rede’ under every rib, i. e. to have all one’s wits about one:—metaph. cause, reason, við þat vaknar Geirmundr, … ok þykkisk vita af hverjum rifjum vera mun, Ld. 118; þá skildi hann af hverjum rifjum vera myndi, Ó. H. 67; konur þær er óarfgengjar vóru af þeim rifjum at þær höfðu leynt barngetnaði sínum, eða …, Grág. i. 228; ok skal á kveða af hverjum rifjum hann færir, 245:—of a whale’s ribs used as rollers for launching ships, Háv. 48 (hval-rif):—rifja rétti, Hkv. Hjörv., see réttr.
II. a reef in the sea; út í hólmann lá eitt rif mjótt ok langt, Bárð. 180; rif nokkut gékk milli lands ok eyjar, Fms. viii. 306, ix. 503: freq. in mod. usage of reefs connecting two islands, but flooded over at high water, whence the local name Rif-gerðingar in western Icel. …
Shortened here. Read the full article →
(ríf; reif, rifum; rifinn), v.
1) to rive, tear (þeir létu dýr ok hrafna r. hræin); r. klæði af sér, to tear off one’s clothes; r. aptr, to rip up (Þ. vildi at aptr væri rifit sárit); r. ofan, r. niðr, to pull down; r. í sundr, to tear asunder;
2) impers. to be rent, give way (reif seglit).
1. u, f. [Scot. rive], a rift, rent, cleft, fissure, Sks. 210, freq. in mod. usage; bjarg-rifa, kletta-rifa, also a rift in a wall between two planks.
2. að, [Scot. riv; Engl. rivet], to tack together, sew loosely together; Styrr var rifaðr í húð, Ísl. ii. 296, Glúm. 382 (of a corpse); hann varð djöfulóðr ok var rifaðr í húð innan, Orkn. 202 (of a madman).
2. rifa saman, to stitch together; hann vill rifa saman munninn, rifaði (Ob., rifjaði Kb. wrongly) hann saman varrarnar ok reif ór æsunum, Edda i. 346.
(að), v.
1) to turn over (r. hey);
2) to expound, explain, go into (mikil skynsemi er at r. vandliga þat).
að, to rake hay into rows (rifgarðar); rifja hey, Eb. 260, and in mod. usage.
II. to repeat (akin to reifa); mikil skynsemi er at r. vandliga þat, Edda 14: in the phrase, rifja e-ð upp, r. upp harm sinn, to rip up one’s sorrow, Clem. 45; r. e-ð upp fyrir sér, to go over with oneself, as to what one has learnt, but half forgotten.
No entry
part. ribbed; kald-r.
(að), v. to be rent, to split (seglin rifnuðu); r. aptr or upp, to open up again (of wounds).
að, to be rent, riven, cracked; unz himininn rifnar, Arnór; muðrinn brast, ok rifnaði upp í gegnum herðuna, Eg. 181; höggvinn, rifnaðr (cracked) eða brotinn, Grág. ii. 11: esp. of texture, a membrane, or the like, þótt seglin rifnuðu, Fas. i. 156; kyrtillinn rifnaði, Eg. 602; tjaldið musterisins rifnaði mitt í tvennt, Luke xxiii. 45; ef klæði rifnar, ok skal sauma, K. Þ. K. 88; sárin rifnuðu upp, the wounds were ripped up, Fs. 67, Gullþ. 79.
(gen. rifjar), m. warp-beam.
m., gen. rifjar, [akin to rif], the beam on which the warp hung in the ancient loom; maðr telgði þar meið til rifjar, Rm. 15; reiði-ský rifs = the hanging cloud of the rifr, the warp, poët., Darr.
No entry
n. a shred, a thing torn to pieces; bókar-r.
2. metaph. a brawl, scolding (vulgar).
n. plunder (fara með rán ok r.).
n. plunder; rán ok rifs, Fms. ii. 119, vi. 42, vii. 263.
(að), v. to plunder.
að, an iterative, [akin to rífa], to plunder; ok rifsuðu bú þeirra, Fms. viii. 390; rifsaði hverr slíkt sem hann fékk, Al. 93.
a. lean-ribbed (of a horse).
adj. lean ribbed, of a horse, Bs. ii. 389.
No entry
m. the swathes or rows of hay spread out for drying.
n. brush-wood, faggots.
n. brushwood, fagots, Grág. ii. 263, 288.
No entry
n. = rígr, stiffness; en svo í kroppinn komi ei rig, karlfólkið stundum reyni sig, Bb.
(að), v. to lift heavily or with difficulty, with dat. (fengu þeir hvergi rigat honum).
1. u, f. roughness on the surface; svá skírt, at glöggliga sér hverja rigu, Fms. xi. 441, v. l.
2. að, [from the Latin?], to irrigate, Post. 637 (v. l., απ. λεγ.)
(að), v. to lift heavily or with difficulty, with dat. (fengu þeir hvergi rigat honum).
að, [cp. reigja and rígr], to lift heavily or with difficulty, with dat.; fengu þeir hvergi rigat honum, Eb. 115 new Ed. (thus, not rygað); rigaðu þér á fætr, Fas. ii. 369; sagði, at hann lét eigi vinna þat er meira lá við, en at riga at slíku, than to do such drudgery, Rd. 263: in mod. usage, eg riga því ekki, eg get ekki rigat því, I cannot move it.
(-di, -dr), v. to rain upon, wet with rain (var hann með engu móti rigndr eða vátr); impers., rignir, it rains; with dat., þar með rigndi á þá blóði vellanda, it also rained boiling blood on them.
d, regna, Hom. 5, Fms. x. 323, [regn; cp. Dan. regne; Swed. regna]:—to rain, 656 B. 12: followed by a dat., rignir eldi ok brennu-steini, Ver. 13; rignir blóði, Darr.; blóði hafði rignt í skúrinni, Eb. 260, passim in old and mod. usage: part. rigndr, wet from rain, Bs. i. 322.
II. [regin] = ragna, rigna við rögn, to blaspheme against the gods, Bs. i. 13 (in a verse).
No entry
f. rainy weather; miklar rigningar, much rain; rigninga-sumar, a rainy summer, freq. in mod. usage.
No entry
að, to stalk stiffly and haughtily, = reigsa.
m. dried strips of halibut.
m. a flounder cut into strips and dried (a dainty), Sturl. i. 164, N. G. L. i. 143, D. N. iii. 914, Rétt. 47, and passim: also spelt reklingr, esp. in Norse writers.
(pl. -ar), f. rail (in a paling).
f., pl. rimar, [Engl. rim], a rail in a paling; en sá er annarr garðr er heitir rima-garðr (a rail fence), fjórar rimar í ok okar á endum, Gþl. 381; þá tók hann rim af sleðanum ok studdisk við, Bs. i. 614; ok af saumförin með af riminni, 390 (of a ship): freq. in mod. usage, meis-rim, smíða rim í meis, hurð; skjald-rim, vett-rim.
m. elevated strip of land.
a, m. a strip of land, Edda (Gl.) i. 586; hann ferr til fjalls ok görir þar kenni-mark, … ok er sá rimi kalladr at Kambi, Sd. 137.
f. tumult, fray.
u, f. a battle, tumult, fray; í þeirri rimmu ráku þeir Símon á braut, Clem. 37; í þeirri rimmu fékk hann fjögur sár, Sturl. iii. 30, Lex. Poët., freq. in mod. usage; ógna-hörð var r., Úlf. 7. 96. Rimmu-gýgr, f. ‘battle-ogre,’ the name of Skarpheðin’s battle-axe, Nj.
(dat. rindli, pl. rindlar), m. wren (as a nickname).
m., dat. rindli, qs. vrindill, a dimin. [cp. Engl. wren; but Dan. rindel], a bird, the wren (in Eggert Itin. ch. 678 = motacilla fusca, the smallest bird in Icel., also called músar-bróðir or músar-rindill): as a nickname of a small, puny person, Lv., Bs. (Laur. S.) rindil-þvari, a, m. = rindill, Edda (Gl.)
No entry
f., dat. and acc. Rindi, qs. Vrindr, which form remains in the old alliteration (V)rindr berr í vestr-sölum, Vtkv.; see Bergmann in the Mythol. Glossary to the Message of Skírnir, Strasburg 1871:—the name of a goddess or giantess, the mother of Vali, Vsp., Vtkv., Gg.; seið Yggr til Rindar, Kormak; the Earth is called Rindar elja (see elja), Edda (in a verse). The loves of Wodan and Rind resemble those of Zeus and Europa in the Greek legends.
2. in poët. circumlocutions of a woman, bands; sörva Rindr, Kormak.
No entry
m. pl. the men from Ringa-ríki in Norway: Ringskr, adj., Fms. ii. 252.
No entry
u, f., qs. hringja. a round pail, cp. mælke-ring in Norway = a pail full of coagulated milk, Stj. 294.
No entry
n. craziness: ringlaðr, crazy.
No entry
m. [cp. Engl. to ring, of the voice], a shock, a quivering, convulsive motion; taka harða ringi, of a ship, (mod.)
No entry
f.; in the phrase, vera á r., to be in confusion, topsy-turvy; síðan fór á ringulrey (sic) réttr á Ísa-landi, Bs. ii. 497.
(að), v., r. e-t upp, to rip up, go into, a matter.
að, [akin to rifja], to sum up; þá rippuðu þeir upp öll mála-ferli þeirra vel ok einarðliga, Vápn. 30.
f. linen, linen clothes.
1. f., or ripti, n. a kind of cloth or linen jerkin; rekkar þeir þóttusk er þeir ript höfðu, Hm. 48, Edda ii. 494; Vala-ript, a Welsh, i. e. foreign jerkin, Skv. 3. 63; lé-rept, q. v.; kona sveip ripti, Rm. 18, Skv. 3. 8; strjúka ripti, to mangle linen, Rm. 25; Nanna sendi Freyju ripti, Edda 39; and setjask und ripti, of the bridal veil, Rm. 20: ‘rhenones sunt velamina humerorum et pectoris usque in umbilicum, intortis villis adeo hispidi ut imbres respuant … quos reptos vocant,’ Isid. Hisp. xix. 23; this corresponds exactly with the use in Hm. l. c.
2. f. [rjúfa or rífa], a withdrawal or breach of a contract, Grág. ii. 214.
(-pta, -ptr), v.
1) to make void, invalidate (r. kaup);
2) to regain, recover, an estate (Kolskeggr ætlar mál fram at hafa ok r. fjórðung í Móeiðar-hváli).
t, to ‘rip up,’ invalidate a bargain or agreement; with acc., ripta kaup, Grág. i. 333, ii. 213; r. alla landsöluna, 214; engi maðr á at r. gjöf sína, i. 203; r. grip undan manni, Jb. 472; r. görð, id.: to break, fyrir-bjóðum ver þessa vára skipan at r. eðr rjúfa, D. N. i. 60:—to regain, of an estate, Kolskeggr ætlar mál frammi at hafa ok ripta fjórðung í Móeiðar-hváli, Nj. 102; ef undan honum riptisk at lögum þessi helmingr jarðar á Skriðulandi, Dipl. iii. 6; en svá mörg hundruð sem riptask í Torfa-stöðum, eða Skála-nesjum, þá skal Óláfr taka svá mörg hundruð upp í Bessa-stöðum, v. 23.
II. in mod. usage, with dat., ripta e-u.
f. withdrawal, making void (of a bargain).
f. a withdrawal (of a bargain); hversugi mikit fé er þeir gefa … þá skal engi r. til þess vera, þótt eigi komi búar til at vinna eiða at, Grág. i. 223; lion gai fyrir heklu fitkkotta ok vildi kaup kalla, henni þótti þat úhættara við riptingum, Landn. 319.
No entry
n. the rise or top of a building; það er hátt á því risið.
(rís; reis, risum; risinn), v.
1) to rise, get up (ár skal r. sá er annars vill fé eða fjör hafa); r. ór rekkju, frá borði, to rise from the dead;
2) to come into existence, arise (vita þóttist hann, af hverjum rótum þetta hafði risit);
3) with preps. and advs., mikit orð ríss á e-u, it is much spoken of; r. í móti e-u, to rise against; r. upp, to rise, get up (hón reis ekki upp fyrir miðjan dag); to rise from the dead (dauðir rísa upp); r. upp fyrir e-m, to yield, give up, one’s place to another; r. við e-m, to rise against, withstand.
adj., in blóð-risa (q. v.), smeared with blood, prob. qs. vriðsa, from ríða, to smear.
No entry
adj. gigantic, Al. 67.
m. giant (risar ok troll).
a, m., thus sounded with a short i, but perh. better rísi; qs. vrísi; [cp. Hel. vrisul; Germ. riese; Ivar Aascn ryse and rysel; the v shews that the word has no connection with the verb rísa, and the root is unknown; Swed. vresig = burly may be a kindred word]:—a giant, Hkr. i. 5, Sks. 601, 705, Fas. iii. 24, Ann. 1338. In popular Icel. usage risi denotes size, jötunn strength, þurs lack of intelligence; thus, hár sem risi, sterkr sem jötunn, heimskr sem þurs, as tall as a risi, strong as a jötun, stupid as a þurs. The ancient legends describe the risar as handsome, and a long-lived race; bygðu þá risar víða, en sumir vóru hálfrisar, þá var mikit sambland þjóðanna, þvíat risar fengu kvenna af Ýmislandi, Fas. i. 513, Herv. S. ch. 1, Örvar Odds S. ch. 18; cp. also the tales of Godmund on Glasisvellir: compds, hálf-risi, berg-risi. The word is very popular (even more so than jötunn) in modern tales, but is only found once (in the compd berg-risi) in old poems; risa barn, -dóttir, a giant-bairn, giant-daughter. Fas. ii. 239; but in compds risa fólk, -kyn, -ætt, giant-folk, giant-kind, 383, 384, Bárð. …
Shortened here. Read the full article →
from rísa.
adj., in gest-r., víg-r.
f. hospitality, munificence.
u, f. (spelt ristna, Fb. i. 362, ii. 227), hospitality, munificence; r. ok örlæti, Fms. ii. 118; hann lofaði risnu Þórarins, v. 315; hvárki var nú minni rausn né risna í búinu en áðr, Band. 3; ek veit risnu þína, at þú munt taka við honum, Lv. 26; varð þeim mart talat um risnu Sveins, Orkn. 464. risnu-maðr, m. a hospitable man, Fb. ii. 227.
No entry
f. = risna, in gest-risni.
I)
(að), v. to scratch.
II)
f. a slight scratch.
1. að, [Scot. resp or risp; Engl. rasp], to scratch; klóra ok r., Stj. 77 (v. l.), freq. in mod. usage.
2. u, f. a slight scratch, Nj. (Lat. Ed.) 163 (v. l.), freq. in mod. usage.
(pl. ristr), f. the instep of the foot (fœtrnir ok ristrnar).
t. a gridiron; panna, rist, steiki-teinn, Dipl. v. 18.
(pl. ristr), f. the instep of the foot (fœtrnir ok ristrnar).
f., pl. ristr, mod. ristir, for the ristr in Pass. 33. 4 is poët.; older form vrist; [Engl. wrist, used only of the hand; Dan. vrist; the word is derived from (v)ríða, Engl. writhe; Scot. reist; cp. also Engl. wrest, wrestle, which are kindred words]:—the instep of the foot, Þiðr. 86; gegnum búðar ristrnar, Fms. v. 347; þá sté hann fætinum á aðra ristina, vii. 13; horfa fætrnir ok ristrnar á bak aptr, Stj. 94; il ok rist, 160; sull hafði hann á fæti niðri á ristinni, Ísl. ii. 218; troðnir í sundr tvennir skór … upp vóru hinir á ristum, Skíða R. 193.
COMPDS: ristarbein, ristarliðr.
(ríst; reist, ristum; ristinn), v.
1) to cut, slash (Otkell rekr sporann við eyra Gunnari ok rístr mikla ristu); r. e-t í sundr, to cut int two (Þ. reist í sundr línbrók sína);
2) to cut open (hón reist á mér kviðinn);
3) to cut, carve, grave on something (r. rúnar á kefli, horni);
4) to carve, form by carving (Hrafn lá í bekk ok reist spán, því at hann var hagr).
1. t, to slice; see rista.
2. u, f. a scratch, slash, Nj. 82. ristu-bragð, n. a (Runic) character Edda 58.
n. instep-bone.
n. the instep-bone, Sturl. i. 167.
m. ankle-joint.
m. the instep-joint, Nj. 70, Landn. 153, Ísl. ii. 365.
m.
1) ploughshare;
2) poet. gentlewoman (r. er sú kona, er sköruglynd er).
m., dat. ristli, [rísta], a ploughshare, Stj. 386, Magn. 460.
II. qs. vristill, [akin to rist = vrist], poët. a gentlewoman, from the slenderness of form; ristill er sú kona er sköruglynd er, Edda, Rm. 22, Völs. R. 205.
2. the ‘twisted’ big end-gut in animals.
3. medic. shingles (Lat. cingulum), ringworm in its most severe form (zona herpetica), Fél. x. 29.
No entry
f. carving, Hm. 113.
No entry
m. a carver, slasher, Lex. Poët.
a. lofty, stately (~ bœr); ~ vexti, of imposing stature.
adj. = rísuligr.
n. pl. the hour for rising, about 6 o’clock a. m.; milli ~a ok dagmála, about 7.30 a. m..
n. the hour for rising, about 6 o’clock A.M., Dropl. 20, Grág. ii. 224; milli ris-mála ok dagmála, O. H. L. 24; hirðis-rismál.
n.
1) writing; einn dag er hann sat at riti, when he sat writing;
2) writ, writing, letter (gøra r.).
n. [Engl. writ], a writ, writing; ráða rit, 623. 12; hann lét þá göra rit ok sendi jarli, id., Skíða R. 50; rit ok innsigli biskups, K. Þ. K. 74; rit ok innsigli konungs, Gþl. 133.
2. penmanship; hagr at hvívetna, bæði at riti ok at öðru, Bs. i. 127.
3. writing; einn dag er hann sat at riti (when he sat writing) féll hann frá ritinu, Bs. i. 191; at rit verdi minna ok skjótara ok bókfell drjúgara, Skálda 168.
COMPDS: ritsháttr, ritagörð.
(að), v. to write, = ríta.
að, to write; see ríta.
No entry
adj. that can be written, Edda 174.
m. writer, transcriber, secretary (prestr er var ~ hans).
a, m. a writer, transcriber, Bs. i. 175, 191; Hallr hét ok var r. hans, his secretary, 700: a scribe, Al. 66, Greg. 52.
No entry
f. writing, correspondence, Bs. i. 475.
(pl. -ar), f. writing, writ.
f. a writing, Anecd. 18, Sks. 4; postulanna ritningar, Stj. 30: Holy Scripture, Anecd. 16, Sks. 459, Rb., and passim in old and mod. usage. Ritningar-grein, f. a passage of Scripture.
No entry
m. a way of writing, Skálda 170, 171, Stj. 48, 164.
No entry
n. pl. writing materials, Fas. iii. 407, MS. 625. 87.
No entry
f. a treatise, (mod.)
No entry
m. a writer, (mod.)
No entry
m. = ritari, Hom. (St.)
f. letter-sending.
f. letter-sending, Hkr. ii. 128.
f. writing-room, study.
u, f. a writing-room, Bs. ii. 148.
No entry
m. a writing-desk, Pm. 3.
I)
(ríð; reið, riðum; riðinn), v.
1) to ride, go on horseback (þeir brœðr riðu til alþingis); with dat. of the animal (r. hesti, vargi); of ghosts, r. húsum, skála, to ‘ride’ on the ridge of a house; with acc. of the road or the place; r. leið sína, veg sinn, to ride through brush and forest; r. eyrendi, to ride on an errand;
2) to break in, train (þat var siðvenja þeirra at r. hesta, temja bæði við gang ok við hlaup);
3) to move through the air; øxin reið at honum, the axe cam at him; reið at honum brúnássinn, down on him came the wall-plate; er upp reið gálga-tréit, when the gallows-tree was raised;
4) to reel, stagger (hann reið á ymsar hliðar);
5) r. upp, to rise (þeir fengu tekit hann við klif, er upp ríðr ór fjörunni);
6) miklu (litlu) ríðr um e-t, it is of great (small) importance; eigi þarf nú meira við, at fullu num þetta r., this will be quite enough.
II)
(ríð; reið, riðum; riðinn), v.
1) to twist, knit, wind; r. knút, to knit a knot; r. net, to work a net; r. knapp á e-t, to finish, wind a thing up; vera við e-t riðinn, to be concerned in, have to do with (verðr hann lítt við söguna riðinn); …
1. ríð, pret. reið, reitt (mod. reiðst), reið, pl. riðu; subj. riði; imperat. ríð, ríttu, Lv. 39, mod. ríddu; part. riðinn: [A. S. ridan; Engl. ride; Germ. reiten, etc.]:—to ride; in Icel., where all land-travelling is on horseback, ríða has become almost synonymous with to journey, travel, adding the road or way in acc. (cp. Old Engl. use of to ride); ríða leið sína, veg sinn, etc.; þeir bræðr riðu til alþingis, Nj. 2; nú skalt þú riða vestr, … þá reið í móti þeim Þjóstólfr, reið Höskuldr heim til hús síns, 4; síðan reið hann vestr í Hjarðarholt, Ísl. ii. 199; ok þegar reið hann at leita líkanna, Eg. 601; þá lét Ásgerðr skjóta hesti undir mann, reið sá sem ákafligast vestr í Hjarðarholt … Þorgerðr lét þegar söðla sér hest … riðu þau um kveldit ok nóttina til þess er þau kómu til Borgar, 602, 603; flestir menn riðu Týrsdaginn í brott, Sturl. iii. 183; tóku þeir nú á reið mikilli ok var allgott at ríða ofan eptir héraðinu, 185; þeir riðu Þriðja-daginn, … þeir riðu til Hörgárdals um kveldit, reið Eyjólfr á Möðru-völlu, … riðu þeir upp um Hörgárdal, … Rafn ok Eyjólfr riðu með flokk sinn upp eptir ísinum, 216, 217; géf ek þat ráð at þú ríðir í mót honum, en ek mun ríða til meðan, Fms. …
Shortened here. Read the full article →
m. = riddari.
a, m. = riddari (q. v.), Fms. x. 88, 104, 109, 140.
(ríf; reif, rifum; rifinn), v.
1) to rive, tear (þeir létu dýr ok hrafna r. hræin); r. klæði af sér, to tear off one’s clothes; r. aptr, to rip up (Þ. vildi at aptr væri rifit sárit); r. ofan, r. niðr, to pull down; r. í sundr, to tear asunder;
2) impers. to be rent, give way (reif seglit).
ríf, reif, reift, reif, pl. rifu; subj. rifi; part. rifinn; imperat. ríf, rífðu; when in the sense to pick, scratch, it is also spelt and sounded hrífa, q. v.: [Engl. rive; Dan. rive]:—to rive, tear; þeir létu dýr ok hrafna rífa hræin, Hkr. i. 39; vætt klæði mín, rifit ok únýtt með öllu, Fms. i. 264; var þar hverr fiskr ór roði rifinn, Eb. 276; þeir reyttu ok rifu, Fms. ii. 161; rífa hold af beinum, Magn. 531; þeir rifu af ræfrit af selinu, Ld. 280; rífa klæði af sér, Ó. H. 236: rífa ofan, to pull down, Nj. 279; rífa niðr, id., Grett. 50 new Ed.; rífa í sundr, to rive asunder, Boll. 350, Nj. 279; rífa e-n kvikan í sundr, to tear asunder alive, Fms. ix. 261; at sól rifi í sundr (rived) nýja timbr-veggi, i. 291.
2. to rend; klukka rifin, a cracked bell, Pm. 81:—impers. to be rent, ok reif seglit (acc.), Fms. ix. 387; ok reif ór æsunum, Edda 71:—rífa aptr, to rip up; Þórólfr vildi eigi at aptr væri rifit sárit, Eb. 244.
B. usually spelt hrífa, to pick; fóru ungmenni tvau at hrífa mosa, to pick moss, Bs. i. 329: rífa upp, to pull up (a thing by the roots), pick up; …
Shortened here. Read the full article →
(að), v. to mend, improve; er nauðsyn at r. ráð fyrir dóttur þinni, to mend her state.
að, to enlarge, Nj. 21, passim in mod. usage: reflex. to be enlarged.
a. good, acceptable (í gulli ok silfri eðr í rífum aurum).
adj. [akin to reifa; Engl. rife], munificent, abundant; nú skulu þér bera út slíkan mat sem fyrr var rífastr, Fb. i. 545; boð-r., a fair bidding, fair offer; hlaup-r., very large.
a. good, fine, desirable.
adj. (-liga, adv.), large, munificent; ríflegt verð, Ld. 212: metaph., ekki r., a poor affair; eigi sýnisk mér ferð þessi rífleg, a poor journey, Fms. ii. 58; þó hvárki væri ríflegt, vi. 13: hvárt sem þat er ríflegt eðr óríflegt, Háv. 53; jafn-r., equally fine, Lv. 75.
No entry
part. well-manned, Sks. 29.
No entry
m. the name of the hero of the poem Rígs-þula, in the Edd. erroneously called Rígs-mál, Edda ii. 496, a poem which traces the origin of royalty to king Ríg as the ancestor of all kings. This myth belonged to Heimdal, Vsp. 1; it is very likely that the Ríg of the poem is an invented name, a poetical disguise, borrowed from the Gaelic word Righ, which means a king; Rígs-þula would therefore literally mean Konungs-þula = the King’s Lay.
No entry
m. [akin to reigjask and riga], stiffness, medic.; bak-rígr, herða-r., háls-r., stiffness in the back, shoulders, neck, Fél.
II. metaph. rigour, severity; rígr reglunnar, Mar.: stiffness, coldness, það er rígr milli þeirra.
COMPDS: rígbinda, ríggyrða, rígnegla.
No entry
batt, to bind fast.
No entry
t, to girth tightly, of a horse.
No entry
d, to nail firmly.
n.
1) power, might (ek hefi hafit þik til ríkis af litlum manni); veita e-m r., to grant one power;
2) rule, dominion (lagðist land allt undir r. Haralds konungs);
3) kingdom (fór konungr heim í r. sitt).
n. [Ulf. reiki = ἀρχή; Scot. ryke; Engl. -ric in bishopric; Germ. reich; Dan. rige]:—power, might; má ek ekki heita lendr maðr ef ek skal eigi hafa ríki við einum Íslenzkum stafkarli, Fms. vii. 114; veita e-m ríki, to grant one power, Eg. 20; ríkis munr, 40, Ld. 38, Ísl. ii. 139; heita e-m miklu ríki, Fms. i. 113; lagdisk land allt undir ríki (rule) Haralds konungs, vii. 185; gaf Askell erkibiskup upp sitt ríki, gave up, resigned, xi. 392; mælti engi á móti fyrir ríki konungs, Eg. 67; kom yfir oss íll öld af ríki Alfivu, Fms. vi. 96; mikit var ríki Þinga-manna, xi. 159; ríkis-forráð, -gæzla, -ráð, ruling, governing, i. 51, Anecd. 34, Sks. 461, Grett. 97 A.
2. an empire, kingdom; ríki ok konungdóm, Fms. i. 23; at taka Magnús frá ríki, vii. 185; fór konungr heim í ríki sitt, xi. 392; hann kom heim í Danmörk í ríki sitt. 295; skal ek fá menn til at varðveita ríkit. Eg. 119; Skotland var kallat þriðjungr ríkis við England, 266; ríki-himna, 623. 54; konungs ríki, a king’s rule, kingdom; himin-ríki, the kingdom of heaven; biskups-ríki, a bishopric; Danmerkr-ríki, Noregs-ríki, Austr-ríki: …
Shortened here. Read the full article →
No entry
m. a rix-dollar, (mod.)
No entry
adj. ambitious, Sks. 340.
No entry
m. a reign, Sks. 324.
No entry
n. the royal seal, Mag.
No entry
u, f. a noble-woman, Edda 16, Fms. v. 340: mod. a rich lady.
No entry
m. (-menn), a mighty man, ruler, Grág. ii. 99, Fms. i. 32, vii. 288, 290, Eg. 9, 26, 270, Skálda 152, passim: mod. a rich, monied man.
No entry
a, m. a sceptre, Stj. 651.
No entry
a, m. a governor, Str. 25.
No entry
f. a government, Fms. i. 103, Sks. 611.
No entry
m. the throne, Stj. 571.
No entry
n., -staðr, m. a king’s residence, Stj., Sks. 525.
No entry
m. a sceptre, Fms. x. 15, Al. 100.
a. imperious, lordly.
adj. lordly, mighty, Fms. vii. 321, Fas. iii. 455: proud, Ld. 80.
(-ta, -t), v. to reign (hann ríkti fjögur ár ok tuttugu).
t, [Ulf. reikinon = ἄρχειν], to reign, Fms. i. 119, xi. 405, 408, passim in mod. usage.
2. to rule, with dat.; þar sem ofdrykkja ríkir manni, Hom. 31; hann ríkti jamnan hinum yngra, Stj. 160:—with acc., Skálda 190.
No entry
n. a change in government, Germ. thron-wechsel, Fms. v. 297, Rb. 478.
a.
1) mighty, powerful (r. höfðingi); r. ok auðigr, powerful and wealthy; ríkri (= ríkari) ráð sagði, the stronger had his way;
2) of things, strong (var þar ríkt varðhald); ganga ríkt, to prevail (lát þú eigi þá fæð svá ríkt ganga, at); leggja ríkt við, to lay a heavy penalty on;
3) magnificent (konungr gørði mannboð ríkt);
4) rich, wealthy (r. at fé).
adj., compar. ríkari and ríkri, superl. ríkastr and ríkstr, [Ulf. reiks = ἔντιμος; Germ. reich; Dan. rig, etc.]:—mighty, powerful, Rb. 370; ríkr höfðingi, Nj. 1, Fms. xi. 298; ríkr ok auðigr, Eg. 22, 83, Fms. vii. 293 (strong); ríkastr ok göfgastr, i. 61; ekki hefir Hákon látið hlut sinn fyrir enn ríkari mönnum en þú ert, 74; þeir vóru menn ríkastir í Þrænda-lögum, vi. 24: in the phrase, sagði þá inn ríkri ráð, the stronger ruled, might ruled over right, viii. 108, v. l.; ríkri ráð sagði, Am. 62; er þess ván um alla þína daga, at vér frændr sem ríkri, Eg. 475; ríkastr ok víðlendastr konungr, Fms. xi. 201, 203; ríkir ok óríkir, Ó. H. 60; hafði jarl á því ríkra manna hátt, Nj. 278; hann er ríkstr konung-manna, Rekst.
2. of things, strong; ok verðr þá þat ríkara sem verr gegnir, Fms. i. 69; var sjón sögu ríkari, Ó. H. 180 (of autopsy); fátt er sköpum ríkara, Fs. 23; nauðsyn er lögum ríkri, 656 A. i. 22; ef úgæfa mín gengi ríkra en lukka þín, Þorst. St. 54, Al. 56; var þar ríkt varðhald, Fms. xi. 247; leggja ríkt við, to lay a heavy penalty on, iv. 144, x. 173, xi. 262; banna ríkt, to forbid strongly, Sks. 126 new Ed. …
Shortened here. Read the full article →
No entry
adv. = ríkuliga, Fms. vii. (in a verse).
adv.
1) magnificently, = ríkmannliga;
2) strictly (hann hélt ~ guðs lög).
adv. magnificently, Hkr. i. 193, Fas. i. 340; at þú megir fara þangat svá r. sem þú vilt, Ld. 74, Magn. 434: strongly, strictly, halda e-t r., to observe it strictly, Stj. 453, Fms. xi. 298: mod. abundantly (= gnógliga), N. T., Vidal., passim.
a. magnificent (ríkulig veizla); ~ maðr, a fine man.
adj. magnificent; r. veizla, Fms. i. 291, vi. 342; r. maðr, a fine man, x. 418; gott líf ok ríkuligt, Edda 11.
pp. high-born.
part. high-born, Fms. i. 6, Mag. 466, Stj. 425.
adv. magnificently.
adv. (-ligr, adj.), magnificently. Fms. vii. 24.
m.
1) power, might, magnificence;
2) wealth, riches.
m. power, might, magnificence, Fms. vii. 17, 22, 87, ix. 330, Sks. 467, 698, Stj. 88, 192, 451, Fs. 23, passim.
2. wealth, riches, Sks. 205.
No entry
n. = ríkdómr, Fms. iii. 45: mod. ríkidæmi, riches.
m. power, authority.
(-leiki), m. power, authority, Sks. 494, H. E. i. 497, Fms. v. 158.
a. imperious, severe.
adj. imperious, high-spirited, Ó. H. 77, Fms. vii. 15, Hkr. i. 28, Orkn. 158.
n. imperiousness, severity.
n. imperiousness, Stj. 575.
a. = ríklundaðr.
adj. = ríklundaðr, Fb. ii. 109, iii. 247.
adv. magnificently.
adv. magnificently, Fms. i. 78, vi. 141, vii. 94, x. 222, xi. 91, Fas. i. 80, Ld. 234.
a. magnificent, stately.
adj. grand, stately, magnificent, Al. 85.
n. the mighty, the nobility.
n. the mighty, the nobility, Fms. x. 138, Ó. H. 79, Hkv. 2. 26.
No entry
m. a mob, Björn. ríl-óttr, adj. chequered, of colour.
I)
n. computation, esp. calendar.
II)
n. rhyme, rhymed song.
n. [A. S. rím and ge-rím], a computation, esp. a calendar, almanac, Rb. passim; rímna bók, an almanac, Am. 19.
COMPDS: Rímbegla, rímkænn, rímspillir, rímtal.
B. [Gr.-Lat. rhythmus?], a rhyme, rhymed song; this word, which is altogether different from the preceding, occurs first in Barl., görðu sér heimskir menn mörg rim ok ræður, 34; hégómlegar sögur, rím eða ræður, ljóð eða kvæði, 40.
II. an end-rhyme; in Icel. the word appears in the 14th century along with the kind of ballads called ríma, with alternate rhymes; for the ancient poets only used rhymes within the same verse line, called hending; see, however, the remarks s. v. rún-henda; eitt þýzkt rím, D. N. v. 640.
f. rhyming lay, ballad.
u, f., gen. rímna, a rhyme, lay, ballad, and in plur. rímur, an epic consisting of many lays; ríma is the name for the epical paraphrases, which first appear in Icel. about the middle of the 14th century; the Olafs-ríma, Fb. i. 8 sqq., being the first specimen preserved; then Völsungs-rímur, Skíða-ríma, Skáld-Helga-rímur, and then very many others; for almost every Icel. Saga or Romance has been turned into such lays, even the historical books of the Bible.
COMPDS: rímnabók, rímnaskáld.
No entry
a, m. a rhymer, ballad-maker.
No entry
f. a book (volume)of rhymes, or ballads.
No entry
n. a ballad-poet.
No entry
u, f. an ancient Icel. work on computation and the calendar, see begla and the pref. to the Rb., List of Authors (H. 111).
No entry
adj. skilled in rím, Odd. 2.
No entry
m. ‘calendar spoiler,’ ‘calendar confounder;’ a name given to the winters of those years in which the Elevatio Crucis (14th Sept.) falls on Sunday, if in the same summer an intercalary week is added (sumar-auki, q. v.), in which case the calendar of the winter becomes irregular, defined in Rb. 44 (ch. 27), see also Rb. (1812) 58.
n. calendar.
n. a computation, calendar, Rb.(pref.), Pr. 384.
No entry
f. the Rhine, Akv. 27, Bkv. 11, Bm., Gm., Edda, Symb., passim; the fem. gender (masc. in Germ. der Rhein, Lat. Rhenus) prob. arose from the appellative, (áin Rín, the river Rhine); Rínar-kvíslir, -ósar, Ant. 288: in poetry gold is called Rínar-málmr, Rín-leygr,—the ore or the fire of the Rhine, referring to the legends of the Niebelungen Hort, Lex. Poët.
No entry
m. a crag; hilmir renndi ríp í bratta guípu, Rekst. 28, freq. in mod. usage; as also in local names, Rípr, map of led.; Rípar, in Denmark, whence Rípa-Úlfr, Fms. xi.
(rís; reis, risum; risinn), v.
1) to rise, get up (ár skal r. sá er annars vill fé eða fjör hafa); r. ór rekkju, frá borði, to rise from the dead;
2) to come into existence, arise (vita þóttist hann, af hverjum rótum þetta hafði risit);
3) with preps. and advs., mikit orð ríss á e-u, it is much spoken of; r. í móti e-u, to rise against; r. upp, to rise, get up (hón reis ekki upp fyrir miðjan dag); to rise from the dead (dauðir rísa upp); r. upp fyrir e-m, to yield, give up, one’s place to another; r. við e-m, to rise against, withstand.
pres. riss; pret. reis, reist, reis, pl. risn; imperat. rís, rístn; part, risinn; with neg. suff. rís-at, rise not (imperat.), Hm. 113: [Ulf. reisan = ἐγείρεσθαι, and common to all Teut. languages]:—to arise, rise, stand up; rístú nú Skírnir, Skm. 1; rístú nú Fjörnir, Akv. 10, Ls. 10; upp rístú Þakráðr, Vkv. 37, Hm. 146; reis Rígr at þat, Rm. 30; reis frá borði réð at sofna, 17, cp. 5; er hann kostar upp at rísa, Al. 144; elli sótti þá fast at Unni, svá at hón reis ekki upp fyrir miðjan dag, Ld. 14; upp reis Óðinn, Vtkv. 2: to rise from bed, ár skal rísa, early shall rise, Hm. 58, Eg. (in a verse); ek þóttumk fyr dag rísa, Em.; nótt þú rísat, rise not in the night, Hm. 113; rísa ór rekkju, to rise from bed, Nj. 14: of the sun and stars, í austr, þaðan rísa öll himin-tungl, Hom. 156: rísa ór dómi, to rise, leave the court, Grág. i. 78; ef hann ryðr at frændsemi ok skal næsta-bræðri upp rísa, 50: ek vil hafa tvíbýli á Möðru-völlum ok rísa eigi upp fyrir þér, Lv. 71; rísa upp, to rise from the dead, passim (upp-rísa, resurrection): rísa í mót, gegn, to rise againsf, Fms. i. 103: rísa við, to withstand; rísa við boði e-s, Mar. …
Shortened here. Read the full article →
(ríst; reist, ristum; ristinn), v.
1) to cut, slash (Otkell rekr sporann við eyra Gunnari ok rístr mikla ristu); r. e-t í sundr, to cut int two (Þ. reist í sundr línbrók sína);
2) to cut open (hón reist á mér kviðinn);
3) to cut, carve, grave on something (r. rúnar á kefli, horni);
4) to carve, form by carving (Hrafn lá í bekk ok reist spán, því at hann var hagr).
pres. ríst; pret. reist, reist, reist, pl. ristu; part, ristinn; in mod. usage weak, pres. risti, Skíða R. 27; pret. risti, ristir, risti; part, ristr, which forms freq. occur on the Swed. Runic stones, e. g. rúnar þær er Bali risti, Baut. passim: [Dan. riste]:—to cut, slash; tak ál kvikan ok ríst hann, Pr. 471; hón reist á mér kviðinn, Ld. 214; ok reist rifin öll ofan allt á lendar, Hkr. i. 108; þá reist hann frá höfuðsmátt brynjuna í gögnum niðr, Sæm. 139, Skv. 1. 15; torfa var ristin ór velli, Ld. 58; kesjan reist ór skildinum, Eg. 378; Þormóðr reist í sundr línbrók sína, Fbr. 60; Trausti reist af skyrtu sinni, Vígl. 68 new Ed.; ristu þeir sundr í strengi feldi sína, Ó. H. 152; þeir létu rísta árar á útborða, Fms. viii. 417; þat skyldi engan krók rísta, make no circuit, Ld. 96; Maríu-súðin (the ship) reist langan krók, cut a great curve, Fms. viii. 222.
II. to carve; Rafn lá í bekk ok reist spán, þvíat hann var hagr (carving spoons), Sturl. i. 140; ek hefi ristið (I have carved her image) á hepti mínu, Landn. 248 (in a verse); ristin röng, the carved ribs in a ship, Fms. vi. (in a verse); ríkula ristin rít, the richly-carved shield, vii. …
Shortened here. Read the full article →
a. lofty, stately (~ bœr); ~ vexti, of imposing stature.
adj. rising high, lofty, of a building; r. bær. Ld. 94, 96; r. bú, Sturl. iii. 166; mikit bú ok rísuligt, Eg. 512; r. vexti, tall of stature, of a person, Fms. x. 377.
No entry
f., pl. rítr, qs. vrít, [from ríta, from the ‘written’ or carved ring on old shields]:—a shield, but obsolete and only used in poetry, Korm., Edda (in a verse), passim; himins rít = heaven’s disk, i. e. the sun, Lex. Poët.
(að), v. to write, = ríta.
pres. rít, rítr, rítr; pret. reit, the 2nd pers. does not occur; pl. ritu; subj. riti; imperat. rít; part, ritinn; the earliest writers use the strong conjugation; thus in the treatise of Thorodd, ek rít, 165, l. 26, 166, ll. 22–24, 168, l. 10; rít’k = rít ek, 166, 1. 36; þú rítr, 161, l. 2 from the bottom, 168, l. 19; ek reit, 168, l. 4: part, ritnir, ritin, ritnum,161, 168–168: in the other instances the weak form seems merely due to the transcriber of the Cod. Worm, of the 14th century, and the old forms ought to be restored; thus, pres. ritar, 160, l. 3 from the bottom,165, l. 1; pret. ritaða, ritaðir, 164, l. 31; part, ritað, ll. 3, 32, etc.; intin. rita for ríta, l. 3: Ari also uses the strong form, Íb. 4, Hkr. i. 48: in the pref. to Landn. for ritað read ritið (?); reit, Hkr. iii. 347. In writers of later times, as also in later transcripts of old writers, the weak form (ek rita, ritar, ritar, ritaða, ritað) prevails; thus in the pref. to Ó. H., pres. rita (once), pret. ritaða (five times), ritaði, 248; ritaðar and rituðu, Sturl. i. 107, Fms. x. 371; ritað, Knytl. S. ch. 1, 21, 95, Hungrv, ch. 1; and so on: the part, ritinn remained longest, thus, eptir sögu Þjóðólfs var fyrst ritin æli Ynglinga, Hkr. …
Shortened here. Read the full article →
No entry
u, f. a bird, a ruff or reeve, tringa pugnax, Edda (Gl.)
I)
(rjáða, rjáðr), v. to vex, worry, = hrjá (erum vér reknir ok rjáðir).
II)
f. harassing, worrying.
1. ð, to vex, worry; brott rjáðr. Fms. vi. 204; rekinn ok rjáðr, viii. 78, Mar. 178.
II. to wrestle, Grett. 146 A; see hrjá.
2. f. a ‘row;’ at leikum né at rjá annarri, Fas. ii. 505; tekr mér at leiðask þessi rjá, Fms. vi. 212.
n. roof, = ráf, ráfr, ræfr.
n. a roof (see ráf), Grett. 84 new Ed., Fms. v. 180.
No entry
að; r. við e-t, to fidget, (slang.)
No entry
að, (rjátl, n.), to wander astray.
(rýð; rauð, ruðum; roðinn), v. to redden (r. egg, sverð, vápn); r. í blóði, to smear with blood; of the sun (um morgunin, sem sól rýðr fjöll).
pres. rýð; pret. rauð, rautt, and rauttú (mod. rauðst), rautt, pl. ruðu; subj. ryði; part, roðinn: [A. S. reódan]:—to redden, besmear with blood; er þú á Fáfni rautt þinn inn frána mæki, Fm. 1; r. rauðum dreyra, Vsp. 33; r. egg, sverð, vápn, rönd, to redden the weapon; as also r. tönn, kló, fót, nef, to redden the tooth, claw, beak of a beast of prey, a standing phrase in the old war-songs, Lex. Poët.; rjóða baug í róðu nauts er hann blótaði, Landn. (Hb.) 258; rjóða stalla í blóði, Ó. H. 102; skaltú rjóða blóð (blóði?) graðungsins á hólinn útan, Korm. 216; vér skulum r. oss í goða-blóði at fornum sið, Ljósv. 4; þær ruðu sik í blóði hans, Blas. 45; skal þær fé bæta en eigi flein rjóða, Grág. ii. 169; af þeir þurfu at r. til fjár þess odd eða eggjar, Gþl. 119; rjóða kiðr e-s, to redden his cheeks, slay him, Ísl. ii. (in a verse); hefi ek nú nokkut roðit tönn á þeim, er ek tók höndum Hákon jarl, Ó. H. 32; r. hönd á e-m, id., Karl. 424.
2. of the sun; um morguninn sem sól rýðr fjöll, in the morning when the sun reddened the fells (sól-roð), Fms. xi. 438; í þann tíma er sólin tekr fyrst at rjóða, Karl. 254; árla sunnudags morguninn er sól rauð, Bs. …
Shortened here. Read the full article →
I)
a. red, ruddy (r. í andliti).
II)
n. open space in a forest, clearing (skógr ~um höggvinn).
adj. ruddy, of the face or cheek; rjóðr í andliti, Fms. iv. 38, viii. 25, x. 35; rauðan ok rjóðan, Rm. 18; andlit með rjóðum lit, Str. 44; kaf-r., rjóð í kinnum, freq. in mod. usage.
2. red; búnaðr rjóðr af gulli, Karl. 181, (rare.)
I)
a. red, ruddy (r. í andliti).
II)
n. open space in a forest, clearing (skógr ~um höggvinn).
n. [ryðja; ried, Schmeller], a ‘clearing,’ open space in a forest, Nj. 130, Ld. 96, Grág. ii. 294, Landn. 43 (v. l.), Ó. H. 135, and passim. rjóðr-höggvinn, part. cut, cleared, Jb. 237.
No entry
a, m. [Germ. rabm; Scot. ream], cream: passim in mod. usage, rjóma-trog: a calm sea is said to be einsog rjómi, like cream; and rjóma-logn, ‘cream-calm,’ dead calm.
No entry
raut, rutu, subj. ryti, [Swed. ryta; Scot. rout; Old Engl. rowte], to roar; þá raut við inn regin-kunngi Baldr í brynju sem björn ryti, Hðm. 26; und raut, the wound gave a rattling sound (cp. lét í sárunum), Ht. R. 42; see hrjóta.
(rýf; rauf, rufum; rofinn), v.
1) to break a hole in, break (hljópu þeir þá upp á húsin ok tóku at r.); r. undir, to make wounds; r. samnaðinn, to break up the gathering;
2) fig. to break, violate (r. sáttmál, sætt, eiða, trygðir);
3) impers., rýfr þokuna, the fog clears away; rýfr (or rýfr í) veðrit, rýfr upp veðr, the weather clears, it clears up.
pres. rýf; pret. rauf, rauft, rauf, pl. rufu; subj. ryfi; part, rofinn; [A. S. reófan]:—to break, rip up, break a hole in; r. undir, to make a wound, Rm. 45; Baglar rufu stofuna, Fms. ix. 55; vóru þeir sem óðastir at r. húsin, Eb. 214; hlupu þeir upp á skálann ok rufu, Grett. 154; hann lagði í óst; á Ólafi, ok rauf á barkanum, Sturl. ii. 95; r. búlka, to ‘break bulk,’ see búlki, Fms. vi. 378: to break up, þá rufu þeir samnaðinn, Eg. 98; raufsk þá flokkr allr, Fms. ix. 217; raufsk leiðangrinn, x. 57, xi. 248; en er raufsk fjölmenni á þinginu, Orkn. 284; varð þá at rjúfask sú íllinga seta, Bs. i. 142.
II. metaph. to break, violate; rjúfa sáttmál. Fms. i. 109; rjúfa, grið, sátt, Nj. 56; Gunnarr kvaðsk ekki ætla at r. sættir, 111; rjúf aldri sætt þá er góðir menn göra milli þín ok annarra, 85; ef hann ryfi sættina, Fms. xi. 356; en ef prestr rýfr skript, K. Þ. K. 72; r. dóm, Fb. ii. 171; r. heit, Stj. 641; r. sína eiða, Fms. viii. 155; r. trygðir, Grág.; r. lögmanns órskurð, id.; eigi rjúfask honum fyrirheit Hugonis ábóta, they failed him not, Mar.; þykki mér þat opt rjúfask er skemra er at frétta en slíkt, Nj. 259; hefir yðr þat sjaldan rofizk er ek hefi sagt yðr, Fms. …
Shortened here. Read the full article →
(rýk; rauk, rukum; rokinn), v.
1) to reek, emit smoke or steam (hvat rýkr á diskinum fyrir þér?); impers., rýkr af e-m, reek rises from one (ambáttin reri í burt alsveitt af mœði, ok rauk af henni);
2) to be driven, drifted like smoke (mjöll, sjór rýkr);
3) fig. to fly, go flying; sverðið rauk ór hendi honum, the sword flew out of his hand.
pres. rýk; pret. rauk, raukt, rauk, pl. ruku; subj. ryki; part. rokinn: [A. S. reôcan; Engl. reek; Germ. riechen; Dan. ryge, etc.]:—to reek, smoke, emit smoke or steam, Fms. xi. 36; þann seyði er betr væri at eigi ryki, Ld. 208, Fms. vi. 105; rjúka mun um hauka vára, Fas. ii. 43; var stofan lítt rokin, i. e. there was steam (smoke) in the room, Grett. 170 new Ed.; hann varp af sér klæðum mæðiliga, ok rauk af honum, it reeked off him, Fms. vi. 226; hús stendr þar ok rýkr þar upp af, ok mun þar fé inni, Lv. 47; ambáttin var alsveitt af mæði ok rauk af henni, Gísl. 51; hvat rýkr á diskinum fyrir yðr? Fms. vii. 160; rjúkandi ofns-eldr, Stj. 112; hann laust á ok rauk ór eldr, Korm. 84:—of dust, svá sýndisk sem dusk ryki ór bjálbanum, Ó. H. 218, O. H. L. 39; mjöllin var laus, ok rauk hón, Fb. i. 579:—of the spray of sea-water, þótt stormr þjóti en sjnr rjúki, Bs. ii. 116 (cp. rok), það rýkr: hann tók sinni hendi hvern sveininn, ok slær niðr við steininum, svá at rýkr (was splashed) heilinn um, Finnb. 292.
II. metaph. to fly with violence and suddenly, Dan. ryge; sverðit rauk ór hendi honum, the sword flew out of his hand. …
Shortened here. Read the full article →
(gen. pl. rjúpna), f. ptarmigan (sem valr flygi eptir rjúpu).
u, f., gen. pl. rjúpna, [Dan. rype; cp. Germ. reh-bubu], a ptarmigan, Grág. ii. 346, Fms. vii. 3, K. Þ. K. 132: as a nickname, Landn.; cp. the riddle of the rjúpa, Gsp. (Fas. i.) rjúpna-lauf or rjúpna-lyng, n., botan. the mountain avens, dryas octopetala, Hjalt.
m. cock-ptarmigan.
(mod. rjúp-karri), a, m. a cock-ptarmigan, Gísl. 67 (155).
I)
n. fish skin (rífa fisk ór roði).
II)
n. reddening, making or becoming red (cf. hlunn-, sólar-roð).
n. a fish’s skin (from the reddish colour), Eb. 276; roð af fiski, Clem. 25: freq. in mod. usage, þorsk-roð, háfs-roð, skötu-roð, steinbíts-roð, etc.
2. reddening, in hlunn-roð, sólar-roð.
II. [a different word], clearing; flótta roð, Fas. iii. 340; flet-roð, q. v.; see ruð, rjóðtr, ryðja, hrjóða.
I)
(að), v. impers. to emit a red gleam (þá er roðaði af skjöldunum); roðar fyrir upprennandi sólu, the sky is reddened by the rising sun.
II)
(að), v. to huddle together.
1. að, to gleam red; er roðaði af skjöldunum, Fms. viii. 210; sem þá er roðar fyrir upp rennandi sólu, in the early morning, Karl. 111.
2. að, to huddle together (i. e. hroða, q. v.); ok roðuðu Eyjar-skeggjar saman stórar eikr, Fas. i. 429.
No entry
n., botan. = Lat. rubea, Pr. 472.
No entry
m., the winter of 1118 A. D. was thus called, prob. from red lights in the sky, Ann. s.a.
m. redness, ruddiness (~ í kinnum, í andliti);
laust roða á himininn, the sky reddened.
a, m. redness, of the check or sky; roði í kinnum, Nj. 30; var fagr roði í andlitinu, Fms. x. 149, Skálda 195; kinn-roði: of the sky, þá laust roða; á himin ok svá á sólna, Ó. H. 216; morgun-roði, kveld-roði.
COMPDS: roðagras, roðavetr.
No entry
a, m. [Dan. rödme], redress, = roði.
(að), v. to redden, become red.
að, to redden, become red, of the face, to blush, and the like, Landn. 31, Eg. 43, Ld. 146, Ó. H. 59, Fs. 10.
No entry
m. shark’s skin, shagreen, N. G. L. ii. 137.
n.
1) breach, opening (var þar mikit ~ í fylkingunni);
2) a law term, retractation, reversal (of judgement).
n. [rjúfa], a breach, opening; rof á bundinni skjaldborg, Sks. 385; losnaði fylkingin, ok í rofinu gékk Haraldr konungr fram, Fagrsk. 140; var þar mikit rof í fylkingunni, Flóv. 30; sé ek rof á svörtu skýi ok stjörnu staka standa í rofi, Bjarni.
2. a law term, a retractation, reversal of judgment; lýsa dónn til rofs, Grág. i. 71; stefna dómi til rofs, 108; stefna kaupi til rofs, ii. 242; enda á at dæma rof gjafanna, i. 203; færa rof á festarmál, to repeal, N. G. L. i. 155.
COMPDS: rofsmaðr, rofsmál.
No entry
að, to break up, of the clouds; það rofar til í lopti.
(að), v.
1) to break up, give way (þá er r. tók fylkingin);
2) to fall through, become invalid (of a bargain, judgement, fine).
að, (hrofna, Bs. i. 378), to be broken, ruptured; þá er r. tók fylkingin, Eg. 298; þakit tók at r., Gísl. 22; svá sem hrofnat væri fyrir nagli, Bs. i. 378:—as a law term, to be rescinded, á þeirra dómr at rofna, Grág. i. 80; rofnar sekð fjörbaugs mann, ef …, 93; ok skal kaup upp rofna ef brek bersk, ii. 242.
No entry
m. a pleader in appeals, D. N. i. 7, 51, 60.
No entry
n. a case for reversal of judgment, Grág. i. 205.
No entry
(or róf-torf?), n. a cut sod. roftorfs-veggr, m. a wall built of sods, Sturl. ii. 101.
No entry
að, = riga, q. v.
No entry
n. a county in Norway, Fms. passim.
No entry
m. a mighty amazement; mig rak í r.
No entry
m. = Rogaland (?), Hkv. Hjörv. (Mr. Jessen).
No entry
n. [rjúka], the splashing, foaming sea, Skíða R. 203, passim.
No entry
u, f. a whirlwind, Björn, Mkv.: fine snow like spray, mjall-roka, sæ-roka, spray of sea-water.
No entry
adj. recking with dust, Fms. ii. 154.
(-s, -ar), m. distaff (sat þar kona, sveigði rokk).
m. [for. word; Germ. rock], a jerkin, Or. 20; it occurs also in poets of the 16th century, Bs. ii. 488.
(-s, -ar), m. distaff (sat þar kona, sveigði rokk).
m. [Germ. rocken; Old Engl. rock], a distaff; sat þar kona sveigði rokk, there sat a lady twirling a distaff, Rm. 16 (yet spinning-wheels are said to have been first used in the 17th century); Katla spann garn af rokki, … þeir tóku rokkinn ok hjuggu í sundr, Kb. 32, 33 new Ed.: a popular riddle on the distaff by Stefán Ólafsson, Þrífættr piltr, þrifinn ok vandstilltr, Snót (1866). rokk-snælda, u, f., etc.
No entry
in compds, as rokna-hljóð, a stentorian voice.
f. roll, scroll.
u, f. [for. word; mid. Lat. rotula; Fr. rôle], a roll, scroll, Sturl. iii. 91, Bs. i. 799.
2. an old lean scurvy ewe.
m.
1) voice (Gizurr var blíðmæltr ok mikill rómrinn); tala með litlum rómi, to speak in a low voice;
2) applause; gøra góðan (mikinn) róm at e-u, to applaud.
m. the voice, the ring of the voice; skírt máltakit ok rómrinn svá mikill yfir málinn, at þóat hann þætti eigi hátt tala þá skildu allir þótt fjarri væri, Fms. viii. 447.
2. the shouting, cheering, at an assembly; while murmurs, groans, or silence were the signs of dissent, cp. the remarks of Tacit. Germ. ch. 11, and göra (A. 111. 6. fine); in the phrase, göra góðan … róm at e-u, at þessu eyrendi varð rómr mikill, Fms, i. 21; göra góðan róm at e-u, to assent by acclamation, 34; engi varð rómr at máli hans, vii. 749; at Lögbergi var görr mikill rómr, at Merði mæltisk vel, Nj. 230.
No entry
að, to belch.
2. metaph., of the ptarmigan’s voice; rjúp-karrar höfðu í hjali tveir hver þeirra gæti ropað meir, Grönd.
m. belch, eructation.
a, m. a belch, Sks. 140, 211, Al. 153.
No entry
m. a halo round the sun.
No entry
adj. sleety, rough, of weather: in hold-rosi, q. v.
m. rain and storm.
a, m. sleet.
COMPDS: rosabaugr, rosaligr.
a. ripe, mature, full-grown (var hón svá mikil sem maðr ~).
adj., qs. vroskinn, prop. a participle, the only remains of a lost strong verb, [answering to Ulf. wrisqan = τελεσφορειν, Luke viii. 14; cp. Röskva and röskr]:—ripe, mature, full-grown, adult, only of persons, not of fruit; madr roskinn, Nj. 131, Eg. 4; verit þér bernskir at illsku en rosknir at viti, Hom. 50 (1 Cor. xiv. 10); sveinn sjau vetra gamall skal skira barn ef eigi er rosknari madr til, K. Þ. K. 12; þegar jarl var r., Orkn. 42; Þorgunna var þá roskin kona (ripe in years) er þetta æfintýr görðisk, Fb. i. 250: allit., roskinn ok ráðinn, ripe and wise; sveinninn var sprækr ok roskinn mjök í orðum, Fms. ix. 241; verða e-m roskinn í leik, Bs. ii. 94.
m. ripeness, perfection.
(-leiki), m. ripeness, Stj. 26.
No entry
adv. like a grown up man, Hom. (St.)
a. looking like a grown-up man (mikill maðr ok ~).
adj. looking like a grown up man; mikill maðr vexti ok r., Ó. H. 199.
No entry
að, prop. to ripen, to grow up, only of persons; ok er hann var mjök rosknaðr, full grown, Ísl. ii. 208: reflex., en er Þorfinnr jarl rosknaðisk, Ó. H. 93; ef s;á randviðr rosknask næði, Stor. (MS. rosku-ast); ok er hann rosknaðisk (röskvaðist Ed.) fékk Hrólfr konungr honum skip, Fas. iii. 188.
No entry
n. sweepings, offal, (Oldn. Ordbog.)
No entry
m. = rosmhvalr, K. Þ. K. (Kb.) i. 24.
No entry
n. pl. a dub. απ. λεγ.; rosmufjöll Rínar, Akv. 17; this word might, if explained, throw light on rosm- in the preceding word.
m. walrus.
m. [Ivar Aasen rosmaal; Engl. wal-rus and A. S. bors-hwæl are prob. corrupt forms of the same word: it is not known how the former part of the compd is to be explained]:—a walrus, Jb. 310, K. Þ. K. 112, Bs. i. 641; and in local names, Rosmhvala-nes, in Icel., whence Rosm-hvelingar, m. pl. the men from R., Sturl. i. 224: rosm-hvalr and rostungr are synonymous, so that in the Jb. some MSS. have the one word, some the other.
No entry
n. Ross-shire in Scotland, Orkn., Nj., Landn. passim.
No entry
u, f. a brawl, riot. Fms. viii. 355, Fb. iii. 452, Mag. 64, 66: the name of a dog, Bs. i. 667.
COMPDS: rostumaðr, rostumikill, rostusamligr.
No entry
að, dep. to become scanty; rostaðisk forlag fénaðar, Bs. i. 137.
No entry
a, m. = rostungr (?), a nickname, Nj., Orkn.
2. metaph. a rough person, a brawler: mod. rusti, a clown; mikill rusti ertú, Ranzau, Esp. Aib. ix. 15.
COMPDS: rustalegr, rustasneið.
(-s, -ar), m. walrus.
m. a walrus, Edda (Gl.), Grág. ii. 359, Sks. 178, Jb., Fbr. 161: costly things were carved on the teeth, Páls S. ch. 16, Rafn S. ch. 4; and the hide was made into ropes for ships’ rigging (svörðr), cp. Sks., and Oros. in king Alfred’s transl. rostungs-hauss, m., and -tönn, f. a Walrus-tooth, Krók. 34.
No entry
m. a rioter, Mag.
No entry
adj. riotous, unruly, Þórð. 23 new Ed., Nj. 86.
No entry
adj. unruly, Sturl. ii. 166.
n. insensibility (from a blow); slá e-n í r., to stun, render senseless by a blow; liggja í roti, to lie stunned.
n. a concussion of the brain from a blow, as also the stunning or insensibility from such a blow; falla í rot, Korm. 230; hann réttir við ór rotinu, 62; spyrndi Grettir svá fast við eyrun; á tveimr at þeir lágu í roti, Grett. 127; hann sló sveininn í rot, … í því raknaði sveinninn við, Ísl. ii. 421: also the insensibility of a drunkard, rakna ór roti, liggja í roti, Snót 100. rot-högg, n. a staggering, stunning blow.
f. heavy rain (þann dag var á r. mikil; bæði hregg ok r.).
1. að, to stun by a blow; rota sel, rota naut, to fell an ox: part. rotaðr, hálf-rotaðr.
2. að, to tan; rota skinn, to tan a skin so that the hair falls off.
a. rotten (var þá líkaminn r.).
adj. [Dan. raadden; Engl. rotten; akin to reyta, q. v.], rotten; var þá líkaminn r. ok ílla þefjaðr, Fb. i. 582; rotið vín, Stj. 367; ær ú-rotnar, loðnar ok lembdar, Grág.: also of paper, vellum.
2. esp. of hair falling off from rottenness; rotið (or rotað) skinn, a hide which has been tanned so that the hair fell off, opp. to rakað skinn, a shorn hide; a nickname, Landn.
(að), v. to rot; of hair, to fall off (var af ~ð hár ok skegg).
að, to rot, become putrid; ef hann lætr inni r. mann dauðan, N. G. L. i. 14, K. Á. 70; rotna kvikr, Sks. 457; hér á jörð þó holdið rotni, Pass. 48. 4.
2. of hair, to fall off; var af rotnað hár ok skegg, Fb. i. 212.
No entry
u, f. a rat; a for. word, which occurs only in the nickname rottu-hryggr, Bs., Arna S.
No entry
a, m. a band, gang, company; aldrei muni jafnmikill herr hafa saman dregisk í einn rotta, Róm. 198.
I)
f. rest, calm, tranquility; gefa ró reiði, to give rest to one’s wrath; í ró, at rest, in peace; mega sér hvergi ró eiga í landi, to feel restless, feel no rest anywhere; bíða ró, to be easy, at rest (Gunnhildr lét þat seiða, at Egill skyldi aldri ró bíða á Íslandi).
II)
(pl. rœr), f. small clinch-plate, burr (on which a nail is clinched).
III)
= rá, nook, yard.
f., i. e. ró, a cabin; see rá.
I)
f. rest, calm, tranquility; gefa ró reiði, to give rest to one’s wrath; í ró, at rest, in peace; mega sér hvergi ró eiga í landi, to feel restless, feel no rest anywhere; bíða ró, to be easy, at rest (Gunnhildr lét þat seiða, at Egill skyldi aldri ró bíða á Íslandi).
II)
(pl. rœr), f. small clinch-plate, burr (on which a nail is clinched).
III)
= rá, nook, yard.
1. f. [A. S. row; Germ. ruhe; Dan. ro], rest, calm, quietness, Sks. 235; gefa ró reiði, to give rest to one’s wrath, Karl. 99, Nj. 175; skömm mun ró reiði, Am. 75; at Egill skyldi aldrei ró bíða á Íslandi, Eg. 402; í ró, in rest, in peace, Orkn. 418; sofa í ró, Fms. vii. 317; með kyrð ok með ró (rꜹ Cd.), Fms. x. 405; magna seið, at hann megi sér hvergi ró eiga í landi, feel restless, feel no rest anywhere, Gísl. 116:—medic. relief, honum þótti sér þat helzt til róar, of one sick, Fms. vi. 156.
2. f., pl. rœr, [Scot. roove], the rivet or clinch of a nail; eyri fyrir nagla hvern ok ró á, N. G. L. i. 100; rœrnar í sauminum, 673 A. 60; járnum þeim sem rœr heita, Þorst. Síðu H. 178; hefir bóndi slegit róspöl meitlandi af endanum til sniðs fyrstu róarinnar, Mar.
2. the burr or loose films of iron on the edge of a weapon when over-whetted.
(rœ; reri, reyri, røri; róinn), v.
1) to row, pull; hann rœr út í Bjarneyjar, he rows out to the Bearisles; with the boat in dat. (reru þeir skipinu upp í ána);
2) to row out to sea, go fishing, = r. út (þenna morgin bjóst Þ. á sjó at r.); er hann kom þar, vóru allir menn rónir nema Þ., all the men had rowed out fishing except Th.;
3) to rock oneself backwards and forwards;
4) recipr., róast at, to pull so as to encounter one another, of two ships in battle.
pres. ræ (i. e. rœ), rær, rær, pl. róm, Orkn. 402; else róum (Bs.i. 497), róit, róa; pret. réri, older and better reyri or röri, which form is still used in eastern Icel.; imperat. ró, róðú; part, róinn, see Gramm.p. xxiii: [A. S. rowan; Engl. row; Dan. roe; Swed. ro]:—to row; sigla eðr róa, Grág. ii. 130; róa at, Fms. viii. 315; róa leiðangr, vii. 152; þeir réru yfir vatnið, Eg. 109; menn reyru til Sauðeyjar, 219; róa undan, Fms. i. 45; réri fram undan eyjunni allr herr konunganna, ii. 305; róa út ór höfninni, iv. 97 þeir reyru á brott, vii. 201; rétu þeir út fyrir Norðnes, viii. 135; hann réri til þeirra, 231; hann rær út í Bjarneyjar, Nj. 19; róm vér í mót þeim sem harðast, Orkn. 402; róa skipi, Eg. 80; þeir réru þveran árstrauminn, Fms. vii. 264; sá skal fá skip ok mat ok sæ róa, er taki skýtr, N. G. L. i. 48; róa af fjörðinn, Fms. ix. 502; fornt skip er hömlur sé af rónar, rowed off, worn off, N. G. L. i. 75: róa út, to row out to sea, go fishing, K. Þ. K. 90 (út-róðr): as also absol., ok er hann kom þar vóru allir menn rónir nema Þorvaldr, all the fishing-boats were at sea, Nj. 19; róa á sjá, róa til fiskjar, passim.
2. …
Shortened here. Read the full article →
No entry
n. = ræði (?), Fms. ix. 36.
f. rood, crucifix.
u, f. (róði, a, m., Vm. 32, and in the name Róðadrápa below), [a word borrowed from the A. S. rôd; Engl. rood, cp. rod; Germ. ruthe]:—the rood, holyrood, crucifix, Fms. v. 136, 344, 345, viii. 247. Symb. 20, Rb. 370, Hom. 97, Pm. 77, and passim, but only in this eccl. sense.
COMPDS: róðukross, róðukyrtill.
m. poet. wind, tempest; láta (leggja) e-n fyrir róða, to cast to the winds, forsake one.
1. a, m. = róða, Vm. 32. Róða-drápa, u, f. the name of a poem, Ó. H.
2. a, m., poët. the wind, tempest, represented as a giant; Róða vá-bróðir, the woful brother of R. = the Sea-giant or Egir, Stor.: in prose this ancient word remains in and-róði, a counter-wind, and in the phrase, leggja (or láta) fyrir róða, to cast to the winds, forsake; þvíat ek man eigi, at ek hafa heima-mann minn fyrir róða látið, Lv. 28, Hom. (St.); láta allir ýtar Oðins ætt fyrir róða, Hallfred; at þú látir mik eigi fyr róða, Harms. 53: the mod. láta fyrir óðal (‘fyrir-óða’) is a corruption of ‘fyrir róða.’
(gen. róðrar), m. rowing, pulling (hafa búnar árar til róðrar).
m., gen. róðrar [róa], a rowing, pulling, Eg. 358, Fms. ii. 180; þeir höfðu fagran róðr, yi. 120; var mjök vandaðr róðr á drekanum,309, and passim.
COMPDS: róðrarferja, róðrarhanzki, róðrarhúfr, róðrarleiði, róðrarskip.
f. blood, esp. of sacrifice.
u, f. [Sansk. rudhira], blood, esp. as it seems sacrificial blood, only used in special phrases; þeir höfðu válkask í róðru ok blóði, Gísl. 67; slátrum sýsliga sjám þá róðru, Am. 19; sýndisk tungl svá sem róðra væri, Bs. i. 145; ok var sjórinn sem á róðru sæi, Fas. i. 156; ok rjóða hann í róðru blótnauts þess er hann blótaði þar sjálfr, Fb. i. 249.
f. row-boat.
u, f. a rowing ferry, Eg.354. 500, Fms. vii. 320, Hkr. i. 185.
m. rowing-glove.
a, m. a rowing glove. Fas. ii. 237.
No entry
m. the gunwale on which the rowlocks are fixed, N. G. L. ii. 283.
n. rowing-wind; taka ~, to take to rowing.
n. a calm, dull sea, so that one has to take to the oars, Eg. 203; þeir tóku r., at first they rowed, Orkn. 412, Bs. i. 520, Grett. 150.
n. ship with oars.
-skúta, u, f. a ship with oars, Eg. 93, 109, Ó. H. 62, K. Þ. K. 86, Orkn. 462, N. G. L. i. 304, Fær. 92, Fms, iv. 91.
m. a kind of war-ram.
m. a kind of war-ram, Sks. 394.
No entry
m. a kind of háfr or bag-net, with which herrings are caught, Gþl. 427.
m. crucifix.
m. a crucifix, Nj. 158, Bs. i. 173, Fms. ii. 178, 325, Bárð. 179, Vm. 50, 96.
No entry
m. a holyrood-kirtle, as church furniture, Vm. 129.
f. the vertebral part of a tail.
u, f., proncd. róa, thus in rhymes, aldrei tryggist tóa, þó tekin sé úr henni róa, Hallgr.; [akin to Germ. rumpf]:—a tail, i. e. the vertebral part, opp. to the hair; nú höggr maðr hala af hesti ok höggr nokkut af rófu, þat er spellvirki, N. G. L. i. 46, Fas. i. 80, Gpl. 399, Kb. 276: in mod, usage esp. of a cat, dog, or the like, kattar-róa, hunds-róa. rófu-bein, n. the caudal bone, Jb. 114.
n.
1) slander, calumny (sögðu þat mundu vera r. illra manna); bera e-n í r. við e-n, to slander (calumniate) one to a person (sá maðr var borinn í r. við Magnús konung);
2) strife, quarrel; verða e-m at rógi, to be the cause of discord; leiða e-n nær rógi, to lead into feud.
n. in mod. usage rógr, m.; thus, með ríkan róginn mest, Bs. ii. 493, in a poem of the 16th century; originally vróg: [Ulf. wrohs = κατηγορία; A. S. wrôht; Germ. räge]:—a slander, Hom. 85, Eb. 60 new Ed.; hróp ok róg, Ls. 4; þungligt, geysiligt róg, Gd. 29, 33; berask róg milli, Am. 95; róg íllra manna, Eg. 55; hvert etni þeir hüfðu í um rógit, 59; bera róg þetta fyrir konung, 576; svá fremi skaltú rógit í frammi hafa, Nj. 166; Haraldr lét drepa Þórólf af rógi Hildiriðar-sona, Landn. 55; engi á sök á sönnu rógi, Gþl. 196.
II. in poetry, strife; aldar róg þat hefir æ verit, Hm.; vera e-m at rógi, to be the cause of contention, Hkv. 2. 26, Sky. 2. 5; róg Niflunga, the strife of the Niebelungs, i. e.gold, Bm.; fé veldr frænda rógi, Rkv.; háligt róg, warfare, Orkn. (in a verse); leiða nær rógi, to lead into contention, Hðm.; hjör-róg, málm-róg, = war, Lex. Poët.: as also in many compds, róg-álfr, -apaldr, -birtingar, etc. = a warrior; róg-eisa, -geisli, -linnr, -ský, = a weapon; róg-leikr, -stefna, -þing, = a battle: …
Shortened here. Read the full article →
m. slanderer.
m. a slanderer, Fms. xi. 330, Gþl. 195.
m. slanderer, back-biter.
a, m. a slanderer, backbiter, Edda 18.
No entry
m. slander.
f. disposition to slander.
f. a disposition to slander, Hom. 86.
n. calumny, slander.
n. a calumny, Þorst. Síðu H. 175.
a. slanderous.
adj. backbiting, Fær. 14.
No entry
adj. ‘strife-strong,’ martial, Runic stone.
m. rest, repose, pause.
a, m. [ró], a rest, repose, Fms. x. 354; ú-rói, tumult.
No entry
n. [from Engl. roll, Lat. rotula], a walking, rolling to and fro; nú er eg klæddr og kominn; á ról, Kristr Jesús veri mitt skjól, a ditty; nú eru þau öll (i. e. the bairns) á róli, einu fæst varla skóli, Espol. Arb. s.a. 1616.
No entry
u, f. a swing, Dan. gynge; hanga í rólu.
n. Rome.
n., Róma, u, f., Róma-borg, f., but also spelt with u, Rúm, Rúma-borg, etc., Rome; the forms and spelling vary, Róma, indecl., Symb. 24, Fms. vi. 228; or Róm, n., Róms, gen., Sighvat; til Róms, Nj. 275, Bs. i. 900; Pétr ok Páll at Rómi hjálpi mér at dómi, a ditty.
COMPDS: Rómaborg, Rómaskattr, Rúmavegr.
I)
f. poet. battle.
II)
(að), v. to give assent to by shouting, approve of (þetta ráð var af öllum vel rómat).
1. u, f. a weapon, clash, battle, only in poetry, see Lex. Poët.
2. að; in the phrase, róma vel eðr ília, to utter assent or dissent by shouting, to applaud or the contrary; en er biskup hafði lokit sínu máli, rómuðu klerkar ok lýðr vel, Bs. i. 740, Fms. i. 208, 288, vii. 8; róma vel at e-u, xi. 270.
f. the city of Rome.
f. the city of Rome, Eluc. 50, passim; Rómaborgar keisari, höfðingi, lýðr, the Roman emperor, king, people, Eluc. 50, Fms, vii. 86, 99, 221; Rómaborgar lög, kirkja, the Roman law, church, 645. 98, H. E. i 464; Rómaborgar ríki, the Roman empire, Bs. i. 71; but also
No entry
m. Peter’s pence, K. Á. 78, 94, 194, Vm. 89.
f. journey (pilgrimage) to Rome (hann bjóst til ~ar).
Rúm-ferð, Róm-fór, f. a pilgrimage to Rome, Fms. iii. 31, Hkr. ii. 24, Ísl. i. 329.
m. a pilgrimage to Rome.
n. a pilgrim to Rome, Symb. 15, Fms. vi. 302.
No entry
adj. Roman (?), Rd. 232, (R. at kyni, but the reading seems to be corrupt.)
m. pl. the Romans.
and Rúm-verjar, m. pl. the Romans, Fms. i. 106, Hkr. i. 8, and passim in old and mod. usage; thus, Pistillinn til Rómverja, the Epistle to the Romans, N. T.; Rómverja kirkja, the Roman church, Stj.; Rómverja herr, höfðingi, keisari, konungr, land, riki, veldi, the Roman army, chief, emperor, king;, land, empire, kingdom, Symb. 9, Clem. 26, 42, MS. 673. 51, Stj., Ver. 46, Bær 12, and passim.
No entry
u, f. the Roman tongue, Latin, Ingv. 16.
a. Roman.
and Rúm-verskr, adj. Roman, Fms. viii. 277, Sks. 653, Ver. 37, N. T. passim.
(ró, rótt), a. calm, composed.
adj., fem. ró, neut. rótt, [ró]:—calm, composed; Þorbjörn man ekki rór í bygðinni við þik, Krók. 37 C; róir menn, hógsamir ok friðsamir, Fms. x. 415; Guðs boðorð má neykkvi helzt cun rói hugr of rannsaka, 677. 6; miklu eru róari góðir menn en íllir, 12: neut., sofa rótt, to sleep sweetly; ú-rór, restless, unruly: e-m er ó-rótt, to feel restless.
(pl. -ir), f. rose.
f. (the old writers use the Lat. form rósa, Fms. x. 352; rauðr sem rósa, Stj. 72, Bs. ii), [Lat. rosa]:—a rose; rauðar rósir, Bjarni; eyra-rós, q. v.; frost-rósir. frost-roses.
2. a rosary (?); í fata-búri rósir þrettán ok tuttugu, Dipl. iii. 4, B. K. 84. rósa-vatn, n. rose-water, Stj.
f. brawl, riot, tumult.
u, f., see rosta.
n. insensibility (from a blow); slá e-n í r., to stun, render senseless by a blow; liggja í roti, to lie stunned.
1. f. [different from the preceding, perh. akin to hrót, q. v.; Ivar Aasen rot]:—the inner part of the roof of a house, where meat, fish, and stores are hung up; mær nökkur átti erendi at fara í rót upp, þá sá hún liggja á hurðásnum sjau fiska skarpa, Bs. i. 209.
2. n. the tossing, pitching, of an unruly sea; kemr ró eptir hvíldarlaust rót, calm after rough weather, Sks. 235; haf-rót, a violent rolling of the sea.
n. insensibility (from a blow); slá e-n í r., to stun, render senseless by a blow; liggja í roti, to lie stunned.
f., pl. rætr (rœtr), [a word common to all Teut, languages, cp.also Lat. rādix]:—a root; hvers hann af rót um renn, Hm. 139; rót af grasi, Pr. 471; íllr ávöxtr af íllri rót, Fms. ii. 48: metaph., vera rót (cause) undir e-u, Sturl. ii. 72; koma af rótum e-s, id., Fms. ix. 254; rót ok upphaf, Fb. iii. 245; af hverjum rótum þetta hefði risit, 308; af rót vándra manna, Bs. 11. 93.
2. the lower part of a tree; rót kerlingar … hann tvíhendi oxina til rótarinnar, Grett. 151: a root of a tree used in witchcraft, of an enchanted thing, engi maðr skal hafa í húsi sinn staf eðr stalla, vit eða blót, eðr rót, eða þat er til heiðins siðar veit, N. G. L. i. 383, 389, cp. Grett. l. c.
3. mathem. a root (square, cubic), MS. 544. 154, passim.
COMPDS: rótardráttr, rótartré, rótaklumba.
(að), v. to stir, throw into disorder, with dat.; þeir rótuðu um koll taflinu, they upset the chessboard; þá rótar karl saman fénu, he sweeps the money into one heap.
u, f. sleet and storm; var á róta mikil, ok stökk saurr af jörðu, Bs. i. 334; hregg ok róta, 339; hagl eðr drífa eðr róta, Edda 87; róta veðr, Hkr. iii. 315. rótu-sumar, n. a rainy, stormy summer, Ann. 1226.
II. Róta, the name of a goddess who sends storm and rain, Edda 22.
(að), v. to stir, throw into disorder, with dat.; þeir rótuðu um koll taflinu, they upset the chessboard; þá rótar karl saman fénu, he sweeps the money into one heap.
að, [Engl. to rout; Dan. rode; Lat. rōdere, but not borrowed from the Lat. word]:—to rout up, turn up, of swine; er unnsvin róta upp, Eyvind (in a verse); nema túnsvin sé þat er eigi má róta, Grág. ii. 232.
2. to stir, turn upside down, throw into disorder; with dat., róta sundr, ok róti eldinum sundr, hingað ok þangat. Stj. 330; þeir rótuðu um koll taflinu, to upset the chess-table, Vígl. 17; þá rótar karl saman fénu, he sweeps it into one heap, Sd. 180; hann steypti silfrinu á skjöld sinn, ok rótar í hendi sinni, Fær. 216.
No entry
m. root-extraction, 544. 45.
n. a tree with the root.
n. a root-tree, a tree with the root, Grett. 151.
f. club.
or róta-kylfa, u, f. a club. AI. 77, Fms. i. 177, ii. 163.
No entry
n. = rótakylfa, a ‘root-club,’ Fms. xi. 129, v. l.
a. rooted, fixed.
adj. ‘root-fast,’ rooted, fixed, Hkr. i. 71, Js. 17, Stj. 644 (v. l.), Pr. 462, Barl. 86, N. G. L. i. 40, 63.
(-sta, -str), v. to root;
refl., ~st, to take root.
t, to root, and reflex, to take root, Barl. 5, 86, 95, Pr. 462.
rootless, without roots.
adj. root-less, without roots, Hm. 84.
a. having a large root.
adj. having a large root, Ísl. ii. 14.
v. to root, plant.
setti, to root, plant, H. E. i. 499, Stj. 644.
a. restless (rólaust erfiði).
adj. restless, Sks. 235.
No entry
adv. quietly, 655 xiv. A. 2.
a. calm, quiet.
adj. calm, quiet, [Germ. ruhig], Sks. 232.
a. calm of mind.
(ró-lyndi, f.), adj. calm of mind, Sturl. i. 8, ii. 185.
No entry
(ró-semi, f.), adj. calm.
No entry
m. an iron sheet from which a ró (q. v.) is cut, Mar.
No entry
að, [Engl. rubbish], to huddle, with dat.; r. e-u saman.
No entry
a, m. (and rubb, n., rubbungr, m.), rubbish, refuse.
f. a coarse kind of club.
u, f. a coarse kind of club (of an unbarked tree?); ruddu er menn kalla klubbu, Ó. H. 108, 109, Fas. iii. 229. ruddu-vetr, m. the name of a severe winter, A. D. 1022; as lurkr of the winter 1601.
from ryðja.
a, m. a clown, rude person; and of things, coarseness, refuse, e. g. of bad hay. rudda-legr, adj. (-liga, adv.), rudda-skapr, m.coarseness.
n. a clearing in a wood.
n. a clearing in a wood; hann lagði á þat kapp mikit, at ryðja markir ok byggja aptr ruðin, Hkr. i. 45; sá er á ruði býr, skal kalla til bónda, Gþl. 485, D. N. iii. 120: freq. in Norse and Dan. local names,-röd and -rud, Hille-röd, in Denmark; Villinge-rud, Linde-rud, in Norway; Orme-rod, in North England; these names, however, were in olden times not so frequent as at present, see Munch’s Norg. Beskr.
No entry
u, f. ravage; Oddr var eigi ruðu-lítill, O. made no small havock, Fas. ii. 255; to this may also belong ruðu-brandar, the ravenous swords, Orkn. 72 (in a verse).
f. challenging (of neighbours or judges).
f. (ruðningr, m., Nj. 235, v. l.), [ryðja], a challenging, of neighbours or judges in the old Icel. court, Grág. i. 29, 33, 52, Nj. 82, 87, passim. ruðningar-mál, n. pl. the formula of a challenge, Grág.i. 27, Nj. 237.
No entry
m. = ruð or rjóðr, Hkr. i. 45.
No entry
f. pl. parings; hákarls-r., fisk-r.
No entry
m. a cleared place (= ruð), Gþl. 431, (mod. Norse Rustad.)
(að), v. to rock (r. barni).
1. að, to rock a cradle, with dat., Fms. iii. 178; r. barni.
2. u, f. a rocking cradle; barn í ruggu.
No entry
a, m. a nickname, Landn. 196.
f. confusion, disturbance.
n. [Dan. vrövl?], a disturbance, H. E. i. 387, Bs. ii. 3: twaddle.
(að), v. to confound, with dat.
að, to confound, with dat., Al. 50, Rb. 164, Sks. 234, K. Á. 28, Stj. 142; r. e-u saman, to confound.
f. confusion, disturbance.
f. confusion, Stj. 13, 122, 142, 173.
No entry
f. a confounding.
No entry
að, to chatter (= rausa); um þat er Ámundi remba rumar, Fms. ix. 332, v. l.
No entry
u, f., rumbungr, m. a pouring shower, down-pour.
No entry
m. the rump, buttocks.
No entry
að, rumsk, n., = raumska (q. v.), of one about to awake.
No entry
u, f. a rune, string of words or verses; í einni runu, in one strain.
m. a wild boar.
a, m. [renna], a flux; in merg-runi (q. v.), vegg-runi, = eavesdropping; hall-runi, ‘lava-stream,’ the name of a mountain in western Icel.
m. a wild boar.
a, m. [hence Dan. orne by metathesis; provinc. Norse rone; Shetl. runnie]:—a wild boar, Skálda 163, Hdl. 5; runa síða, Fms. vi. 365 (in a verse), Skálda 205 (in a verse).
(-s, -ar), m. bush, shrub.
m. (older form ruðr, n., N. G. L. i. 165), [Scot. rone or ron]:—a bush, grove, opp. to rjóðr, q. v.; í einum runni, Nj. 129; vóru runnar í sumum stóðum, Eg. 377, Gullþ. 59, Eb. 71 new Ed.; þar sem heilir runnar stóðu, Rd. 240, Magn. 468; runnr sá er Moyses sá loga ok eigi brenna, 655 viii. 2.
(að), v. to plunder, ransack.
að, to turn inside out, ransack; þeir runsuðu búm þeirra, Fms. viii. 390, v. l.
n. plunder, booty.
n. a plundering, Stj. 647.
(að), v.
1) to plunder (a person, etc.);
2) to take (a thing) by force.
að, to plunder; reyta ok r., Fb. i. 392, Stj. 477; r. e-n e-u, Al. 93; r. drukkinn mann fötum sínum eða fé, N. G. L. ii. 240; rupla lík, N. G. L. ii. (Hirðskrá.)
No entry
f. a plundering, Anecd. 30: = ruglan, Stj. 121.
No entry
m. [cp. Germ. rüssel = a snout], απ. λεγ. in rusill kvæðis, a doggrel poet, Bjarn. (in a verse).
No entry
n. a shaking: ruska, að, to shake rudely.
No entry
n. rubbish, sweepings; rusla-kista, -stokkr, a box inlo which things (broken nails, etc.) are thrown pell-mell: rusli, a nickname, Fms. viii.
No entry
adj. (-liga, adv.), clownish.
No entry
f. the crust-slice of a loaf of bread.
No entry
see rosti.
No entry
u, f. a nickname, Fms. viii.
No entry
u, f. a pane of glass, (mod.)
No entry
u, f. Rouen in Normandy. Rúðu-jarlar, m. pl. the earls of R., dukes of Normandy, Fms. passim.
a. rough, uncombed.
adj. rough, uncombed, Al. 3.
No entry
m. = rúgr; a provinc. Icel. form, occurs in a verse in Gísl., where rúfr rhymes with húfa; as also in the local name Rúf-eyjar in western Icel., Sturl. i. 10, 26, Landn. 92 (v. l.), where it is even spelt Rup-eyjar.
(gen. -ar), m. rye.
m., hý-rógi, Hm. 138, with o as in the Germ.; [A. S. rige; Engl. rye; Germ. rocken; Dan. rug]:—rye, H. E. i. 394, Jb. 375, Bjarn. 28 (in a verse), passim; val-rúgr.
COMPDS: rúgákr, rúgbrauð, rúghleifr.
No entry
m. a rye-field, Fas. i. 173, Þiðr. 180.
n. rye-bread.
n. rye-bread, Pr. 470, Stj. 560.
m. rye-loaf.
n. a loaf of rye-bread, Fms. vi. (in a verse.)
n.
1) room, space (hvergi nær hafði þar r. lið þeirra); fá rúms, to get space; e-m liggr e-t í miklu rúmi, it is of great concern, importance to one;
2) place, seat (Egill gekk til rúms þess, er dóttir jarlsins hafði setit um daginn);
3) bed, = rekkja (síðan rannsakaði hann rúmit, er hón hafði hvílt í);
4) ‘room’ in a ship, one for each pair of rowers (mikit skip, þar vóru sex rúm ok tuttugu);
5) space of time; þriggja daga r., a space of three days.
n. [Ulf. rúms = τόπος; common to all Teut. languages]:—room, space; hvergi nær hafði þar rúm lið þeirra, Eg. 276; gafsk honum svá rúm, 532; ok rúm hindrar þik eigi at vera hvar er þú vill, Stj. 136; fá rúms, to get space, Hm. 106: the phrase, e-m liggr e-t í miklu rúmi, it takes up much room, is of great concern, Fms. i. 208, iv. 80, Fas. iii. 522, Ld. 210, Al. 152; í léttu rúmi, of little concern: the saying, ekki fyllir annars rúm, i. e. everything has its own place.
2. a room, seat, place, Am. 58; þeir skolu sitja á miðpalli, þar eigu biskupar várir rúm, Grág. i. 4; gef mér rúm, Fs. 52; ef þeir menn koma til lögréttu er þar eigu setur, en aðrir hafa sezk í rúm þeirra, þá skolu þeir beiða sér rúma, 5; búðar rúm, 24; ór lögsögu-manns rúmi at sjá, 26; Egill gékk til rúms þess er dóttir jarlsins hafði setið um daginn, en er menn skipuðusk í sæti sín, þá gékk jarls-dóttir at rúmi sínu, hón kvað—Hvat skaltú sveinn í sess minn! Eg. 248; hverr í sínu rúmi, Ld. 4; í biskups rúmi sá ek sitja, Bs. i. 155; þokaði hann um manns rúm, Vígl. 25; í dag mun ek búa rúm yðvart á himnum, Post. 656 C. 37; aldrei gékk hann ór rúmi sínu nema jarl gengi, Fs. …
Shortened here. Read the full article →
m. way to Rome (konungr var á Rúmavegi), = Rómavegr.
m. (Róms-vegr, Sighvat), a journey to Rome, pilgrimage, Orkn., Fms. xi. 202.
(rýmri, rýmstr), a.
1) roomy, ample, spacious, broad (gatan var eigi rýmri en einn maðr mátti ríða senn);
2) roomy, loose (fjöturrinn var r.); neut., rúmt, roomily (skipin lágu rúmt í höfninni).
adj., compar. rýmri, superl. rýmstr, [Ulf. rums = εὐρύχωρος; Shetl. room]:—roomy, ample, spacious; konungs garðr er rúmr inngangs, opp. to þröngr. Eg. 519; gatan var eigi rýmri (broader) en einn maðr mátti ríða senn, Fms. viii. 81; rúmr vegr, Barl. 70, opp. to þröngr vegr; Vandráðr stýrði þar sem þeim þótti rýmst milli skipanna. Fms. vi. 321; ok sem hann er lauss þvkkir honum skör rýmra, Fas. ii. 225; til þess ens góða ok rúma lands, Stj.:—roomy, loose, fjöturinn var rúmr, Fms. vi. 15: as also of clothes:—neut., flestum var þar fyrðum rúmt, ample room for all, Völs. R. 13; skipin lágu rúmt í höfninni, Fas. ii. 522:—adv., rúmt fim-tigi, fifty and upwards, D. N. iv. 141: rúmt hálfan sétta tug, i. 168.
pp. ‘wide-holed’, coarse (of a sieve).
part. ‘wide-riddled,’ coarse, of a sieve, Fms. viii. 243.
No entry
f., see brík.
No entry
adj. bed-ridden.
No entry
adj. narrow, Al. 13.
No entry
f. the side-board of a bed, see fjöl.
No entry
n. pl. bed-clothes.
No entry
adj. large, wide.
No entry
f. a sleeping sow (?), a nickname, Landn.
a. ‘not holy’; ~ dagr, weekday.
adj.; in the phrase, r. dagr, a ‘week’ day, i. e. a common day, week day, Grág, i. 30, 73, 293, 395, Ám. 101.
n. open land.
m. the wide land, open land, Fms. viii. 14.
a. roomy, open, extensive.
adj. roomy, wide, extensive, Al. 32.
adv. roomily (í þeirri höll máttu ~ sitja fjögur hundruð manna).
adv. roomily, largely, Grág. i. 4, Fas. i. 58.
a. spacious, roomy.
adj. roomy, ample, wide, Sks. 403.
No entry
n.; göra e-m rúmrusk, to shake a lazy fellow out of bed.
f. slip-knot.
u, f. a slip-knot (mod. kappmella), Karl. 161, Fms. v. 288, Sd. 169, Mar.
m. bed-post, a nickname.
rúm-stokkr, m. a bed-post, Fs. 6, Fms. ix. 293.
No entry
n. a bedstead.
No entry
n. (mod. rúm-sjór, m.), the open sea, Grett. 83 A.
No entry
f., pl. rúnar: [rún, raun, reyna are all kindred words, and a lost strong verb, rúna, raun, meaning to enquire, may be presumed; the original notion is scrutiny, mystery, secret conversation; Gotb. runa, by which Ulf. several times renders the Gr. μυστήριον and συμβούλιον (once, Matth. xxvii. 1), βουλή (twice, Luke vii. 30, 1 Cor. iv. 5); A. S. rún = a ‘rowning’ mystery, but also = writing, charter; Hel. rûna = colloquium, and geruni = loquela (Schmeller); cp. Old Engl. to rown, Germ. raunen; Gr. ἐ-ρευνάω is also supposed to be a kindred word (Bugge). In Scandin. writers and poets rún is chiefly used of magical characters, then of writing, whereas the derivative word raun means trial, enquiry, and rúni and rúna = a friend or counsellor.]
B. A secret, hidden lore, mystery; frá jötna rúnum ok allra goða segðú it sannasta, Vþm. 42, 43; kenna rúnar, to teach wisdom, Rm. 33; dæma um rúnar ok regin-dóma, Hm. 112; minnask á fornar rúnar, Vsp. 59: saws, segja sannar rúnir, to tell true saws, Fas. ii. 302 (in a verse): a ‘rowning’ speech, vifs rúnir, a woman’s whispering, Bm. …
Shortened here. Read the full article →
f. intimate (female) friend.
u, f. a friend who knows one’s secrets; kona er rúna bónda síns, Edda ii. 602; Kolbeins rúna, K.’s wife, Gd. 18; eyra-rúna, q. v.
n. runic stick.
n., see above, Sd. 142, Fms. ix. 390, 490, Grett. 154 new Ed., Eg.
n. the runic alphabet.
n. pl. the Runic alphabet, Skfálda 176.
m. an expert in runes.
a, m. a ‘Rune-master,’ grammarian, the soubriquet of Thorodd, Skálda 160.
m. runic character.
m. a Runic letter, Skálda 177.
m. intimate friend.
a, m. a counsellor, friend, Edda (Gl.); Sifjar-rúni, the husband of Sif = Thor, Edda (in a verse); jarlar ok hersar heita … konungs rúnar, eða málar eða sessar, 94; rekka rúni, the ruler of men, Ó. H. (in a verse); Vagna rúni = Odin, Stor.; Þórs ot rúni, Haustl.
No entry
u, f., or rún-hending, f., is the name of the metre with end-rhymes, consecutive, not alternate; the word is now obsolete, and in ancient writers it only occurs in two places, the Ht. R. verse 24 and in Edda (Ht.), where the Cod. Reg. gives rún-, Edda i. 696 sqq. (the foot-notes); but one is tempted to suspect that this is corrupt, and that the true form was rim-, as im and un can hardly be distinguishedin MSS.; rím- would yield good sense, whereas rúm- is meaningless. The metre itself is evidently of foreign origin, borrowed from the A. S.: the first poem in this metre was the Höfuðl. of Egil, who had lived in England; it was little used throughout the 10th and the following centuries, and the few poems and fragments composed in it can be traced to Egil’s poem as their prototype. The single verse in Eg. ch. 27 is prob. a later composition.
No entry
adj. in the metre rúnhenda, Edda (Ht.); see above.
No entry
m., Grett. (in a verse), read rúm-ketill (?); regns r., the large rain-kettle, i. e. the mountain cave.
No entry
u, f. resin, (mod.)
No entry
m. pl. the Russians, Ann. 1348. Ruci-land (mod. Rússland), Bær. 16, Flóv. 36.
No entry
f. [akin to ruð, qs. ruðst?], a ruin, freq. in mod. usage; er hann hljóp yfir garðs rúst lága, Sturl. ii. 227; miklar rústir, bæjar-rúst, tóptar-rúst.
No entry
m., in drykkju-rútr, a drunkard.
n. rust.
n. (ryðr, m., Sks. 442 (v. l.), Fas. i. 514, Al. 132):—rust, from the red colour, Stj. 344, Ld. 114, Hom. 15, Matth. vi. 19, 20, passim.
COMPDS: ryðfrakki, ryðgenginn, ryðskálm, ryðskóf.
(að), v. to become rusty.
að, to become rusty, Fas. iii. 240; ryðgaðr, Pm. 114.
(ryð, rudda, ruddr), v.
1) to clear, free (land) from trees (~ markir; hann ruddi lönd í Haukadal);
~ götu gegnum skóg, to clear, open a road through a forest;
2) to clear, empty;
~ búrit, to empty the pantry;
~ skip, to unload a ship;
~ höfn, to clear the harbour, leave the haven;
impers., hvernig skjótt ruddi samnaðinn, how the flock dispersed;
3) as a law term, to challenge;
~ kvið, dóm, to challenge neighbours, jurors, out of the kviðr, dómr;
4) with preps.:
~ e-u á e-t, to throw, toss upon (þeir ruddu viðinum á hurðina);
~ e-m í brott, to drive away, sweep off;
~ sér til ríkis, to clear the way to a kingdom, obtain it by conquest;
~ til e-s, to clear the way for a thing, prepare for (ok ruddu þeir til likgraptarins);
~ e-u upp, to tear up (þeir ruddu upp jörðu ok grjóti);
5) refl., ~st um, to clear one’s way, make great havoc.
ryð, ruddi, rutt, [this word has lost the initial h (qs. hryðja), being derived from hrjóða, denoting ‘to clear, rid of,’ cp. also hroði, hryðja, sweepings, offal; and is altogether different from rjóða = to redden; the h remains in hruðning, q. v.; see hrjóða; Engl. rid; Scot. red or redde; Dan. rydde.]
B. To clear; taka at ryðja mörkina ok brenna, ok byggja síðan … en er spurðisk til Ólafs at hann ryðr markir, kölluðu þeir hann Trételgju, Hkr. i. 55; hann ruddi lönd í Haukadal, Landn. 103; Önundr konungr lagði á þat kapp mikit ok kostnað at ryðja markir ok byggja eptir ruðin, Hkr. i. 45; sumir konungar ruddu marklönd stór ok bygðu þar, 48; þeir ruddu markir ok bygðu stór héruð, 137; sú bygð var mjök sundrlaus, bygð við vötn en rudd í skógum, Ó. H. 174; hann lét húsa ok r. Ekreyjar, Fms. x. 154; hér eptir ruddisk landit ok siðaðisl, Fb. i. 575; hann lét r. viða í skógum ok byggja, Landn. 68; r. götu gegnum skóg, Fb. i. 72; r. land fyrir sér, to clear it, N. G. L. i. 173; r. götu, to open a road, Eb. 46 new Ed.; r. veg, stíg, to clear the way, Fms. x. 15, Eg. 293:—ryðja sér til rúms, to make oneself room, Fms. …
Shortened here. Read the full article →
(pl. -endr), m. challenger.
a, m. a challenger in court, Grág. i. 31.
a. rusty, = ryðgaðr.
adj. = ryðgaðr, Fms. ii. 163.
m. rusty weapon.
a, m. a rusty old weapon., Háv. 47; see frakka.
No entry
part. rusty, Eg. 183.
No entry
f. = ryðfrakki, Fas. iii. 606.
No entry
f. a rusty old knife used for scraping.
No entry
n. [Scot. reif], a skin-eruption, scurf; sló út um hörund hans ryfi ok úþvera með kláða miklum, Bs. i. 181.
No entry
m. pl. the inhabitants of Roga-land in Norway, Fms. passim; Hólm-Rygir, the Island ‘Rugians.’
No entry
f., spelt rykkjar-tó, Ó. H. 227, Hkr. ii. 384, and some other vellums, see Fms. v. 101, v. l. 3, cp. also O. H. L. 60:—a ‘lady’s tae’(see tó), a tax on linen to be paid by every mistress of a house; húsfreyja hver (skyldi fá konungi) r., þat var lín órennt, svá mikit, at fengi spennt um mesta fingri ok lengsta (lengsta fingri ok þumalfingri. Fms. l. c. better); synjar-spönn, ok rygjar-tó, ok reykmela, þat hafa konungar getit Naumdælum, at þeir skolu eigi heldr greiða en allir aðrir Þrændir, N. G. L. i. 258.
(gen. rygjar, dat. and acc. rygi; pl. rygjar), f. lady, housewife (rygr heitir sú kona, er ríkust er).
f., gen. rygjar, dat. and acc. rygi, pl. rygjar, Fas. i. 497:—a lady, housewife, Lat. matrona; rygr heitir sú kona er ríkust er, Edda 108; þann mann (a person to be adopted) skal leiða á reka (rekks?) skaut ok rygja(r), N. G. L. i. 209; rygr kvaðsk eiga inni álfa-blót, Sighvat; aldin rygr, an old lady, Kristni S. in a verse, (of a priestess); rygjar blóð, Sól. (dubious): baug-rygr (q. v.), a matron who receives of the baugr (weregild), enjoying the rights of an agnate.
II. in local names, Rygjar-dalr, Sól.
No entry
adj. from Rogaland, Hkr. i. 301.
n. dust.
n. [rjúka], dust, powder; einsog ryk, Stef. Ól., passim in mod.usage. ryk-mökkr, m. a dust-cloud.
No entry
m. a nickname, Fms. i. 5.
No entry
f. the ‘rucking,’ creasing of a garment.
No entry
n. a priest’s surplice, spelt rykkjulín, Bs. ii. 248.
(-ta, -tr), v.
1) to pull, jerk (hann ætlar at r. honum fram á stokkinn);
2) to run (en er hón sér þat, rykkir hón fast undan).
t, [Dan. rykke], to pull roughly and hastily, with dat.; hann rykkir til svá fast, at …, Fb. i. 530; rykkja á, to pull, Fas. iii. 487; þeir tólf rykktu honum fram á fjöru-grjótið, Grett. 97; r. e-u í sundr, Fas. ii. 264, Fms. xi. 438; rykkja sverði, to draw a sword, (mod.): to draw into folds [Fr. rucher], a dress-maker’s term.
2. to run, move, Germ. rücken; en er hón sér þat rykkir hón fast undan, Fb. i. 258.
m. pull, tug, wrench, jerk.
m. [Dan. ryk], a hasty pull or movement; Þorsteinn hefir allan einn rykkinn, Fb. i. 258; við þenna rykk vaknar húsfreyja, Fms. xi. 438; í einum rykk, Thom.: medic. spasms, Fel. x.
(rym, rumda, rumit), v. to roar, scream (~ndi rödd).
pres. rym; pret. rumdi; subj. rymdi; [rómr]:—to roar, cry out with a hoarse voice; rymjandi rödd, Bs. ii. 10; á nótt rymr hann, 673. 54; vaknar hann ok rymr, 56: rumdi hann mjök, Fas. ii. 368, iii. 497.
No entry
m. a nickname, Fms. vii. 110.
m. roaring, noise; randa r., clatter of shields.
m. roaring, of a hoarse voice, Edda 110; rymr oneagri, 673. 54; með rymnum, 56: poét., rymr öxa, randa, ríta, the clatter of weapons: the sea is called rym-fjall, -leið, -völlr, = the roaring fell, way, field, Lex. Poët.
No entry
t, [ropi], to belch, Sks. 91 new Ed.
f. a rough shaking.
f. a rough shaking, Grág. ii. 9.
No entry
f. a kind of sickness, Ann. 1268.
(-ta, -tr), v. to shake roughly;
refl., ~st við e-n, to scuffle with one (þar myndi ekki þykkja við kollóttan at r.).
t, [Dan. ruske], to shake roughly, handle roughly; hón tók báðum höndum í hár sér ok ryskti sik, Stj. 520: ef maðr ryskir mann ok varðar þat skóggang, Grág. ii. 9; hann hafði slitið af sér klæði sín ok ryskt sik, Al. 57; mjök hetir Rán ryskt um mik. Ran has dealt roughly with me, stripped me, Stor.:—reflex., þar myndi ekki þykkja við kollóttan at ryskjask, Sturl iii. 238; eðr menn r. eðr berjask með hnefum, Jb. 100.
f. a vile, shabby thing.
u, f. a vile, shabby thing, Grett. 114 A.
m. = rýtingr.
m. = rytingr, Js. 31, Fms. iv. 173.
No entry
m., and rytsa, u, f. a sea-gull, Edda (Gl.), = the larus tridactylus, as Faber; or rather = larus albus minimus, mod. rita, as Eggert Itin.
No entry
u, f. a shabby thing, Hom. 152; gömul ok vesöl rytta, Barl. 88, 154. ryttu-legr, adj. wretched.
No entry
adj. [róg], slanderous; r. orð, abusive words, Bs. i. 653, v. l.
(rý, rúða, rúinn), v. to pluck the wool off sheep (r. gemlinga).
u, f. a rag, esp. of worn linen.
(rý, rúða, rúinn), v. to pluck the wool off sheep (r. gemlinga).
rý, rúði or rýði, part. rúinn, [Scot. roo], prop. to pluck the wool off sheep instead of shearing, as is still done in Icel.; rýja gemlinga, Sd. 155; hann görði Loptr rúinn, L. pulled it off, of a twig, Fsm.: the word is freq. in mod. usage, metaph., hnígr þá úr höndum mér, harpan strengja rúin, the harp stripped of its cords, Núm. (fine); ó-rúinn, unplucked.
(-da, -dr), v.
1) to make more roomy (r. garð sinn); r. varðhaldit, to make the confinement less severe; r. fyri (viz. öllu fólki) veginn, to clear the way; with dat., r. á honum fjötrinum, to loosen his fetter;
2) r. e-u brott, to drive away, sweep off = ryðja e-u brott (rýmit brott þongum harmi af yðru brjósti); r. til e-s, to clear, prepare the way for = ryðja til e-s;
3) to clear away, break up (þú skalt r. fjalir ór gólfinu);
4) to quit, leave; r. land, to leave the country, go into exile; r. e-t fyrir e-m, to leave (a place, seat) that it may be occupied by another (kallar Skapti, at Þ. skyldi r. höfnina fyrir honum ok leggja ór læginu);
5) to withdraw, absent oneself (skulu þér allir eta hér inni, en ek mun r.); r. fyrir e-m, to cede, give up one’s place to one (hann rýmdi fyrir herra Ásgrími); r. brott, to go away;
6) refl., rýmast, to become roomy, widen; r. tekr dalrinn, the dale widens; impers., rýmist, there is more room (ef rýmdist í kirkjunni); rýmdi Grettir þá fram á gólfit, then G. stepped forth on the floor.
d, [rum; Germ. räumen; Dan. römme], to make room for; þá mælti hann at rýma skyldi pallinn, Eg. 303; þvíat hann rýmdi fyrir herra Ásgrimi, Bs. i. 716; kallar at Þorleifr skyli rýma höfnina fyrir honum ok leggja ór lægi, Hkr. i. 209.
2. to quit, leave; rýma land, to leave the country, go into exile, Fms. iv. 239; Refr man rýma virkit en flýja Grænland, Krók. 56; skoluð ér allir eta hér inni en ek mun rýma, leave, Bs. i. 853; þaðan at rýma ok brott at flýja, Stj. 66; ok sjá þá fyrst fyrir hverju (hverr?) rýmdi, Sturl. iii. 214.
3. to clear away, break up: þá skalt rýma fjalir í gólfinn, to break deals up from the floor, Eb. 118; rýma til e-s, Bs. i. 98; jörðin rýmdi sik ok opnaði, Stj. 42.
4. absol. to make room, clear the way; at rýma fyrir veginn, to clear the way, Fms. x. 15.
5. with dat., rými (imperat.) á honum fjötrinum, to loosen the fetter, Fms. vi. 35; rýma brott harmi, Karl. 213.
II. reflex., ef rýmðisk í kirkjunni, Sturl. ii. 223; er rýmask tekr dalrinn, when the dale widens, Ld. 218.
No entry
að, to widen, enlarge: rýmkan, f. an enlargement.
(-da, -t), v.
1) to talk, converse (þau rœddu ok rýndu);
2) r. eptir e-u, to pry into.
d, [rún; Old Engl. roun], to enquire; rýna eptir e-n, to pry into (reyna); ok mi lætr hann sækja galdra-menn er eptir öllu geta rýnt, Fas. i. 5: part. rýnendr. friends, counsellors, Akv. 9: ræða ok rýna, to talk and converse, Rm. 11.
No entry
f. scrutiny, contemplation: poët., rýnis reið, contemplation’s vehicle, i. e. the breast, Stor.: grammar, skáld eru höfundar allrar rýnni, the poets are the judges, the authorities in all matters of grammar, Skálda 164.
No entry
adj. wise, deep in lore, in full-rýninn. Am.
No entry
m. a kind of shark, squalus maximus, Eggert Itin.
No entry
ð, [Ulf. rjurjan = φθείρειν], to make small, merl. 1. 35
2. part. rýrandi, diminisher, Lex. Poët.
II. metaph. to depreciate, disparage, make little of.
No entry
f. [Ulf. rjurei = φθορά], a detriment, Sturl. ii. (in a verse), Pass. 50. 7.
No entry
m. a diminisher, Lex. Poët.
No entry
að, to dwindle.
a. poor, weak, insignificant.
adj. [Ulf. rjurs, = θνητός, φθαρτός, πρόσκαιρος, φθειρόμενος, and un-rjurs = ἄφθαρτος]:—thin, poor; rýrt man verða fyrir honum smámennit, Nj. 94; vænti ek at rýr verði þræla-ættin fyrir oss, Lv. 4; var rýrt fyrir þeim lið Herþjófs konungs, Fas. iii. 21; en þar sem hann fór varð rýrt fyrir, i. 281, Karl. 185.
No entry
adj. (-liga, adv.), thin, small.
No entry
að, to clatter; rýsla í penningum.
No entry
n. [cp. Fr. ruisselant], a ‘babbling’ stream; bekkjar-rysli, Ann. Nord. Oldk. 1846, p. 163.
(-tti, -tt), v. to grunt, squeal, of swine (rýtandi ok emjandi).
t, [Swed. ryta = to roar], to squeal, of a wild boar or swine; rýtanda svini, Hm. 84; rýtandi ok emjandi, Fb. ii. 27; rýta man göltrinn ef gríssinn er drepinn, Þórð. 20 new Ed.; en hón (the sow) rýtti af raun, squealed with pain. Fas. i. 482.
No entry
f. roaring, of a lion, Stj. 71.
(-s, -ar), m. dirk, dagger.
m. a kind of dirk or dagger, Gþl. 164, Hkr. ii. 112; rýtningr, Fb., Ó. H. l. c.
No entry
1. (i. e. rœða), u, f., gen. pl. ræðna, Sks. 636, [Germ. rede], speech, talk; síðan töluðu þeir mart, ok kómu þar niðr ræður Höskuldar, at …, Nj. 3; konungr reiddisk mjök við ræður þessar, Eg. 51; en er þeir Þórólfr ok Björn kómu á þessar ræður fyrir Eiríki, touched on this. subject, 174; jarl tók henni heldr seint í fyrstu, en mýktisk ræðan svá sem á leið, Orkn. 304; þótti hvárum-tveggjum þær ræður skemtiligar. Eg. 686.
2. a speech, sermon; veri þat upphaf ræðu várrar, Anecd,(begin.): a sermon in the pulpit is called ræða; orð-ræða, a report.
2. u, f. [ráði; Ivar Aasen ræde], a sow at heat, Skálda 205 (in a verse), Grág. i. 427.
3. (i. e. rœða). u, f. [róða], a rod, pole; see hjálm-ræða.
No entry
(i. e. rœða), d, [Ulf. ródjan = λαλειν; A. S. rædan; Germ.reden; a word different from ráða, q. v.]:—to speak; Högni því nítti er hinn um ræddi, Am. 7; ræðit ér um ráð, speak your rede, say what is to be done, Hðm. 20; ræða hugat mál fyrir höldum, Kormak; ræða við reglur Eddu, Gd. 2; kom þar brátt tali at þeir ræddu um skáldskap, Eg. 686; ef þú ræðir þetta mál (discusses it) fyrir konungi, Fms. i. 82; þá ræddi Höskuldr við Rút, þá ræddi Höskuldr til Rúts, Nj. 2:—ræða um e-t, to speak about; konungr. ræddi fátt um þessi tíðendi fyrir mönnum, Eg. 51, Nj. 270, Orkn. 400; also freq. in mod. usage, Pass. 21. 5, 39. 1.
II. reflex. recipr., ræðask við, to converse; hann sagði henni allt þat er þeir höfðu við ræðsk, Nj. 26; en þeir feðgar ræddusk þá ekki við hvárki gott né íllt, Eg. 194; hann ræddisk við einn saman, Boll. 338; þeir ræðask við þegar ok takask at orðum fóstrarnir, Ísl. ii. 341, Hom. (St.); svá sem buendr hafa rætt með sér á þingi, N. G. L. i. 138; þeirra orða er ek vil rætt hafa, Anecd. 2; marg-rætt, much spoken; full-rætt, fully-discussed; tið-ræit, often discussed; ú-rætt, not discussed. …
Shortened here. Read the full article →
No entry
a, m. [róðr], an oarsman.
n. rule, management.
1. n. [ráð], rule, management; skipa e-m ræði staðarins, Mar.; skal hann hafa ræði þeirra ok lukla, D. N. iii. 88. ræðis-maðr, m. a steward, manager. Fms. i. 101, 290, xi. 229, D. N. ii. 235, iii. 149, 506, Bs. i. 716, Sturl. iii. 47, Sks. 58 new Ed.: rendering of Lat. consul, Róm. 386: = imperator (Sallust Catil. ch. 53), 346.
2. (i. e. rœði), n. [Engl. rudder; Germ. ruder], an oar; veifði hann ræði veðrs annars til, he pulled backwards, Hým. 25; slíta ræði ór verri, Fms. vi. (in a verse); þeir tóku frá skipunum öll ræðin, Fb. i. 194 (reiðin, Fms. xi. l. c., less good); ræði skjálfa, Edda (Ht.); ræðit eða stýrit, Edda 109.
No entry
m. [A. S. ræding], a reading, text, Bs. ii. 186.
No entry
m. (mod. ræðari), [Germ. ruderer], a rower, Fbr. 172.
No entry
n. a rudder (?); bera má maðr ok öll þilju-föt, ræði skips ok ræðri allt at úsekju, N. G. L. ii. 17, 36.;, v. l.
No entry
m. a rag, tatter, passim in mod. usage.
n. roof, = rjáfr, ráfr, ráf.
n. a roof; see rát. ræfr-viðr, m. thatch-faggots, Hom. 97.
No entry
adj. accusative; r. fall, Skálda 188.
No entry
(i. e. rœgja) or older vrœgia; [róg; Ulf. wrohjan = κατηγορειν; Hel. wrogjan; A. S. wregjan; O. H. G. rôjan; Germ. rägen; Swed. röje]:—to slander, defame, Grág. ii. 99, 309, Eg. 54, 56, Fms. i. 100, iii. 153, vii. 132, Nj. 166. MS. 655 xvii. 1; rægja menn saman, Jb. 292: part. rægjandi, a defamer, Edda 56; rogendr = rœgendr, pl., Kormak.
No entry
u, f. slander, calumny, Fms. viii. 295.
(pl. -jar), m. a good-for-nothing fellow.
a, m. a rover; ræingja sveit, Bs. i. 427.
No entry
or reikall (?), m. [Dan. rækel], a rover, used as a kind of oath; hver rækallinn! rækals-:—Reikall, as pr. name, Gullþ.
n. pl. refuse, unclean matter (hann kvazt aldri etit hafa r.).
n. pl. [reka], an unclean thing, refuse; hann kvaðsk aldri etið hafa rækindi, Fms. viii. 107; ef rækindi falla í grýtu þá saurgask hón, Str. 317.
No entry
adj., in trú-r., pious, devout, Lex. Poët.; trú-rækni, piety.
No entry
u, f.; in the phrase, bera e-t á rækibrekku, to put out for show, exhibit; berr hann ok þá fram á rækibræku (sic) þat glys er hón hefir sýslað. Thom. 301.
No entry
adv. [rœkja], earnestly, carefully, sincerely, devotedly; elska r., Greg. 46; biðjask fyrir r., to pray fervently, Orkn. 166; geyma r., K. Á. 104; lifa r., 134; halda r., to observe strictly, 188; hetja söng r., H. E. i. 487; varðveita r., Barl. 148; iðrask r., to repent sincerely; gör r. við dauða menn. Fas. i. 172.
a. to be rejected.
1. adj. [reka], to be rejected, Fas. iii. 664.
2. adj. [rœkja], true, sincere, painstaking; rækilig iðran, true repentance, Barl. 42; r. hljóman, Skálda.
(-ta, -tr), v. to refuse, reject.
1. ð, qs. vrækja, [reka], to reject, refuse; at þér vitið hvat ér skoluð eta, ok hvat ér skoluð rækja, what you shall eat and what reject, Stj. 317; skal hann kenna honum rétta hluti en r. hann eigi, Greg. 27; r. syndir, forsaking the sins, 23; hann fyrirleit ok rækti fórnir hans, 656 A. i. 4; þann ilm skal hverr Kristinn maðr r. er heiðnir menn göra fyrir skurð-goðum, Hom. 53.
2. t, (i. e. rœkja), [A. S. rêcan, pret. rohte; Engl. reck, reckon; Hel. röcjan; Dan. rögte; Scot. raik]:—to reck, regard, take care of, heed, cultivate; klæði er ér lítt rækit, Am.; skulu vér r. húðföt vár, let us keep to our hammocks, Orkn. 274; ræki ek eigi, hvárt þú rítr …, I reck not, whether, Skálda 161; mun ek eigi rækja (heed) fjár-skaða minn, 655 iii. 2; r. kirkjur, N. G. L. i. 339, Fms. viii. 410; rækja hátíð, Barl. 150; rækja eigi ættmenn sína, Fs. 31: to keep a grateful remembrance of, rækti Árni þetta allt saman þegar er hann var biskup orðinn, Bs. i. 680: but in mod. usage also in a bad sense, rækja e-ð við e-n, to bear malice.
☞ By assimilation of æ and œ two sets of words, diametrically opposed in sense, have become identical in form and sound, viz. …
Shortened here. Read the full article →
a. rejected, abhorred, abominable (r. ok rekinn frá guði).
1. adj. [reka], rejected, outcast, Grág. ii. 167; brennu-vargar eru rækastir görvir bæði í Guðs lögum ok manna, Sturl. iii. 261; varg-rækr ok rekinn (i. e. vargr rækr ok rekinn), Ísl. ii. 381; hversu þetta verk var rækt (abhorred) fyrir Guði ok góðum mönnum, Fms. xi. 280 (Guð-rækr, q. v.); at sú fúl synd verði þeim mun rækari, H. E. i. 510; rækt kvikendi, an unclean beast, Stj. 317; ræk eru hræ þeirra, 316.
2. adj., i. e. rœkr [rœkja, rœkta], legitimate; svá er mælt ef sá er eigi nær er arfi er rækr (the next of kin) þ;á er arfr tæmisk, ok setzk sá í arf er nánastr er at frændsemi, N. G. L. i. 207; hón var in rækasta kona, Fms. iii. 153, v. l.
No entry
a, m., prob. qs. vræksni, [from ríða = to knit?]:—a mesh; skulu vér leysa ræksna (rexna Cod.) tortrygðar hans, 623. 26; konu svá nakta at aldrei beið á hana ríðanda ræksn (better rærksna), Sd. 188; hann reið á ræxna (acc. pl.) svá sem net eru síðan, Edda i. 182.
II. metaph. rœksni, n. a rag riddled with holes like a net, freq. in mod. usage: the gut of a fish, from the mesh-like appearance.
No entry
or rœkð, f. love, affection; görði hann þat til skapraunar við hana en eigi fyrir ræktar sakir, Sd. 184; at hrinda ór mínu hjarta þessa rækt, en því heitari brennr ást í mér, Str.; goðin hafa lengi haft rækð mikla á ættmönnum sínum, Ó. H. 87; þá skal hann upp láta göra kirkju … en ef hann hefir eigi kost eða vill eigi rægt (sic) hafa á, N.G.L, i. 387; ok menn vilja enga rækt á leggja, ii. 71.
2. cultivation; jarðar-rækt, agriculture, mod.; korn-rækt, etc.: ó-rækt, neglect, mod. bad cultivation.
COMPDS: ræktarlauss, ræktarleysi, ræktarmaðr, ræktarþokki.
No entry
(i. e. rœkta), ð, [Dan. rögte], to take care of, regard; rækta réttindi, Stj. 162, Karl. 137; at r. sínar kirkjur eða til þeirra ganga, N. G. L. iii. 290; var hans hár klippt ok ræktað, hair cut and trimmed, Stj. 202; hversu dyggiliga síra Egill hafði ræktað (performed) hans eyrendi, Bs. i. 911.
2. to cultivate; rækta jörð, to grow korn, epli, etc., mod.
No entry
adj. reckless, unmindful,
No entry
n. recklessness, impiety, negligence, Sks. 2.
No entry
m. a watcbful man, N. G. L. i. 455, Barl. 104.
No entry
a, m. devotedness, Hom. (St.)
No entry
dep., in svá mælir Heilagr Andi fyrir munn Davíð konungs, hégómliga ‘ræliz’ margr maðrinn, Post. (Unger) 425, should, we believe, be ‘ræsiz,’ i. e. hræsiz, to vaunt, puff oneself up, see Ps. xxxix. 6.
No entry
f. sport, play; göra e-t í r., unintentionally, Safn i. 49.
No entry
1. u, f. a ribbon, Bjarn., = reim.
2. u, f. [rámr], hoarseness.
No entry
ð, (i. e. rœma), [rómr], = róma, Al. 108, Ld. 172, 196; e-t ræmisk á hendr e-m, is rumoured, Sturl. ii. 20.
(-ta, -tr), v. to rob, plunder, to deprive (one) of (a thing).
1. d, and mod. t, [rán], to rob, plunder, with acc. of the person and dat. of the thing, Eg. 81, 85, Orkn. 94, Fms. i. 28, 151. Nj. 53, Ld. 102, K. Á. 50, Fas. ii. 521, and passim.
2. u, f., qs. rœna (?), [prob. akin to rún, a corruption from the old rýni, q. v.]:—consciousness, one’s senses, esp. as a medic, term; vera með fullri rænu, hafa ráð og rænu, to have one’s full senses; halda rænu fram í andlát. rænu-lauss, adj. insensible; mállaus og r., of a sick person, rænu-leysi, n. a state of insensibility, torpor.
No entry
m. pl. the inhabitants of the island Rugen (Ræ), Knytl. S.
(pl. -jar), m.
1) robber;
2) vera r. e-s, to be robbed or plundered by one (þú munt vilja vera r. Ljóts sem margir aðrir).
a, m. [rán], a robber, Eg. 736, Sd. 158, Ölk. 35, Orkn. 92, Fas. iii. 520.
2. in a passive sense; vera ræningi e-s. to be deprived of one’s right, Háv. 37 new Ed.; ok ætlaðir at hann mundi vera svá mikill ættleri, at hann mundi vilja vera ræningi þinn, Eg. 736; cp. lög-r., hlut-r.
No entry
1. t, to suffer from diarrhoea.
2. u, f. diarrhoea.
(-ta, -tr), v.
1) r. e-t á hendr e-m, to bring a charge against one (eigi var mér þess ván, at þú mundir þetta r. á hendr mér);
2) impers., ræsir draum, a dream proves true, comes to pass.
t, [rás], to make flow; ræsa; ár, Ht.; sá flytr er ræsir, id.:—metaph., ræsa e-t á e-n, to bring it home to one, trace to one; ek mun þetta ekki ræsa á hendr yðr, I will not charge it on you, Fms. xi. 54; ér ræsit (hræsit Cod.) á hendr oss mikla synd, 656 C. 7.
2. impers., draum (acc.) ræsir, a dream proves true, comes to pass; ek em drauma-maðr mikill, ok eigi úlíkligt at brátt ræsi suma, Þorst. Síðu H. 180; væntir mik at hann mun nú ræsa, Bret. 22: reflex, to come to pass, en þat ræstisk svá, Bs. i. 471 (rættisk, v. l.)
No entry
n. a gutter.
m. chief, king (poet.).
m. [A. S. ræswa], poët. a chief, captain, king, Edda (Gl.), Hkv. Hjörv. 18, Skv. 2. 18, Edda 104. ræsi-maðr, m. a worthy man, Lv. 108.
II. = ræsi, a gutter; þat hús er menn kalla náðhús … hann lét ræsirinn horfa í kirkju-staðinn, Safn i. 82.
No entry
u, f. = rækibrekka; bera e-ð á ræsibrekku, to put out for show, esp. in a bad sense, the faults of others or the like.
No entry
m. a slight cough, Fél. x.
No entry
t, [= rumska], to clear the throat by coughing.
(-sta, -str), v. to clean, sweep (konur skulu ~ húsin ok tjalda);
~ (stífldan) lœk, to clear out a (dammed-up) brook.
t, [rás], to clear, clean out; ræsta styfldan læk, to clear out the brook which had been ‘stifled’ or dammed up, Dropl. 34.
2. to clean, sweep; ræstu þeir síðan ok ruddu borgina, Bret. 100; konur skolu ræsta húsin ok tjalda, Nj. 175; lét konungr ræsta höllina, vóru þá í brott bornir hinir dauðu, Fas. i. 83, Fb. i. 212; hence comes undoubtedly the mod. ó-ræsti, an unclean, dirty person; as also ó-ristinn, of a person who goes to sleep without undressing, liggja ó-ristinn; þyrptusk menn at honum ok þóttusk eigi vita hvat úræst var, Fms. ii. 160.
No entry
t, qs. rœtask, dep. [rót], to take root, strike root, Hom. 68, Skálda 169, Fms. x. 236.
II. e-t rætisk vel af, to make a good end; for references see reita.
III. to be fulfilled, of a dream, prophecy, Bs. i. 471 (v. l.), freq. in mod. usage; see ræsa.
No entry
f., gen. raðar, pl. raðar, Höfuðl.; later raðir; [cp. Ulf. raþio = ἀριθμός, garaþjan = ἀριθμειν; Dan. rad; provinc. Norse rad; Lat. ratio]:—a row, series; báðar raðir, of numbers, MS. 544. 6; svú var skipat mönnum á þinginu, at raðir vóru settar í kring, Fas. iii. 292; geirvangs raðar, ranks of shields, Höfuðl.: freq. in mod. usage, húsa-röð a row of houses; bæja-röð; ganga á röðina, to go down the row, from one to the next in turn.
II. a bank, ridge, edge; ok orpinn haugr; á röðinni út við sjá (cp. á raðar broddi, Ýt. 23), on the sea-bank, Hkr. i. 59; ofan at röðinni, D. N. i. 595: and so in mod. usage, e. g. the edge of a board or deal.
(gen. raddar, pl. raddir), f. voice; með skjálfandi ~u, with a trembling (faltering) voice.
f., gen. raddar, dat. röddu and rödd, pl. raddir; acc. roddo, as if from radda, Mork. 128; [Ulf. razda = λαλία and γλωσσα; O. H. G. rarta; A. S. reord; the Norse is an assimilated form; rödd and kvöddusk are made to rhyme in Hkr. i, in a verse of the 10th century]:—the voice; raddir ok orð, Stj. 67; hljóð þat er rödd heitir … en annat er eigi er rödd, … rödd er hljóð, Skálda 174; hverrar raddar, Sks. 635; þeir mæltu einni röddu, 656 A. ii. 5; manns rödd, the human voice, 655 xxii. B. 2; með skjálfandi röddu, Fms. viii. 8; kalla kaldri röddu, Akv. 2; kalla hárri röddu, Matth. xxvii. 46, Luke xxiii. 46; stilla röddu, Vkv. 15; ein rödd úr skýinu sagði, Matth. xvii. 5; rödd hrópanda í eyðimörku, John i. 23; röddin niðr af himni, Matth. iii. 17; engla raddir, angels’ voices;—with the notion of music, Skálda; af bar söngr hans ok rödd af öðrum mönnum, Bs. i. 127; fögr rödd, sætlig hljóð raddanna, 240:—reina rödd, Hkv. Hjörv.; dýrs rödd, Barl. 56; fugls rödd, Fms. vi. 445.
COMPDS: raddargrein, raddarstafr, raddartól.
No entry
m. in the latter part of pr. names, [Goth. and old Scandin. -rid, in Wodu-rid], Guð-röðr, Sig-röðr (whence by metathesis Sigurðr), Hún-röðr.
(-s, dat. röðli), m.
1) glory, halo;
2) sun (poet.).
m., dat. röðli, poët.:—a halo, glory; verðr hann kórónaðr með gulligum röðli, Sks. 39; skínandi röðull, 41:—the sun, Lex. Poët. passim: as also the compd álf-röðull:—röðlar, pl. = the saints; lesi bjartar þeir bækr ok röðla, Merl.
II. an edge or crest, of a hill, cliff, or the like, freq. in mod. usage-; brekku-röðull, fjalls-r., the crest of a hill, fell.
No entry
f. amber, Edda i. 408; see raf.
(gen. röggvar, pl. röggvar), f. tuft, shagginess (of the fur of a cloak).
f., in the popular phrase, sýna rögg af sér, to exert oneself, work hard; it is a corruption from rök in röksamr, sounded röggsamr.
(gen. röggvar, pl. röggvar), f. tuft, shagginess (of the fur of a cloak).
f., gen. röggvar, pl. röggvar; [Engl. rug; Swed. ragg, rugg = coarse hair, goat’s hair]:—a tuft, shagginess, of the fur of a cloak; á þá mynd sem loðkápa þ;á er önnur rögg fellr ofan fyrir aðra, en þessar röggvar vóru af skeljum, Mag. 63; varar-feldr, þrettán röggvar um þveran feld, thirteen strips across the cloak, Grág. i. 500; sáttu eigi at feldar-röggvarnar hrærðusk er hann hló, Lv. 55; er ýmist kallat á feldinum röggvar eða lagðr, Krók. 64. The great number of strips to a cloak may refer to the ancient Teutonic custom of having their cloaks furred with patches and stripes of various skins; eligunt feras et detracta velamina spargunt maculis pellibusque belluarum, Tacit. röggvar-feldr, m. [provinc. Norse rugge-feld], a tufted cloak, Grett. 81.
No entry
part. furred, tufted, of a cloak, Sks. 228, v. l.
n. pl. the gods, = regin.
n. pl. the gods = regin, q. v.; ramaukin rögn, Vellekla; rögn ok Óðin, Hallfr.; Hróptr rögna, Hm,; rögna kind, Hdl.: and in compds, rögna-konr, the kinsman of the gods, Vellekla; ragna-sjöt, the seat of the gods, i. e. heaven; ragna-rök, the world’s doom, spell of the gods, see below.
II. in pr. names, Rögn-valdr, etc.; and of women, Ragn-eiðr, Ragn-hildr; see regin.
No entry
m., and Rögnuðr, a name of the chief deity = Odin, Lex. Poët., Edda (Gl.); reið Rögnis, the wain of R., of the constellation ursa major (?), also called the wain of Odin, Sdm 15:—land-r. = a king, poët.
n. pl.
1) reason, ground, origin (nú skal segja, af hverjum rökum heiðnir menn héldu jól);
2) wonder, marvel; forn r., great things of yore; firrist (imperat.) æ forn r. firar, let bygones be bygones; stór r., mighty things, great marvels; tíva r., the life and doings of the gods; þjóða r., origin, creation of mankind; í aldar r., at the end of the world; ragna r., see ragnarök.
n. pl. [O. H. G. rahha = sentence, judgment; the word is prob. akin to rakna, rak-, rekja, réttr]:—a reason, ground, origin; segja nokkur rök frá Dróttins-degi, Leiðarv. 5; nú skal tína nokkut um rök tiðanna, 625. 164; af þessum rökum hófsk sjá hátíð, Hom. 132; enn eru regulares, er upp hefjask af enum sömum rökum, Rb. 124; ek skal víss verða af hverjum rökum úrar-horn er upp runnit, Fas. iii. 633; nú skal segja af hverjum rökum heiðnir menn héldu Jól sín, Fb. i. 564, Hom. (St.); nú eru þessi rök til, hví Guð vildi, Mar.; Dróttinn sýndi þeim flest rök sinnar dýrðar á þessum degi, Hom. (St.); fvrra dag sögðum vér nakkvat frá tvennum rökum hátíðar þeirrar, id.
2. a wonder, sign, marvel; vér vitum at hann (Christ) var borinn með myklum rökum, en þó var hann með meirum tákmun skírðr, Hom. 56; önnur rök þau sem Guðspjöll segja, 686 B. 14; spá-sögur ok þau rök er hann (Christ) sýndi í heimi, 625. 163; forn rök, great things of yore; var haldit fyrir speki ok spádóm flest þat er hón (the prophetess) sagði af fornum rökum, Fb. i. 77; firrisk æ forn rök fírar, i. e. let bygones be bygones, Ls. 25; stór rök, mighty things; stór verða rök, rignir bióði, Merl. …
Shortened here. Read the full article →
No entry
pret. rak, an obsolete strong verb; [Engl. reach; Ivar Aasen rökkja; provinc. Swed. räkkja; Dan. række]:—to suffice, D. N. iv. 457, 564; meðan eigi rak lausa penninga til, i. 723. In mod. usage Icel. say, það hrökkr ekki til, confounding this word with hrökkva, which seems to be a different word.
No entry
m. = rokkr, a jerkin, Thom. 457.
n. pl. = raukn.
1. n. pl. beasts of burthen, as also steeds; rökn bitluð, Hkv. i. 50; kjalar rökn, rasta rökn, the keel-steeds, sea-steeds, i. e. ships, Edda (Ht.), Fms. i. (in a verse); borð-rökn, haf-r., sund-r., = ships, Lex. Poët.
2. f. the hand, Edda (Gl.), a απ. λεγ., a Slavon. word, Russ. ruka.
No entry
n., sounded rökkr (reykkr, Fms. iv. 70) with a double k; rokkr, Fb. i. 538; røckr, Ó. H. 28; in Edda the Ób. gives kk, the Kb. k, which is the better form, see Edda i. 186, foot-note 3: see also rökvit:—the twilight; rökr rökra, Hdl. 1; en við rökkr kom þar Þorfinnr Önundarson, Sturl. i. 156; um rökkr (røckr Cod.) eða um nætr, Ó. H. 28; þau tóku fæðslu bæði saman við rökr, Greg. 65: seldom of the morning twilight, as rennr dagr rökkrið þrýtr, Úlf. 9. 83: the twilight is in Icel. the time set apart for song and story-telling, as in the ditty, Árni Böðvarsson til sanns sýngr ljóð í rökrum | bezta skáld um bygðir lands, búandi á Ökrum.
2. the mythol. phrase, ragna rökr, the twilight of the gods, which occurs in the prose Edda (by Snorri), and has since been received into modern works, is no doubt merely a corruption from rök (q. v.), a word quite different from rökr; the corruption may have originated from Ls. 39—úlfgi hefir ok vel er í böndum skal bíða ragna rökrs, which resembles, Hjaðningar skolu svá bíða ragna rökrs, Edda i. 436: ragna-rökr is the form used throughout in the Edda, allt til ragna rökrs, 98; þar liggr hann til ragna rökrs, 114; …
Shortened here. Read the full article →
No entry
and rökkva, að, [Ulf. riquizjan = σκοτίζεσθαι]:—to grow dark, darken; eigi verðr þat allt at regni sem rökkr í lopti, Ísl. ii. 481 (out of a lost verse in Heiðarv. S.); rökr at regni miklu, it darkens for rain, Ó. H. (in a verse of A. D. 1030); ok nú rökr (rekr Kd.) at élinn annat sinn, Fms. xi. 137.
II. of the twilight, to grow dark; er tekr at rökkva ok nátta, Sks. 50 new Ed.; er rökkr ok kveldar, v. l.; þegar er rökkva tók, Grett. 158 new Ed.; jafnan er rökkva tók á vetrum, Bs. i. (Laur. S.)
No entry
n. [rökr; Ulf. riquiz = σκότος], twilight, but only used as a participle in the phrase það er rökvið; in other phrases rökkr is used; the forms also vary, rekvið, rökvið is the oldest, whence rökkið and mod. rökkvað; er rekvið var, Hkv. Hjörv. 35 (Cod. requiþ); þá var half-rokkit, Grett. 150 new Ed. in Cod. Upsal., but rökvað (l. c.) in the Edit. 1853; þá er hálf-rökkvat var, 79, but rökit, Cod. Upsal. l. c.; hvert kveld er hálf-rökkvat var, 141; um kveldit er rökkvat var, 183, but rokkit, Cod. Upsal. l. c.; þá var rökvið er þeir gengu ór kirkju, Sturl. ii. 224; föstu-kveldit var rökkvit nokkut, iii. 154; er hálf-rökvit var, Al. 54.
No entry
adv. on good authority, Rb. 84; þessi saga er svá er til komin r., on so good authority, so trustworthy, Fms. viii. 1.
No entry
adj. reasonable, just, true; röksamlig ritning, Stj. 1; röksamleg bók, a true, learned book, 655 xxii. A. 2; röksamlig skilning, a true understanding, Mar.; röksamlig refsing, a just punishment, Fb. i. 409; r. í stjórn, just in government, Bs. ii. 3: freq. in mod. usage in the sense of conclusive, of an argument, authoritative, of a person.
No entry
adj. energetic, one who makes his authority felt; þegar Jón biskup var seztr at stóli, var hann þegar röksamr ok einbeittr í kirkjustjórninni, Ný Fél. vii. (pref.)
No entry
f. reason, authority; hann skynjaði brátt hvílíkrar röksemdar Brandr ábóti var, Bs. i. 681; fyrirbjóða af páfalegu valdi ok röksemd, K. Á. 228: móti röksemd ritninganna, against the authority of Scripture, 230; meiri er röksemd þessarar ritningar, en allr glöggleikr mannlegs skilnings, Stj. 12; hin fyrsta er drottnunar r., … annat er upphafsins r.,20; bióðum vér með valdi ok r. þessa þings, H. E. 469; á mannligar bóklistir ok Guðligar röksemdir, theological learning, 585.
2. so also in mod. usage authority, energy in discharging one’s duty.
No entry
m. pl. a judgment-seat, Vsp.
No entry
að, (rölt, n.), [Dan. vralte], to stray about restlessly.
(pl. randir, rendr), f.
1) rim, border (rönd var ór gulli);
2) poet. shield; leggja randir saman, to lay shield against shield; reisa r. við e-m, to raise the shield against one, resist, withstand;
3) stripe (dúkr með gulligum röndum).
f., dat. röndn, pl. randir and rendr, Rm., Bs. i. 42; [Germ. and Scot. rand]:—a rim, border, Skíða R. 103; á fornum skjöldum var títt at skrífa rönd þá er baugr var kallaðr, ok er við þann baug skildir kenndir, Edda 87; skjaldar rönd, Vkv. 31; rauðum skildi rönd var ór gulli, Hkv. 1. 33; bíta í skjaldar rendr, Bs. i. 42.
2. hence in poetry a shield; brast rönd við rönd, Hkv. 1. 24; undir randir ek gel, Hm. 157: in prose it remains in the phrase, leggja saman randir, to lay shield against shield, of a hard struggle, Fms. xi. 95, Fas. ii. 208, Korm., Lex. Poët.: as also in the phrase, reisa rönd við e-m, to raise the shield against one, to resist, withstand, Eg. 587, Fas. i. 35, 292, ii. 190, 211.
3. a stripe; rauð rönd liggr eptir baki honum, Pr. 408; dúkr með gulligum röndum, Fms. iii. 177. randa-fluga, u, f. a wild bee.
a. striped, streaked.
adj. striped, 671. 16, Al. 168, N. G. L. iii. 262.
I) (gen. rangar, pl. rengr), f. rib in a ship.
II) from rangr, wrong.
f., gen. rangar, pl. rengr, qs. vröng; [thus called from the curved form; from rangr, q. v.]:—a rib in a ship; nú ef brestr ór byrði eðr borði eðr brotnar röng, N. G. L. ii. 81 (Jb. 147); ristin röng, Fms. vi. (in a verse); bifask rengr í röstum, vii. 49, freq. in mod. usage: poët. ranga-jór, -hjörtr, the rib-steed, rib-stag, i. e. a ship.
No entry
adj. [Ivar Aasen raaskje = sleet, wet]:—wet, rough; þeir fengu hvasst veðr ok höfðu röskött (raskótt) fyrir stálinu, Fms. viii. 199.
(acc. röskvan), a. vigorous, doughty, brave (~ maðr).
adj., with a v before a vowel, röskvan, röskvar, röskvir, röskva; compar. röskvari, röskvastr; prop. vraskr, yet in the Am. rhyming with r, röskr ræða, 51, 56, 88: [akin to Ulf. wrisqan; Dan. rask; Germ. rasch; Engl. rash (with change of sense)]:—prop. ripe, mature, but only used metaph. vigorous, doughty, brave. Am. 51, 56, 88; röskr maðr, a valiant man, Nj. 106; röskr maðr ok einarðr, 223; hann var röskvastr maðr með Flosa einnhverr, 205; mikill skaði er þat um svá röskvan mann, Grett. 155; hann þótti því röskvari sem meirr leið á æfi hans, Fms. vi. 218; mannvali því er röskvast var innan lands, Fas. iii. 292; verða eigi röskvari menn en þessir at minni raun, Bs. i. 581; hyggr ek at fáar konur muni finnask jafn-röskvar, Fms. xi. 229; svá röskr at viti, so ripe in understanding, Grág. ii. 68.
No entry
u, f., rhymed Vröskva, Þd., the name of the maiden follower of Thor; she is a personification of the ripe fields of harvest.
No entry
að, to grow up, ripen; þar til er sjálf vínberin röskuðusk, Stj. 200; sýndisk mér vísirinn vaxa smám þeim ok vínberin röskvask, Stj.; ef sá randviðr röskvask næði, Stor.; see roskna.
2. to grow up; ok er hann röskvaðisk fékk konungr honum skip, Fas. iii. 188.
f. = röskleikr.
f. quickness, Al. 89.
m. briskness, boldness.
m. briskness, deftness, Fms. vi. 35, Sturl. ii. 217, Orkn. 344 old Ed.
adv. gallantly, bravely.
adv. deftly, bravely; er svá r. vann at, Nj. 270; r. segir þú, Grett. 155; berjask r., Hkr. i. 342; biskupi fór svá r., Bs. i. 772.
a. doughty (var hann allra manna röskligastr).
adj. deft, brisk.
adv. bravely.
adv. bravely, Grett. 109.
I)
(gen. rastar, pl. rastir), f. a strong current in the sea, race.
II)
(gen. rastar, pl. rastir), f. a distance of four or five miles.
1. f., gen. rastar, pl. rastir, qs. vröst (?); [cp. reistr, rist; Engl. race; Norm. Fr. raz]:—a current, stream in the sea, such as the Pentland Firth; nú ef maðr hittir hval á röstum út, Gþl. 464; sigldu þeir í röst norðr fyrir Straumneskinum, … féll um sjórinn ok því næst vellti … hann lagðisk út í röstina, Fms. ix. 320; ok er þeir sigldu yfir Petlands-fjörð, var uppi röst mikil í firðinum, x. 145; vestr í röstum, Orkn. 154 (in a verse): in local names, Látra-röst in western Iceland. rasta-fullr, adj. full of currents, Sks. 223.
2. f., gen. rastar, pl. rastir, [different from the preceding; Ulf. rasta = μίλιον, Matth. v. 41; A. S. and Engl. rest; O. H. G. rasta; Germ. rast]:—prop. rest, but used only in the metaph. sense of a mile, i. e. the distance between two ‘resting-places,’ or ‘baiting’ points: distances on land were counted by rasts, on sea by vika, which seem to have been of equal length, thus in the old Swed. law, rost at landi, vika at vatni, Schlyter. The ancient Scandinavian rast seems to have answered to the modern geographical mile, which agrees with the Latin mille only in name, its actual distance being that of the rast, not the Roman mille passus. …
Shortened here. Read the full article →
No entry
m. one who emits; reyks r., poët. ‘reek-vomiter,’ i. e. fire, Ýt.
No entry
adj. [rasa], apt to stumble, of a horse.
No entry
m. [rata], a hitter, finder, Bragi.