Bókastaðir

An Old Norse Library

HEITA – HLUTA

HEITA
Zoëga

I)

(heit; hét, hétum; heitinn), v.

1) to call give a name to;

Grímni mik hétu, they called me G.;

heitinn eptir e-m, called (named) after one;

2) to call on one;

~ e-n á brott, to call on one to be gone, bid one go (heitit mik héðan);

~ á e-n, to exhort one (in battle);

to invoke (~ á hinn heilaga Ólaf);

~ á e-n til e-s, to invoke (appeal to) one for a thing (hann hét á Þór til fulltings);

3) intrans., the pres. ‘heiti’ (not ‘heit’), to be hight, be called;

Óðinn ek, nú heiti, now I am called Odin;

Ólafr heiti ek, my name is O.;

Úlfr hét maðr, there was a man, whose name was U.;

bœr heitir á Bakka (at búrfelli), there is a farm called B.;

~ (to be reckoned) frjáls maðr, hvers manns níðingr;

4) with dat. to promise (~ e-m e-u);

mantu, hverju þú hézt mér, do you remember what you promised me?

~ e-m hörðu, to threaten one;

Bárði var heitit meyjunni, the maid was promised to B.;

5) refl., ~st, to vow, plight one’s faith (þeir hétust reka Hákon ór landi);

~st e-m, to vow one’s person to one (~st hinum heilaga Ólafi konungi);

to be betrothed to one. …

Cleasby-Vigfusson

pres. heit, heitr, and in A. II. heiti, heitir (bisyllabic), in mod. usage heiti through all significations; pret. hét, hétu, 2nd pers. hézt; part. heitinn.

A. [Ulf. haitan = καλειν; A. S. hâtan; Old Engl. hight, pret. hot; O. H. G. haizan; Germ. heissen; Swed. heta; Dan. hede]:

I. trans. with acc. to call, give name to; hve þik hétu hjú? Fsm. 47; Urð hétu eina, Vsp. 20; Heiði hana hétu, 25; Grímni mik hétu, Gm. 49; hve þik heitir halr, Hkv. Hjörv. 14; Hnikar hétu mik, Skv. 2. 18; hétu Þræl, Rm. 8; hétu Erna (Ernu?), 36: the naming of infants was in the heathen age accompanied by a kind of baptism (ausa vatni), vide ausa, p. 35.

2. metaph. to call on one; in the phrase, heita e-n á brott, to turn one out, call on one to be gone; þá er maðr á brott heitinn ef honum er eigi deildr matr at málum, Grág. i. 149; Vermundr hét hann á brott ok kvað hann eigi þar lengr vera skyldu, Sturl. ii. 230; so also, ef bóndi heitr griðmann sinn af vist foráttalaust, Grág. i. 157; eða heitið mik héðan, Ls. 7; ek var heitinn út (turned out) fjórum sinnum, Sighvat:—with prep. …

Shortened here. Read the full article →

heitan
Zoëga

f. threateming.

Cleasby-Vigfusson

f. a hooting, threatening, Fms. vi. 371, 437, Sturl. ii. 57, Fs. 31. heitanar-orð, n. pl. menaces, Fms. vi. 118, Sturl. iii. 141.

HEITASK

No entry

Cleasby-Vigfusson

að, dep.; [in mod. usage this word is often used as a strong verb, as if it belonged to the great verb heita above; but wrongly, as they are widely different, the former referring to Goth. haitjan, the latter to Goth. wôtjan, answering to Icel. hóta, hœta, q. v., Old Engl. to wite]:—to hoot, threaten, abuse one; heitask við e-n, with infin. or absol., hann gerir reiðan mjök ok heitask við Odd, Korm. 142; aldrei hallmælti hann úvinum sínum ok aldri heitaðisk hann við þá, and he never spoke evil of or abused his enemies, Nj. 211; hann settisk í bú hans en heitaðisk við bónda, Fs. 157; hverr ert þú svá djarfr, at þú þorir at heitask við höfðingja várn? Fms. i. 75: with infin., heituðusk Danir mjök at fara með her í Noreg, 160; h. e-s, viii. 167; þeir heitaðusk at verja hann, vii. 290; Knútr heitaðisk jafnan at herja til Englands, Ísl. ii. 241; en hjónin heituðusk við í öðru lagi at hlaupa á brott, Bjarn. 27; hann heitask at brjóta þau, O. H. L. 23; h. til e-s, muntú ná goðorði þínu þó at þú heitisk eigi til, Þorst. Síðu H. 173: absol., segir at konungi mundi þat eigi duga at heitask eðr herja á innan-lands fólk, Hkr. i. 144. In mod. language heitast is chiefly used of those who shortly before death curse a man, and after death haunt him, see Ísl. …

Shortened here. Read the full article →

heiti
Zoëga

n. name, denomination.

Cleasby-Vigfusson

n. a name, denomination, 623. 62, Fms. i. 23, Hkr. i. 320, Orkn. (begin.); úkennd heiti, simple nouns, opp. to kenningar, circumlocutions or metaphors, Edda (Sksm.); heiti and nafn are used almost synonymously, lands-heiti, staða-heiti.

heitingar
Zoëga

f. pl. threats, imprecations (~ ok hrakning).

Cleasby-Vigfusson

f. pl. threats, imprecations, Lat. dirae, Fas. i. 39, iii. 533, Grett. 203 new Ed., cp. Ísl. Þjóðs; i. 222.

heitleikr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. heat, Mar.

HEITR
Zoëga

a.

1) hot, burning; eldi heitari, hotter than fire; e-m verðr heitt, one gets warm;

2) hot, ardent, zealous (verða ~ við e-t).

Cleasby-Vigfusson

adj. [cp. Ulf. heito = fever, Matth. viii. 14; A. S. hât; Engl. hot; Hel. hêt; Germ. heiss; Dan. heed;; Swed. het]:—hot, burning; heitan eld, Ísl. ii. 152; eldi heitari, hotter than fire, Hm. 50, Grett. 134; heitt skin, hot sunshine, Fms. i. 118, vi. 411; heitt veðr, hot weather, vii. 165; veðr heitt af sólu, Ísl. ii. 193; skaltú eigi þurfa heitara at baka, Nj. 199; heitt siment, hot mortar, Fms. vi. 153; eða hellir hann á hann því nökkvi er svá heitt er, at (of a fluid), Grág. ii. 129; heit mjólk, Lv. 70; heitr grautr, Eb. 198; ekki er heitt, ‘tis not hot, Lv. l. c.; e-m er (verðr) heitt, to be warm, Sks. 63; mér er heitt, I am hot; eld-h., hot as fire; glóð-h., glowing hot; brenn-h., burning hot; fun-h., sjóð-h., etc., q. v.; heitt blóð, heitr sveiti, Korm.

II. metaph. hot, ardent; heit ást, hot love; unna (elska) heitt, to love dearly, Lex. Poët., and in mod. usage.

2. hot, angry; göra sik heitan, Bs. i. 717, Stj. 181; verða h. við e-n, 719.

heitsi
Zoëga

a., verða e-s ~, to engage, oneself to a thing.

Cleasby-Vigfusson

adj. indecl.; verða e-s h., to engage oneself to a thing, Þiðr. 151.

heitu-gagn

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. a boiler, D. N.

heitu-hús
Zoëga

n. brew-house.

Cleasby-Vigfusson

n. a brew-house, Fms. viii. 329.

heitu-kerald

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. a brewing-vat, Dipl. v. 18.

heitu-ketill
Zoëga

m. boiler.

Cleasby-Vigfusson

n. a boiler, Dipl. iii. 4, Fb. iii. 447.

heitu-kona

No entry

Cleasby-Vigfusson

u, f. a woman brewer, Rétt. 6. 3.

heitu-maðr
Zoëga

m. brewer.

Cleasby-Vigfusson

m. a brewer, Sturl. ii. 44.

heitu-viðr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. fuel for brewing, Rétt. 59.

heit-bundinn
Zoëga

pp. bound by a vow (í e-u við e-n).

Cleasby-Vigfusson

part. bound by a vow, Sturl. iii. 240, Rd. 246.

heit-dagr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a votive day; heitdagr Eyfirðinga, the first Tuesday in the month Einmánuðr (April), a ‘day of vow’ at the end of the winter when fodder and food began to run short, vide Rd. ch. 7.

heit-fastr
Zoëga

a. true to one’s word.

Cleasby-Vigfusson

adj. true to one’s word, Sturl. ii. 133, Hkr. iii. 252.

heit-fengi
Zoëga

f. the being heitfengr.

Cleasby-Vigfusson

n. a being heitfengr, Lv. 70.

heit-fengr
Zoëga

a. able to eat one’s food burning hot.

Cleasby-Vigfusson

adj. able to eat one’s food burning hot, Grett. 91.

heit-fé
Zoëga

n. votive money.

Cleasby-Vigfusson

n. votive money, Bs. i. 308, 450.

heit-guð
Zoëga

m. a god to whoin one inakrs a vow.

Cleasby-Vigfusson

n, a god to whom one makes a vow, Bárð. 108.

heit-hleifr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a votive loaf, Vm. 33.

heit-kona
Zoëga

f. one’s promised spouse.

Cleasby-Vigfusson

u, f. one’s promised spouse, distinguished from festar-kona, in whose case the ceremony of betrothal has taken place (vide festar); hón skal vera heitkona Gunnlaugs en eigi festar-kona, Ísl. ii. 217, 239, 255, Fb. i. 372, Sturl. iii. 179.

heit-orð
Zoëga

n. promise (of marriage).

Cleasby-Vigfusson

n. a promise, Sturl. i. 34, ii. 167, Bs. i. 682, Þórð. 21 new Ed.

heit-ramr
Zoëga

a. boasting, braggart.

Cleasby-Vigfusson

adj. boasting, braggart, Bs. i. 649.

heit-rof
Zoëga

n. breach of faith.

Cleasby-Vigfusson

n. a breach of promise. Thom. 498.

heit-rofi
Zoëga

m. promise-breaker.

Cleasby-Vigfusson

a, m. (heit-rofa), a promise-breaker, Fms. ii. 55, Fs. 96.

heit-strenging
Zoëga

f. making a solemn vow.

Cleasby-Vigfusson

f. a solemn vow of the heathen kind (cp. strengja heit), Fms. i. 4, Hrafn. 8, Ísl. ii. 42, Fms. xi. 26, 109–113, 152, Fs. 122. For descriptions of this heathen custom, esp. at festivals (at Yule time, at funerals), see esp. Hænsa Þ. S. ch. 12, Jómsv. S. ch. 8, 37, cp. Hkr. Ó. T. ch. 39, Hervar. S. ch. 4 (Fas. i. 417), Hkr. Har. S. Hárf. ch. 4, Yngl. S. ch. 40, Harð. S. ch. 14, Flóamanna S. ch. 2 (cp. Landn. 1. ch. 3), Hrafn. ch. 2, Hkv. Hjörv. (prose).

heit-strengja
Zoëga

(-da, -dr), v. to vow solemnly (= strengja e-s heit).

Cleasby-Vigfusson

d, to vow, Fms. xi. 110, Str.; (better in two words.)

heit-söngr
Zoëga

m. votive song.

Cleasby-Vigfusson

m. a votive song, Bs. i. 307, 354.

heit-yrði

No entry

Cleasby-Vigfusson

u. = heitorð.

HEKLA
Zoëga

f. cowled or hooded frock.

Cleasby-Vigfusson

u, f. [akin to hökull, q. v.], a kind of cowled or hooded frock, knitted of divers colours, see Fms. ii. 72, viii. 106; hekla flekkótt, Fas. i. 120, Landn. 319; blárend h., Ísl. ii. 44; h. af skarlati ok saumuð öll brögðum, Fms. ii. 70; græn h., Ó. H. 158.

COMPDS: Heklufjall, heklumaðr.

Heklungar

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. pl. ‘Frockmen,’ the name of a political party in Norway in the days of king Sverri, Fms. viii. 106 sqq.

Heklu-fjall

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. ‘Hecla-fell’ the name of mount Hecla, Bs., Ann. passim; in mod. usage abbreviated Hekla, prob. called so from its frock or hood of snow. Fourteen eruptions of mount Hecla are recorded, of A. D. 1104, 1158, 1206, 1222, 1300, 1341, 1389, 1440 (the exact year uncertain), 1510, 1597, 1636, 1693, 1766, 1845, besides earthquakes or partial eruptions in the immediate neighbourhood in 1294 and 1554, see Ísl. Ann., Jón Egilsson (Annals), Björn á Skarðsá (Annals). In the Middle Ages Hecla became mythical in Europe, and was regarded as a place of punishment for the damned; the Danes say ‘begone to Heckenfjæld,’ the North Germans ‘to Hackelberg,’ the Scots ‘to John Hacklebirnie’s house,’ cp. the Sks. 154.

heklu-maðr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a hooded man, Fms. ii. 70.

HEL
Zoëga

(gen. ~jar, dat. ~ju), f.

1) Hel (the goddess of death);

blár sem ~, black as Hel;

2) abode of the dead (gráta Baldr ór ~ju);

leysa höfuð sitt ór ~ju, to save oneself from death;

rasa í ~ina opna, to rush into open death;

liggja á ~jar þremi, to be on the verge of death;

3) death (þykkir ekki betra líf en ~);

berja e-n grjóti í ~, to stone one to death.

Cleasby-Vigfusson

f., gen. heljar, dat. helju or hel (less correct); a nom. helja never occurs in old writers, although a gen. helju is used in the mod. phrase, milli heims ok helju (old and better heljar); [Ulf. halja = αδης, Matth. xi. 23, Luke xvi. 23, 1 Cor. xv. 55; A. S. and Engl. hell; Hel. and O. H. G. hellia; Germ. hölle; cp. Dan. i hjel]:—the abode of the dead:

1. in a heathen sense answering to the Greek Hades, and distinguished from Valhalla; í Helju, Alm. 15, 19, 21, 27, 33; til Heljar, Skm. 27, Vtkv. 6, Vþm. 43; ok létta ekki fyrr en vér höfum Sigmund í Helju, Fær. 166; væntir mik, at hann sé nú í Helju, Fas. i. 233; at þau undr beri fyrir þik at þú sér brátt í Helju ok víst mun þetta þín furða vera, Ísl. ii. 351; fara til Heljar, to fare to Hel. to die, Gísl. 107.

2. phrases or sayings, heimta e-n ór Helju, to draw one out of Hel, i. e. to rescue him from imminent death or peril; þóttusk þeir hafa hann ór Helju heimtan, Eg. 533, Fs. 8, Fms. iii. 80; cp. gráta Baldr ór Helju, Edda 38, 39, Bs. i. 648 (in a verse); búask til Heljar, to busk one for a journey to Hel. i. e. to put him in a shroud; …

Shortened here. Read the full article →

HELDR
Zoëga

adv. compar.

1) more, rather;

~ en, rather than, more than (vápn þeirra bitu eigi ~ en vendir);

2) at ~, any the more;

also, all the more (at ~ tveimr, at ek mynda gjarna veita yðr öllum);

at ~ þótt, even although;

3) rather (nú vartu ~ til skjótr, en ek ~ til seinn);

var brúðrin döpur ~, the bride was rather sad;

4) after a negative, but, on the contrary.

Cleasby-Vigfusson

adv. compar.; superl. HELZT; [Goth. haldis; Dan. heller; Swed. hellre, heller: only Scandin., not being found in the Teut. dialects.]

A. COMPAR.,

I. more, rather:

1. with the particle en (an), rather …, than; hann var heldr ljótr an góligr, Eluc. 55; kjós hann heldr til en frá, Bs. i. 480; umbeygilega hljóðs-grein heldr en hvassa, Skálda 182; með margföldu atkvæði heldr en einföldu, Sks. 311; hygg ek at heldr hafi hann helvíti en þessi maðr, Fms. vii. 118; vill hón at honum sé eigi frá vísat … heldr en þeir gefi upp borgina, Fms. i. 157: with a comparative, less than, more than; er þeim sé eigi minni kunnleikr á heldr en nábúum, Grág. ii. 343; bað hann skipa eptir konung-legri miskunn meirr, heldr en eptir hóflausri reiði Amans, Sks. 467.

2. hvart-heldr …, eða, either …, or; whether …, or …; hvárt sem þat yrði heldr kú ildi eðr vaðmál, Dipl. iv. 13; en nú vitum vér eigi hvárt heldr er, … eða muntú …, now we know not which is the case, whether … or …, Fms. i. 33: eða being understood, Gunnlaugi kveðsk vel líka hvárt at heldr er, G. said he should be well pleased whatsoever was done, Ísl. …

Shortened here. Read the full article →

heldri
Zoëga

a. compar. better.

Cleasby-Vigfusson

adj. compar. the better; and helztr, superl. the best, foremost; í heldra lagi, in high degree, Fms. ix. 262, Alex. 92; í heldrum lögum, id., Fas. iii. 551; þykkir mönnum sá helztr kostr, the best choice, Hkr. ii. 76; finnsk mér þat ráð helzt til …, the best step to be taken methinks is …, Fb. i. 83; beztrar vináttu ok helztrar, of the best friendship and truest, Bs. i. 708; er einn hefir verit helztr lendra manna í Noregi, Eb. 334: in mod. usage, heldra fólk, heldri menn, better sort of people, gentle folk, opp. to almúgi; heldri manna börn, and the like: helztu menn, the best men.

helfingr

No entry

Cleasby-Vigfusson

or helfningr, m., D. N.; vide helmingr.

helft

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. [hálfr], a half, D. N., Landn. 218, v. l. (paper MS.), freq. in mod. usage: behalf, H. E. ii. 41.

HELGA
Zoëga

(að), v.

1) ~ sér land to appropriate land by performing sacred rites;

2) to hallow to one (hét hann at ~ Þór allt landnám sitt);

3) ~ þing, to proclaim the sanctity of a meeting;

~ e-n, to proclaim a person inviolable;

4) refl., ~st to he sanctifled.

Cleasby-Vigfusson

að, hælga, a Norse form, Bret. 34, 96, [heilagr], to make holy, hallow, sanctify:

I. a law term, to appropriate land or the like, by performing some sacred rites: komit hefi ek nú eldi á Þverárland ok er helgat landit Einari syni mínum, Glúm. 391; hann skaut yfir ana með tundr-öru ok helgaði sér svá landit fyrir vestan, Landn. 193; hann gerði eld mikinn við hvern vatns-ós ok helgaði sér svá allt hérað, 207; svá helguðu þeir sér allan Öxarfjörð, 234 (interesting): to adjudicate to one, hét hann því at h. Þór allt landnám sitt ok kenna við hann, Landn. 97; hann görði þar hof mikit ok helgaði Þór (dat.), id.; Ásbjörn helgaði landnám sitt Þór ok kallaði Þórs-mörk, 280: hence in mod. usage, helga sér e-ð, to prove a thing to be one’s own, make one’s right to a thing good, e. g. hann skal hafa það ef hann getr helgað sér það, he shall have it if he can prove it to be his, e. g. M. N. er fundinn, … réttr eigandi má helga sér og vitja, Þjóðólfr, passim of property lost and found.

β. helga sik, to clear oneself of a charge; þóat hinn helgi sik með heimiliskviðar-vitni, N. G. L. ii. 69.

γ. helga þing, h. …

Shortened here. Read the full article →

helgan
Zoëga

I) f.

1) sanctification, sanctity;

2) sacrament.

II) from heilagr, holy.

Cleasby-Vigfusson

(helgun), f. sanctification, Hom. 160, Mar. 13, Stj. 141, 149, 1 Cor. i. 30, 1 Thess. iv. 3, 2 Thess. ii. 13, Pass. 24. 2: sacramentum, þessar helganir, skírn ok ferming, K. Á. 20: consecration, h. holds ok blóðs várs Herra Jesu Christi, H. E. i. 463.

helgar-brigði

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. = helgibrot, Valla L. 209.

helgar-brot

No entry

Cleasby-Vigfusson

(helgi-brot, K. Á. 174), n. Sabbath-breaking, N. G. L. i. 371.

helgar-friðr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a holiday-truce, Fms. vii. 32.

helgi
Zoëga

f.

1) holiness, sanctity (~ Ólafs konungs);

2) inviolability, security.

Cleasby-Vigfusson

f.

I. a law term, security, inviolability; nema honum væri helgi meiri mælt en fjörbaugs-manni, Grág. i. 98; engir hundar eigu helgi á sér, ii. 119; hann skal segja til þess í þingbrekku hverja helgi hann leggr á, 267; ú-helgi, loss or forfeiture of one’s personal security, i. e. outlawry; frið-helgi, security; mann-helgi, sacredness of the person: also in a local sense, a holy place, sanctuary; örskots-helgi, sanctuary within bowshot; þing-helgi, the holy boundary of a meeting within the pale fixed in the formulary, helga þing; fisk-helgi, the limits within which the right of jetsum is valid, thus a whale is recorded to have been found outside fisk-helgi, Þjóðólfr, July 28, 1869, p. 162.

II. holiness, sanctity, 625. 12, Bs. passim, Hkr. ii. 371; helgi Ólafs konungs, Fb. ii. 359, passim.

COMPDS: helgidagr, helgidómr, helgihald, helgispjöll, helgistaðr.

Helgi
Zoëga

f.

1) holiness, sanctity (~ Ólafs konungs);

2) inviolability, security.

Cleasby-Vigfusson

a, m. (Norse form Hœlgi), the Holy, a pr. name; as also Helga, u, f., Landn.

helgi-dagr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a holiday.

helgi-dómr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a halidom, sanctuary, N. T.

helgi-hald
Zoëga

n. holiday-keeping.

Cleasby-Vigfusson

n. holiday-keeping, N. G. L. i. 348, Valla L. 213, Fb. ii. 232.

helgi-spjöll

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. pl. = helgibrot.

helgi-staðr
Zoëga

m. holy place.

Cleasby-Vigfusson

m. a holy place, Eb. 12, Edda 10, Landn. 98.

helgr
Zoëga

(gen. helgar, dat. and acc. helgt; pl. helgar), f. holiday, festival; hringja til helgar, to ring for a festival.

Cleasby-Vigfusson

f., dat. and acc. helgi, pl. helgar, [Swed. helg], a holiday, feast, the Sabbath; hann vildi eigi berjask um Jólin fyrir sakir helgar, Fms. vii. 183; hefsk sú helgr þváttdag, K. Á. 152; halda Jóla-helgi, id.; hringja til helgar, to ring the bells at a feast, Ó. H. 118; Sunnudags-h., Páska-h., Jóla-h., Hvítasunnu-h.; eptir helgina, after the Sabbath, Orkn. 268.

COMPDS: helgarbrigði, helgarbrot, helgarfriðr.

HELLA
Zoëga

I)

f. flat stone, slab of rock.

II)

(-ta, -t), v. to pour out (~ e-u); var hellt í þik mjólk, milk was poured into thy mouth; ~ út blóði, tárum, to shed blood, tears.

Cleasby-Vigfusson

1. u, f., gen. hellna, Bs. i. 204, [hallr, m.; Swed. häll], a flat stone, slate, Þórð. 36 new Ed., Fs. 66, Fms. viii. 9, xi. 241, Orkn. 246: a table-land of rocks, leiddum síðan skipit upp á hellurnar, Fms. xi. 241; þar ól Þóra barn uppi á hellunni, Hkr. i. 118, (Hákonar-hella, the name of a place); sumt féll á hellu ok þornaði, Hom. Matth. xiii. 5; hjálpar-h., rock of salvation; hneyxlunar-h., rock of offence, Rom. ix. 33; þvíat þat var grundvallat á hellu, Matth. vii. 25: a tablet of stone (= steintafla), Ver. 22; gull-hella, q. v.: a local name, Landn.; also Hellu-land, n. the Polar-land north and east of Greenland.

2. metaph. medic. of a tumour, hard to the touch; var þrotinn hlaupinn sundr í þrjár hellur, Bs. i. 178.

COMPDS: hellnagrjót, helluberg, hellubjarg, helluflaga, Helluflagi, helluhnoðri, hellunám, hellusteinn.

2. t, [halla], to pour out water or the like, with dat.; hella vatni, etc., Grág. i. 129, 133, K. Þ. K. 12, 623. 54; h. silfri yfir höfuð e-m, Fms. vi. 375; h. í kné e-m, Fbr. 33; var hellt í þik mjólk, milk was poured into thy mouth, Fms. vi. 32; …

Shortened here. Read the full article →

helling

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. pouring, shedding; blóðs út-helling, bloodshed.

hellin-hagra

No entry

Cleasby-Vigfusson

u, f. a kind of thyme, Hjalt.

HELLIR
Zoëga

(gen. hellis, dat. and acc. helli; pl. hellar), m. cave, cavern.

Cleasby-Vigfusson

m., gen. hellis, pl. hellar, (mod. pl. hellrar, hellrum, etc., vide Gramm.): [akin to hallr]:—a cave (in rocks), Orkn. 4, 28, Fs. 66, 73, Grág. ii. 131, 134, Fms. vii. 81, Grett.; hann fór upp til hellisins Surts (mod. Surts-hellir) ok færði þar drápu þá, er hann hafði ort um jötuninn í hellinum, Landn. 199, (nauta-hellir, Bs. i. 320,) passim.

COMPDS: hellis-berg (-bjarg, Grett. 164), n. a cavernous rock, Fms. x. 174, Fas. iii. 401. hellis-búi, a, m. a ‘cave-dweller,’ a giant. hellis-dyrr, f. pl. the doors of a cave, Fms. i. 211, vii. 82, 83, Orkn. 428. hellis-gluggi, a, m. the window of a cave, Fas. iii. 413. hellis-gólf, n. the floor of a cave, Fas. iii. 414. hellis-menn, m. pl. cave-men, outlaws, Landn. 61, 67, 182. Hellismanna-saga, u, f. the story of the cave-men, Ísl. Þjóðs. ii. 300 sqq., cp. also 104 sqq. hellis-munni, a, m. the mouth of a cave, Orkn. 428, Fb. i. 245. hellis-skúti, a, m. a jutting cave, Glúm. 363, Eb. 206, Bret. 104, Fas. ii. …

Shortened here. Read the full article →

helli-skúr

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. a pouring shower, helli-rumba, helli-demba, u, f. id.

hellna-grjót
Zoëga

n. flat stones, slabs.

Cleasby-Vigfusson

n. slate stones, Bs. l. c.

hellu-berg

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. a slate quarry.

hellu-bjarg

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. a slate rock.

hellu-flaga

No entry

Cleasby-Vigfusson

u, f. a thin slate.

Hellu-flagi

No entry

Cleasby-Vigfusson

a, m. id., a nickname, Landn.

hellu-hnoðri

No entry

Cleasby-Vigfusson

a, m., botan. the biting stone-crop, sedum acre, Hjalt.

hellu-nám

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. a slate quarry, Vm. 36.

hellu-steinn
Zoëga

m. flat stone, slab.

Cleasby-Vigfusson

m. a flat stone, slab, Eg. 181, 579, Þorf. Karl. 428, Vápn. 4, Fas. ii. 238: a rock, Matth. vii. 24.

helma
Zoëga

f. haulm, straw.

Cleasby-Vigfusson

u, f. [hálmr], a haulm, straw, Stj. 397 (ax-helma).

helminga
Zoëga

(að), v. to halve.

Cleasby-Vigfusson

að, to halve a thing, Karl. 56.

helmingr
Zoëga

(-s, -ar), m. half; at helmingi, by half; skipta í helminga, to share in two equal portions.

Cleasby-Vigfusson

m. and helming, f., Grág. ii. 370; helfingr, Anecd. 102; helfuingr, D. I. i. 280, [hálfr]:—a half, Nj. 189, Fms. i. 22, Anecd. 102; at helmingi, by half, Nj. 98, Fms. vi. 183, Grág. i. 171, D. I. l. c.; skipta til helmingar, to share in two equal portions, Grág. ii. 370; or skipta í helminga, id., Fms. viii. 43.

COMPDS: helmings-auki or helmingar-auki, a, m. a doubling, N. G. L. i. 328, Fms. viii. 270. helmings-ávöxtr, m. id., N. G. L. i. 328. helmingar-félag, n. a law term, a joint company with equal rights (e. g. between husband and wife), Nj. 3, Ld. 164, Sturl. ii. 83. helmings-kaup, n. a bargain by way of helmingarfélag; jörð er fallit hafði henni (the widow) í h. eptir Skapta bónda sinn, Dipl. v. 7.

II. poët. a host, Lex. Poët. passim, Edda (Gl.)

HELSI
Zoëga

n. collar, esp. for a dog.

Cleasby-Vigfusson

n. [háls], a collar, Grág. ii. 119, Hkr. i. 136, Þiðr. 16, Korm.

helsingr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. the barnacle or tree-goose, so called from its white collar (helsi), anas erithropus L., Edda (Gl.), Eggert Itin. 548: a nickname, Fms. iv. 314. ☞ For the popular tales of this bird see Max Müller’s Lectures, 2nd Series. Helsingjar, m. pl. the name of the people of Helsingja-land in Sweden, Ó. H.

heltask

No entry

Cleasby-Vigfusson

t, [haltr], to become halt, Fas. iii. 204, freq.

helti
Zoëga

f. lameness.

Cleasby-Vigfusson

f. lameness, Bs. ii. 184, Hm. 86 (Bugge).

helvítis-búi

No entry

Cleasby-Vigfusson

a, m. an inmate of hell, Niðrst. 4, 5.

helvítis-byrgi

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. pl. the gates of hell, Rb. 380.

helvítis-eldr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. hell-fire, Hom. 35.

helvítis-kvalir
Zoëga

f. pl. torments of hell.

Cleasby-Vigfusson

f. pl. hell-torments, Nj. 273, Hom. 35.

helvítis-logi

No entry

Cleasby-Vigfusson

a, m. the low (flame) of hell, Al. 154.

helvítis-maðr
Zoëga

m. a man doomed to hell.

Cleasby-Vigfusson

m. a man doomed to hell, Bs. i. 111.

helvítis-myrkr

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. hell-darkness, Post.

helvítis-pína

No entry

Cleasby-Vigfusson

(-pinsl, -písl), u, f. ‘hell-pine,’ hell-torments, Stj., Hom.

helvítis-virki

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. the stronghold of hell, Niðrst. 107.

hel-blár
Zoëga

a. black as death.

Cleasby-Vigfusson

adj. black as death, Fas. iii. 653.

Hel-blindi

No entry

Cleasby-Vigfusson

a, m. a name of Odin, Edda.

Hel-fíkr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. = helgráðr, Fas. i. 385.

hel-fúss
Zoëga

a. murderous (~ hönd).

Cleasby-Vigfusson

adj. eager for death, Akv. 43.

hel-för
Zoëga

f. death.

Cleasby-Vigfusson

f. ‘Hel-faring,’ death, burial, Blas. 44.

hel-galdr
Zoëga

m. death-dirge.

Cleasby-Vigfusson

m. a death-dirge, Fbr. 24.

Hel-genginn

No entry

Cleasby-Vigfusson

part. ‘Hel-gone,’ dead, Eg. (in a verse).

hel-gráðr
Zoëga

m. voracity betokening death.

Cleasby-Vigfusson

m. voracity betokening death (in the case of one who is fey), Fas. i. 372 (in a paraphrase from a poem); cp. hel-hungr, Ivar Aasen.

Hel-grindr
Zoëga

f. pl. Hel’s gate.

Cleasby-Vigfusson

f. pl. the gates of Hel, Edda.

hel-nauð

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. = helstríð, Lex. Poët.

hel-pallr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. the daïs of Hel, Lex. Poët.

hel-reið

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. ‘Hel-ride,’ name of a poem, Sæm.

hel-skór
Zoëga

m. pl. shoes for the dead.

Cleasby-Vigfusson

m. pl. ‘Hel-shoes,’ put on the dead to enable them to walk to Hel; for this heathen burial rite see Gísl. 24 (107).

hel-sótt

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. [Dan. helsot], the last sickness, Grág. i. 201.

hel-stafir
Zoëga

m. pl. baneful characters.

Cleasby-Vigfusson

m. pl., poët. baneful characters, Hkv. Hjörv.

hel-stríð

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. the death-strife, last agony, Greg. 31; hann bað Gest at hann legði ráð til at föður hans bættisk helstríð, er hann bar um Ögmund son sinn, Landn. 146; þá féllu honum þau (the tidings) svá nær at hann dó af helstríði, Fær. 371.

Hel-vegr
Zoëga

m. the way to Hel.

Cleasby-Vigfusson

m. ‘Hel-way,’ the way to Hel (Hades), Edda, Fas. i. 333: mythol., Sæm. 156 (Helr, prose).

hel-víti
Zoëga

n. hell, the abode of the damned.

Cleasby-Vigfusson

n. [from A. S. hellewite, whence Swed. helvete, Dan. helvede, prop. the fine (víti) of Hel. q. v.]:—hell, the abode of the damned, Stj., Rb., N. T., Pass., Vídal. passim, but only in Christian writers; it appears first in Hallfred.

COMPDS: helvítisbúi, helvítisbyrgi, helvítiseldr, helvítiskvalir, helvítislogi, helvítismaðr, helvítismyrkr, helvítispína, helvítisvirki.

hel-vízkr
Zoëga

a. hellish, infernal.

Cleasby-Vigfusson

adj. hellish, infernal, cursed, Th. 16.

hel-vænn

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. fast sinking, = banvænn, Jb. 324 B.

hem

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. [him, Ivar Aasen, and North. E. ime = a hoar frost], a thin film of ice.

hema

No entry

Cleasby-Vigfusson

að, impers. to be covered with rime; það hemaði ekki á poll.

hemill

No entry

Cleasby-Vigfusson

m., prob. a leg-tether, only used in the phrase, hafa hemil á e-m, to restrain one.

hemingr
Zoëga

m. the skin of the shanks.

Cleasby-Vigfusson

m. (hömungr, N. G. L. ii. 511), [höm = a shank], the skin of the shanks of a hide; eigi vilda ek sjá þá húð er þú ert einn h. af, Fb. iii. 405; in N. G. L. i. 208 referring to a curious old ceremony of adoption:—the adopted son himself and his nearest heirs were to put their feet into a shoe made from the skin of the right leg of a three years old ox, cp. Ruth iv. 7, and Deut. xxv. 9.

II. a pr. name, Fb. iii, prob. derived from this mode of adoption.

HEMJA

No entry

Cleasby-Vigfusson

hamdi, to restrain one, hold one back from roving about, freq. in mod. usage; eg gat ekki hamið þær, I could not hold them together; óhemjandi, unruly; cp. also óhemja, a wild and furious person.

hemlir

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a kind of boat, Edda (Gl.)

hemnd

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. revenge, and hemna, að, vide hefnd, hefna.

hempa

No entry

Cleasby-Vigfusson

u, f. [hampr], a priest’s gown; missa hempuna, to be unfrocked, forfeit one’s priesthood. hempu-lauss, adj. without a priest’s gown.

henda
Zoëga

(~, hendr), v.

1) to catch with the hand (hann kastaði heininni í lopt upp, en allir vildu ~);

to pick out or up (hann safnar mönnum til at ~ svínin);

~ e-t augum, to catch with the eyes;

~ til smátt ok stórt, to pick up small and great alike, look closely after;

~ gaman (skemtan) at e-u, to take a delight in (hann hendi skemtan at sögum ok kvæðum);

~ sakir á e-m, to pick up charges against one;

2) to touch, concern one (tíðendi þau, er bæði okkr ~);

3) to befall, happen to one;

þá hafði hent glœpska mikil, they had committed a great folly;

hann kvað þat dugandi menn ~ (it happened to brave men) at falla í bardögum.

Cleasby-Vigfusson

u, f., metric. a metre, in compds, Aðal-henda, Dun-h., Lið-h., Skjálf-h., Rún-h., all names of metres defined in Edda (Ht.) 121 sqq.

HENDA
Zoëga

(~, hendr), v.

1) to catch with the hand (hann kastaði heininni í lopt upp, en allir vildu ~);

to pick out or up (hann safnar mönnum til at ~ svínin);

~ e-t augum, to catch with the eyes;

~ til smátt ok stórt, to pick up small and great alike, look closely after;

~ gaman (skemtan) at e-u, to take a delight in (hann hendi skemtan at sögum ok kvæðum);

~ sakir á e-m, to pick up charges against one;

2) to touch, concern one (tíðendi þau, er bæði okkr ~);

3) to befall, happen to one;

þá hafði hent glœpska mikil, they had committed a great folly;

hann kvað þat dugandi menn ~ (it happened to brave men) at falla í bardögum.

Cleasby-Vigfusson

d, mod. henti, [Old Engl. hente, to seize; cp. hönd], to catch with the hand:

1. to catch; hann kastaði heininni í lopt upp, en allir vildu henda, Edda 48; hann lék at þremr handsöxum senn, ok hendi æ meðal-kaflann, Fms. ii, 169; Grímr hafði þá hent böllinn, Eg. 189; en hón hendi allar með hváptunum, Fb. i. 530.

2. to pick up or out, of sheep, deer, etc.; hann var verra at henda en aðra sauði, Ísl. ii. 330; menn fóru ok vildu henda skjarra sauði, Bs. i. 330, Fms. vii. 218; h. svín, Fs. 26; h. hrein í fjalli, Hm. 89: in pursuing one, en er Egill hafði hent þá sem hann vildi, Eg. 300; þeir hendu þræiana enn fleiri, 596; hendu þá hvárir menn fyrir öðrum, Fms. viii. 168; hann lét eigi henda börn á spjóta-oddum sem þá var víkingum títt, Landn. 308; hann hendi þá sker frá skeri þau er á leiðinni vóru (of one swimming), Fbr. 183; þessir stafir göra allt mál ok hendir málit ýmsa, Skálda 172; fara eptir sem vér skerum akrinn, ok henda (to pick up, glean) ef nokkut stendr eptir, eðr fýkr frá oss, Stj. 422; henda mula, to pick up crumbs, Mkv.: with prep., h. saman, to pick up and put together; h. saman orð, to compound words, Anecd. …

Shortened here. Read the full article →

hending
Zoëga

(pl. -ar), f.

1) catching; var í ~um með þeim, they were near coming to close quarters;

2) rhyme or assonance; rhyming or assonating syllable.

Cleasby-Vigfusson

f. a catching, in the phrase, var í hendingum með þeim, they came to close quarters, of pursuit, Sturl. ii. 66; varð hann skjótastr ok var þá í hendingum með þeim Sveini, Orkn. 336, Grett. 136 new Ed.

2. adverb. hendingum, by chance; veita ansvör sem hendingum væri, Barl. 143; whence the mod. af hendingu, by hap, by chance, cp. Dan. hændelse = a chance, hap.

II. metric. rhymes; the ancient double rhymes were both placed in the same line, so as to ‘catch’ one another: distinction is made between an aðal-henda (a full rhyme) and a skot-henda (a half rhyme), thus in Fastorðr skyli fyrða | fengsæll vera þengill,—‘orð fyrð’ are half rhymes, ‘feng þeng’ full rhymes; the first rhyming syllable in the verse (as orð feng) was called frum-hending, head-rhyme, the second (as fyrð þeng) viðr-hending, after-rhyme; if the head-rhyme (as feng in the second verse line above) was placed as the initial syllable it was called odd-hending, edge-rhyme; if in the middle (as orð in the first line), hlut-hending, chance-rhyme, see Edda (Ht. …

Shortened here. Read the full article →

hendingar-laust

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. adj. blank verse, Edda 138, Skálda 192.

hendingar-orð
Zoëga

n. rhyming syllable.

Cleasby-Vigfusson

n. a rhyming syllable, Edda 134.

hendinga-skipti

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. change of rhyme, Edda 129.

hendi-langr
Zoëga

a. helpful, ready to help (vera e-m ~ um e-t).

Cleasby-Vigfusson

adj.; vera e-m h., to be one’s hand-servant, cp. Dan. haandlanger = Lat. calo; allt þat lið er biskupi var hendi-langt, Sturl. ii. 49; þeir skyldi honum fylgja ok vera honum hendi-langir bæði um þjónustu ok svá ef hann vildi þá senda, Hkr. ii. 80, cp. 283 (in a verse).

hendi-samr
Zoëga

a. picking, thievish.

Cleasby-Vigfusson

adj. picking (i. e. thievish), Glúm. 364.

hendr
Zoëga

from hönd, hand.

Cleasby-Vigfusson

adj. only in compds:

I. mod., fagr-hentr, fair-handed; harð-h., hard-handed; lag-h., handy, etc.

II. metric. in this or that metre; neut. al-hent, skot-hent, hryn-hent, draug-hent, ná-hent, hnugg-hent, stúf-hent; or masc., háttr being understood, skot-hendr, dett-hendr, rún-hendr háttr, etc.: see Edda (Ht.), where these metres are defined.

hengill

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a pendulum, (mod.)

2. name of an overhanging mountain, a beetling crag: also Hengla-fjöll, n. pl., Fb. iii. 559: hengil-mæna, u, f. a ‘droop-chine,’ laggard: hengil-mænulegr, adj.; hengilmænu-skapr, m.

hengi-

No entry

Cleasby-Vigfusson

a prefix, hanging: hengi-flug, n. a precipice: hengi-kjöftr, m. hang-jaw, name of a giant, Edda (Gl.): hengi-skafl, m. a jutting heap of snow, Bs. i. 640: hengi-tjöld, n. hangings, Jm. 21: hengi-vakr, m. a kind of bird, prob. the kittywake: hengi-vígskörð, n. pl. jutting ramparts, Sks. 417.

HENGJA
Zoëga

(-da, -dr), v. to hang up, suspend; to hang on a gallows; ~ sik, to hang oneself.

Cleasby-Vigfusson

d, [hanga], to hang up, suspend, Sks. 406, Am. 5: to hang (on a gallows), Grág. ii. 131, Fms. passim; h. sik, to hang oneself, Landn. 64: pass., Hom. 23: phrases, h. hálsinn, to hang the neck, Fbr. 52; h. höfuðit, to hang the head, Bs. ii. 178.

henta
Zoëga

(-nti, -nt, or að), v. to fit, be suitable for (sárum mönnum hentir betr mjólk en mungát); eigi hentir svá, it will not do that way.

Cleasby-Vigfusson

t, (mod. hentaði, hentar, Fb. i. 434, Trist. 14, Ísl. ii. 12), [an iter. from henda], to fit: eigi hentir svá, it will not do so, Nj. 4; sárum mönnum hentir betr mjólk en mungat, Fms. iv. 82, 147; ok miklu á leið koma því er þar hentar til, Ísl. ii. 12; hentar annat en dvelja við, Trist.

henti-liga

No entry

Cleasby-Vigfusson

adv. in fitting manner, Grett. 100 A.

henti-ligr
Zoëga

a. befitting, = hentr.

Cleasby-Vigfusson

adj. befitting, Fms. v. 346, Grett. 111 A, H. E. ii. 201.

henti-semi

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. convenience, opportunity.

hentr
Zoëga

a. fit, suited for one; er slíkum mönnum bezt hent þar, there is the right place for such men.

Cleasby-Vigfusson

adj. fit, suited for one; eigi eru mér fjárleitir hentar, Nj. 26, Grett. 23 new Ed.; hvat er þér hentast at vinna? Nj. 54, Fms. i. 127; er slíkum mönnum bezt hent þar, there is the right place for such men, Orkn. 322.

hentugr
Zoëga

a. befitting, convenient.

Cleasby-Vigfusson

adj. befitting, convenient, Ísl. ii. 13, Fb. i. 209; ó-hentugr.

hentug-leikr
Zoëga

m. = hentleikr.

Cleasby-Vigfusson

m. opportunity, Fb. iii. 254.

hentug-liga

No entry

Cleasby-Vigfusson

adv. (-ligr, adj.), fitly.

hent-leikr
Zoëga

m. opportunity.

Cleasby-Vigfusson

m. opportunity, Bs. i. 218.

HEPPINN
Zoëga

a. lucky, fortunate.

Cleasby-Vigfusson

adj. [happ, cp. Engl. happy], lucky, Symb. 14, Grett. 90 new Ed., Fb. i. 541; orð-h., ready-tongued.

heppi-fengr
Zoëga

a. making a good catch.

Cleasby-Vigfusson

adj. making a good catch, Grett. 138 A.

heppi-ligr

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. (-liga, adv.), fortunate; ó-heppilegr.

heppnast

No entry

Cleasby-Vigfusson

að, [Engl. happen], to have good luck, freq. in mod. usage.

heppni

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. good luck, freq. heppnis-maðr, m. a lucky man.

HEPTA
Zoëga

(-pta, -ptr), v.

1) to bind, fetter; ~ hross, hest, to hobble a horse;

2) to impede, hinder (illt er flýjanda at ~); ~ sik, to restrain oneself, forbear;

refl. to be thwarted (heptist ferð þeirra).

Cleasby-Vigfusson

better hefta, t, [hapt or haft], to bind, fetter, Grág. ii. 131; h. hross (hesta), to tether a horse, i. 383, Glúm. 368, Fs. 5, Vápn. (Ný Fél. xxi. 123): metaph. to hinder, impede, h. ferð (för) e-s, Lv. 76, Grág. ii. 110: to hold back, restrain, Fær. 229, Nj. 141; h. fyrir e-m, id., Grett. 134 A: in the saying, íllt er flýjanda at hepta, Fms. ix. 370, cp. Sturl. iii. 23; en lendir menn heptu þá, Fms. ix. 389; vera heptr, to be hindered, iv. 132: h. sik, to restrain oneself, forbear; at þú hept þik at (forbear) héðan af at glepja Þuríði, Eb. 252; hann bað Jökul h. sik (be quiet), Fs. 37, Karl. 54: reflex. to be thwarted, heptisk ferð þeirra, Fms. x. 291, Fs. 4; ok heptusk Skotar við þat, 120.

hepti
Zoëga

n. haft (of a dirk).

Cleasby-Vigfusson

n. [Germ. heft], the haft or hilt of a dirk, Gísl. 18, Fas. i. 56, ii. 358, Eb. 250, cp. Grett. 153 new Ed., Landn. 248. hepti-sax, n. a kind of dagger, Grett. 141; knífa-h., Sks. 127.

II. [Germ. heft; Dan. hefte], a part, fasciculus of a book, (mod.)

hepting
Zoëga

f. tether; impediment.

Cleasby-Vigfusson

f. a tether, Gþl. 395: tethering, freq.: impediment, Sturl. iii. 220.

herbergis-maðr
Zoëga

m. groom of the chamber.

Cleasby-Vigfusson

m. a groom of the chamber, Fms. vii. 203, x. 123.

herbergis-sveinn
Zoëga

m. groom of the chamber.

Cleasby-Vigfusson

m. id., Fb. i. 347, ii. 284, Hkr. iii. 324, Stj. 518, 641, Fas. i. 317: in mod. usage, room, svefn-herbergi, a bedroom; gesta-h., an inn, Luke ii. 7.

herða
Zoëga

I)

(-rða, -rðr), v.

1) to make hard, temper (~ járn, sverð);

2) to press, clench; ~ hendr (knúa) at e-u, to clench with the hands (fists); fig., ~ atgöngu, to make the attack harder;

3) to make firm, exhort; ~ huginn, ~ sik, to take heart, exert oneself;

4) absol. to follow closely, pursue vigorously (Birkibeinar herðu eptir þeim); ~ áfram, to push on; ~ at (e-m) to press hard (upon one);

5) impers. to become hard; veðr (acc.) herði, it blew up a gale; herði seglit, the sail was strained hard (by the gale);

6) refl. to take heart (bað konungr menn vel við ~st).

II)

f.

1) tempering (of steel), steeling;

2) hardness, severity.

Cleasby-Vigfusson

u, f. hardness:—a hardening or tempering of steel, Karl. 173: tempered steel, muðrinn (of the axe) rifnaði upp í gegnum herðuna, Eg. 181. herðu-góðr, adj. well tempered, Fbr. 141.

II. metaph. hardihood, but also hardness, Fms. vi. 38, x. 406, xi. 217, Gísl. 71 (in a verse).

HERÐA
Zoëga

I)

(-rða, -rðr), v.

1) to make hard, temper (~ járn, sverð);

2) to press, clench; ~ hendr (knúa) at e-u, to clench with the hands (fists); fig., ~ atgöngu, to make the attack harder;

3) to make firm, exhort; ~ huginn, ~ sik, to take heart, exert oneself;

4) absol. to follow closely, pursue vigorously (Birkibeinar herðu eptir þeim); ~ áfram, to push on; ~ at (e-m) to press hard (upon one);

5) impers. to become hard; veðr (acc.) herði, it blew up a gale; herði seglit, the sail was strained hard (by the gale);

6) refl. to take heart (bað konungr menn vel við ~st).

II)

f.

1) tempering (of steel), steeling;

2) hardness, severity.

Cleasby-Vigfusson

ð, mod. herti, [harðr; Ulf. ga-hardjan; Engl. harden]:—to harden:

1. of iron, to temper; h. járn, sverð, kníf, ljá …, Nj. 203; þegar járnsmiðr herðir stóra bolöxi eðr handöxi, og bregðr henni í kalt vatn, Od. ix. 392.

2. phrases, herða knúa, hendr, at e-u, to clench the fist, Fms. vi. 106, Edda 28.

3. to fasten, tie fast; þeir herða þá seglit með sterku bandi, Fas. iii. 652; herða á, to bind tighter, or metaph. to push on.

II. metaph.,

1. to exhort, cheer; hann talaði langt, ok herði alla í ákafa, and bade them be of good comfort, Sturl. iii. 33; herða hjörtu sín, to make one’s heart firm, Stj. 437; herði hann þá huginn, Eg. 407, Fb. ii. 322; h. sik, to take heart, Nj. 103: to work briskly, hertú þig þá, mannskræfan, segir Stórólfr, Fb. i. 523: to harden, in a bad sense, Stj. 639.

2. absol. to follow closely, pursue vigorously; Birkibeinar sá þá, ok herðu eptir þeim, Fms. ix. 15; herðu þeir Kolbeins-menn á þá, Sturl. iii. 33; skulum vér víst herða áfram. push on, Fms. xi. 256; en er Ormr herti fast at, but as O. …

Shortened here. Read the full article →

HERÐAR
Zoëga

f. pl. shoulders, the upper part of the back.

Cleasby-Vigfusson

f. pl. the shoulders, the upper part of the back, distinguished from öxl = shoulder in a special sense, Nj. 185, Eg. 289, Fms. vii. 55, Sks. 166, Fb. i. 396, Þiðr. 9, passim, cp. Matth. xxiii. 4, Luke xv. 5: so in the phrase, hafa hofuð og herðar yfir e-n, to be higher than another from the shoulders and upwards, cp. 1 Sam. ix. 2, x. 23.

COMPDS: (old form herði-, mod. herða-): herða-drengr, m. a hump on the back, a pun, Fms. viii. 404. herða-kambr, m. the withers, of a horse. herða-kistill, m. a hump. herða-klettr, m., poët. the ‘shoulder-knoll,’ the head, Skm. herða-lítill, adj. narrow-shouldered, Grett. 165. herða-munr, m. the difference from the shoulders and upwards, metaph. of one who is no match for another, Fms. xi. 442. herða-sár, n. a shoulder sore or wound, Sturl. i. 85. herða-toppr, m. a shoulder tuft, the part of a horse’s mane next the saddle, Sturl. i. 152, Bær. 16. herðar-blað, n. the shoulder blade, Nj. …

Shortened here. Read the full article →

herði
Zoëga

from ‘Hörðr’.

Cleasby-Vigfusson

f. hardihood, Fms. xi. 151.

herði-maðr
Zoëga

m. hardy man.

Cleasby-Vigfusson

m. a hardy man, Nj. 270.

herðsla

No entry

Cleasby-Vigfusson

u, f. hardening, tempering, of iron.

heremiti

No entry

Cleasby-Vigfusson

a, m. a hermit (for. word), Sks.

herfa

No entry

Cleasby-Vigfusson

u, f., prop. a skein, Swed. härfua.

2. metaph. a limp, lazy fellow, a coward; hann er mesta herfa. herfu-skapr, m. cowardice.

HERFI
Zoëga

n. harrow.

Cleasby-Vigfusson

n. [Dan. harv; Engl. harrow], a harrow, Akv. 16 (hervi), Gþl. 358, 359.

herfi-liga
Zoëga

adv. wretchedly.

Cleasby-Vigfusson

adv. ‘harrowingly,’ wretchedly, Fms. x. 253, Fb. i. 93.

herfi-ligr
Zoëga

a. wretched.

Cleasby-Vigfusson

adj. ‘harrowing,’ wretched, ragged, Eluc. 21, Fms. vii. 157, x. 222, Stj. 20, 39, Nj. 197.

HERJA
Zoëga

(að), v.

1) to go harrying or freebooting;

2) with acc. to despoil, waste (~ land);

refl., ~st á, to harry (wage war on) one another.

Cleasby-Vigfusson

að, [A. S. hergian; Scot. to herry or harry; Dan. hærge]:—to go harrying or freebooting, Nj. 127, Eg. 78, 228, Fms. i. 10, Grág. i. 135, passim.

II. trans. with acc. to harry, despoil, waste; Haraldr konungr herjaði landit ok átti orrostur, Fms. i. 5; herja land, Mirm.; at herjuðu helvíti, having harried hell, Karl. 279; borgir ok þorp er aðrir höfðu herjað (harried, taken by force) af hans eign, Fms. x. 231; (whence the mod. phrase, h. e-ð út úr e-m, to harry a thing out of one, press him till he yields it up); herja mönnum til Kristindóms, to harry, drive people to Christianity, N. G. L. i. 344; Fjandinn herjar menn ór Kristninni, Rb. 400.

III. reflex., herjask á, to harry (wage war on) one another, Hkr. ii. 75.

herjan
Zoëga

m. Lord of hosts (a name of Odin).

Cleasby-Vigfusson

f. a harrying, Magn. 464.

Herjan
Zoëga

m. Lord of hosts (a name of Odin).

Cleasby-Vigfusson

m. [herr], Lord of Hosts, a name of Odin, Edda.

II. the evil one, a term of abuse.

COMPDS: herjanskerling, herjansliga, Herjanssonr.

herjans-kerling
Zoëga

f. hag.

Cleasby-Vigfusson

f. a hag, Bs. ii. 134.

herjans-liga

No entry

Cleasby-Vigfusson

adv. wickedly, Clar.

Herjans-sonr
Zoëga

m. ‘devil’s limb’, wretch.

Cleasby-Vigfusson

m. a ‘Devil’s limb,’ Lv. 58, Fb. i. 256, Fas. i. 107, iii. 607, 655, Þiðr. 106, 111.

herkinn

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. enduring hardness, 2 Tim. ii. 3.

herkja
Zoëga

v. to drag oneself along.

Cleasby-Vigfusson

1. t, to do with the utmost difficulty; herkja þeir þá í annat sinn norðr fyrir Langanes, Bs. i. 483.

2. u, f. [harki], dearth (?), a nickname, Landn.: the name of a giantess, Edda (Gl.): in the phrase, með herkjum or með herkjumunum, with the utmost difficulty.

HERMA
Zoëga

(-da, -dr), v.

1) to relate, repeat, report (~ orð e-s);

2) ~ eptir e-m, to imitate or mimic one.

Cleasby-Vigfusson

d, [the root uncertain], to relate, prop. perhaps to repeat, report; en ef nokkurr maðr hermir þessi orð eðr vísur, Nj. 68; hann spurði þá, hvárt hann hermdi rétt, whether he reported true, 24; h. frá orðum e-s, Fms. vii. 73, Sks. 557; h. orð e-s, id.; hann hermdi hversu hann hafði talat, Stj. 65.

β. herma eptir e-m, to imitate another’s voice, to mimic, esp. in a bad sense, Gísl. 49, Ísl. ii. 346; cp. the saying, sjaldan lætr sá betr er eptir hermir.

hermann-liga
Zoëga

adv. gallantly.

Cleasby-Vigfusson

adv. gallantly, Eg. 383.

hermann-ligr
Zoëga

a. gallant, martial.

Cleasby-Vigfusson

adj. warlike, gallant, Ld. 110, Nj. 39, Fms. viii. 436, xi. 245, Stj. 495.

HERMASK

No entry

Cleasby-Vigfusson

d, dep. [harmr], to wax wroth, be annoyed; henni hermdisk við líkaminn ok blótaði honum, Hom. 150.

II. n. part. hermt; e-m verðr h. við e-t, to wax angry with a thing; bóndi sprettr þá upp ok verðr hermt við, Ísl. ii. 175; honum görði mjök hermt við þessu, it annoyed him much, Grett. 23 new Ed., Þiðr. 115, 355; for the mod. phrase,—e-m verðr hverft (hermt) við e-ð, to be startled, mér varð hverft víð, of sudden emotion (fright or the like),—see hverfr.

hermd
Zoëga

f. vexation, aimer.

Cleasby-Vigfusson

f. vexation, anger, Barl. 115 (v. l.), Hkv. i. 47.

COMPDS: hermdar-orð (Fagrsk. 153) and hermdar-yrði, n. angry words, spiteful words, Nj. 281. hermdar-verk, n., dub. a deed of revenge, or perhaps rather a deed of renown, a feat; mikil verða hermdarverk, ek hefi spunnit tólf álna garn en þú hefir vegit Kjartan, Ld. 224; vide herma.

herming
Zoëga

f. indignation, wrath.

Cleasby-Vigfusson

f. [hermask], indignation, Lv. 75.

II. [herma], a report, D. N. (Fr.)

hermi-kráka
Zoëga

f. mimic, ape.

Cleasby-Vigfusson

u, f. an ‘aping-crow,’ a mimicker, Gísl. 51.

hermi-liga
Zoëga

adv. right angrily.

Cleasby-Vigfusson

adv. (hermila, Hallfred), right angrily, Barl. 184, Al. 144, Fms. ii. 279, Clem. 36; hefna hermila, to take a fierce revenge, Hallfred.

Hermskr

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. Armenian, Grág., Bs.

hermsl

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. = hermd, Barl. 115.

hermur

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. pl., in eptir-hermur, q. v., aping, mimicry.

hernaðar-fólk
Zoëga

n. plunderers, forayers.

Cleasby-Vigfusson

n. pl. plunderers, Hkr. iii. 67.

hernaðar-menn
Zoëga

m. pl. plunderers, forayers.

Cleasby-Vigfusson

m. pl. forayers, Fms. vii. 18, xi. 226.

hernaðar-ráð
Zoëga

n. pl. a planning for plunder.

Cleasby-Vigfusson

n. pl. a planning for plunder, Grág. ii. 135.

hernaðar-sök
Zoëga

f. a case of raid.

Cleasby-Vigfusson

f. a case of raid, Sturl. ii. 79.

hernaðr
Zoëga

(gen. -ar), m.

1) harryng, plundering;

2) warfare, raid, foray (hefja hernað, fara í hernað).

Cleasby-Vigfusson

(hernuðr), m. a harrying, plundering, as a law term, Grág. ii. 134–136; hefja hernoð ok rán, Bs. i. 493; hafa e-t at hernaði, to rob, N. G. L. i. 344.

II. warfare, a raid, foray; fara í hernað, Nj. 41, Fms. i. 144; hefja hernað, to wage war, vii. 7, passim.

COMPDS: hernaðarfólk, hernaðarmenn, hernaðarráð, hernaðarsök.

herneskja
Zoëga

f. armour.

Cleasby-Vigfusson

u, f. [from the Fr. harnois, Engl. harness], armour, Stj. 287, 466, Gullþ. 11, Þiðr. 100, Barl., N. G. L. ii. (Hirðskrá, ch. 32): men of war, Barl. passim.

HERPA

No entry

Cleasby-Vigfusson

u, f. [harpa II], in munn-herpa, mouth-cramp, a contraction of the lips by cold.

herpast

No entry

Cleasby-Vigfusson

t, to be contracted as with cramp.

herpingr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. chilling (cramping) cold, herpings-kuldi, herpings-frost, n. a nipping, bitter frost.

HERR
Zoëga

(gen. hers, older herjar), m.

1) crowd, great number (fylgdi oss h manna); með her manns, with a host of men; úvígar ~, overwhelming host;

2) army, troops (on land and sea). Cf. ‘allsherjar-’.

Cleasby-Vigfusson

m., old gen. herjar, pl. herjar, herja, herjum; later gen. hers, dropping the characteristic j and without pl.; the old form however often occurs in ancient poets, herjar, Hkr. i. 343 (in a verse), Fms. xi. 311 (in a verse), Fas. ii. 38 (in a verse); eins herjar, Hm. 72; as also, allt herjar, Hom. 39; herjum, in herjum-kunnr. famous, Háttat. R.; in prose the old j has been preserved in alls-herjar, Fms. v. 106, see pp. 16, 17; the pl. -jar occurs in Ein-herjar, see p. 121: in compd pr. names with initial vowel, Herj-ólfr (A. S. Herewulf), Herjan; [Goth. harjis, by which Ulf. renders λεγεών, Luke viii. 30, and στρατιά, ii. 13; A. S. here; O. H. G. and Hel. heri; Germ. heer; Dutch heir; Swed. här; Dan. hær]:—prop. a host, multitude:

1. a host, people in general, like στρατός in Homer; herr er hundrað, a hundred makes a herr, Edda 108; allr herr, all people, Fms. i. 194, vi. 428 (in a verse); allr herr unni Ólafi konungi hugástum, vi. 441; whence in prose, alls-herjar, totius populi, general, universal, passim; dómr alls-herjar, universal consent, v. …

Shortened here. Read the full article →

herra
Zoëga

I)

(indecl. in sing.; pl. ~r), m. master, lord.

II)

(að), v. to confer the title ‘~’ upon a person.

Cleasby-Vigfusson

að, to confer the title of herra upon a person, Ann. 1294.

HERRA
Zoëga

I)

(indecl. in sing.; pl. ~r), m. master, lord.

II)

(að), v. to confer the title ‘~’ upon a person.

Cleasby-Vigfusson

m. (herri, a, m., Clem. 36), irreg. and indecl. in sing., pl. reg. herrar, [derived from herr, as dróttinn from drótt, þjóðan from þjóð; Germ. herr; Dan. herre, etc.]:—gener. a lord, master, Fms. i. 218, x. 45, 159, xi. 381; in olden times herra was used in addressing a king or earl, as Fr. sire, Engl. sir, see the Sagas passim:

I. as a title; in A. D. 1277 knights and barons were created in Norway, to whom the title of Herra was given; Herra Rafn, Herra Þorvarðr, Herra Sturla, etc., Árna S., Laur. S., Ann. passim: the bishops and abbots were also so styled, e. g. Herra Arngrímr (an abbot), Bs. ii. After the Reformation, Herra became an integral part of the style of bishops, as Sira of priests, Herra Guðbrandr, Herra Þorlákr, Herra Oddr, etc., and can only be applied to the Christian name; cp. the ditty in which the old woman addresses the bishop bv Sira, and is rebuked for her rudeness, Sælir verið þér, Sira minn, | sagða eg við Biskupinn; | ansaði mér þá aptr hinn, | þú áttir að kall’ ‘ann Herra þinn. In mod. usage Herra is often applied to any person whatever, but only in writing; for in conversation the Icel. has no equivalent to the Engl. …

Shortened here. Read the full article →

herramann-liga
Zoëga

adv. in a lordly manner.

Cleasby-Vigfusson

adv. in lordly manner, Finnb. 276.

herramann-ligr
Zoëga

a. lordly.

Cleasby-Vigfusson

adj. lordly.

herran

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. = herra, a name of Odin, vide Herjan, Edda.

herrasam-ligr
Zoëga

a. = herraligr.

Cleasby-Vigfusson

adv. in lordly way, Fas. iii. 70.

herra-dómr
Zoëga

m. lordship; dominion.

Cleasby-Vigfusson

m. dominion, lordship, Bs. i. 728, Fb. i. 81; yðarr h. in addressing, as your lordship in Engl., D. N. passim.

herra-dæmi

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. = herradómr, H. E. ii. 73, Fb. i. 247.

herra-liga

No entry

Cleasby-Vigfusson

adv. in lordly fashion, Karl. 148.

herra-ligr
Zoëga

a. lordly.

Cleasby-Vigfusson

adj. lordly, Fb. i. 90.

herra-maðr
Zoëga

m. lordly man, lord, knight.

Cleasby-Vigfusson

m. a lord, a knight, a lordly man, Fms. x. 445, Bs. i. 736, 780 (Lv. 59 looks as if corrupt).

herra-nafn

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. the title of a herra, Ann. 1277.

herra-sæti

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. a lordly seat, Magn. 502.

HERSIR
Zoëga

(-is, -ar), m. a local chief lord (in Norway).

Cleasby-Vigfusson

m. [akin to hérað and herr], a chief, lord, the political name of the Norse chiefs of the earliest age, esp. before the time of Harold Fairhair and the settlement of Iceland: respecting the office and authority of the old hersar the records are scanty, as they chiefly belonged to the prehistorical time; they were probably not liegemen, but resembled the goðar (vide goði) of the old Icel. Commonwealth, being a kind of patriarchal and hereditary chiefs: in this matter the old Landnáma is our chief source of information;—Björn Buna hét hersir ágætr í Noregi, son Veðrar-Gríms hersis í Sogni, móðir Gríms var Hervör dóttir Þorgerðar Eylaugs-dóttur hersis ór Sogni, Landn. 39; Arinbjörn h. ór Fjörðum, 66; Ási h., 76, 303, and another of the same name, 109; Ketill Veðr h. af Hringaríki, 94; Hrólfr h. af Ögðum, 48, 126; Ketill Raumr hét h. ágætr í Raumsdal, 173; Gormr h. ágætr í Svíþjóð, 195; Grímr h., 204; Þorsteinn Höfði h. á Hörðalandi, 228; Þórir Hauknefr h., 237; Úlfr Gildir h. á Þelamörk, 292; Veðr-Ormr h., 314; Arinbjörn h., Eg., Ad. 3; Vigfúss h. af Vörs, Glúm.; Klyppr h. á Hörðalandi, Fb. i. 19; Dala-Guðbrandr h., Ó. H. 106; Björn h. á Örlandi, Eg. 154; Þórir h. í Fjörðum, 155, cp. …

Shortened here. Read the full article →

hersis-heiti

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. the title of a h., Edda (Ht.)

hersis-nafn

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. id., Fb. i. 23.

herstask

No entry

Cleasby-Vigfusson

t, dep. [= mod. hasta, q. v.], to speak harshly to one; hann herstisk á fjándann með reiði ok mælti, Greg. 50, Eb. 118 new Ed., Hom. 16 (= Lat. exasperare), Blas. 31.

hersti-liga

No entry

Cleasby-Vigfusson

adv. harshly, Greg. 55, (mod. höstuliga.)

hersti-ligr
Zoëga

a. harsh.

Cleasby-Vigfusson

adj. harsh-spoken; h. mál, sermo durus, Hom. 22.

hersögu-ör

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. = herör, Gþl. 82, v. l.

hers-borinn
Zoëga

pp. born of a hersir.

Cleasby-Vigfusson

part. born of a hersir, Hdl.

hers-höfðingi
Zoëga

m. commander of an army; general.

Cleasby-Vigfusson

a, m. a commander, Stj. passim, Fms. vi. 151.

hertoga-dómr
Zoëga

m. leadership; dukedom.

Cleasby-Vigfusson

m. a dukedom, Fms. xi. 312, 326.

hertoga-dæmi

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. a duchy, Fms. xi. 319, Fas. ii. 475.

hertoga-efni

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. a duke to be, N. G. L. ii. 399.

hertoga-inna

No entry

Cleasby-Vigfusson

u, f. a duchess, Ann. 1326.

hertoga-nafn
Zoëga

n. title of a duke.

Cleasby-Vigfusson

n. the title of a duke, Fms. ix. 46.

her-baldr
Zoëga

m. poet., warrior.

Cleasby-Vigfusson

m. a prince of hosts, Bkv.

her-bergi
Zoëga

n.

1) room;

2) lodgings, quarters (var þeim vísat fyrst í gesta-hús til ~s).

Cleasby-Vigfusson

n. (her-byrgi, Gþl. 139, Stj. 204), [A. S. hereberga or herebeorga; Old Engl. herberowe, harbrough, and herber (Chaucer); mod. Engl. harbour, arbour; mid. H. G. herberge; Germ. herberge; Swed. herberge; hence Ital. albergo and Fr. auberge]:—a harbour (prop. ‘host-shelter’):

1. an inn; herbergi þar er menn drukku inni, Fb. i. 347: allit., hús ok herbergi, Fms. i. 104, Edda 147 (pref.); var þeim vísat í gesta-hús til herbergis, Edda 60; vera at herbergi (to lodge) í húsum e-s, Clem. 35; taka sér h., to take lodgings, Sks. 31.

2. a closet, room, Stj. 1, 204, 520, Fms. xi. 117, Eg. 525; konungs h., a king’s closet, Ó. H. 117, Gþl. 139.

COMPDS: herbergismaðr, herbergissveinn.

her-bergja
Zoëga

(-ða, -ðr), v.

1) to harbour (a person);

2) to lodge, take up one’s quarters (= ~ sik).

Cleasby-Vigfusson

ð, (her-byrgja, Str. 12, passim), [cp. Fr. heberger]:—to harbour a person, Str. 24: allit., hýsa ok h. e-n, Stj. 152; h. fátæka, Mar. 11; h. e-n ríkulega, to treat one sumptuously, Str. 14.

II. to lodge, take in; hann herbyrgði um kveldit at nunnu-setri, Str. 19, 80, Karl. 10: reflex. to lodge, Rétt. 78.

her-blástr
Zoëga

m. blast of trumpets.

Cleasby-Vigfusson

m. a blast of trumpets, Eg. 88, 284, Fms. vii. 70, 288, Stj. 394.

Her-blindi

No entry

Cleasby-Vigfusson

a, m. one who strikes the hosts with blindness, a name of Odin, cp. Yngl. S. ch. 6.

her-boð
Zoëga

n. war summons.

Cleasby-Vigfusson

n. a war summons, Eg. 9, Fms. xi. 244; herboðsör = herör, Gþl. 83.

her-borg

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. a castle, Hervar. (in a verse).

her-brestr
Zoëga

m. explosion.

Cleasby-Vigfusson

m. an explosion chemically contrived, Bs. i. 798 (Laur. S.), mentioned or perhaps invented by Albertus Magnus.

her-búðir
Zoëga

f. pl. camp.

Cleasby-Vigfusson

f. pl. a camp, Al. 4, Eg. 291, Fms. iii. 51, xi. 85, Róm. 265, Stj. passim.

her-búinn
Zoëga

pp. armed.

Cleasby-Vigfusson

part. armed, Str. 12.

her-búnaðr
Zoëga

m. armament.

Cleasby-Vigfusson

m. an armament, Eg. 286, Nj. 273, Fms. iv. 82, x. 49.

her-drengr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a warrior, Edda (in a verse).

her-drótt

No entry

Cleasby-Vigfusson

f., poët. war-hosts.

her-fall

No entry

Cleasby-Vigfusson

n., poët. an onslaught, Sighvat.

her-fang
Zoëga

n. booty (taka fé e-s at ~i).

Cleasby-Vigfusson

n. booty, Nj. 43, Fms. ii. 2, vii. 8, Fb. ii. 46, Rb. 386, Sks. 782, passim.

her-fenginn
Zoëga

pp. captured, taken by force.

Cleasby-Vigfusson

part. captured, 625. 66, Hom. 118, Sks. 631.

her-ferð
Zoëga

f.

1) warfare, military expedition;

2) host.

Cleasby-Vigfusson

f. warfare, a military expedition, Róm. 264, Fms. vii. 148, xi. 244: a host, Mar.

her-fjöturr
Zoëga

m. ‘war-fetter’.

Cleasby-Vigfusson

m. a mythical term, ‘war-fetter:’ a valiant man who in the stress of battle feels himself spell-bound, and unable to stir, was in old lore said to be caught in a ‘war-fetter;’ this was attributed to the weird sisters of battle (the Valkyrias), as is shewn by the fact that one of them was called Herfjöturr, Shackle, Edda (Gl.); they were the messengers of Odin, by whom the warriors were doomed to death (kjósa val); the passages referring to this lore are Fms. viii. 170, Sturl. ii. 233, Ísl. ii. 104 twice (Harð. S.):—a similar belief appears in the Greek, see Od. xxii. 297 sqq., Iliad xiii. 358–360, xxii. 5 sqq.

her-flokkr
Zoëga

m. body of warriors.

Cleasby-Vigfusson

m. a battalion, Fms. i. 92, ix. 379.

her-floti

No entry

Cleasby-Vigfusson

a, m. a war-fleet, N. G. L. i. 103.

her-foringi

No entry

Cleasby-Vigfusson

a, m. a commander.

her-fólk
Zoëga

n. men of war.

Cleasby-Vigfusson

n. war-people, men of war, Bs. ii. 106, Stj. 295.

her-fórur
Zoëga

f. pl. harness.

Cleasby-Vigfusson

f. pl. harness, Stj. 287, Mag. 82, 92, 97.

her-færr

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. able for war service, Gþl. 269, Fms. i. 55, xi. 291, Ó. H. 87.

Her-föðr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. Father of Hosts, a name of Odin, Edda.

her-för
Zoëga

f. = herferð 1.

Cleasby-Vigfusson

f. = herferð, Eg. 5, Fms. i. 151, Fb. ii. 84.

her-gammr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a bird of prey, vulture, poët. the eagle, Ýt.

her-ganga
Zoëga

f. march.

Cleasby-Vigfusson

u, f. a march, Fms. v. 74.

Her-gautr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a name of Odin.

her-gjarn
Zoëga

a. warlike.

Cleasby-Vigfusson

adj. warlike, Bkv. 2. 20.

her-glötuðr
Zoëga

m. destroyer of hosts.

Cleasby-Vigfusson

m., poët. a destroyer of hosts, Skv.

her-gopa

No entry

Cleasby-Vigfusson

u, f. a bondwoman, Hornklofi, an απ. λεγ.

her-grimmr

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj., poët. fierce, Edda.

her-hlaup
Zoëga

n. rushing to arms.

Cleasby-Vigfusson

n. a rushing to arms, Nj. 265, Eg. 10, Fms. i. 55, 210, vii. 270, x. 180.

her-horn
Zoëga

n. war trumpet.

Cleasby-Vigfusson

n. a trumpet, Al. 35, Stj. 394.

her-kastali
Zoëga

m. castle, stronghold.

Cleasby-Vigfusson

a, m. a castle, stronghold, Bs. ii. 113, Mar.

her-kerling
Zoëga

f., only in ‘hver ~’, every old woman.

Cleasby-Vigfusson

f. a monster-hag, Sturl. i. 36.

her-klukka
Zoëga

f. alarm-bell.

Cleasby-Vigfusson

u, f. an alarm bell, Fms. ix. 369, 510, 529.

her-klæða
Zoëga

(-dda, -ddr), v. to clothe in armour;

refl., ~st, to put on armour.

Cleasby-Vigfusson

dd; h. sik, to put on armour, Bær. 13: reflex., Fms. i. 43, Eg. 287, Ó. H. 107.

her-klæði

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. pl. armour, Eg. 49, Fb. ii. 71, Barl. 98, passim.

her-konungr
Zoëga

m. warrior-king.

Cleasby-Vigfusson

m. a king of hosts, in old writers almost used = sea-king, warrior-king, Eb. 4 (of king Olave the White), Fms. i. 24, Fb. ii. 282, Edda 105, Magn. 412.

her-kumbl
Zoëga

n. war token, arms (on shields).

Cleasby-Vigfusson

n. a war token, arms (on shields, helmets), Nj. 231, Fms. v. 53.

her-land
Zoëga

n. harried land.

Cleasby-Vigfusson

n. a harried land, invaded and in a state of war, Fms. vi. 38.

her-leiða
Zoëga

(-dda, -ddr), v. to lead off into captivity.

Cleasby-Vigfusson

dd, to lead off into captivity, Stj. 49, 385, 489, Mart. 130, Ver. 30.

her-leiðing
Zoëga

f. captivity.

Cleasby-Vigfusson

f. captivity, Fms. x. 224; esp. of the Babylonian captivity, Al. 166, Rb. 382, 386, Ver. 30, Stj. 26, 49, passim.

her-leiðsla
Zoëga

f. = her-leiðing.

Cleasby-Vigfusson

u, f. = herleiðing, Mar.

her-lið
Zoëga

n. war-people, troops.

Cleasby-Vigfusson

n. war-people, troops. Eg. 10, Fms. i. 98, iv. 213.

her-ligr
Zoëga

a. marlial-looking.

Cleasby-Vigfusson

adj. [from herra; Germ. herrlich; Dan. herlig], lordly; herlegra mann undir vápnum né tíguligra, Fms. vii. 69; h. höfðingi, 603 (non habent isti dominum, of the Vulgate); h. kerrur (currus), Stj. 573. 1 Kings x. 26; herligt kaprún (stuff), Sturl. iii. 306, v. l.: unclass. and not much used, except in poetry, háðir eitt herligt stríð, Pass. 19, 13; herligt er æ hermanns stand, Bjarni.

her-liki

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. a monster, N. G. L. i. 376, 395.

her-lúðr
Zoëga

m. war trumpet (þeyta ~).

Cleasby-Vigfusson

m. a trumpet, Stj. 392.

her-maðr
Zoëga

m. man of war, warrior (hann var mikill ~).

Cleasby-Vigfusson

m. a man of war, a warrior, Fms. i. 8, xi. 160, 373, Nj. 268, passim.

her-margr

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. like a host for number, Lex. Poët.

her-megir
Zoëga

m. pl. warriors.

Cleasby-Vigfusson

m. pl., poët. warriors, Hkv. 2. 4.

Her-móðr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a mythol. pr. name, Edda.

her-nam

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. = herfang, Sks. 614.

her-numi
Zoëga

a. captive.

Cleasby-Vigfusson

adj., 655 x. 2, Greg. 17, and her-numinn, part. captive, Eg. 41, 343.

her-næma

No entry

Cleasby-Vigfusson

d, to capture, Bær. 13.

her-óp
Zoëga

n. war-cry, war-whoop.

Cleasby-Vigfusson

n. a war-whoop, war-cry, Eg. 80, Nj. 245, Orkn., Stj. 312, Ó. H. 107, Fb. ii. 125, passim.

her-saga
Zoëga

f. war-news.

Cleasby-Vigfusson

u, f. war-news, Fms. i. 41, N. G. L. i. 102;

her-skapr
Zoëga

m. harrying, warfare.

Cleasby-Vigfusson

m. warfare, harrying, Fms. v. 344, x. 231, 234, 392, xi. 226, Fas. i. 375, Fs. 4, Stj. 385, Róm. 264, passim.

her-skari

No entry

Cleasby-Vigfusson

a, m. a host.

her-skár
Zoëga

a.

1) warlike, martial;

2) exposed to raid or warfare, in a state of war (landit var þá herskátt; í þann tima var mjók herskátt).

Cleasby-Vigfusson

adj. (herská, herskátt), a land exposed to raid or in a state of war; landit var þá herskátt, lágu víkingar úti, Eg. 241, Fms. xi. 217, Hkr. i. 44; í þann tíma var mjök herskátt (unruly time), Orkn. 64; þar var herskátt af víkingum, Hkr. i. 106, Bjarn. 15, Ld. 82, Fas. i. 374: of a person, martial, warlike, Fms. i. 198, vii. 16, x. 413, Orkn. 22.

her-skip
Zoëga

n. warship.

Cleasby-Vigfusson

n. a ship of war, Fms. i. 7, Nj. 8, Ó. H. 16, N. G. L. i. 100, 102.

her-skjöldr
Zoëga

m. war shield; fara land herskildi, to harry a land (= herja land).

Cleasby-Vigfusson

m. a war shield, a red shield, opp. to the white shield of peace (friðar-skjöldr), used in phrases as, fara (land) herskildi, to harry (a land), Eg. 246, Fms. i. 62, 116, 131; fara við herskildi, id., Hkr. i. 233, cp. Stj. 542, 619 (2 Kings vi. 14), 641.

her-skrúð
Zoëga

n. harness.

Cleasby-Vigfusson

n. (her-skrúði, a, m., Fms. x. 234, Stj. 570), harness, Bjarn. 11.

her-spori
Zoëga

m. caltrop.

Cleasby-Vigfusson

a, m. a ‘war-spur,’ caltrop, Fms. vii. 183, Al. 74, Sks. 392.

her-stjóri
Zoëga

m. commander.

Cleasby-Vigfusson

a, m. a commander, Edda 93.

her-stjórn
Zoëga

f. command of troops.

Cleasby-Vigfusson

f. command of troops, Hkr. i. 211.

her-sveitir

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. pl. hosts, margfjöldi himneskra hersveita, Luke ii. 13.

her-taka
Zoëga

I)

(see taka), v. to capture; ~ konu, to abduct a woman.

II)

f. captivity.

Cleasby-Vigfusson

1. and her-tekja, u, f. captivity, Stj. 75, Barl. 114.

2. tók, to capture, esp. in part. pass., Fms. i. 28, vii. 129, Eg. 234, 344, Stj. 495.

her-tekning
Zoëga

f. = hertaka.

Cleasby-Vigfusson

f. captivity, Stj. 52.

her-togi
Zoëga

m.

1) commander of troops;

2) duke.

Cleasby-Vigfusson

a, m. [A. S. heretoga; Germ. herzog], originally a leader, commander, and often used so in old poets, Lex. Poët.: as a nickname, Guthormr hertogi, Hkr. Har. S. Hárf.: as a title, a duke (e. g. of Normandy); the first Norse duke was the earl Skuli, created duke A. D. 1237, vide Edda 104, Sks. 788, Gþl. 364: eccl. = prince, hertogi myrkranna, Satan, 623. 31.

her-turn

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a turret on wheels, a war engine, Fms. x. 358.

her-tygð

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. = hertýgi (?), an απ. λεγ., Hallfred.

her-týgi

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. pl. armour, harness, Germ. heerzeug.

her-týgja

No entry

Cleasby-Vigfusson

að, to put armour on, freq. in mod. usage.

her-váðir
Zoëga

f. pl. armour.

Cleasby-Vigfusson

f. pl. ‘war-weeds,’ armour, Hkm., Konr. 39.

her-vápn
Zoëga

n. pl. weapons.

Cleasby-Vigfusson

n. pl. weapons, Hkr. ii. 7, Fms. vii. 147, Jb. 389.

her-vegir

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. pl., poët. war-paths, Gh. 2.

her-verk

No entry

Cleasby-Vigfusson

or her-verki, n. ravage, plunder, Stj. 598, Hkr. i. 85, Fms. ii. 156, ix. 396.

her-vígi
Zoëga

n. ravage, man-slaughter.

Cleasby-Vigfusson

n. battle and ravage, thus defined: it is hervígi when three or more persons are slain or wounded on each side, Grág. ii. 114, 124, Fms. viii. 300: mod. a stronghold.

her-víkingr
Zoëga

m. plunderer, pirate.

Cleasby-Vigfusson

m. a plunderer, pirate, Fms. i. 225, v. 238, x. 282, Fas. i. 449, Stj. 573.

her-væða
Zoëga

(-dda, -ddr), v. = herklæða.

Cleasby-Vigfusson

dd, to put armour on, Edda 25.

her-þing

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. a council of war, Eg. 357, Finnb. 262; but v. l. húsþing is better.

her-þurft
Zoëga

f. want of troops.

Cleasby-Vigfusson

f. want of troops, Fagrsk. ch. 32.

her-ör
Zoëga

f. ‘war-arrow’ (sent round as a to of war); skera upp ~, to summon a district to arms.

Cleasby-Vigfusson

f. a ‘war-arrow,’ to be sent round as a token of war: the phrase, skera upp h., to summon to arms, Eg. 9, Fms. i. 92, vi. 24, x. 388, Fb. ii. 172, 188, Gþl. 82, cp. 433: for these customs see the remarks s. v. boð, p. 71, as also Scott’s Notes to Marmion, Canto III, on the Fiery Cross of the Scottish Clans.

HES

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. (spelt his, Gþl. l. c.), pl. hesjar:—a wooden frame attached to the tether of an animal, to prevent it from strangling itself; þat er ok hans handvömm ef af ofmegri verðr dautt eðr klafi kyrkir, en ef hæs (his, Gþl.) er í bandi … þá er þat eigi hans handvömm, N. G. L. i. 25, (Gþl. 502, Jb. 364, Js. 121.)

2. metaph., in mod. usage, a cow’s dewlap.

3. in mod. Norse usage hæsje (hesjar) are frames or rails on which hay or corn is put for drying; and hæsja is to dry on hæsje, vide Ivar Aasen, cp. Ný Fél. xv. 33; hence comes the provincial Icel. hisja (a verb): hisjungr and hisjungs-þerrir, m. of a soft air good for drying hay spread out on hesjar.

hesja

No entry

Cleasby-Vigfusson

að, mod. hisja, to dry hay on a hes: það hisjar í það, to be aired.

heskr

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. = hastr, haughty, harsh, Band. 31 new Ed.: [in parts of North. E. they speak of a hask, i. e. harsh, wind.]

HESLI
Zoëga

n. hazel-wood.

Cleasby-Vigfusson

n. [hasl], a hasel, Str. 20.

COMPDS: heslikylfa, hesliskógr, heslistöng, heslivöndr.

hesli-kylfa
Zoëga

f. hazel club.

Cleasby-Vigfusson

u, f. a hasel-club, Hkv. 2. 20.

hesli-skógr
Zoëga

m. hazel-wood.

Cleasby-Vigfusson

m. hasel-wood, Art.

hesli-stöng
Zoëga

f. hazel-pole.

Cleasby-Vigfusson

f. a hasel-pole, Str. 66.

hesli-vöndr
Zoëga

m. hazel wand.

Cleasby-Vigfusson

m. a hasel-wand, Str. 66.

HESPA
Zoëga

f.

1) hasp, fastening;

2) skein (of wool).

Cleasby-Vigfusson

u, f. a wisp or skein (of wool), Grág. ii. 401, K. Þ. K. 140.

II. a hasp, fastening, Fms. ii. 84, v. 120, Grett. 98, Sturl. i. 120, Bs. i. 424.

hesta

No entry

Cleasby-Vigfusson

að, to mount one; vel, ílla hestaðr, well, badly mounted.

HESTR
Zoëga

(-s, -ar), m.

1) stallion (hestar þrír ok merhross eitt);

2) horse.

Cleasby-Vigfusson

m. a horse, [this word is a contr. form of hengist, qs. hengstr; A. S. hengest; O. H. G. hengist; Germ. hengst, whence Swed.-Dan. hingst; again, contr. Swed. häst, Dan. hest: in old writers hestr mostly means a stallion, whereas hross (Engl. horse) denotes a gelding or any horse]:—a stallion, opp. to merr, a mare, Grág. i. 503, Gþl. 190, Hrafn. 5, Ám. 98 (hestar þrír ok mer-hross eitt); h. grár með fjórum merum, Ísl. ii. 213; sá hestr var sonr Hvítings, var alhvítr at lit en merarnar allar rauðar, en annarr sonr Hvítings var í Þórarínsdal, ok var sá ok hvítr en merarnar svartar, Bjarn. 55: a steed, Fms. ii. 224: a horse gener., Nj. 4, 74; lið á hestum, horsemen, Fms. x. 31, passim. The ancients valued high breeding and variety of colour in their horses, which were favourite gifts, see Gunnl. ch. 5, Bjarn. l. c., Finnb. ch. 23, Fms. vi. 383, 384; for steeds and horsemanship see Þkv. 6, Yngl. S. ch. 23, 33, Landn. 3. ch. 8, Gullþ. S. ch. 9, Harð. S. ch. 3, 4, Rm. 32, 34, cp. also Lv. ch. 6, 7, Grett. ch. 16, Dropl. 13, Finnb. ch. 23, Fms. vi. 323: mythol. the horse was sacred to Frey (the god of light and the sun), Hrafn. …

Shortened here. Read the full article →

hest-bak
Zoëga

a. horse-back.

Cleasby-Vigfusson

n. horse-back, Grág. ii. 171, Ísl. ii. 382, Fms. xi. 400.

hest-birgr
Zoëga

a. = hestabirgr.

Cleasby-Vigfusson

adj. provided with a horse, Sturl. iii. 238.

hest-brynja
Zoëga

f. armour for a war-horse.

Cleasby-Vigfusson

u, f. horse harness, Sks. 403.

hest-búnaðr
Zoëga

m. horse-gear.

Cleasby-Vigfusson

m. horse gear, Sks. 374.

hest-færr

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. able to ride, Gþl. 269, Fms. x. 73.

hest-gangr
Zoëga

m. set of horse shoes.

Cleasby-Vigfusson

m. horse-shoes, Fms. ix. 55.

hest-gjöf
Zoëga

f. gift of a horse.

Cleasby-Vigfusson

f. a gift of a horse, Njarð. 368.

hest-hús
Zoëga

n. horse-stall, stable.

Cleasby-Vigfusson

n., proncd. hestús (as fjós = fé-hús), a horse-stall, stable, Karl. 3, Grett. 113 A, Þorst. S. St. 50, and in many compds.

hest-höfði

No entry

Cleasby-Vigfusson

a, m. horse-head, a nickname, Landn.

hest-klárr
Zoëga

m. hack.

Cleasby-Vigfusson

m. a back, Glúm. 356.

hest-lauss
Zoëga

a. without a horse.

Cleasby-Vigfusson

adj. without a horse, Sturl. iii. 293.

hest-lán
Zoëga

n. loan of a horse.

Cleasby-Vigfusson

n. the loan of a horse, Bs. ii. 30.

hest-leysi

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. the being without a horse.

hest-skeið
Zoëga

n. race-course.

Cleasby-Vigfusson

n. a race-course, Bs. ii. 182.

hest-skór
Zoëga

m. horse-shoe.

Cleasby-Vigfusson

m. a horse-shoe, Fms. ix. 55, 56. hestskó-nagli, a, m. a horse-shoe nail.

hest-tönn
Zoëga

f. horse’s tooth.

Cleasby-Vigfusson

f. a horse’s tooth, Vígl. 20.

hest-verð
Zoëga

n. horse’s worth.

Cleasby-Vigfusson

n. a horse’s worth, Karl. 10.

hest-verk

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. work done by a horse, Gþl. 392.

hest-víg
Zoëga

n. = hestavíg.

Cleasby-Vigfusson

n. = hestavíg, Rd. 177.

hest-vörðr
Zoëga

m. mounted guard (halda hestvörð).

Cleasby-Vigfusson

m. a mounted guard, Fms. vii. 178, ix. 350, 351.

HETJA
Zoëga

f. hero, dauntless man.

Cleasby-Vigfusson

u, f. a hero, champion, a gallant man, Nj. 64, Lv. 36, Ld. 26, 132, Fms. xi. 89, Glúm. 367, Jd. 40.

COMPDS: hetjudiktr, hetjuljóð, hetjumóðr, hetjuskapr.

hetju-diktr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a heroic poem.

hetju-ligr

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. heroical.

hetju-ljóð

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. a heroic poem, Jón. Þorl.

hetju-móðr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. heroism.

hetju-skapr
Zoëga

m. courage, valour.

Cleasby-Vigfusson

m. championship, Fas. i. 24, Ld. ch. 11; this word, which in old writers is rather scarce, is freq. in mod. usage: also eccl., trúar-hetja, a champion of faith; hetja Guðs, a champion of God; striðs-h., a hero.

HETTA
Zoëga

f.

1) hood;

2) a kind of cape.

Cleasby-Vigfusson

u, f. [höttr], a hood, Grett. 139, Fms. iv. 359, Band. 16 new Ed., Finnb. 216, Mar.; (koll-hetta, flóka-hetta, lambhús-hetta, a hood to wear in a hard frost.)

COMPDS: hettulauss, hettusótt, hettustrútr, hettusveinar.

hettu-lauss

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. without a hood, Grett. 151 A.

hettu-sótt

No entry

Cleasby-Vigfusson

f., medic. chicken-pox, Dan. faare syge, Sturl. ii. 128: hydrocephalus, Fél. ix. 222.

hettu-strútr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a cowl, H. E. ii. 113.

hettu-sveinar

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. pl. ‘hood-boys,’ a nickname, Hkr. iii. 449.

HEY
Zoëga

(dat. ~i or ~vi), n. hay;

hirða ~, to get in hay;

pl. stores of hay (hann hefir rænt mik öllum ~jum).

Cleasby-Vigfusson

n., old gen. heyvi, also spelt heyfi, mod. heyi; e. g. heyvi, Grág. i. 438; heyfi, Eb. 94 new Ed. note, and passim; but heyi, Sks. 416, and so in mod. usage; gen. pl. heyja; [Goth. havi = χόρτος; A. S. hêg; Engl. hay; Hel. houwe; O. H. G. hawi; Germ. heu; Swed.-Dan. hö; Norse höy, Ivar Aasen; akin to höggva, Germ. hauen; thus hey prop. means cut grass]:—hay; mat eðr hey, hey ok matr, Nj. 73, Grág. i. 195, 438, ii. 277, Ísl. ii. 137, Sks. 416, Lv. 18 passim: also used in plur., stores of hay, fodder; beita upp engjum ok heyjum, Fms. vi. 104; gáðu þeir eigi fyrir veiðum at fá heyjanna, Landn. 30; hann hefir rænt mik öllum heyjum, Ísl. ii. 140; hann hefir eingin hey til sölu, 138; en hey fásk lítil, 132: Icel. say, slá, raka, þurka, rifja, sæta, hirða, binda hey, to mow, rake, dry, turn, cock, get in, bind the hay.

COMPDS: heyannir, heyband, heybjörg, heybruni, heydeild, heydes, heyfang, heyfátt, heyfok, heygarðr, heygjald, heygjöf, heyhjálmr, heyhlað, heyhlass, heykleggi, heykostr, heylauss, heyleiga, heyleysi, heylítill, heymeiss, heynál, heyrán, heyreki, heyrúm, heysala, heyskapr, heyskipti, heysláttr, heysótt, heystakkr, heystakkgarðr, heystál, heytak, heyteigr, heytjúga, heytollr, heytópt, heyverð, heyverk, heyvöndull, heyþerrir, heyþrot, heyþroti, heyþurkr, heyönn. …

Shortened here. Read the full article →

heygja
Zoëga

(-ta, -tr), v. to bury in a how (haugr), = haugfœra.

Cleasby-Vigfusson

ð, [haugr], to bury in a how, Nj. 98, Fms. i. 18, x. 328, passim; vide haugr.

heyja
Zoëga

(hey; háða, háiðr), v.

1) to hold, conduct (~ þing, dóm); ~ gleði to indulge in mirth; ~ sér orðfjölda to acquire a store of words;

2) ~ orrostu, bardaga, hólmgöngu to fight a battle or duel (hann hafði margar orrostur háðar);

refl., ~st við (viz. bardaga), to fight, bandy words (þeir háðust þar við um stund).

Cleasby-Vigfusson

að, [hey], to make hay, Bs. i. 913, freq. in mod. usage; h. vel (ílla), to get in a good (bad) crop of hay; h. fyrir kýr, ær, hesta, to make hay, as fodder for cows, etc.; and metaph., heyja af fyrir sér, to support oneself, live from hand to mouth.

HEYJA
Zoëga

(hey; háða, háiðr), v.

1) to hold, conduct (~ þing, dóm); ~ gleði to indulge in mirth; ~ sér orðfjölda to acquire a store of words;

2) ~ orrostu, bardaga, hólmgöngu to fight a battle or duel (hann hafði margar orrostur háðar);

refl., ~st við (viz. bardaga), to fight, bandy words (þeir háðust þar við um stund).

Cleasby-Vigfusson

pres. hey, heyr, heyr, mod. heyi, heyir; pret. háði; pret. pass. háiðr (háinn, Glúm. 394), neut. háit, contr. hát, mod. háðr, háð:—to hold, perform:

1. a law term, to discharge a public duty; heyja þing, dóm, sókn, etc., of any lawful and public duty, as goði, judge, neighbour, witness, and the like, whence every franklin is styled þing-heyjandi; heyja þing, Grág. i. 102, 103, 114; á várþingi því er hann heyr, K. Þ. K. 46; þá skal hann segja til á leið þeirri er hann heyr, Grág. i. 95, 127; á því einu várþingi á hann útlegðir er hann heyr sjálfr, 12; rétt er bónda at senda mann til þings at heyja þing fyrir sik, 102, cp. 103, 114, 115; ok mátti þingit eigi heyjask at lögum, Jb. 8; h. dóm, háði Snorri goði féránsdóm, Eb. 302; háðu þeir féránsdóm eptir klerkinn (høðu MS.), Bs. i. 492 (cp. hðo, Skálda 168), Hrafn. 19; þá er leið háið (fem. part.) er upp er sagt, Grág. i. 165; at háðum dómum, id.; fyrir háða dóma, 161; ok varð eigi háinn féránsdómrinn, Glúm. 394; h. heimting, Grág. ii. 391; h. lög, Bs. i. 692 old Ed., heyra new Ed.; h. sóknir, háðu vér sóknir fyr dauðligum konungi, Blas. 30; h. launþing, to hold a secret meeting, Hbl. 30; h. leik, to play, Korm. …

Shortened here. Read the full article →

HEYKJASK

No entry

Cleasby-Vigfusson

t, [húka, hokinn], to bend, sink, cower down; hestrinn heyktist undir honum, MS. 489. 45; heyktisk hann við ok nær í úvit, Sturl. iii. 177.

HEYRA
Zoëga

(-ða, -ðr), v.

1) to hear;

~ heyrir þat, er gras grœr á jörðu, hears the grass grow;

~ illa, hard of hearing;

~ e-t til e-s, to hear (a sound) from one;

hefir hvárki heyrt til hans styn né hosta, neither groan nor cough has been heard from him;

heyrir blástr (acc.) hans í alla heima, when he blows, it can he heard in all the worlds;

2) to listen to, give ear to;

~ bœn e-s, to listen to (to grant) one’s prayer;

~ á e-t, to listen (= hlýða á e-t);

3) ~ til e-s or e-m til, to belong to, concern (þetta mál, er heyrir til dóttur þinnar);

þat er til mín heyrir, as far as I am concerned;

4) with dat. to behave (mér heyrir eigi at þegja við yðr);

5) refl. e-m heyrist e-t, one thinks he hears;

þá heyrðist þeim öllum sem sveinninn kvæði þetta, they all thought they heard the boy say this (verse).

Cleasby-Vigfusson

ð, in Norse MSS. höyra (eyra, dropping the h, N. G. L. i. 220), [Ulf. hausjan = ἀκούειν; A. S. hyran; Hel. hôrjan; Engl. hear; O. H. G. horan; Germ. hören; Dan. höre; Swed. höra]:—to hear; the notion of hearing being taken to imply motion towards a place, cp. Germ. zu-hören, Icel. heyra til, Engl. hearken to, Scot. hear till; at þeir heyrðu eðr sá atburðina, Fms. vii. 226, Nj. 13, Grág. i. 56, Sks. 554; nú heyra þeir til liðs konungsins hvar þat fór, Fb. ii. 128; hann heyrir þat er gras vex á jörðu, Edda 17; h. messu, tíðir, to hear mass, attend service, Fms. ix. 500; h. húslestr, id.; menn vildu eigi h. (hear, believe) at hann mundi fallit hafa, x. 364; heyrðu þeir snörgl nokkut til rekkju Þóreyjar, Fs. 144; hefir hvárki heyrt til hans styn né hósta, Nj. 2; þeir heyrðu blástr til drekanna, Gullþ. 8; hann heyrði þangat mikinn glaum, Eb. 28; heyrðu þeir hark mikit í búrit, 266; heyrit fádæmi, Háv. 45; heyr endemi (q. v.); sem nú hefir þú heyrt, as thou hast now heard, Sks. 714.

2. to hearken; þeirra bæn var eigi fyrr heyrð, Fms. …

Shortened here. Read the full article →

heyrandi
Zoëga

(pl. -endr), m. hearer; í heyranda (gen. pl.) hljóði, in the hearing of all, in public.

Cleasby-Vigfusson

part. a hearer, Grett. 133 (opt er í holti heyrandi nær, vide holt): plur. heyrendr, hearers, at a meeting, church, or the like, Post. 645. 92, Bs. i. 741; hence the law phrase, í heyranda (gen. pl.) hljóði, in the hearing of all, in public, Nj. 15, Grág. i. 19, passim.

heyrari

No entry

Cleasby-Vigfusson

a, m. = heyrandi, N. T.

heyringi

No entry

Cleasby-Vigfusson

a, m. [akin to heyrum, q. v., and not to be derived from heyra; cp. Engl. hireling; A. S. hyrigman, hyrling = domestic retainer]:—a Norse law term, a neighbour, a domestic; it appears almost to answer to Icel. búi; þá skal hann á þing leiða heyringja sína (as witnesses), N. G. L. i. 21; settu þeir tólf manna dóm eptir ok tvá heyringja, ok létu dæma, D. N. ii. 4.

heyrin-kunnr
Zoëga

a. well known, known to all.

Cleasby-Vigfusson

(heyrum-kunnr, N. G. L. i. 232, Bjarn. 42, both paper MSS., as also in mod. usage), adj. known, reported, Fms. i. 103, Nj. 139, Stj. 421; frægt ok h., famous and well known, 87, passim.

heyrin-orð

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. an old law phrase, which is probably = heyringja-orð, the word or verdict of a heyringi (not from heyra, qs. hearsay); sækja við tylftar-kvið eða við heyrin-orð fimm landeiganda, Grág. ii. 146; skal sækja við váttorð ef hann heyrir á, en ella við fimm manna heyrinorð eða tylftar-kvið, Kb. (l. c.) ii. 182.

heyri-liga

No entry

Cleasby-Vigfusson

adv. openly, 656 C. 2: fittingly; óheyriliga, cruelly.

heyri-ligr
Zoëga

a. becoming; mér er heyriligt at, it is incumbent on me to.

Cleasby-Vigfusson

adj. becoming, Stj. 502: incumbent, Fms. vi. 388.

heyrn
Zoëga

f. hearing; í ~ e-m, in one’s hearing; sumt ritaði hann eptir sjálfs síns ~, from what he heard himself.

Cleasby-Vigfusson

f. hearing:

1. the sense of hearing, 623. 57; heyrn, sýn, Grág. ii. 16, Eluc. 54; mál, sýn, heyrn, Fms. i. 97, N. T., Pass. 32. 4, 41. 10, passim.

COMPDS: heyrnar-daufr, -lítill, adj. rather deaf, hard of hearing. heyrnar-lauss, adj. ‘hearing-less,’ deaf. heyrnar-leysi, n. deafness.

2. hearing; sumt ritaði hann eptir sjálfs síns heyrn eðr syn, something he wrote from his own hearing or sight, Fms. vii. 226.

β. í heyrn e-m, in one’s hearing, Stj. 689, Bjarn. 33, 43, Fms. xi. 287; á-heyrn, q. v.

3. metaph. ears, as it seems = hlust; eyra is properly the outer ear, heyrn and hlust the inner part; heyrn eða hlust, Edda (Arna-Magn.) ii. 430; hneigja heyrn at e-u, to incline the ears to, Lb. 3; heyrn er þeim hægri sljó, Pass. 7. 12.

COMPDS: heyrnagnípur, heyrnaspann.

heyrna-gnípur

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. pl., poët. ‘ear-crags,’ i. e. the head, Eg. (in a verse).

heyrna-spann

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. ‘ear-basket,’ i. e. the ear, Ad. 20.

HEYRUM

No entry

Cleasby-Vigfusson

dat. pl. of an obsolete heyrar; variously spelt, hörum (i. e. hørum, which seems to be the best form), herum, hærum; even with r inserted, hreyrom, Kb. ii. 178, hrörom, Sb. ii. 389, no doubt erroneously, prob. from the original having eo = ø, which the transcriber read as ro, (see Gramm. p. xxxv, signif. B. I. K.) The word probably means of the homestead or family, domestic (cp. A. S. hyred = family, Engl. hire, Dan. hyre, vide heyringi above): it occurs a few times in the Grág., and is used only of neighbours, in the law phrase, réttir at heyrum; (in Kb. i. 62, the point should stand after hærum, and the new sentence begin with the following word); also, sækja … við heyrinorð fimm landeiganda þeirra er réttir sé í kviðum at hörom við aðilja, Grág. (Sb.) ii. 146; þá skal búa kveðja þá er næstir búa þingvelli þeirra manna er réttir sé at hrom, Sb. ii. 93; þeirra er réttir sé at skuldleikum ok at hreyrum, Kb. ii. 178 (l. c.); búendr skal kveðja fyrr en griðmenn ef til þess eru, þá er næstir eru þar, ok þá er at hærom sé réttir, 85; nema sá teli er réttr væri í kviðnum at hærom, i. …

Shortened here. Read the full article →

heyskr

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. = hveskr, courteous, Art. passim.

heystakk-garðr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a stack-yard, Grág. ii. 340.

hey-annir
Zoëga

f. pl. hay-making time, haying season.

Cleasby-Vigfusson

f. pl. haymaking time (July, August), Edda (Gl.), Hrafn. 25.

hey-band

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. a binding hay into trusses.

hey-björg
Zoëga

f. stores of hay (varð all-lítil ~ manna).

Cleasby-Vigfusson

f. stores of hay, Ísl. ii. 131, 138.

hey-bruni

No entry

Cleasby-Vigfusson

a, m. a burning of hay, Ann.

hey-deild

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. a distribution of hay, Grág. ii. 275.

hey-des
Zoëga

f. hay-rick.

Cleasby-Vigfusson

f. a hay-rick (vide des), Sturl. i. 83, 195, Bs. i. 54.

hey-fang
Zoëga

n. produce of hay.

Cleasby-Vigfusson

n. produce of hay, Sturl. iii. 271.

hey-fátt
Zoëga

a. n., var ~, there was little hay.

Cleasby-Vigfusson

n. adj. falling short of hay, Rd. 211.

hey-fok

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. = heyreki.

hey-garðr
Zoëga

m. stack-yard.

Cleasby-Vigfusson

m. a stack-yard, Grág. ii. 249, Njarð. 384, Fb. i. 523.

hey-gjald

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. payment in hay, Grág. ii. 276.

hey-gjöf
Zoëga

f. giving hay (to horses or cows).

Cleasby-Vigfusson

f. hay fodder, Boll. 348, Sturl. iii. 292.

hey-hjálmr
Zoëga

m. hay-rick.

Cleasby-Vigfusson

m. a hay-rick, Fms. vii. 298.

hey-hlað

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. a hay-cock, N. G. L. i. 256, Jb. 256.

hey-hlass
Zoëga

n. load of hay.

Cleasby-Vigfusson

n. a load of hay, Eb. 188, K. Á. 176.

hey-kleggi
Zoëga

m. = heydes.

Cleasby-Vigfusson

a, m. = heydes, Fb. i. 523, Háv. 53.

hey-kostr
Zoëga

m. stores of hay.

Cleasby-Vigfusson

m. stores of hay, Ísl. ii. 136.

hey-lauss
Zoëga

a. short of hay.

Cleasby-Vigfusson

adj. short of hay.

hey-leiga
Zoëga

f. rent paid in hay.

Cleasby-Vigfusson

u, f. rent paid in hay, Ísl. ii. 131.

hey-leysi

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. a failure in hay, Krók. 37.

hey-lítill
Zoëga

a. short hay; var hey-litit, there was little hay.

Cleasby-Vigfusson

adj. short of hay, Bs. i. 873.

hey-meiss

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a hay box, D. N.

hey-nál

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. a hay-hook, used instead of a hay-knife.

hey-rán

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. plunder of hay, Eb.

hey-reki

No entry

Cleasby-Vigfusson

a, m. the tossing of hay by the wind, = mod. heyfok, Grág. ii. 275.

hey-rúm

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. a hay-loft, Grág. ii. 340.

hey-sala
Zoëga

f. sale of hay.

Cleasby-Vigfusson

u, f. sale of hay, Jb. 223.

hey-skapr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. haymaking.

hey-skipti

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. a sharing of hay, Grág. ii. 259.

hey-sláttr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. haymaking, Gþl. 410.

hey-sótt

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. hay-fever, a horse’s disease.

hey-stakkr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a haystack,

hey-stál

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. the middle of a hay-cock, Ísl. ii. 69.

hey-tak

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. and hey-taka, u, f. plunder of hay, Eb. 154, Gþl. 545.

hey-teigr
Zoëga

m. strip of a hayfield.

Cleasby-Vigfusson

m. a strip of a hay-field, Sturl. ii. 29.

hey-tjúga
Zoëga

f. pitchfork.

Cleasby-Vigfusson

n. [Dan. hötyv], a pitch-fork, Hkr. i. 24.

hey-tollr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a hay toll, to be paid to a church, Dipl. v. 12, Vm. 115.

hey-tópt

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. = heygarðr.

hey-verð
Zoëga

n. payment for hay.

Cleasby-Vigfusson

n. compensation for h., Fms. iii. 210, Eb. 154.

hey-verk
Zoëga

n. hay making.

Cleasby-Vigfusson

n. haymaking, Gull. 21, Eb. 152, Nj. 103, Bs. i. 46, Glúm. 343.

hey-vöndull
Zoëga

m. wisp of hay.

Cleasby-Vigfusson

m. a wisp of hay, Boll. 348.

hey-þerrir

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a ‘hay-breeze,’ air for drying hay.

hey-þrot
Zoëga

n. want of hay.

Cleasby-Vigfusson

n. want of hay, Ísl. ii. 132.

hey-þroti

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a being short of hay, Ísl. ii. 133.

hey-þurkr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a drying of hay.

hey-önn
Zoëga

f. = heyannir.

Cleasby-Vigfusson

f. = heyannir, Grág. ii. 261, Edda 103. ☞ For haymaking and hay stores see the Sagas passim, Hænsaþ. ch. 4, Eb. ch. 30, 37, 51, 63, Grett. ch. 50, Orms Þ. Fb. i. 522, Heiðarv. S. ch. 25, Háv. pp. 46, 47, Gísl. 14, 22, Nj. ch. 47, 77, and p. 192, and Mr. Dasent’s remarks on Icel. ‘hayneed,’ Burnt Njal cxii, Grág., esp. the Landbr. Þ. passim.

héðan
Zoëga

adv.

1) hence, from this place;

2) fyrir ~ hafit, on the hither side of the sea;

3) henceforth; ~ í frá, hereafter.

Cleasby-Vigfusson

adv., hieðan in an old vellum, 655 x. 2, which shews that the pronunciation was the same then as now, [A. S. heonan; North. E. hein and hine; cp. Germ. hin]:—hence, from this place, Gm. 28, Ls. 7, Skm. 38, Hbl. 13, Am. 36, Nj. 32, Jb. 10, Grág. i. 150, Edda 8; fyrir héðan e-t, on the hither side, Symb. 30; fyrir héðan hafit, on the hither side of the sea, Fas. ii. 240.

II. temp. henceforth, Fms. vi. 279, xi. 84; héðan frá, héðan í frá (mod. héðan af), hereafter, Nj. 83, Ísl. ii. 237. héðan-kváma, u, f. departure from hence, Fas. ii. 121 (in a verse).

HÉÐINN
Zoëga

(dat. heðni), m. jacket of fur or skin; vefja (or veifa) heðni at höfði e-m, to wrap a skin round one’s head, to hoodwink one.

Cleasby-Vigfusson

m., dat. héðni, [akin to haðna, q. v.], a jacket of fur or skin, Hm. 72; úlf-héðinn, wolf-coat, Fs. 77, the name of a berserker, 17; geit-héðinn, a goat’s skin coat, Nj. 211; bjarn-héðinn, a bear’s skin coat; the phrase, veifa héðni at höfði e-m, to wrap a skin round one’s head, to hoodwink one, Eb. 32 new Ed., Grett. ch. 66, Ó. H. 139: héðin-stykki, n. a piece of fur, D. N.

II. a mythical pr. name, Edda, Lex. Poët.: in compds, Bjarn-héðinn, Úlf-héðinn, Skarp-héðinn, Bs., Landn., Nj.

héðra
Zoëga

adv. here, hither.

Cleasby-Vigfusson

adv. [Ulf. hidre = ωδε], hither or here; héðra nær, Landn. 146; mönnum héðra, the men here, Dropl. 22; hann ferr héðra at heimboðum, Boll. 346, Fms. vi. 428 (in a verse).

hégóma
Zoëga

(að), v. to speak falsely; ~ á e-n, to slander one.

Cleasby-Vigfusson

að, to speak falsely, vainly; Þorbjörn kvað eigi hégómað frá, Th. said it was not untrue, Háv. 45; h. ok ljúga, Stj. 34, 131, 150, Bs. ii. 137; h. á e-n, to slander one, Mag.

hégóma-dýrð
Zoëga

f. vain-glory.

Cleasby-Vigfusson

f. vain-glory, Bs. i. 373, Stj. 146.

hégóma-líf

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. a vain life, Hom. 93.

hégóma-maðr
Zoëga

m. charlatan, quack.

Cleasby-Vigfusson

m. a charlatan, liar, Karl. 274: mod. a vain, idle person.

hégóma-mal

No entry

Cleasby-Vigfusson

n, a vain speech, Fms. iv. 258, xi. 248.

hégóma-nafn
Zoëga

n. empty name, sham name.

Cleasby-Vigfusson

n. an empty name, sham name, Hkr. ii. 268.

hégóma-starf

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. vain labour, Stj. 298.

hégómliga

No entry

Cleasby-Vigfusson

adv. vainly.

hégómligr

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. vain, false, Stj. 142; h. dyrð, Al. 130; h. kenning, 623. 19, Sks. 620; h. guðir, Stj. 449; h. fortala, Anecd. 3; heimsk ok h., MS. 673. 46; h. draumar, Bret.: h. viðrlagning, superfluous addition, Skálda 187.

héla
Zoëga

I)

f. hoar frost, rime.

II)

(héldi, héldr), v. to cover with rime; to fall as rime.

Cleasby-Vigfusson

d, to be covered with rime, Edda 3; hlýr hélir, Lex. Poët.: part. héldr, icy, poët. epithet of ships, the sea; héldir húfar, hélt haf, Lex. Poët.

HÉLA
Zoëga

I)

f. hoar frost, rime.

II)

(héldi, héldr), v. to cover with rime; to fall as rime.

Cleasby-Vigfusson

u, f. [Lat. gelu], hoar frost, rime, Hkv. 2. 42, Edda 85, Stj. 292, Barl. 198.

COMPDS: hélufall, hélufrost, hélukaldr, héluskúr, héluþoka.

hélugr

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. [héla], hoary, Lex. Poët., freq.

hélug-barði

No entry

Cleasby-Vigfusson

a, m. a ‘hoary-prow,’ poët. a ship, Edda (Gl.): of a horse, Nj. (in a verse).

hélu-fall
Zoëga

n. fall of rime.

Cleasby-Vigfusson

n. a fall of rime, Gísl. 67.

hélu-frost

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. a rime frost.

hélu-kaldr
Zoëga

a. rime-cold.

Cleasby-Vigfusson

adj. rime cold, Sks. 41.

hélu-skúr

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. a rime shower, Stj. 292.

hélu-þoka
Zoëga

f. rime-fog, mist.

Cleasby-Vigfusson

u, f. a rime fog, mist, Sturl. i. 179.

HÉR
Zoëga

adv.

1) here;

á landi ~, in this country;

~ ok hvar, here and there;

2) here, hither (margir þeir er ~ koma);

3) with preps.:

~ af, here from, from this;

~ eptir, hereafter, according to this;

~ fyrir, for this, therefore;

~ til, hereto;

~ um, in this, as regards this.

Cleasby-Vigfusson

adv. (spelt hier, Greg. 79), [Ulf. her = ωδε, hirjiþ = δευτε, hidre = ωδε; A. S. he; Engl. here; Germ. hier; Dan. her; the long root vowel indicates a contraction, cp. heðra, Engl. hither]:—here; mun þín sæmd þar meiri en hér, Nj. 10; á landi hér, in this county here, Íb. 5, 12, 14–16; as also, hér í sveit, hér í bæ, hér á þingi, etc., hér í héraði, Fs. 33; þeir vildu eigi vesa hér við heiðna menn, Íb. 4; vetri fyrr en Kristni væri hér lögtekin, 15; mönnum hér, people here, 10; áðr vóru hér slík lög of þat sem í Noregi, 13; hér út, out here, i. e. here in Iceland, Grág. i. 215; hér ok hvar, here and there, Fms. ix. 362, Sks. 192, Fs.; hér eru nú höfðingjar margir á þingi, Nj. 3.

2. for hither, cp. Engl. come here! nú er hann hér kominn, Niðrst. 6; fyrr en Kristni kom hér á Ísland, Íb. 9; margir þeir er hér koma, Fs. 100; hér eru ok tignarklæði er hón sendi þér, Nj. 6; er þér hér nú minja-griprinn, 203.

II. metaph. here, in this case; hér er þó betr á komit, Nj. 91; mun hér ok svá, 76.

2. with prep.; hér af, here-from, henceforth; …

Shortened here. Read the full article →

HÉRAÐ
Zoëga

n.

1) district;

2) country, opp. to bœr (town).

Cleasby-Vigfusson

or hierat, n., pl. héruð or héröð, spelt hieroþ in the vellum, 656 C. 9, 673 A. 53, and in O. H. L. Cod. Upsal. hærað, see p. 113: [hérað is undoubtedly derived from herr (A. S. here), a host, and not from hér, here; the long vowel (é) is prob. caused by the characteristic j in her-r (herj-); so that hierað (hérað), through the after effect of the i sound, stands for heriað; cp. Dan. herred, Swed. härad: the Old Engl. and Scot. law term heriot may also be connected with the Scandin. word, in which case the original sense of hérað might be a tax to be paid to the lord in lieu of military service: the inflex. -að is derived from auðr, óðal, as has been suggested by the old commentators, e. g. Björn á Skarðsá]:—a county, district:

1. in Sweden esp. the word had and still has a fixed legal sense, county, jurisdiction, or the like, cp. Swed. härads-höfding = justice of peace, härads-ting = assize, härads-fogde = bailiff: so in local names, e. g. Dan. Thy-herred in Jutland, Kvenna-hérað, Vetta-h., in Norway, Hálfs. S., Fb. iii.

2. in Norway hérað, country, was usually opp. …

Shortened here. Read the full article →

héraðs-bóndi

No entry

Cleasby-Vigfusson

a, m. a franklin, Eg. 516, Sturl. iii. 259.

héraðs-bót

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. a bettering the affairs of a district, Lv. 45, Fs. 51 (where = mod. landhreinsun).

héraðs-brestr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m., for the pun see Glúm. 375.

héraðs-bygð

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. a county and its people, Lv. 49, Sturl. iii. 81.

héraðs-deild

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. a county quarrel, Sturl. ii. 154.

héraðs-dómr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a county court, Grág. i. 117, 452.

héraðs-fleygr

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. (-fleyttr, N. G. L. i. 352), rumoured abroad, of news; þá eru sakir héraðfleygjar er meiri hlutr hefir spurt þingheyjanda í þeim hrepp er sakir koma upp ok hyggi menn at satt sé, Grág. ii. 101.

héraðs-flótti

No entry

Cleasby-Vigfusson

a, m. flight or exile from a district, Korm. 48.

héraðs-fundr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a county assize, Nj. 120, Sturl. iii. 160.

héraðs-færsla

No entry

Cleasby-Vigfusson

u, f. a passing on the poor from one district to another, Grág. i. 229.

héraðs-hæfr

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. = héraðsvært, N. G. L. ii. 454.

héraðs-höfðingi

No entry

Cleasby-Vigfusson

a, m. a chieftain, = goði (q. v.), Eb. 156, Fs. 80; cp. yfirmaðr héraðs, 4.

héraðs-höldr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a Norse term, a country franklin (= Icel. sveitabóndi), Fagrsk. ch. 16.

héraðs-íseta

No entry

Cleasby-Vigfusson

u, f. = héraðsvist, Sturl. iii. 260.

héraðs-kirkja

No entry

Cleasby-Vigfusson

u, f. a parish church (Norse), N. G. L. i. 344, Fms. x. 153.

héraðs-kona

No entry

Cleasby-Vigfusson

u, f. a woman of the county (Norse), N. G. L. i. 234.

héraðs-konungr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a kinglet, Hkr. i. 46.

héraðs-lýðr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. people of the district, 625. 72.

héraðs-menn

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. pl. men of the district, Grág. i. 253; in Norse sense country-people, as opp. to bæjarmenn, town-people, Gþl. 264, N. G. L. ii. 88, passim.

héraðs-prestr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a parish priest, N. G. L. i. 346.

héraðs-réttr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. = héraðsdómr, N. G. L. ii. 88.

héraðs-riddari

No entry

Cleasby-Vigfusson

a, m. a knight of the district, Róm. 309.

héraðs-ríkr

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. of influence in one’s district, Ld. 298, Grett. 121 A, Ísl. ii. 402.

héraðs-rækr

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. banished from the district, Grág. i. 501.

héraðs-sekr
Zoëga

a. outlawed within a district.

Cleasby-Vigfusson

adj. a law term, exiled from a district or jurisdiction, opp. to exiled from the country, Nj. 156, Sturl. i. 145, ii. 92; hann var görr h. svá víða sem vötn féllu til Skagafjarðar, Fs. 34; hann var h. ok skyldi búa eigi nær en í Hörgár-dal, Glúm. 390, cp. Landn. 286.

héraðs-sekt

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. exile, the being héraðs-sekr, opp. to utanferðir, Nj. 189, 256, Grett. 120, Sturl. ii. 255.

héraðs-sókn

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. a county action (suit), opp. to a suit in alþingi, Grág. i. 452, Jb. 10, 353.

héraðs-stefna

No entry

Cleasby-Vigfusson

u, f. a county assize (Norse), D. N. iii. 120.

héraðs-stjórn

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. county government, Ísl. ii. 125; talaði Einarr langt erindi um h., Glúm. 372 (public affairs).

héraðs-takmark

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. the borders of a territory, Grág. ii. 404.

héraðs-vist

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. abiding within a certain h., Eb. 252; láta h. sína = to be héraðssekr, Grett. 120, Nj. 228.

héraðs-vært

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. adj.; eiga h., being at liberty to reside within a district, Glúm. 382, not being héraðssekr.

héraðs-þing

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. a county assize (cp. Swed. härads ting), Eb. 12; used as synonymous with várþing, in opp. to alþingi, Grág. ii. 96, Fms. i. 77, Jb. (Norse), N. G. L. ii. 138.

HÉRI

No entry

Cleasby-Vigfusson

a, m. [A. S. hara; Engl. hare; Germ. hase; Dan. hare]:—a hare, Karl. 518, Pr. 479, Orkn. 426, Sks. 186, MS. 1812. 18: in the phrase, hafa héra hjarta, to be hare-hearted, Fms. ii. 68, viii. 314, Bs. i. 782. héra-fótr, m., prop. a herb, hare’s foot, trefoil: nickname of a Danish king, Harefoot.

II. in the saying in Fms. vii. 116 the word héri seems to be = hegri (q. v.), a heron.

hérlands-maðr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a native of this county, Hkr. ii. 266.

hérvillu-ligr

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj.

hér-alinn

No entry

Cleasby-Vigfusson

part. ‘here-born,’ in-born, N. G. L. i. 84.

hér-kváma
Zoëga

f. arrival.

Cleasby-Vigfusson

u, f. arrival, Fms. i. 281.

hér-lands

No entry

Cleasby-Vigfusson

adv. here in this county.

hér-lendr
Zoëga

a. domestic, native, opp. to útlenzkr (foreign).

Cleasby-Vigfusson

adj. native, home-made, Pm. 109.

hér-lenzkr
Zoëga

a. domestic, native, opp. to útlenzkr (foreign).

Cleasby-Vigfusson

adj. from this county, native of this county, Fms. i. 78, x. 226, Gþl. 87, Stj.

hér-na
Zoëga

adv. here (= hér).

Cleasby-Vigfusson

adv., herno, Fms. (Ágrip) x. 409:—here (see Gramm. p. xxviii, col. 2, signif. II), Fms. vii. 197; sé hérna, see here now! behold! Ísl. ii. 364, Stj. 22, 62: hérna, instead of hér, is very freq. in conversation; herno, konungr (behold, O king!), fögnuðr er oss á, attú ert svá kátr, Fms. x. 409.

hér-rænn

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. = hérlenzkr, N. G. L. ILLEGIBLE. 88.

hér-villa

No entry

Cleasby-Vigfusson

u, f. superstition; see heimskr:

hér-vist
Zoëga

f. dwelling here.

Cleasby-Vigfusson

f. dwelling here, Fms. vii. 26, Fas. i. 182; h. Drottins, the Lord’s life on earth, 625. 92.

hé-gilja

No entry

Cleasby-Vigfusson

(or hé-gylja), u, f. a ‘vain song,’ nonsense, tittle-tattle, = Lat. nugae; þeir tala drambsöm orð hégyljunnar, 2 Pet. ii. 18.

hé-gómi
Zoëga

m. falsehood, jolly nonsense; segja hégóm á e-n, to slander one.

Cleasby-Vigfusson

a, m. [the prefixed syllable hé- in hégómi and hégilja has no independent existence, but seems to be identical with Goth. hivi (by which word Ulf. renders the Gr. μόρφωσις, 2 Tim. iii. 5), A. S. hiv, Engl. hue, denoting outward appearance, with a notion of falseness; thus hégómi literally denotes whatever is false to the touch or taste, hé- and gómr, q. v.]:

I. a cobweb, litter, dust, esp. within doors; reykr, hégómi, fölski, fys, fjúkandi lauf og strá, Hallgr., freq. in mod. usage; it can only be accidental that the word is not found in old writers.

II. metaph. falsehood, folly, nonsense; var þat ekki nema hégómi vándra manna, Fms. ix. 449 (v. l. to lygi ein); sumir lásu bækr fyrir honum til þessa hégóma (nonsense), 460, v. l.; en Svíar mæla þessu í mót ok telja hégóma at þar hafi menn farizk, Ó. H. 18; en vér höfum setið hér at hégóma hans ok ginningum, Ld. 322; mikill h., great nonsense, Fms. vi. 445; af alvöru eðr af hégóma, Eg. 729; mæla tál ok hégóma, Nj. 358; h. ok uppslátta, Fms. ix. 285; þú segisk elska mik, en þat er þó ekki nema h. þinn, Stj. 417; hyggja hégóma, to think foolishly, Hom. …

Shortened here. Read the full article →

hifneskr

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. = himneskr, Post. 481, 510.

hik

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. faltering, hik-laust, n. adj. without wavering; see hvika.

HIKA

No entry

Cleasby-Vigfusson

að, to falter, = hvika, q. v.

hildingr
Zoëga

(-s, -ar), m. chief, hero.

Cleasby-Vigfusson

m., poët. a war king, Hm. 154, Hkv. 2. 10, Edda 105, passim: a pr. name, Fas.

HILDR
Zoëga

(gen. hildar, dat. and acc. hildi), f. battle (poet.); vekja bildi, to wage war, to fight.

Cleasby-Vigfusson

f., dat. and acc. hildi, [A. S. hild; Hel. hildi; prob. akin to hjaldr, q. v.]:—battle, only in poetry; heilir hildar til, heilir hildi frá, Hm. 157; vekja hildi, to wage war, Hkv. 2. 6; hefja hildi, to begin a battle, Hkm. 2; er hildr þróask, when war waxes, Stor. 13; hörð h., a hard fight; bjóða hildi, to offer battle; ganga í hildi, to go into battle; semja, fremja hildi, to wage war, Lex. Poët. In poetry a shield is called hildar-ský, hildar-vé, hildar-veggr. 2. name of one of the Valkyrias (see Valkyrja), who were regarded as the handmaids of Odin, Vsp. 22, Gm. 36; Hildr is also represented as a daughter of the mythical king Högni and the bride of Héðin, whose life is recorded in the tale of Hjaðninga-víg, Edda 89, 90: hence war is called Hildar-leikr, m. the game of H., Bm. 1, passim.

II. in pr. names; it is rare as a prefix in northern names, but freq. in old Germ.: of men, Hildir, Hildi-björn, Hildi-brandr, Hildi-grímr, Hild-ólfr; of women, Hildr, Hildi-gunnr, Hildi-ríðr: again, it often forms the latter part in female names, and often spelt or sounded without the aspirate, Ás-hildr, Bryn-hildr, Böðv-ildr, Dóm-hildr, Ey-ildr, Geir-hildr, Grím-hildr, Gunn-hildr, Hrafn-hildr, Matt-ildr (for. …

Shortened here. Read the full article →

hilduri

No entry

Cleasby-Vigfusson

a, h. a kind of hawk, Edda (Gl.)

hilla

No entry

Cleasby-Vigfusson

t, in the phrase, það hillir undir e-ð, to be (as it were) upheaved or lifted in the air, e. g. of an object (a person, tree) seen on the edge of a hill against the sky, e. g. það hillir undir hann á brúninni.

HILLA

No entry

Cleasby-Vigfusson

u, f. a shelf, freq. in mod. usage; búr-hilla, a pantry shelf.

Hillar

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. pl. a Norse local name, akin to hilla and hjalli.

hillingar

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. pl. upheaving, esp. of a mirage, when rocks and islands look as if lifted above the level of the sea.

hilmir
Zoëga

(gen. -is), m. chief, prince.

Cleasby-Vigfusson

m., poët., prop. a helmsman, whence a ruler, king, Ýt., Hkv., Lex. Poët. passim.

hilmr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a smell, = ilmr, q. v., Hom. p. 58, Fms. (Ágrip) x. 280 sqq.

hilpir

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a helper, N. G. L. ii. 343, of a midwife.

himbrin
Zoëga

n. great northern diver.

Cleasby-Vigfusson

mod. himbrimi, m. the ember goose, colymbus glacialis, Edda (Gl.), Eggert Itin.; cp. Norse Hymbern, Faroic imbrim, Shetl. immer.

HIMINN
Zoëga

(gen. himins, dat. himni; pl. himnar), m. heaven; undir berum himini, in the open air.

Cleasby-Vigfusson

m. [the form hifinn occurs rarely, Fms. x. 10 (v. l.), Hb. (1866) thrice; the mod. form is himin, without the inflexive n; the root consonant varies between m and f (or v), the final between n and l, cp. Goth. himins, A. S. heofon, Engl. heaven, Hel. himil, O. H. G. himila, Germ. as also mod. Dan. and Swed. himmel; this interchange of f and m is analogous to ‘of’ and ‘um’ (umb), ‘sofa’ and ‘sömn’ (i. e. svefn), ‘kufl’ and ‘kumbl,’ Lat. sopio and somnus, etc. ☞ The mythol. Gimle (Vsp. 63) is probably dat. of an obsolete himil derived from the time when the initial h was still sounded gutturally]:—heaven; in the old heathen creed the heavenly vault was the skull of the giant Ymir, Gm. 40, Vþm. 21, Edda sub init.; and is called by the poets ‘the giant’s skull,’ ‘the burden of the dwarfs’ (vide dvergr), etc.; the heavens were nine, the names of which are recorded in Edda (Gl.):—Níu eru himnar á hæð talðir, cp. Alm. 12, 13; upp-h., the ether, Vsp. 3; nú heldr jörð griðum upp, en himinn varðar fyrir ofan en hafit Rauða fyrir útan er liggr um lönd öll, Grág. …

Shortened here. Read the full article →

himin-baugr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. = himinhringr, Jónas 53.

himin-belti

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. a ‘belt of heaven,’ zone.

Himin-björg

No entry

Cleasby-Vigfusson

and Himin-fjöll, n. pl. a mythical local name, Gm., Hkv., Ýt.

himin-blámi

No entry

Cleasby-Vigfusson

a, m. the blue sky, Jónas 64.

himin-blár

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. sky-blue, Jónas 137.

himin-blær

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a breath or whiff of air, Jónas 120, cp. Pass. 25. 10.

himin-bogi

No entry

Cleasby-Vigfusson

a, m. the arch or vault of heaven, Jónas 99.

himin-bora
Zoëga

f. = himinrauf.

Cleasby-Vigfusson

u, f. = himinrauf, Skálda 209.

himin-borinn

No entry

Cleasby-Vigfusson

part. heaven-born.

himin-brjótr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m., mythol. name of an ox, ‘heaven-breaker,’ Edda 35.

himin-búi

No entry

Cleasby-Vigfusson

a, m. a heaven-dweller, an angel.

himin-fastr
Zoëga

a. fixed in heaven (of stars).

Cleasby-Vigfusson

adj. fixed in heaven, of stars, Stj. 12.

himin-geimr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. the void, the universe, Jónas 167.

himin-geisli
Zoëga

m. heavenly beam.

Cleasby-Vigfusson

a, m. heavenly beams, Sól. 72.

Himin-glæfa

No entry

Cleasby-Vigfusson

u, f. one of the northern Nereids, Edda 101.

himin-hringr

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj., poët. the ‘ring’ of heaven, Jónas 53.

himin-hvolf

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. the vault of heaven, the sky.

himin-jöðurr
Zoëga

m. the rim of heaven.

Cleasby-Vigfusson

m. the corner, brim (jaðarr, jöðurr) of heaven, = himinskaut, Vsp. 5 (απ. λεγ.) This, no doubt, is the correct form, not himin-jó-dýr (heaven-horse-beasts) or himin-jó-dur (heaven-horse-doors).

himin-knöttr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a heavenly globe.

himin-kraptar

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. pl. the props, pillars of heaven, Ó. H. (in a verse).

himin-ljómi

No entry

Cleasby-Vigfusson

a, m. heavenly light, Lex. Poët.

himin-raufar
Zoëga

f. pl. the windows of heaven.

Cleasby-Vigfusson

f. pl. the sluices of heaven, Skálda 210, Mar. 10.

himin-ríki
Zoëga

n. kingdom of heaven.

Cleasby-Vigfusson

n. [Dan. himmerige; Germ. himmelreich], the kingdom of heaven, Gþl. 42, Edda 149 (pref.), Th. 28; himinríkis-dyrr, -hirð, -höll, -innganga, -vist, Hom., Mar., Bs. passim; himinríkis maðr, an heir of the kingdom of heaven, 677. 3; but in mod. usage himnaríki(see himinn 2) is more usual.

himin-roði

No entry

Cleasby-Vigfusson

a, m. the redness of the sky, Matth. xvi. 2.

himin-runninn

No entry

Cleasby-Vigfusson

part. = Gr. διϊπετής, Od.

himin-röðull

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. = himinsól, Lex. Poët.

himin-skaut
Zoëga

n. quarter of heaven.

Cleasby-Vigfusson

n. the sheet of heaven, a quarter of heaven, Lat. plaga caeli, Hdl. 14, Skv. 1. 10, passim.

himin-skin

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. a heavenly shining, Jónas 115.

himin-sól

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. the sun in heaven.

himin-stjóri

No entry

Cleasby-Vigfusson

a, m. (-stýrir, m.), the ruler of heaven, God, Lex. Poët.

himin-stjörnur

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. pl. the stars in heaven, Jónas 122.

himin-targa

No entry

Cleasby-Vigfusson

u, f. the targe of heaven, the sun, Þd. 4.

himin-tjald

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. a canopy. Am. 106.

himin-tungl
Zoëga

n. heavenly body.

Cleasby-Vigfusson

n. pl. the heavenly bodies, Hkr. ii. 288, Rb. 66, 108, passim; himintungla far, h. gangr (ganga), Stj., Rb.

himin-vangi

No entry

Cleasby-Vigfusson

a, m. the mead of heaven, the sky, Hkv. 1. 15.

himin-vist

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. dwelling in heaven, Lex. Poët.

himneskr
Zoëga

a. heavenly.

Cleasby-Vigfusson

adj. (hifneskr, Fms. x. 392), heavenly, Sks., Bs., N. T., Pass., Vídal. passim.

HIND
Zoëga

f. hind (female of hjörtr).

Cleasby-Vigfusson

f. [A. S. hind; Engl. hind; Germ. hinde; Dan. hind]:—a hind, Lat. cerva, the female of hjörtr, Karl. 45, freq.: hindar-kálfr, m. a hind’s calf, a fawn, Bret. ch. 19; Hindar-fjall, n. Hind’s-fell, a mountain, Fas., Fm.

II. [prob. a different word, akin to Goth. hinþan, Swed. hinna = to find], skill, grace; in the phrase, með hind, artfully, gracefully, as in the ditty: Það er að segja af Sigurði Blind | samdi hann ljóð um hverja kind, | sá hann hvorki sól né vind, | seggjum þótt’ ‘ann kveða með hind; esp. freq. in poets of the 16th and 17th centuries.

hindar-dags

No entry

Cleasby-Vigfusson

gen. as adv. the day after to-morrow, N. G. L. i. 23; see hindri.

hindr

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. = hindran, Stj. 262.

HINDRA
Zoëga

(að), v.

1) to keep behind, hinder;

2) to loiter, linger; ~ eptir e-u, to loiter about a thing;

3) impers., e-n ~r e-t, one wants or lacks a thing.

Cleasby-Vigfusson

að, [A. S. hinderjan; Engl. hinder; Germ. hindern; Dan. hindra; Swed. hindra]

I. prop. to keep behind, hinder, Stj. 138; h. eðr tálma, Dipl. i. 4, Bs. i. 689.

II. pass. to be impeded, Fms. vii. 144, xi. 423.

2. to halt, loiter, Stj. 172, Mar.: to go astray, to be wrong, Fbr. 78 new Ed., Bs. i. 820: to lose time, loiter about a thing, meira mun nú annat til framkvaemdar en hindrask eptir þessu, Sturl. iii. 157; cp. hindrvitni below.

hindran

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. a hindrance, Stj. 9.

HINDRI
Zoëga

a. compar. (rare), hindra dags, the next day.

Cleasby-Vigfusson

compar., superl. HINZTR, [cp. Ulf. hindar = ὀπίσω, πέραν, A. S. and Engl. hinder, O. H. G. hintar, Germ. hinter; cp. also A. S. hindan, Engl. be-hind]:—the hinder, hindmost, latter, latest, only in poetry:

I. the compar. occurs only as an απ. λεγ. in hindra dags, the day after to-morrow, Hm. 109, and hindar-dags, N. G. L. i. 23.

II. superl., hinnzta sinni, for the last time: in prose, vér gengum á land innsta (i. e. hinzta) sinni, Fms. vii. 149; þá er hann fór inzta sinni til Jórsala, 625. 191: in poetry, Sól. 41, Fas. i. 428; hinztr fuudr, the last meeting, Hkv. Hjörv. 40; hinzt kveðja, Am. 45; hinzt bæn, Skv. 3. 62.

hindr-vitni
Zoëga

f. idolatry, superstition.

Cleasby-Vigfusson

f. ‘hinder-knowledge,’ idolatry, superstition, nonsense, Bs. i. 165, Hkr. ii. 176; flærð heiðingligrar hindrvitni, Fb. i. 513; ef hann trúir á þat heldr en annat fé, eða ferr hann með h., K. Þ. K. 78.

HINGAT
Zoëga

adv. hither.

Cleasby-Vigfusson

also spelt higat (Eg. 51, Nj. 227, Fms. i. 189, Stj. 27, 35) and hegat (Ísl. ii. 270, Gþl. 272), prob. only by dropping the mark of abbreviation (¯) above the line (hīgat, hēgat), as seen from old rhymes such as hingat fyrir konu bing, Eb. 73 new Ed.:—hither, Lat. huc, Íb. 5, Nj. 2, Grág. i. 189, Fms. i. 72, x. 18; hingat ok þangat, hither and thither, to and fro, viii. 39, Stj. 35, 284, Blas. 40; hón vissi löngum ekki hingat, i. e. she was in a senseless state, Bs. i. 384.

2. temp., hingat til, hitherto, 619. 73.

B. COMPDS: hingatburðr, hingatferð, hingatflutningr, hingatkváma, hingatspaning.

hingat-burðr
Zoëga

m. the birth of Christ.

Cleasby-Vigfusson

m. the birth of Christ, 625. 82, Skálda 210, Fms. i. 109, xi. 468, Stj. 27 (hegat-burðr), passim.

hingat-ferð
Zoëga

f. journey hither.

Cleasby-Vigfusson

and hingat-för, f. a journey hither, Eb. 144, Fms. x. 17, xi. 105.

hingat-flutningr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. carrying hither, Fr.

hingat-kváma

No entry

Cleasby-Vigfusson

u, f. a coming hither, arrival, Fms. vi. 394, v. 291: eccl., of Christ, Rb. 84, Stj. passim.

hingat-spaning

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. = hingatkváma, Niðrst. 6.

HINKA
Zoëga

(að), v. to limp, hobble.

Cleasby-Vigfusson

að, [Germ. hinken], to limp, hobble, Fs. 159; see hvika.

hinkr
Zoëga

n. loitering, delay.

Cleasby-Vigfusson

n. a limping, hobbling, Ísl. ii. 147.

hinkra

No entry

Cleasby-Vigfusson

að, to halt, stop a bit; h. við, to halt, freq. in mod. usage.

HINN
Zoëga

I)

(hin, hitt), dem. pron.

1) the other; á hinn fótinn, on the other leg; pl. the others, the rest (Kimbi bar sár sín engan mun betr en hinir);

2) emphatically, that; hitt ek hugða, that was what I thought; hitt vil ek vita, that I want to know.

II)

(hin, hit), def. art., before an adjective standing alone or followed by a substantive, the, = inn, enn (eptir hinni eystri kvísl).

Cleasby-Vigfusson

1. HIN, HIT, the article, an enclitic, which therefore can never serve as an accentuated syllable in a verse, either as rhyme or in alliteration. In good old MSS. (e. g. Cod. Reg. of Sæm.) it is hardly ever spelt with the aspirate, but is written inn, in, it or ið, or enn, en, et or eð, and thus distinguished from the demonstr. pron. hinn; but in the Editions the prob. spurious aspirate has been generally prefixed: an indecl. inu or hinu occurs often in later MSS. of the 14th century, e. g. the Fb.; but as it has not been heard of since and is unknown in the modern language, it simply seems to be a Norwegianism, thus, inu sömu orð, Th. 2; hinnu fyrri biskupa (gen. pl.), H. E. ii. 79; enu instu luti (res intimas), Hom. 57 (Norse MS.); hinu ágæztu menn (nom. pl.), id.; innu óargu dýra, 657 A. ii. 12: [cp. Goth. jains = ἐκεινος; A. S. geond; Engl. yon; Germ. jener.]

A. The:

I. preceding the noun:

1. before an adjective standing alone or followed by a substantive; …

Shortened here. Read the full article →

HINNA
Zoëga

f. film, membrane.

Cleasby-Vigfusson

u, f., mod. himna, [Dan. hinde; Swed. hinna], a film, a membrane, Grág. ii. 91, Edda 12, Clem. 25, Bs. ii. 180, Vígl. 31.

hipsum-haps

No entry

Cleasby-Vigfusson

adv. by mere chance, from Dan. hips haps.

HIRÐ
Zoëga

f. a king’s or earl’s bodyguard; the king’s men (hann hefir á ~ um sik sem konungr).

Cleasby-Vigfusson

f. [akin to A. S. hyred; cp. also Engl. hire], a king’s or earl’s body-guard, the king’s men of olden times: for the hirð, their rights, duties, statutes, see the Laws and Sagas passim; among the Laws, specially the Hirðskrá, N. G. L. ii. 390–450, Sks. ch. 24 sqq.; among the Sagas, the Fms. and Hkr. passim, Eg. ch. 5, 8, Fagrsk. ch. 5, the poem of Hornklofi, and 216, Ó. H. ch. 200 sqq., passim: hann hefir ok hirð um sik sem konungr, Eg. 47; ok hafði sína hirð hvárr þeirra, Fms. vi. 185; þá skipar hann hirðinni í eina fylking (opp. to bændr), Hkr. i. 155.

COMPDS: hirðardómr, hirðbiskup, hirðbróðir, hirðbúnaðr, hirðdrengr, hirðhestr, hirðkona, hirðlið, hirðlög, hirðmaðr, hirðmannseiðr, hirðmannalúðr, hirðmannanafn, hirðmannastefna, hirðmær, hirðpallr, hirðprestr, hirðprúðr, hirðprýði, hirðriddari, hirðsiðir, hirðskip, Hirðskrá, hirðstefna, hirðstjóri, hirðstjórn, hirðstofa, hirðsveinn, hirðsveit, hirðvist.

HIRÐA
Zoëga

(-rða, -rðr), v.

1) to keep in a box or chest (Ásgerðr hirði slœðurnar, þar sem áðr vóru);

2) ~ hey, to gather in hay;

3) to hide, conceal;

4) to mind, care for (aldregi hirði ek þat);

~ eigi um e-t, not to care about (þeir hirðu ekki um líf sitt);

hirð eigi, hirðit eigi, do not seek (hirð eigi þú at hopa á hæl!).

Cleasby-Vigfusson

ð, mod. t, (Fms. vii. 290), to herd, tend, keep; hirða fé, to herd sheep, Grág. i. 401.

2. to keep in a box, chest; þá hirði Ásgerðr slæðurnar, Eg. 703; hann tekr burt örina ok hirðir hana svá búna, Fms. xi. 64; ok hirt (imperat.) þat í glerkeri, Pr. 472.

3. hirða hey, to gather in hay, Eb. 150, 152, Gullþ. 20, Sks. 325.

4. to keep safe, hide, conceal; ok er hann (Eliah) nú hirðr öðrum mönnum (hidden from them), Ver. 29; hirða höfuð, to hide one’s head, Grett. (in a verse); þeir vissu eigi hvar Guð hirði andir þeirra, 623. 60; h. sik í djúpum, of fishes, Sks. 47, 49: reflex. to lock oneself up, hide oneself, gangit upp í turn minn ok hirðisk þar, Bær. 2, Fas. i. 8; var hann nú hirðr (save) fyrir öllum úfriði, Fms. xi. 322; hirðir ok haldnir, safe and sound, Karl. 3.

II. to mind, care for; eigi hirði ek at lifa, Stj. 168; þótt þeir hirði þat eigi, even though they care not for it, Grág. i. 468; aldregi hirði ek þat, Hrafn. 19; þeir einir munu vera at ek hirði aldri þótt drepisk, Nj. 85; h. um e-t, to care about; ok hirtu ekki um líf sitt, Fms. …

Shortened here. Read the full article →

hirðar-dómr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a king’s court; synja eiði eptir hirðardómi, N. G. L. ii. 437.

hirðing

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. a tending, keeping.

hirðingi

No entry

Cleasby-Vigfusson

a, m. a herd, herdsman, Stj. 106, Gen. xiii. 8.

hirðir
Zoëga

(-is, -ar), m. herdsman, shepherd; pastor.

Cleasby-Vigfusson

m. [Ulf. hairdeis = ποιμήν; A. S. hyrde; Engl. herd; Dan. hyrde; Swed. herde; Germ. hirt]:—a herd, herdsman, shepherd, Gþl. 400, Grág. ii. 224, Barl. 35, Bs. ii. 91, Stj. 106 (hirðanna, gen. pl.); eccl., Hom., Mar., Bs., Stj. passim, as also N. T. in mod. usage; hirðir is used in a sacred and metaph. sense, smali or smala-maðr only in the proper sense; eg em góðr hirðir, John x. 14; heilagir hirðar, Stj. 9. hirðis-lauss, adj. shepherdless; sauðir h., Stj. 603. hirðis-ligr, adj. pastoral, Stj. 235. hirðis-nafn, n. a shepherd’s name, Bs. i. 280. hirðis-rismál, n. a shepherd’s rising time, a term for day-break; er sól er í miðju austri, i. e. six o’clock, Grág. ii. 224, cp. Hrafn. 20.

hirði-

No entry

Cleasby-Vigfusson

a prefix, tending, keeping, wearing, in poët. compds, hirði-áss, -bil, -dís, -draugr, -nauma, -njótr, -sága, -sif, -týr, -þollr, all epithets in poetical circumlocutions of men and women.

hirði-ligr

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. pastoral, Th. 12.

hirðmanna-lúðr
Zoëga

m. a trumpet belonging to the king’s men.

Cleasby-Vigfusson

m. a trumpet belonging to the king’s men, Sturl. i. 129, Fms. ix. 417.

hirðmanna-nafn

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. the name of being a king’s man, Sks. 275.

hirðmanna-stefna
Zoëga

f. a hustings of the king’s men.

Cleasby-Vigfusson

u, f. a hustings of king’s men, Fms. ix. 306.

hirðmanns-eiðr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. the oath taken by the king’s men, Fms. ix. 437.

hirðu-lauss

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. careless, freq. in mod. usage.

hirðu-leysa
Zoëga

f. carelessness, neglect.

Cleasby-Vigfusson

u, f. (mod. -leysi, n.), carelessness, Bs. ii. 91.

hirðu-samr

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. (-semi, f.), careful.

hirð-biskup
Zoëga

m. king’s bishop.

Cleasby-Vigfusson

m. a king’s bishop, Fms. i. 229.

hirð-bróðir
Zoëga

m. comrade of the king’s men.

Cleasby-Vigfusson

m. a comrade among king’s men, El. 14, Barl. 94, Hirðskrá ch. 41.

hirð-búnaðr
Zoëga

m. apparel for king’s man.

Cleasby-Vigfusson

m. apparel for king’s men, Skálda 181.

hirð-drengr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a king’s valet, Rétt. 61.

hirð-hestr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a king’s horse, N. G. L. i. 227.

hirð-kona

No entry

Cleasby-Vigfusson

u, f. a king’s woman, daughter of a king’s man, Fas. i. 193, Art.

hirð-lið
Zoëga

n. the king’s troops.

Cleasby-Vigfusson

n. the king’s troops, Str. 3.

hirð-ligr
Zoëga

a. belonging to the king’s men, courtly (hirðlig málsnild).

Cleasby-Vigfusson

adj. belonging to the king’s men, Barl. 176, Str. 40; h. málsnild, courtly eloquence, Skálda 199: pastoral, Stat. 281.

hirð-lög
Zoëga

n. pl. laws and statutes of the king’s men, their community or fellowship (taka e-n í ~).

Cleasby-Vigfusson

n. pl. the laws and statutes of the king’s men, their community, fellowship, Fms. v. 52; taka e-n í hirðlög, Ó. H. 204; ganga í h., Eg. 29, 112; vera í or segja sik ór hirðlögum, N. G. L. ii. 437.

hirð-maðr
Zoëga

m. king’s men.

Cleasby-Vigfusson

m. a king’s man, Hirðskrá, Fms., Eg., Sks. passim, Ó. H. ch. 70, 113, Har. S. Harðr. ch. 110, Hkr. Ó. T. ch. 90, Lv. p. 112 (far þú á fund Eyjólfs Guðmunds sonar, vinar míns ok hirðmanns), Nj. ch. 3, Fbr.

hirð-mær
Zoëga

f. court lady.

Cleasby-Vigfusson

f. = hirðkona, Art., Karl.

hirð-pallr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. the daïs where the king’s men sate, N. G. L. ii. 447.

hirð-prestr
Zoëga

m. king’s chaplain.

Cleasby-Vigfusson

m. a king’s chaplain, Fms. i. 151, Fb. ii. 337, N. G. L. ii. 409.

hirð-prúðr
Zoëga

a. cour teous.

Cleasby-Vigfusson

adj. courteous, Fms. v. 191, viii. 447, ix. 4.

hirð-prýði
Zoëga

f. royal pomp.

Cleasby-Vigfusson

n. royal pomp, Fms. iii. 182, x. 178.

hirð-riddari

No entry

Cleasby-Vigfusson

a, m. a king’s knight, Barl. 176.

hirð-siðir
Zoëga

m. pl. the customs of the king’s men.

Cleasby-Vigfusson

m. pl. the customs of the king’s men, Eb. 200, Sks. 320, Hkr. iii. 181.

hirð-skip

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. a king’s ship, N. G. L. i. 227, passim.

Hirð-skrá

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. the statutes or section of law relating to the king’s men, published in N. G. L. ii. 390–450.

hirð-stefna
Zoëga

f. meeting of the king’s men.

Cleasby-Vigfusson

u, f. a meeting of the king’s men, Fms. ix. 215, 250.

hirð-stjóri
Zoëga

m. the captain of the king’s men.

Cleasby-Vigfusson

a, m. the captain of the king’s men, Fms. iv. 364, ix. 250, 496, Gþl. 58, Eg. 280, Hirðskrá ch. 8, 24; in Eg. 280 used in a peculiar and Engl. sense; in Icel. the governor was, from the 14th to the 16th century, called hirðstjóri, Ann., Espol. passim.

hirð-stjórn
Zoëga

f. the dignity of a stjóri.

Cleasby-Vigfusson

f. the dignity of hirðstjóri. Fms. ix. 250; in Icel. sense, Ann. passim, Dipl. ii. 15.

hirð-stofa
Zoëga

f. king’s hall.

Cleasby-Vigfusson

u, f. a king’s hall, Ó. H. 43.

hirð-sveinn

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. = hirðdrengr, Stj. 482.

hirð-sveit
Zoëga

f. the host of king’s men.

Cleasby-Vigfusson

f. the host of king’s men, Hkr. i. 24, Fms. i. 36, ii. 17, vi. 46, vii. 279, xi. 244.

hirð-vist
Zoëga

f. the position of a king’s man.

Cleasby-Vigfusson

f. the being a king’s man, Fms. ii. 55, v. 315, vii. 196, xi. 18, Nj. 6.

hirsa

No entry

Cleasby-Vigfusson

(mod. hissa,) adj. indecl. stunned, amazed, astonished; vera (verða) h. þeir urðu h. við þessi stórmerki, 655 v. 2; very freq. in mod. usage, eg er öldungis hissa, bráð-hissa, quite astonished.

hirsi
Zoëga

n. millet.

Cleasby-Vigfusson

n. [Swed. hirs], millet, Edda (Gl.)

HIRTA
Zoëga

(-rta, -rtr), v. to chastise.

Cleasby-Vigfusson

t, to chastise one, freq. in mod. usage; hirta sik frá e-u, to refrain from, Hom. 108: reflex., Stj. 23 (twice); hirtr, chastised, Fms. ii. 216; hirtask e-s, to refrain from a thing, H. E. i. 236.

hirting
Zoëga

f. chastisement.

Cleasby-Vigfusson

f. chastisement, Hom. 43, Al. 129, Fas. ii. 447, Bs. passim, freq. in mod. usage.

COMPDS: hirtingarlauss, hirtingarleysi, hirtingarorð, hirtingarsamr, hirtingarvöndr.

hirtingar-lauss
Zoëga

a. unchastised.

Cleasby-Vigfusson

adj. unpunished, N. G. L. ii. 419.

hirtingar-leysi
Zoëga

n. want of chastisement.

Cleasby-Vigfusson

n. want of punishment, Fms. v. 191.

hirtingar-orð
Zoëga

n. pl. severe words.

Cleasby-Vigfusson

n. severe words, H. E. i. 250.

hirtingar-samr
Zoëga

a. severe.

Cleasby-Vigfusson

adj. severe, Bs. i. 164.

hirtingar-vöndr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a wand (rod) for punishing, Pass. 34. 5.

hirtinn

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. [hirða], keeping safely, careful: hirtni, f. carefulness.

hirzla
Zoëga

f.

1) keeping;

2) box, chest.

Cleasby-Vigfusson

(hirðsla), u, f. a keeping, keeping safe, Grág. i. 400, Stj. 445, Fb. ii. 312, (rare.)

2. a box, chest, 656 B. 1, Ld. 56, Sturl. ii. 11, Fbr. 85, Pm. 10: hirzlu-hús, a store-house, H. E. i. 457, Dipl. v. 10; hirzlu-maðr, a keeper, Sks. 273; fjár-h., a treasury.

his

No entry

Cleasby-Vigfusson

hisja, vide hes, hesja.

hismi

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. chaff, bran; létt sem h.; akin to hé-, hý-, q. v.

hispr

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. foppery: hisprs-lauss, adj. without foppery, plain, straightforward; eg segi þér það hispurslaust, I tell it you plainly.

historia

No entry

Cleasby-Vigfusson

u, f. history (for. word), Nik. dr. 75, Pass. 11. 1, and now and then in mod. usage, although saga is the usual vernacular word.

hita
Zoëga

f. heating, heat.

Cleasby-Vigfusson

1. u, f. a heating, Fbr. 149.

COMPDS: hitueldr, hituhús, hituketill, hituvatn.

2. að, to heat.

hitan

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. a heating, Fas. ii. 377.

HITI
Zoëga

m. heat, warmth.

Cleasby-Vigfusson

a, m. [Engl. heat; Dan. hede; Germ. hitze], heat, Vsp. 51; ór frosti í hita, Edda 39, Sks. 60, Fms. v. 350: metaph. ardour, Mar.

hitna
Zoëga

(að), v. to become hot; impers., e-m ~r, one gets hot (warm).

Cleasby-Vigfusson

að, to become hot, Magn. 468, Fms. x. 264, Stj. 648: impers., e-m hitnar, one gets hot, Sturl. iii. 20.

HITTA
Zoëga

(-tta, -ttr), v.

1) to hit upon, meet with one;

~ ráð, to hit upon a device;

~ leiðina, to find one’s way;

absol., ~ inn í váginn, to find the way into the bay;

sjaldan hittir leiðr í lið, an unwelcome guest always misses the feast;

~ í vandræði, to get into scrapes;

~ á e-t, to hit upon (hitti hann þar á þórolf);

2) to hit, strike (spjótit hitti í brjóst hestsins);

3) to visit, call on, see (fóru þá margir menn at ~ Hákon konung);

4) refl., ~st, to meet one another;

hann bað þá vel fara ok heila ~st (meet again safe and sound).

Cleasby-Vigfusson

tt, [akin to Goth. hinþan, Swed. hinna = to find; Engl. hit; Dan. hitte; Swed. hitta]:—to hit upon, meet with one, Fms. i. 129, xi. 124, v. l.; en er þeir hittu menn at máli, Eg. 405, Fs. 29: hitta ráð, to hit upon a device, Fms. vi. 152; h. á e-t, to hit or light upon, hitti hann þar á Þórólf, iv. 309: to find one’s way, time, opportunity, hann hitti ílla leiðir, Fs. 101; h. vel leiðina, 141; at eigi villumk ek ok hitti aptr til þeirra, 623. 62; þar til er þér hittið inn í váginn, Fms. xi. 124 (twice); eigi hittu þér nú í tíma til, ef þér komut svá at borðin vóru uppi, vii. 197; ok vita ef þú hittir í þann tíma, at vild þín megi fram ganga, hit upon the proper time, Sks. 294; sjaldan hittir leiðir í lið, Hm. 65:—also, h. til, to happen, Bs. ii. 129: h. í vandræði, etc., to get into scrapes; hér kom ek með son minn er hitt hefir í vandræði, Fms. vi. 107; þú hefir hitt í fjártjón, Fs. 100; h. í stórræði, Ísl. ii. 391.

2. to hit; hitta sjálfan sik fyrir, to hit oneself, make oneself smart, for a thing (metaph.), Þórð. 75; spjótið hitti (hit, struck) í brjóst hestsins, Flóv. …

Shortened here. Read the full article →

hittir

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a finder, Lex. Poët.

hitu-eldr
Zoëga

m. a fire for heating (brewing).

Cleasby-Vigfusson

m. a fire for heating, Sturl. iii. 147.

hitu-hús
Zoëga

n. brew-house.

Cleasby-Vigfusson

n. a brew-house, Fms. iii. 211.

hitu-ketill
Zoëga

m. boiler.

Cleasby-Vigfusson

m. a boiler, Fms. iii. 211, Safn i. 70.

hitu-vatn

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. a hot spring, Mar.

hixta
Zoëga

(-xta, -xt), v. to hiccough; to sob; meðan í önd hixti, while the breath rattled in his throat.

Cleasby-Vigfusson

t, [no doubt onomatopoetic, to say ‘hick,’ cp. Dan. hikke, Swed. hicka]:—to hiccough, Str. 27, Am. 38.

HIXTI
Zoëga

m. hiccough; sobbing.

Cleasby-Vigfusson

qs. hiksti, a, m. a hiccough, Bs. i. 847, Mag. 103; it is a popular saying that when people are slandering or gossiping about a person behind his back, he hiccoughs every time his name is mentioned, whence the saying, þar er eg nú að orði sem eg er ekki að borði, about me is the word, when I’m not at the board; þann sama dag sem biskup las bannit at Hólum, þá kom svo harðr hiksti at honum (viz. Daði), svo hann undraði, ok þat var ór hófi, svo at hann hugsaði að öndina mundi slíta af sér, Daði mælti þá, nú er eg þar at orði sem eg er ekki at borði, Safn i. 90,—the bishop was at that moment excommunicating him; cp. the saying, sjaldan kemr hixti af huga góðum, Ísl. Þjóðs. ii. 552 and 557, l. 1.

hizig

No entry

Cleasby-Vigfusson

hitzig, hizug, adv., in N. G. L. i. 242 hizcu = hizug, [hinn vegr]:—yonder, there, Lat. illic, heimta at erfingjum, ef hitzig var eigi til, K. Þ. K. 9 (1853), hitze, v. l.; við Útstein hitzig, yonder at U., Sighvat; hitzig (yonder) er heitir Helganes, Fms. vi. 84 (in a verse); hizug í Hafrsfirði, Fagrsk. 8 (in a verse):—above, sem hizig vas tínt, as told above, Grág. ii. 222 A; ok hafa, þat allt er hitzug leifir, whatsoever is left in the other (in the former code, the code of Hafliði), i. 7; en hafa ómagann sjálfr, ef hann festir eigi hizig framfærsluna, unless he shifts the alimentation on to the other part, 254; at hann vill hitzi (= hitzig) í þingi vera, 159:—cp. hinnsig, hinnig, s. v. hinn.

híalin

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. a gossamer (?), Ísl. Þjóðs. ii. 539.

híbýla-bót

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. bettering of one’s homestead, Bs. i. 129, Gþl. 376.

híbýla-bragr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. home manners, domestic life.

híbýla-brestr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a home loss, Glúm. 375, Gísl. 79.

híbýla-háttr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. home affairs, Fms. ii. 267, Bárð. 176, Fs. 131.

híbýla-prúðr

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. gentle and well-mannered at home, in one’s daily life, Eb. 88, Grett. 96.

HÍÐ
Zoëga

n. lair, den, esp. of a bear.

Cleasby-Vigfusson

n. [hi, Ivar Aasen], a lair, den, esp. of a bear, N. G. L. i. 45, 46, Grett. 100, Glúm. 330, Gþl. 444, Korm. (in a verse, of a sword’s sheath).

COMPDS: híðbjörn, híðbyggvir.

II. Híði, a, m. a pr. name, Fms. viii.

híðazk

No entry

Cleasby-Vigfusson

dep. [híð], to be in its lair, of a wild beast; hann hafði híðz í þessu fjalli, … far nú ok hiðzt þar er þér líkar, Vitae Patrum (Unger).

híð-björn
Zoëga

m. common bear.

Cleasby-Vigfusson

m. a bear in his den, Grett. 100, Fms. ii. 100, Fas. i. 50, Glúm. l. c.

híð-byggvir

No entry

Cleasby-Vigfusson

m., poët. a den dweller, a bear, Korm.

HÍMA

No entry

Cleasby-Vigfusson

d, to saunter, loiter; hímir ok hangir … hvat hímir þú … hékk hann af ok hímdi … með himanda hug, Vitae Patrum (Unger).

hímaldi

No entry

Cleasby-Vigfusson

a, m. a laggard, almost like Germ. aschbrödel, Fas. iii. 18: a nickname, Fb. iii.

HÍRA

No entry

Cleasby-Vigfusson

ð, [hira, Ivar Aasen, statt ikje dar aa hir! and hiren = lazy]:—híra við, to stand idle, tarry, loiter, Grág. i. 6, 65; öllu var honum betra á Stað, heima að híra, Jón Arason: in mod. usage a reflex., hírast, to sit snug at home; það er og vel að þú hírist (hýrist is a wrong spelling) hér eptir þar sem þú ert nú kominn og etir þar og drekkir, Od. x. 270, 271; hinir hírðu við … ek hírumk hér hjá í yðvarri þjónustu, Vitae Patrum (Unger).

Hísing

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. name of an island, Fms.

HÍT
Zoëga

f. skin-bag.

Cleasby-Vigfusson

f. a scrip or bag made of the skin of a beast, Sd. 157, Fb. i. 220, Grett.: as a nickname, Fb. iii: metaph. a vast belly, Ísl. Þjóðs. i. 612: the name of a giantess, Bárð.: the local names Hítar-dalr, Hítar-nes (Landn.) were still at the beginning of this century in that neighbourhood sounded Hitar-dalr, Hitar-nes, with a short i, the original form being Hitár-dalr, Hitár-nes, the dale and ness of the Hot river (a volcanic river), opp. to Kaldá, the Cold river, in the same county. The derivation from a giantess Hít is a mere fiction, and not older than the Bárðar S. Hítnesingr, m. one from Hitarnes, Sturl.

hí-býli
Zoëga

n. see hýbýli.

Cleasby-Vigfusson

n. pl., usually spelt thus or even híbíli (esp. in Cd. B. of Sks. 75, 96, 127 new Ed.); hýbýli, Fms. vii. 148, Fb. i. 254, ii. 238, 314, iii. 404; [the hí- answers to Germ. hei- in heirath; Ulf. heiv- in heivafrauja = a house-lady; A. S. hiwa; Engl. hive (in bee-hive); cp. O. H. G. hiwian and Hel. hiwa = a wife]:—a homestead, home; hús eru þrjú í hvers manns híbýlum, Grág. i. 459, ii. 196, 371; heima at híbýlum sínum, Js. 78; þar í hans híbýlum, Eg. 156, 194; ef þér eru hér kunnig híbýli, 236; í annarra manna híbýlum, Nj. 52; ganga um híbýli, to walk again, Landn. 107: allit., hús ok híbýli, house and home, Sks. 454: nú er par híbýlum á leið snúit, ok fara þeir til hvílu, Fb. iii. 404; þar vóru híbýli heldr dauflig eptir, Eb. 100 new Ed.

COMPDS: híbýlabót, híbýlabragr, híbýlabrestr, híbýlaháttr, híbýlaprúðr.

hjaðna

No entry

Cleasby-Vigfusson

að, to sink, dwindle, of froth and the like.

Hjaðningar

No entry

Cleasby-Vigfusson

(Héðningar, Fb. i. 282), m. pl. [A. S. Heodeningas, Hetelinge or Hegelinge of the old German epos, Kudrun (Bartsch’s Edition)], the champions of the mythol. hero Héðinn, Edda 90; whence Hjaðninga-víg, n. the battle of Hedin and his men, supposed to go on for ever; see the tale in Edda 89, 90, and Fb. i. 278–282.

hjakka

No entry

Cleasby-Vigfusson

að, to hack; akin to höggva, q. v.

hjal
Zoëga

n. chatter, talk.

Cleasby-Vigfusson

n. chatter, talk, tittle-tattle, Edda 110, Fbr. 58, Fms. x. 333, xi. 19, Vápn. 16, Sturl. i. 22, Niðrst. 4: the saying, opt stendr íllt af kvenna hjali, Gísl. 15. hjals-kona, u, f. a courtesan, Dropl. 19.

HJALA
Zoëga

(að), v. to chatter, talk (~ e-n);

~st við, to talk together.

Cleasby-Vigfusson

að, to chatter, talk, Ísl. ii. 330, 332, Ld. 214, Sturl. i. 22; hjala við e-n, Nj. 203, Ísl. ii. 349, 378: recipr., hjalask við, to talk together, 321.

hjald

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. = hjal, Edda 110.

hjaldr
Zoëga

(-rs), m. fight, battle (poet.).

Cleasby-Vigfusson

m., gen. rs, [cp. hildr, hjala, as galdr from gala], poët. a din, whence a fight, battle, Lex. Poët. passim: as also in poët. compds, hjaldr-reifr, -gegninn, -móðr, -örr, -ríkr, -snjallr, -stríðr, -þorinn, adj. = martial, warlike; the sword is hjaldr-blik, -íss, -kyndill, -linnr, -skíð; the battle, hjaldr-el, -drif, -ganga; the shield, hjaldr-ský; a raven, hjaldr-gagl, -trani; a warrior, hjaldr-gegnir, -magnaðr, -remmir, -snerrandi, -týr, -viðurr: hjaldr-goð = Odin; vide Lex. Poët.

HJALLI
Zoëga

m. ledge in a mountain side.

Cleasby-Vigfusson

a, m. [akin to hilla, Engl. shelf; cp. also Engl. hill]:—a shelf or ledge in a mountain’s side, Hrafn. 9, Gullþ. 19, Fb. iii. 408, Dropl. 33, Sturl. iii. 246, very freq.: as also in local names, Deildar-hjalli, Landn.; Víðir-hjalli, Þver-h., Litli-h., Langi-h.

II. a local name, Landn.

hjallr
Zoëga

m.

1) scaffold, frame of timber;

2) shed (for drying fish).

Cleasby-Vigfusson

m. [akin to hjalli], a scaffold, a frame of timber, Gísl. 31, Mar. 557, Hkr. ii. 175 (of a pedestal); seið-hjallr (q. v.), the scaffold on which witches sat.

2. a shed, esp. for drying clothes, fish, N. G. L, i. 137, H. E. i. 396, Vm. 174; fisk-h., a fish-shed; grinda-h., a shed of rails.

COMPDS: hjallgrind, hjallviðr.

hjall-grind

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. the frame of a shed.

hjall-viðr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. timber for a shed, Pm. 133.

HJALT
Zoëga

n.

1) the boss or knob at the end of a sword hilt (eptra, efra ~it);

2) the guard between the hilt and blade (fremra ~it).

Cleasby-Vigfusson

n. [A. S. and Engl. hilt], the boss or knob at the end of a sword’s hilt; also the guard between the hilt and blade; the former being sometimes distinguished as the eptra or efra hjalt (hinder or upper, accordingly as the sword was held), and the latter as fremra h., the fore part or guard, where blade and hilt join; or else the plur. hjölt is used; í því gékk hjaltið af sverðinu hit efra ok hljóp þá brandrinn fram ór meðalkafla umgörðinni, Sturl. iii. 283; hjölt ok meðalkafli, Þiðr. 114; eftra hjaltið, opp. to fremra hjaltið, Karl. 124, Korm. ch. 9, Ld. ch. 57, Eb. ch. 13, and Gísl. 72, vide gadd-hjalt, cp. Hkv. Hjörv. 9, Sdm. 6; hjölt ór gulli, Akv. 7; sverð með gulligum hjöltum, Fms. i. 15; nema hjöltin við neðra gómi, Edda 20; sverðit brotnaði undir hjaltinu, Nj. 43, Fms. ii. 484, Gullþ. 18; skaltú nú vera þegn hans er þú tókt við sverði hans at hjöltunum, Fms. i. 15; Helgi hnauð hjalt á sverð, Nj. 66; hann leggr sverðinu á þessum sama flekk ok fellr á hjöltin, Fb. i. 258. ☞ The Engl. hilt is in Icel, called meðal-kafli, ‘middle-piece:’ the Engl. word is derived from the Scandin., but in a different sense.

hjaltaðr

No entry

Cleasby-Vigfusson

part. with a hjalt; gull-h., Þiðr. 80.

Hjaltar

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. pl. Shetlanders, Orkn. (in a verse), Sturl. i. 94 C, ii. 44.

hjalti

No entry

Cleasby-Vigfusson

a, m. [hjalt], a nickname, Landn.: as also a pr. name, id.; Horn-h., name of a sword, Gullþ.

Hjaltlendingr
Zoëga

(-s, -ar), m. Shetlander.

Cleasby-Vigfusson

m. a Shetlander, Fms., Fb.

Hjalt-land
Zoëga

n. Shetland.

Cleasby-Vigfusson

n., later Hetland, which occurs in the Fb.; in Engl. corrupted into Shetland or Zetland.

COMPDS: Hjaltlendingr, Hjaltlenzkr.

Hjalt-lenzkr
Zoëga

a. from Shetland.

Cleasby-Vigfusson

and Hjalt-neskr, adj. one from Shetland, Ld. 26, Grág. i. 299.

hjalt-uggaðr

No entry

Cleasby-Vigfusson

part. with ‘boss-fins,’ poetical epithet of a sword, metaph. from a fish, Ísl. ii. (in a verse).

hjalt-vöndr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a ‘hilt-wand,’ sword, Lex. Poët.

hjal-drjúgt
Zoëga

a. n. talkative, chatting;

þeim verðr ~, they have much to say.

Cleasby-Vigfusson

n. adj. chattering; verða h., to be chattering all along, Eb. 200, Vápn. 7, 12.

hjara
Zoëga

f. hinge, = hjarri.

Cleasby-Vigfusson

u, f., pl. hjörur, mod. = hjarri, a hinge.

HJARA
Zoëga

f. hinge, = hjarri.

Cleasby-Vigfusson

ð, pres. hjari, part. hjarað, [no doubt akin to híra], to linger, to live (poorly), Pass. 33. 12.

hjarðar-hundr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a herdsman’s dog, Fms. i. 152.

hjarðar-sveinn
Zoëga

m. = hjarðsveinn.

Cleasby-Vigfusson

m. a herd-boy, Fas. i. 518, Stj. 464.

hjarðar-tröð

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. a sheep-fold, Magn. 494: in local names,

hjarð-hundr
Zoëga

m. shepherd’s hound.

Cleasby-Vigfusson

m. a shepherd’s dog, Hkr. i. 226.

Hjarð-hyltingar

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. pl. the men from Hjarðar-holt, Landn., Ld.

hjarð-reki
Zoëga

m. = hjarðsveinn.

Cleasby-Vigfusson

a, m. a drover, Stj. 257, Mar.

hjarð-rækr
Zoëga

a. able to drive a drove.

Cleasby-Vigfusson

adj. able to drive a drove, of one half blind, Bs. i. 307.

hjarð-sveinn
Zoëga

m. shepherd boy.

Cleasby-Vigfusson

m. a shepherd boy, Fms. ii. 156, Stj. 482.

hjarð-tík
Zoëga

f. shepherd’s dog.

Cleasby-Vigfusson

f. a shepherd’s tyke, Eg. 375.

HJARL

No entry

Cleasby-Vigfusson

n., only poët. a land, country, Lex. Poët.

COMPDS: hjarlstríðandi, hjarlþvengr.

hjarl-stríðandi

No entry

Cleasby-Vigfusson

part. a champion fighting for the land, Lex. Poët.

hjarl-þvengr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m., poët. a snake.

HJARN
Zoëga

n. hard frozen snow.

Cleasby-Vigfusson

n. hard frozen snow, as also frozen earth covered with snow, Sturl. iii. 147, Fms. i. 8, ii. 228, Lil. 10, Bb. 3. 35.

hjarna
Zoëga

(að), v. to revive, recover strength (~ við).

Cleasby-Vigfusson

að, [hjara], in the phrase, hjarna við, to shew signs of life, to revive, Lat. vivescere; at kýrin skyldi við h., Bs. i. 335; barn hjarnar við, N. G. L. i. 340; veyklegt afkvaemi við þó hjarni | vilja þau helzt það deyi strax, Bb. 1. 14.

HJARNI
Zoëga

m. brain, = heili.

Cleasby-Vigfusson

a, m. [Dan. hjerne; Germ. ge-hirn], prop. the brain, Edda (Gl.); whence hjarna-mænir, m. the skull, Haustl.

hjarn-skál
Zoëga

m. brain pan, skull.

Cleasby-Vigfusson

f. [Germ. hirnschale], the brain pan, the skull, Sturl. iii. 283, cp. Vkv. 23, 33.

Hjarrandi

No entry

Cleasby-Vigfusson

a, m. a mythical name, the Demodokus or Orpheus of the old Teut. legends, Edda 89: A. S. Heorrenda; in old Germ. poems called Horant. Hjarranda-ljóð, n. pl. the lay or tune of H., a charmed tune on the harp, Fas. iii. 223 (Bósa S.): a mod. metre in the Ballads (Rímur) is, if we remember right, still in Iceland called Hjarranda-lag, the tune of H. (see Bartsch’s Ed. of Kudrun, pp. i. x, xvii, and the sixth Aventiure of Kudrun, inscribed ‘wie suoze Horant sanc’ = how sweet H. sang).

HJARRI
Zoëga

m. hinge.

Cleasby-Vigfusson

a, m. a hinge, Stj. 565, Korm. (in a verse). hjarra-grind, f. a gate on hinges, Grág. ii. 264.

HJARSI
Zoëga

m. the crown of the head.

Cleasby-Vigfusson

proncd. hjassi, a, m. [Swed. hjesse; Dan. isse], the crown of the head; frá hjassa til ilja, Karl. 342, N. G. L. i. 339, Gísl. (in a verse); hann þreif í hjarsann á Kolbirni en setti knéit í bakit, Bárð. 177, (obsolete.)

II. a fabulous beast, whence the saying, verða aldraðr (gamall) sem h., to be as old as a h., Fas. iii. 365; or, hann er afgamall hjassi, an old decrepid h.

HJARTA
Zoëga

(pl. hjörtu, gen. hjartna), n.

1) heart;

2) mind, feeling.

Cleasby-Vigfusson

n., gen. pl. hjartna, [Goth. hairto; A. S. heorte; Engl. heart; Hel. herta; O. H. G. herza; Germ. herz; Dan. hjerte; Swed. hjerta; Gr. καρδία; Lat. cor, cord-is]:—the heart, Fbr. 137, Nj. 95, passim.

II. metaph., gott hjarta, góð hjörtu, með bezt hjarta, ört h., snart h., dyggt h., frækit h., a bold, stout, true heart, Lex. Poët.; glatt h., a glad heart, Em. 1; milt h., a mild heart, id.; hrætt h., a timid heart, Sól.; sárt h., a sore heart; blóðugt h., a bloody or bleeding heart, Hm. 36; viðkvæmt h., a tender heart: denoting courage, Þórr á afl ærit en ekki hjarta, Hbl. 26; h. ok hugr, heart and courage, Ísl. ii. (in a verse):—phrases, hjarta ór leiri, to have a heart of clay, be a coward, Kormak, referring to the tale in Edda 57, 58; or merar-hjarta, the heart of a mare; hjarta drepr stall, the heart beats (see drepa A. 4) or sinks, rudely expressed in Sturl. ii. 42 (in the verse); hjartað berst, beats; but the subst. is hjart-sláttr, q. v.

2. the heart, mind, feeling; snotrs manns hjarta verðr sjaldan glatt, a wise man’s heart is seldom glad, Hm. …

Shortened here. Read the full article →

hjartaðr

No entry

Cleasby-Vigfusson

part. hearted so and so, Bær. 9.

hjartan-ligr

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. (-liga, adv.), hearty, Stj. 186, Th. 7, freq. in mod. usage.

hjarta-blauðr
Zoëga

a. cowardly.

Cleasby-Vigfusson

adj. cowardly, Karl. 124.

hjarta-blóð
Zoëga

n. heart’s blood.

Cleasby-Vigfusson

n. hearts-blood, Edda 74, Fbr. 108, Bær. 11, Fas. i. 163.

hjarta-dauðr

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. dead at heart, Stj. 484.

hjarta-friðr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. heart’s-ease, peace of heart, Mar.

hjarta-góðr
Zoëga

a. kind-hearted.

Cleasby-Vigfusson

adj. kind-hearted, Bs. ii. 178.

hjarta-gróinn

No entry

Cleasby-Vigfusson

part. rooted in the heart.

hjarta-hreinn

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. pure in heart, Pass. 2. 8.

hjarta-ligr
Zoëga

a. hearty.

Cleasby-Vigfusson

adj. (-liga, adv.), hearty, Bs. ii. 156, Fms. iii. 53, Mar.

hjarta-prúðr
Zoëga

a. stout-hearted, generous.

Cleasby-Vigfusson

adj. stout-hearted, generous, Eb. 194.

hjarta-prýði
Zoëga

f. stoutness of heart, courage.

Cleasby-Vigfusson

f. stoutness of heart, generosity, Bær. 20, Sks. 274.

hjarta-ragr
Zoëga

a. = hjartablauðr.

Cleasby-Vigfusson

adj. cowardly, Fas. iii. 100.

hjarta-rætr

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. pl. the ‘heart-roots,’ heart-strings, Fbr. 216: the phrase, e-m hitnar um hjartarætrnar, to be deeply moved, alarmed, or the like, to feel the blood rushing to one’s heart.

hjarta-taugar

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. pl. the heart-strings.

hjart-blóð
Zoëga

n. = hjarta-blóð.

Cleasby-Vigfusson

n. = hjartablóð, Fm., Sæm. 156 (prose), Gkv. 2. 29.

hjart-fólginn
Zoëga

pp. heart-felt, cherished in heart.

Cleasby-Vigfusson

part. heart-felt, cherished in the heart, Vígl. 22, N. G. L. ii. 481, Col. iii. 12, Vidal., freq. in mod. eccl. usage.

hjart-höfði

No entry

Cleasby-Vigfusson

a, m. [hjört], a hart’s (stag’s) head, Lex. Poët.

hjart-kolla

No entry

Cleasby-Vigfusson

u, f. [hjörtr], a hind, Str. 3, Bret.

hjart-kærr

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. beloved.

hjart-lauss

No entry

Cleasby-Vigfusson

adi. disheartened, Orkn. 408 old Ed.

hjart-mörr
Zoëga

m. the fat about the heart.

Cleasby-Vigfusson

m. the fat about the heart, Stj. 310, Exod. xxix. 22.

hjart-næmiligr

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. (-liga, adv.), with hearty feeling.

hjart-næmr
Zoëga

a. heart-touching.

Cleasby-Vigfusson

adj. heart-touching, 625. 87, freq.

hjart-sára

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. heart-sore, broken-hearted, Bs. i. 354.

hjart-skinn
Zoëga

n. deer-skin (~s glófar).

Cleasby-Vigfusson

n. [hjörtr], deer-skin, Fms. ii. 148.

hjart-skjálfti

No entry

Cleasby-Vigfusson

a, m. heart-throbbing.

hjart-sláttr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a beating of the heart.

hjart-tegn

No entry

Cleasby-Vigfusson

= jartegn, Thom.

hjart-verkr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. heart-ache.

hjart-veyki

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. heart disease.

hjart-veykr

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. having a heart disease.

hjart-æð

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. the ‘heart-vein,’ vena mediana, Fél. xi. 142.

HJÁ
Zoëga

prep. with dat.

1) by, near;

liggja (sitja) ~ e-m, to lie (sit) by one;

sofa (hvíla) hjá e-m, to sleep with one;

~ durunum, near (close to) the door;

2) by, with;

vera ~ e-m, to stay with one;

vera í gistingu ~ e-m, to lodge with one;

maðr einn var eptir ~ honum, was left with him;

3) present;

svá at Flosi var ~, in the presence of F.;

4) past, by;

fara, ganga ~ e-m, to go by, pass one (mánaði síðarr fóru þeir ~ mér kátir);

farast ~, to pass by one another;

fara ~ sér, to go beside oneself;

fram ~ Knafahólum, past K.;

þeir riðu ~ fram, they rode by;

5) in comparison with (to);

höfðu þeir fátt kvikfjár ~ því sem þurfti, they had few live stock in comparison with what was needed.

Cleasby-Vigfusson

prep. [this prep. is peculiar to the Scandin. languages, which in their turn lack the Germ. and Saxon bei, by; the Dan. and Swed. add an s, hos, qs. hiaa’s, haa’s; hjá may be akin to Goth. heiva and Icel. hjú, q. v.; cp. Lat. cum]:—by, beside, with dat.:

1. by, near, at hand, Lat. juxta; setjask niðr hjá e-m, to take a seat by a person’s side, Nj. 3, Fs. 83; Egill setti hana niðr hjá sér, Eg. 249; liggja hjá e-m, to lie by one, Nj. 94; rekkja hjá konu, Ld. 30; hvíla hjá konu, Hbl. 17; sofa hjá e-m, to sleep in the same bed with one, Korm.; hann var jarðaðr (earthed, buried) hjá föður sínum, Fms. x. 111; sverðit stóð hjá honum, i. 16; næsta bæ hjá Rúts-stöðum, Nj. 32; þótti þeim í hönd falla at taka upp land þetta hjá sér sjálfum, this land lying close at hand, Ld. 210.

2. near, close to; gluggar vóru hjá brúnásunum, Nj. 95; hann var heygðr hjá Hofi, 163; hjá þreskeldi, Korm. (in a verse); þar hjá garðinum, Fs. 56; hjá brjóstinu, id.; hjá hvílu búanda þíns, Nj. 19; spjót koma upp hjá hólunum, 95; í hjá Ölvosvatni, Íb. 11; hjá dyrunum, O. H. L. 72: í hjá = hjá, hann stóð í hjá vandbálki nokkurum, id. …

Shortened here. Read the full article →

HJÁLM

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. [A. S. healme; Engl. helm], a helm, rudder; hjálmar-skíð, n. the tiller, Korm. (in a verse); otherwise only occurring in hjálmar-völr and hjálmur-völr (q. v.), m. = hjálm-völr, q. v., N. G. L. ii. 283, v. l.: Hjálmar-dalr, m. a local name, Orkn.

hjálmaðr
Zoëga

pp. helmed.

Cleasby-Vigfusson

part. helmed, Hkm. 11, Fms. vii. 242, 243, Karl. 328.

HJÁLMR
Zoëga

(-s, -ar), m.

1) helm, helmet;

2) rick (of hay or barley).

Cleasby-Vigfusson

m. [Goth. hilms; A. S., Engl., Hel., O. H. G., and Germ. helm; Dan.-Swed. hjalm; Ital. elmo; old Fr. heaume; a Teut. word prob. derived from hylja, to hide]:—a helm, helmet; distinguished from stálhúfa, a steel hood; luktr hjálmr, a closed, shut helm, only occurs in very late writers, e. g. D. N. i. 321; steyptir hjálmar, Gkv. 2. 19, cannot mean cast-iron helmets, but must be helmets coming over the face, as cast-iron was unknown in the Middle Ages, see Aarb. for Nord. Oldk. 1868, p. 9; aringreypir hjálmar, helms shaped like an eagle’s beak, Akv. 3; gull-h., a gilt helm; ár-hjálmr, a brazen helmet, Hkm.: the word âr is A. S., since helmets were of English workmanship, as is seen also in Valskir hjálmar, foreign helmets, which are mentioned by Sighvat.

2. in the mythology Odin is called Hjálm-beri, a, m. helm-bearer, Gm.; he and the Valkyrias were represented as wearing helmets, Edda, Hkm. 9, Hkv. 1. 15; whence the poets call the helmet the hood of Odin (Hropts höttr): the vault of heaven is called the ‘helm’ of the wind, sun, etc. …

Shortened here. Read the full article →

hjálmun-völr
Zoëga

m. tiller of a helm.

Cleasby-Vigfusson

m. = hjálmvölr, Orkn. 8, Fms. i. 212 (v. l.), vii. 47, x. 267, Sks. 479.

hjálm-barð
Zoëga

n. helmet-rim.

Cleasby-Vigfusson

n. [mid. H. G. helmbarte], a helmet-rim, Fas. iii. 355.

hjálm-bönd
Zoëga

n. pl. helmet strings.

Cleasby-Vigfusson

n. pl. helmet-strings, Fas. ii. 430, Bret. 56.

hjálm-drótt
Zoëga

f. helmed host, war host.

Cleasby-Vigfusson

f. a helmed host, war host, Gkv. 2. 15.

hjálm-gjörð
Zoëga

f. rim of a helmet.

Cleasby-Vigfusson

f. the rim of a helmet; gylt h., Fms. vii. 323, v. l.

hjálm-hús

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. [hjálmr II. i], a hay-house, barn, Fb. iii.

hjálm-höttr
Zoëga

m. helmet-hood (a kind of cowl put over the helmet).

Cleasby-Vigfusson

m. a helm-hood, a kind of cowl put over the helmet, Þiðr. 9, 285, Eg. 407.

hjálm-laukr
Zoëga

m. a kind of leek, garlic.

Cleasby-Vigfusson

m. a kind of leek, garlic, Fs. 146.

hjálm-ræða

No entry

Cleasby-Vigfusson

u, f. pales or fences for hay-ricks (?), N. G. L. i. 38, (Gþl. 346)—nú skal hann eigi grafa upp hjálmræðr eptir fardaga, höggva má hann fyrir ofan jörð ek færa í brott.

hjálm-röðull

No entry

Cleasby-Vigfusson

m.—hjálmbarð, Höfuðl.

hjálm-vitr

No entry

Cleasby-Vigfusson

f., qs. hjálmvættr, a ‘helm-wight,’ a Valkyria, Hkv. 1. 53.

hjálm-völr
Zoëga

m. tiller of a helm.

Cleasby-Vigfusson

m. a ‘helm-wand,’ ‘helm-handle,’ the tiller of a helm, Orkn. 152, Korm. 230, Fms. i. 212.

hjálm-þornaðr

No entry

Cleasby-Vigfusson

part., of corn dried and stacked, Sighvat.

hjálp
Zoëga

(-ar, -ir), f. help.

Cleasby-Vigfusson

f. (hjólp with umlaut, Fms. x. 397, 404), help (esp. in old writers in a stronger sense, saving, help, healing, see hjálpa), Clem. 58, Fms. vi. 106, Fb. i. 337, passim; so in Hm. 147; biðja e-n hjálpar, 200; veita e-m hjálpir, Rd. 309; hjálpar drykkr, a healing draught, Mar.: in plur., Fms. ii. 227, Og. 1: eccl. help, salvation, D. I. i. 231; hjálp ok heilsa, Fb. i. 404, Bs. i. 199; sálu-hjálp, ‘soul’s-help,’ salvation: in mod. usage, help in a general sense.

COMPDS: hjálparfúss, hjálpargata, hjálparhönd, hjálparlauss, hjálparleysi, hjálparmaðr, hjálparráð, hjálpsmaðr.

HJÁLPA
Zoëga

I)

(help; halp or hjalp, hulpum; hólpinn), v.

1) to help (~ e-m);

~ e-m við = ~ e-m;

2) to save (h. lífi sínu);

refl. to be saved (þá munu vér ~st allir saman).

II)

(að), v. = prec.

Cleasby-Vigfusson

(prop. hjalpa); in old usage strong; pres. helpr, pl. hjálpa; pret. halp or hjalp (as in mod. Dan.), N. G. L. i. 303, Fms. viii. 129, 306; holp and hjalp, ix. 288; pl. hulpu; subj. hylpi, Bs. i. 703; helpi, Fms. x. 368; imperat. hjálp, Sighvat and Arnór; part. hólpinn: in mod. usage weak (að) and of the 1st conjugation, as it also occurs in old writers, hjálpaðu, Fms. vii. 290, and Mork. l. c.; hjálpa (imperat.), Stj. 122; hjálpaðr (part.), id.; hjálpat, Fs. 92: in mod. usage hólpinn still remains as an adjective, cp. Engl. holpen: [Ulf. hilpan = βοηθειν; A. S. helpan; Engl. help; O. H. G. helfan; Germ. helfen; Dan. hjælpe; Swed. hjelpa]:

I. to help, in old writers always denoting to save, save another’s life, but in mod. usage to help in a general sense, with dat.; ok hjalp þeim þat mjök Birkibeinum, at svá var myrkt at þeir kendusk eigi, Fms. viii. 306; kirkjur vóru allar læstar ok hjalp þeim þat ekki, 129; taka fæzlu ok drykk ok hjálpa (infin.) svá yðrum líkama, x. 368; muntú bæði þér í því ok svá mörgum öðrum h., 392; ok svá ef nokkurr helpr þér, xi. 192; en hinn er má, ok vill eigi h. …

Shortened here. Read the full article →

hjálpandi

No entry

Cleasby-Vigfusson

part. a helper, saviour, Greg. 33.

hjálpari
Zoëga

m. helper, saviour.

Cleasby-Vigfusson

a, m. a helper, saviour, Fms. i. 77, x. 224 (of Christ), Stj. 50, 241, Mar. 5.

hjálpar-fúss

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. willing to help.

hjálpar-gata
Zoëga

f. a way to help.

Cleasby-Vigfusson

u, f. a way to help, Fms. i. 142.

hjálpar-hönd

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. a helping hand; með hjálparhendi, Stj. 202; rétta e-m hjálparhönd, to reach one a helping hand.

hjálpar-lauss
Zoëga

a. helpless.

Cleasby-Vigfusson

adj. helpless.

hjálpar-leysi

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. helplessness.

hjálpar-maðr
Zoëga

m.

1) helper;

2) one saved; ek mun vera ~, ef, I shall be saved, if.

Cleasby-Vigfusson

m. a helper in need, Stj. 448, Orkn. 460: one wanting help, Fms. vii. 33.

hjálpar-ráð
Zoëga

n. helping advice.

Cleasby-Vigfusson

n. helping advice, Fb. i. 404: eccl. help, salvation, Nú kom heiðinna hjálpar-ráð, Hólabók 1.

hjálpr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. = hjálpari, N. G. L. i. 317: hjálps-maðr, m. = hjálparmaðr.

hjálps-maðr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. = hjálparmaðr, Sks. 451 B, Barl. 100, 207.

hjálp-lauss
Zoëga

a. helpless.

Cleasby-Vigfusson

adj. helpless, Rd. 308.

hjálp-leysi
Zoëga

n. helplessness.

Cleasby-Vigfusson

n. helplessness, Barl. 147.

hjálp-ráð
Zoëga

n. helping advice; help, means of saving.

Cleasby-Vigfusson

n. help, salvation, Stj. 233, 240, Fms. x. 238 (means of saving); mín augu hafa séð þitt hjálpráð, Luke ii. 30.

hjálp-reip

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. a saving rope, Edda (Gl.); en ef h. brestr, gjaldi tvær örtogar, N. G. L. ii. 283: the hjálpreip perhaps resembled the βοήθεια in Acts xxvii. 17.

hjálp-ríkr

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. rich, mighty in help, Bs. i. (in a verse).

hjálp-ræði
Zoëga

n. helping advice; help, means of saving.

Cleasby-Vigfusson

n. = hjálpráð, 655 xv. A. 1; biðja e-n hjálpræða, Fms. ii. 132: helping advice (healing), vi. 198; með dýrð ok hjálpræðum, with glory and help, x. 338.

hjálp-samliga

No entry

Cleasby-Vigfusson

adv. helpfully, Str. 65, Stj. 23.

hjálp-samligr
Zoëga

a. helpful, salutary.

Cleasby-Vigfusson

adj. helpful, salutary, Stj. 54, H. E. ii. 164, Magn. 492, Bs. ii. 156, Fms. v. 224.

hjálp-samr

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. helping, helpful.

hjálp-semi

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. helpfulness.

hjálp-vænligr
Zoëga

a. promising help, likely to help, salutary.

Cleasby-Vigfusson

adj. (-liga, adv.), salutary, promising help. Fms. xi. 334. Bs. i. 648, Fb. i. 510.

hjálp-vænn
Zoëga

a. = hjálpvænligr.

Cleasby-Vigfusson

adj. = hjálpvænligr, Bs. i. 202.

hjálp-vættr

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. = bjargvættr, Gullk. C.

hjárænu-legr

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. strange, beside oneself.

hjárænu-skapr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m.

hjá-brögð

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. pl. tricks, devices; h. heimsins, Mar.

hjá-bú
Zoëga

n. out-lying estate.

Cleasby-Vigfusson

n. an outlying estate, opp. to heima-ból, Sturl. ii. 229.

hjá-félag

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. an extra partnership, N. G. L. ii. 285 (Jb. 404, 405).

hjá-hliðran

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. a going aside from, evasion.

hjá-hvíla
Zoëga

f. concubinage.

Cleasby-Vigfusson

u, f. concubinage, Fas. ii. 341, iii. 657.

hjá-kátligr

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. (-liga, adv.), out of the way, odd, queer.

hjá-kona
Zoëga

f. concubine.

Cleasby-Vigfusson

u, f. a concubine, Karl. 66.

hjá-land

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. an outlying estate, opp. to heimaland, Am. 41, 95.

hjá-legr

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. concubinatus, N. G. L. i. 357.

hjá-leiga

No entry

Cleasby-Vigfusson

u, f. = hjáland, freq. in mod. usage.

hjá-leikr
Zoëga

m. trick.

Cleasby-Vigfusson

m. = hjábragð, Grett. 146 new Ed.

hjá-lenda

No entry

Cleasby-Vigfusson

u, f. = hjáland: mod. a colony, Germ. beiland.

hjá-máll
Zoëga

a. refractory, obstinate.

Cleasby-Vigfusson

adj. speaking-beside the mark, absurd, Skálda 164.

hjá-róma

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. singing out of tune.

hjá-ræna

No entry

Cleasby-Vigfusson

u, f. a queer, odd fellow; hann er mesta h.

COMPDS: hjárænulegr, hjárænuskapr.

hjá-seta

No entry

Cleasby-Vigfusson

u, f. sitting by sheep, watching or tending sheep (from sitja hjá), Piltr og Stúlka 12.

hjá-staða
Zoëga

f. assistance.

Cleasby-Vigfusson

u, f. a standing by, assistance, Fms. iii. 187, 190, Fas. iii. 548.

hjá-staurr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a supporting stake, prop. Gþl. 380.

hjá-stigr
Zoëga

m. by-path.

Cleasby-Vigfusson

m. a by-path, Þorst. Síðu H. 10.

hjá-stoð

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. [Germ. bei-stand], help, assistance.

hjá-stælt

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. adj. a kind of metre, the intercalary sentence (stál) being placed at the end of the verse, Edda (Ht.)

hjá-trú

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. ‘by-faith,’ superstition, (mod.)

hjá-tækr

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. missing one’s hold, Nj. 263.

hjá-vera
Zoëga

f. presence.

Cleasby-Vigfusson

u, f. a being by or near, pretence, H. E. i. 420, Stj. 219.

hjá-verandi

No entry

Cleasby-Vigfusson

part. being present, Skálda 202.

hjá-verk

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. by-work; göra e-ð í hjáverkum, to do a thing in one’s spare time.

hjá-vist
Zoëga

f. presence.

Cleasby-Vigfusson

f. presence, Bs. i. 351, Barl. 158.

HJÓL
Zoëga

n. wheel (vagnar á hjólum); brjóta á hjóli, to break (a person) on the wheel.

Cleasby-Vigfusson

n., a contr. form from hvel, q. v.; hjól rhymes with stól, Hkr. iii. 238 in a verse at the beginning of the 12th century; [Swed. and Dan. hjul]:—a wheel, Sks. 412; vagnar á hjólum, Fms. vi. 145, Stj. 71, 288; vagna-hjól, 287; brjóta í hjóli, to break on the wheel, Fms. xi. 372, Skálda 204 (in a verse); á hverfanda hjóli, on a rolling wheel, Grett. 97 new Ed. (Hm. 83, hvel); leika á hjólum, to turn upon wheels, metaph. of a shifting or sanguine character, hann leikr allr á hjólum: so in the saying, valt er hamingu-hjólið.

hjól-börur

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. pl. wheel-barrows.

hjól-nöf

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. the nave of a wheel, Lex. Poët.

hjól-vagn
Zoëga

m. cart on wheels.

Cleasby-Vigfusson

m. a wheel-cart, cart on wheels, Fms. vi. 145.

hjól-vakr

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. running softly as a wheel, of a pony.

hjól-viljugr

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. easy as a wheel, of a pony.

HJÓM

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. [cp. Ulf. hjuhma = οχλος; akin to hé- in hégámi], any froth-like substance, e. g. the frothy film of half-thawed ice and water.

hjón
Zoëga

n.

1) one of the household (griðkona var hit þriðja h.);

2) pl. married couple, man and wife (Höskuldr bað hana vinna þeim hjónum);

3) domestic, servant (ef þú sýnir skilríki, at hann sé þitt h. = þinn vinnumaðr); rézt hann þar at hjóni, he took service there.

Cleasby-Vigfusson

see hjún.

hjóna
Zoëga

n. = hjón (rare).

Cleasby-Vigfusson

n. = hjón or hjú; this form seems to be a nom. sing., and not gen. pl., in N. G. L. i. 340 (v. l.), Grág. i. 212, 287, Am. 94, Bs. i. 60, and perh. in Nj. 57; for the references see hjún below.

hjóna-band
Zoëga

n. matrimony.

Cleasby-Vigfusson

n. matrimony, H. E. i. 453, 463, passim in mod. usage.

hjóna-hatr

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. disagreement between married people, 655 xxi. 3.

hjóna-lið
Zoëga

n. domestic servants.

Cleasby-Vigfusson

n. household folk, Grág. i. 154.

hjóna-ligr
Zoëga

a. connubial.

Cleasby-Vigfusson

adj. connubial, H. E. i. 475.

hjóna-rúm

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. = hjónasæng.

hjóna-rýgr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. = hjónahatr.

hjóna-samband

No entry

Cleasby-Vigfusson

n., -samvist, f. living together in wedlock, H. E. i. 458, Gþl. 230.

hjóna-skilnaðr
Zoëga

m. divorce.

Cleasby-Vigfusson

m. a divorce, Gþl. 224, Grág. i. 325.

hjóna-sæng

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. a conjugal bed.

hjóna-tak
Zoëga

n. hiring of servants.

Cleasby-Vigfusson

n. a hiring of servants, Nj. 104.

hjóna-tal

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. a tale or number of servants, N. G. L. i. 349, Gþl. 358.

hjóna-val
Zoëga

n. choice of servants (eigi hefik dyggt h.).

Cleasby-Vigfusson

n. a choice of servants, Fas. ii. 351.

hjóna-vígsla

No entry

Cleasby-Vigfusson

u, f. a wedding (in church), H. E. i. 474.

HJÚ
Zoëga

(pl. hjú, dat. hjúm), n. = hjón, hjún;

1) þeir ráku hann í stofu ok hjú hans öll, and all his household-people;

2) hjú gørðu hvílu, man and wife went to rest;

3) hann reið heim á Laugaland ok réð sér hjú, and engaged servants.

Cleasby-Vigfusson

n. [for the etymology see híbýli, p. 265; the fundamental notion is family, house]

I. man and wife; hve þik hétu hjú, how did thy parents call thee? Fsm. 46; hjú görðu hvílu, Am. 9; er vér heil hjú heima várum, Vkv. 14; bæði hjú, man and wife, Pd. 5, 56; ef hjú skiljask (are divorced), Grág. i. 239; ef frændsemi eða sifjar koma upp með hjúm, 378; þau hjú (Herod and his queen) ollu lífláti Joans Baptizta, Ver. 40.

II. the domestics, family, household: mér ok mínum hjúm, Glúm. (in a verse), Grág. i. 473; lét Koðran þá skíra sik ok hjú hans öll nema Ormr son hans, Bs. i. 5; hjú ok hjörð, house-people and cattle, Þorf. Karl. 376; slíkt er mælt um hjú at öllu, Grág. i. 143; auka hjú sín, 287; þá skulu þeir ala jafnvel sem hjú sín, 445; Hildir ok hjú hans öll, Nj. 158; tók hann við trú ok hjú hans öll, id. The mod. usage distinguishes between hjú, domestics, servants, and hjón, Lat. conjuges: even in sing., dyggt hju, a faithful servant; ódyggt hjú, a faithless servant; öll hjúin á heimilinu, all the servants of the house, etc.; vinnu-hjú, servants; vinnuhjúa-skildagi (= the 14th of May). …

Shortened here. Read the full article →

HJÚFA

No entry

Cleasby-Vigfusson

or hjúfra, [Ulf. hiufan = θρηνειν, Matth. xi. 17, Luke vii. 32; A. S. heofjan; Hel. hiovan; O. H. G. hiufan; and no doubt also Engl. to heave = to pant, breathe with pain, which is not to be confounded with heave = to lift]:—to pant, heave, Gkv. 1. 1, 2. 11 (obsolete).

II. in provincial Icel. to drizzle; and hjúfr-skúrir, f. pl. a drizzling shower, Lex. Poët.

HJÚKA
Zoëga

(að), v. to nurse a sick person (h. e-m, h. at or við e-m);

refl., to recover strength (hón ~st lítt við þessa fœðu).

Cleasby-Vigfusson

mod. hjúkra, að, in the phrase, h. at e-m, to nurse, cherish (a baby, a sick person), 623. 36, Fms. ii. 59, Pass. 44. 6, where it rhymes with sjúka; lífinu hjúkrar hönd, 47. 6: reflex., hón hjúkaðisk lítt við þessa fæðu er til var, Fs. 174.

hjúkan
Zoëga

f. nursing (of a sick person).

Cleasby-Vigfusson

and hjúkran, f. a nourishing, nursing, Fms. vii. 444, Háv. 43.

Hjúki

No entry

Cleasby-Vigfusson

a, m. a mythical name of the man in the moon, Edda 8. hjúka-timbr, m. a nickname, Grett. 20 new Ed. (hjúki, v. l.)

hjúkólfr
Zoëga

m. convivial meeting.

Cleasby-Vigfusson

m. [the latter part is prob. borrowed from the Engl. club, qs. hjú-kólfr = people’s club, and is not to be derived from hjúka]:—a club-house, inn, Fms. ix. 453, Sturl. ii. 124: metaph., Bs. i. 137.

HJÚN
Zoëga

n. = hjón.

Cleasby-Vigfusson

and hjón, n. = hjú:

I. usually in pl., man and wife, Rm. passim; skylt er hvárt hjóna at færa annat fram á fé sínu, ef annat hjóna fær gæzlu-sótt, ef því hjóna batnar heilsa, Grág. i. 287; ok eru þau tvau ein hjún (þau tuau hjúna, v. l.), N. G. L. i. 340; annat-tveggja hjóna, Grág. i. 212; um hjón tvau erlendis, id.; Höskuldr bað hana vinna þeim hjónum, Ld. 34; skamliga stöndum vit nökvið hjún, Sks. 504 (Adam and Eve): in the saying, hús skal hjóna (dat.) fá, i. e. there must be a house for a wedded pair, first a house then a household, Bs. i. 60.

COMPDS: hjónaband, hjónahatr, hjónaligr, hjónarúm, hjónarýgr, hjónasamband, hjónaskilnaðr, hjónasæng, hjónavígsla, hjúnalag.

II. domestics, household people; Hallr ok hjún hans, Hallr spurði hjún sín hversu þeim þóknaðisk athæfi Kristinna manna, en þau létu vel yfir, Hallr var skírðr ok hjún hans öll, Bs. i. 12; at hjón mín hafi hart, svelta hjón sín, Band. 38; var hann nú í Hólmi ok hjón hans (Ed. kona wrongly), Bjarn. 39; hjónin (the servants) heituðusk við at hlaupa í brott, þá líkar hjónum vel, 27; Þórð ok hjón hans öll, Landn. 134; búandinn ok::ll hjúnin, Edda 28; …

Shortened here. Read the full article →

hjúna-fóstr

No entry

Cleasby-Vigfusson

n., -fæzla, u, f., -framfærsla, u, f. the maintenance of a household, Gþl. 351.

hjúna-lag

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. = hjónaband, N. G. L. i. 340, 350, H. E. ii. 75.

hjún-margr

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. having many servants, Ld. 124.

hjúpa
Zoëga

(að), v. to shroud (a corpse).

Cleasby-Vigfusson

að, to shroud (a corpse), Fas. i. 456.

HJÚPR
Zoëga

m. a kind of doublet.

Cleasby-Vigfusson

m., older form júpr, Fms. x. 415, [a word of for. origin, cp. Germ. joppe, Fr. jupe]:—a doublet, Fr. pourpoint; hafði rauðan hjúp yrir brynju, Fms. vii. 55, 56, viii. 404; silki-h., a silk doublet; skinn-h., q. v.

II. in mod. usage freq. in metaph. = dress, clothing.

hjúp-roði

No entry

Cleasby-Vigfusson

a, m. [from A. S. heope, Engl. heps or hips, Dan. hyben], a hectic red colour caused by blood between the skin and flesh, Fél. ix. 223;—so called from the colour of these berries.

hjúskapar-band
Zoëga

n. bond of matrimony.

Cleasby-Vigfusson

n. the bond of matrimony, K. Á. 16, H. E. i. 523.

hjúskapar-far
Zoëga

n. cohabitation.

Cleasby-Vigfusson

n. the ‘knowing’ one’s wife, cohabitation; eiga h. við konu sína, Fas. i. 250, Fms. ii. 73, Mar. 10.

hjúskapar-mál
Zoëga

n. a case referring to marriage.

Cleasby-Vigfusson

n. pl. cases referring to marriage, H. E. i. 458, Bs. i. 718.

hjúskapar-ráð
Zoëga

n. pl. the contracting of matrimony.

Cleasby-Vigfusson

n. pl. the contracting of matrimony, K. Þ. K. 164.

hjúskapar-samlag
Zoëga

n. wedlock.

Cleasby-Vigfusson

n. wedlock, Stj. 426.

hjúskapar-slit

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. a divorce, N. G. L. i. 151.

hjú-skapr
Zoëga

m. matrimony.

Cleasby-Vigfusson

(hjún-skapr, MS. 671. 6, Gþl. 230, N. G. L. i. 150, 151, 376), m. matrimony, Grág. i. 287, Sturl. ii. 128, Barl. 158: = hjúskaparfar, þyrmask frá hjúnskap, N. G. L. i. 376, Str. 10, 19.

COMPDS: hjúskaparband, hjúskaparfar, hjúskaparmál, hjúskaparráð, hjúskaparsamlag, hjúskaparslit.

HJÖRÐ
Zoëga

(gen. hjarðar, dat. ~u; pl. hjarðir), f. herd, flock.

Cleasby-Vigfusson

f., gen. hjarðar, dat. hjörðu, pl. hjarðir, [Ulf. hairda = αγέλη, ποίμνη; A. S. heord; Engl. herd; O. H. G. herta; Germ. heerde; Swed.-Dan. hjord]:—a herd, flock, Hm. 20, 70, Hým. 17 (of oxen), Gþl. 400, Fms. vii. 54, N. G. L. i. 146, Fb. i. 151, Þorf. Karl. 376; gæta hjarðar, to tend flocks, Stj. 460, 462, passim: eccl., Guðs h., Hom. 85, Mar., Post.

COMPDS: hjarðarhundr, hjarðarsveinn, hjarðartröð, Hjarðar-holt, Hjarðar-dalr, Hjarðar-nes, Landn.

HJÖRR
Zoëga

(gen. hjarar and hjörs, dat hjörvi), m. sword.

Cleasby-Vigfusson

m., gen. hjarar and hjörs, dat. hjörvi, dat. pl. hjörum, Hm. 159, Hkv. 2. 22; gen. pl. hjörva; nom. pl. does not occur; [Ulf. hairus = μάχαιρα; A. S. heor; Hel. heru]:—poët. a sword, Vsp. 55, Ls. 49, 50: a battle is called hjör-dómr, -drífa, -dynr, -él, -flaug, -fundr, -galdr, -göll, -gráp, -gráð, -hríð, -leikr, -mót, -regn, -róg, -rödd, -senna, -sálmr, -skúr, -stefna, -veðr, -þeyr, -þing, -þrima; a warrior, hjör-drótt, -drífr, -gæðir, -lundr, -meiðr, -móði, -njörðr, -njótr, -runnr; and adjectively, hjör-djarfr, etc.; the blood, hjör-dögg, -lögr; a shield, hjör-vangr, -laut, -þilja: from some of these compds it appears that ‘hjör’ was also used as a kind of missile; in adjectives, hjör-undaðr, part. wounded by a sword; hjör-klufðr, part. cleft by a sword: in poetry the head is called hjörr Heimdala, the sword of H., Landn. 231 (in a verse).

II. in pr. names; of men, Hjörr; and in compds, Hjör-leifr: of women, Hjör-dís. …

Shortened here. Read the full article →

HJÖRTR
Zoëga

(gen. hjartar, dat. hirti; pl. hirtir, acc. hjörtu), m. hart, stag.

Cleasby-Vigfusson

m., gen. hjartar, mod. hjörts, dat. hirti, acc. pl. hjörtu, mod. hirti; [A. S. heort; Engl. hart; O. H. G. hiruz; Germ. hirsch; Dan. hjort; Lat. cervus]:—a hart, stag, Gm., Sól., Nj. 143, K. Þ. K. 132, Edda 11, Fas. i. 205, Pr. 410, passim: hjartar-horn, n. a hart’s horn, Edda 23, Str. 3, Sól. 78: metaph. in the phrase, ríða á hirti, to be of importance; hvé mjök þat er kallat at á hirti ríði, hversu til fátækra manna var gjört í þessu lífi, Bs. i. 104, (= ríða á miklu.)

II. a pr. name, Landn.

HLAÐ
Zoëga

n.

1) pile, stack;

2) pavement (in front of a homestead);

3) border, lace-work; feldr búinn hlöðum, a laced cloak.

Cleasby-Vigfusson

1. n. [North. E. lad; cp. hlaða], a pile, stack (= hlaði), N. G. L. i. 136, 257.

2. a barn (= hlaða), N. G. L. i. 137: but in Icel. usually,

3. the pavement or court-yard in front of a homestead, Nj. 197, Ísl. ii. 204, 252, Bs. i. 66, Sturl. iii. 141, 279.

2. n. [this word is freq. used in poems and in pr. names of the heathen time, and although it is aspirated (as shewn by allit. in verses) and has a final ð, yet it may be derived, prob. through A. S., from Lat. laqueus; Ital. lazio; old Fr. lacs; Span, lazo; Engl. lace]:—lace, lace-work; feldr búinn hlöðum, a laced cloak, Fas. ii. 70; kyrtill hlaði búinn, O. H. L. 2 and passim; it is also used of bracelets worn on the arms, so in Bjarn. (in a verse), cp. the compd hlað-hönd. From wearing lace and bracelets a woman is in poetry called hlað-grund, hlað-nipt, hlað-norn, hlað-guðr; a distinction is made between gull-hlað, gold lace, which was worn round the head, esp. by ladies, but also by men, Orkn. 280 old Ed., Fms. ii. 264, iv. 72, vii. 34, and silki-hlað, silk lace, a ribbon: …

Shortened here. Read the full article →

hlaða
Zoëga

I)

(hleð; hlóð, hlóðum; hlaðinn), v.

1) to pile up (h. korni í hjálma); h. grjóti (hellum) at höfði oðrum, to be present at another’s burial, to survive;

2) to build, with acc. (h. vegg, vörðu);

3) to load, esp. lade a ship (h. skip e-u, af e-u, með e-u); kistur hlaðnar af gulli, chests laden with gold;

4) to fell, lay prostrate, with dat. (gátu þeir hlaðit honum um síðir ok bundu hann); h. seglum, to take in sail;

5) to slay (bera vápn á Finnana ok fá hlaðit þeim);

6) refl., ~st at, to throng, crowd; vér viljum eigi, at fjölmenni hlaðist at (throng to see), er vér erum afklæddir; ~st á mara bóga, to mount the horses.

II)

f. store-house, barn.

Cleasby-Vigfusson

u, f. [Old Engl. lathe in Chaucer, still used in North. E.; Dan. lade]:—a store-house, barn (also, hey-h., bygg-h., korn-h.), Eg. 235, Grág. ii. 286, Dropl. 18, Eb. 190, 318, Rm. 19, Rd. 284, 285, Glúm. 357, Ó. H. 30, Sturl. i. 95; hlöðu dyrr, Grett. 112, Ísl. ii. 69; hlöðu-kálfr, for the pun see Glúm. 359; hlöðu vindauga, Sturl. ii. 43; bók-hlaða, a library, (mod.)

HLAÐA
Zoëga

I)

(hleð; hlóð, hlóðum; hlaðinn), v.

1) to pile up (h. korni í hjálma); h. grjóti (hellum) at höfði oðrum, to be present at another’s burial, to survive;

2) to build, with acc. (h. vegg, vörðu);

3) to load, esp. lade a ship (h. skip e-u, af e-u, með e-u); kistur hlaðnar af gulli, chests laden with gold;

4) to fell, lay prostrate, with dat. (gátu þeir hlaðit honum um síðir ok bundu hann); h. seglum, to take in sail;

5) to slay (bera vápn á Finnana ok fá hlaðit þeim);

6) refl., ~st at, to throng, crowd; vér viljum eigi, at fjölmenni hlaðist at (throng to see), er vér erum afklæddir; ~st á mara bóga, to mount the horses.

II)

f. store-house, barn.

Cleasby-Vigfusson

hlóð, hlóðu, hlaðit, [Ulf. hlaþan = σωρεύειν, 2 Tim. iii. 6; A. S., O. H. G., and Hel. hladan; Engl. load, lade; Germ. laden]:—to load, esp. to lade a ship; hlaða skip, Nj. 19; hlóðu skipit með hveiti ok hunangi, Eg. 69; skip hlaðit kvikfé, Landn. 194; hlóð hann skip sitt af korni ok malti, Fms. iv. 358, Höfuðl. 1; kistur hlaðnar af gulli, chests laden with gold, Fms. xi. 85; hlaðinn íþróttum, Fær. 157.

II. to build up, Lat. struere:

1. prop. to pile; hlaða korni í hjálma eðr hlöður, O. H. L. 30; skera ok h., to cut and stack (corn), Gþl. 406: to pile up, h. köst, Orkn. 112; þeir sá hlaðit skíðum, logs piled up or stacked, Fs. 42; settu hann þar niðr ok hlóðu at grjóti; h. valköstu, O. H. L. 302 (in a verse); reynt mun slíkt verða hvárr grjóti hleðr at höfði öðrum, Nj. 141; má þat eigi víst vita hvárr hellum hleðr at höfði öðrum, Þórð. 36 new Ed.

2. to build; Kormakr hlóð vegg ok barði með hnyðju, Korm. 60, Jb. 212; þeir hlóðu þar varða er blótið hafði verit, Landn. 28, Gísl. 60; hlaða vita, Orkn. 242, v. l.; var hón (the bridge) með lím hlaðin, Karl. …

Shortened here. Read the full article →

hlaði
Zoëga

m. pile, stack.

Cleasby-Vigfusson

a, m. a pile, stack; mó-hlaði, torf-h., skíða-h., fisk-h., skreiðar-h., a slack of peat, turf, logs, fish, Gþl. 378, N. G. L. i. 420, Eb. 266, Háv. 53, Fs. 5, 42, Stj. 270; klæða-h., Grett. 160; ullar-h., Fs. 45.

2. = hlaða, a barn, Fb. ii. 228.

Hlaðir

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. pl. a local name in Norway, the seat of a noble family. Hlaða-jarl, m. earl of H., surname of earl Hakon, Fms.

hlaðsla

No entry

Cleasby-Vigfusson

u, f. a loading, lading, of a ship, N. G. L. ii. 275.

hlað-beðr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a bed or pillow with lace-work, Fas. i. 427.

hlað-berg

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. a projecting pier, a rock where a ship is laden, D. N. iv. 180; cp. the mod. phrase, hafa e-ð á hraðbergi (sic), qs. hlaðbergi, to have a thing ready at hand, Lat. in promptu.

Hlað-búð
Zoëga

f. a booth with walls of turf or stones.

Cleasby-Vigfusson

n., see búð, Sturl. ii. 82, Nj. 223.

hlað-búinn
Zoëga

pp. ornamented with lace, laced (= hlöðum búinn).

Cleasby-Vigfusson

part. ornamented with lace, laced, Nj. 48, 169, Vm. 129, Ísl. ii. 223, Rd. 261, Fms. vii. 225, passim.

hlað-garðr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a wall surrounding the hlað, Fas. ii. 419, Safn i. 76.

hlað-hamarr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. = hlaðberg: a local name.

Hlað-hönd

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. lace-hand, name of a Norwegian lady living at the end of the 9th century, Eg.

hlað-kross

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a lace-cross, made of lace, Pm. 124 (in a church).

hlað-varpi

No entry

Cleasby-Vigfusson

a, m. the grass slope nearest to the court-yard, liggja í hlaðvarpanum.

hlakka
Zoëga

(að), v.

1) to cry, scream (of the eagle);

2) to rejoice;

~ yfir e-u, to exult over a thing.

Cleasby-Vigfusson

að, [qs. hlag-ka from hlæja], to cry, scream, of the eagle, Vsp. 50, freq. in mod. usage, cp. Landn. 162, where it is used in verse improperly of a raven, for the eagle screams (hlakkar), the raven croaks (krunkar):—metaph., the phrase, h. yfir e-u, to exult over a thing, as an eagle over its prey, Th. 5; ok hlökkuðu nú mjök yfir þessu, Grett. 128; h. yfir sigri, Mar., Al. 178; þú mátt ekki hrína upp yfir þig, það er synd at hlakka yfir vegnum mönnum, Od. xx. 412; hlakka til e-s, one screams with joy at or in prospect of a thing (of children, young people); eg hlakka til að sjá hana, eg hlakka til að fara; cp. börnin hlakka þá ok huggask, Bs. ii. 135; því hjartað mitt er helmingað, | hlakka eg til að finna það, Bb. 3. 17.

hlakkan

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. a screaming with joy; til-hlakkan, joyous expectation.

hlam

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. a dull, heavy sound, Mork. 81, 100, Lex. Poët.; see hlöm.

HLAMMA
Zoëga

(að), v.

1) to give a dull, heavy sound;

2) to exult.

Cleasby-Vigfusson

að, to give a dull, heavy sound; áttu hafrarnir at renna í greipr honum, ok hlammaði mjök við á hellis-gólfinu, Fas. iii. 386; this giant’s tale is a pendant to that in Od. ix. 440–460.

hlamman

No entry

Cleasby-Vigfusson

and hlömmun, f. a crash, din, Hornklofi.

hlammandi

No entry

Cleasby-Vigfusson

a, m. a clash, a nickname, Landn. 60.

HLAND
Zoëga

n. urine.

Cleasby-Vigfusson

n. [A. S. hlond; Old Engl. land or lant], urine, Nj. 199, Fs. 147, N. G. L. i. 29, Grág. ii. 132, Skm. 35.

COMPDS: hlandausa, hlandblaðra, hlandfor, hlandskjóla, hlandtrog.

hland-ausa
Zoëga

f. urine trough.

Cleasby-Vigfusson

u, f. a urine trough, Edda ii. 430.

hland-blaðra

No entry

Cleasby-Vigfusson

u, f. the bladder.

hland-for

No entry

Cleasby-Vigfusson

and hland-gröf, f. a sewer, Dropl. 20, Bs. i. 369.

hland-skjóla
Zoëga

f. urine trough.

Cleasby-Vigfusson

u, f. = hlandausa, Edda ii. 634.

hland-trog
Zoëga

n. urine trough.

Cleasby-Vigfusson

n. = hlandausa, Ls. 34.

hlanna

No entry

Cleasby-Vigfusson

að, [hlenni], to pilfer; h. e-n e-u, Fms. vii. 114 (in a verse).

HLASS
Zoëga

n. cart-load.

Cleasby-Vigfusson

n. [hlaða; Dan. læss], a cart-load, Ísl. ii. 182, Grág. ii. 337, Dropl. 10, Karl. 196, Fb. i. 522 (hey-h., viðar-h.): the saying, opt veltir lítil þúfa þungu hlassi, a little mound often overturns a cart-load, Sturl. ii. 100 C.

hlass-hvalr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a cart-load of blubber, Grág. ii. 362, Vm. 130, 143, Pm. 69.

hlaunn

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. [Lat. clūnis], a buttock, haunch, Edda 238.

hlaup
Zoëga

n.

1) leap, jump (Egill hljóp yfir díkit, en þat var ekki annara manna h.);

2) run, running; taka h., to take to running, to run (hann tók h. heim til herbergis); vera í ~um ok sendiförum, to run on errands;

3) a sudden rise (in a river), flood, freshet (~ kom í ána);

4) assault (= frum~).

Cleasby-Vigfusson

n. a leap; hann komsk með hlaupi undan, Eg. 12, Fms. xi. 247; hann tók hlaup heim til herbergis, i. 80; hark ok hlaup, Anal. 81: a leap, jump, Egill hljóp yfir díkit, en þat var ekki annarra manna hlaup, Eg. 531; mældu þeir Kári lengd hlaupsins með spjótskeptum sínum ok var tólf álnar, Nj. 145, v. l.; hljóp hann þá út af múrinum, þat var furðu-hátt hlaup, Fms. i. 104; h. kattarins, the bound of a cat, Edda 19: in local names, a leap, Flosa-hlaup, in the chasm in Alþingi, Völks. 1. 220; Hærings-hlaup, Grett. 149:—höfrunga-hlaup, playing like a dolphin; handa-hlaup, hand-leaping, using the hands and feet like a wheel (a boy’s game), Ísl. Þjóðs. ii. 243, 246.

II. special usages, a sudden rise or flood, of rivers flowing from glaciers, see Eggert Itin.; af Höfðárhlaupi, því at hón hafði tekit marga bæi, Bs. i. 283; hlaup kom í ána, 469: jökul-hlaup, an ice stream or avalanche.

β. coagulation, curds; mjólkr-hlaup, curdled milk; blóð-hlaup, curdled blood.

γ. procession in brullaup or brúðlaup, a bride’s leap, bridal procession, see brúðkaup. …

Shortened here. Read the full article →

HLAUPA
Zoëga

(hleyp; hljóp, hljópum; hlaupinn), v.

1) to leap, jump (hann hljóp meirr en hæð sina);

hljópu þeir á hesta sína, they sprang upon their horses;

~ fyrir borð, útbyrðis, to leap overboard;

~ á sund, to leap into the water;

~ upp, to spring to one’s feet, start up (þá hljópu varðmerm upp);

2) = renna, to run (þeir ~ eptir, en hann kemst á skóg undan);

refl., ~st á brott, to run away;

3) of a river, to flood;

hjlópu vötn fram ok leysti árnar, the waters rose in flood and the ice was broken;

of ice, mikit svell var hlaupit upp (there was a great sloping sheet of ice) öðru megin fljótsins;

4) with preps.:

~ at e-m, ~ á e-n, to attack one;

~ á, to come suddenly on, spring up, of a gale (þá hljóp á útsynningr steinóði);

~ saman, of a wound, to heal over;

~ í sundr, to open up again (sárit var hlaupit í sundr).

Cleasby-Vigfusson

pres. hleyp, pl. hlaupum; pret. hljóp, hljópt, hljóp, pl. hljópum, mod. hlupum; pret. subj. hlypi, hlœpi, Fms. x. 364, hljópisk, Ó. H. 246; part. pass. hlaupinn; subj. hlæpi, Ó. H. 118; læpizk, O. H. L. 82; but hlypi, Hom. 158, Ó. T. 68, l. 24: [Ulf. hlaupan = ἀναπηδαν, Mark x. 50; A. S. hleâpan, pret. hleop; Scot. loup, part. loppen; Engl. leap; Hel. hlôpan; O. H. G. hlaufan; Germ. laufen; Swed. löpa; Dan. löbe]:—to leap, jump, which, as in Engl., is the proper meaning of the word, and hence of any sudden motion, to leap or start up; hann hljóp meir en hæð sína ok eigi skemra aptr en fram fyrir sik, Nj. 29; hann hleypr ór loptinu ofan ok á straetið ok kemr standandi niðr, Fms. xi. 117; hljóp hann þá út af múrinum, i. 104; hlaupa yfir háfar stengr, viii. 207; hljópu þeir þá á hesta sína, they leaped on their horses, Nj. 263; Atli hleypr upp á skip at Rúti, 9; ef fé hleypr löggarð, if cattle leap over a fence, Grág. ii. 262; Kári hljóp upp við lagit ok brá í sundr við fótunum, Nj. 253; h. fyrir borð útbyrðis, to leap overboard, Eg. 124, Fms. x. 363, 364; Egill hljóp yfir díkit, Eg. …

Shortened here. Read the full article →

hlaupari
Zoëga

m.

1) landlouper;

2) charger (horse).

Cleasby-Vigfusson

a, m. = hlaupingi, Fas. i. 149: a charger (horse), Gullþ. 13.

hlaupárs-dagr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. leap-year day, the 29th of February, Rb. 90.

hlaupárs-messa

No entry

Cleasby-Vigfusson

u, f. leap-year mass (= Feb. 24), Rb.

hlaupárs-nótt

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. an intercalary night, Rb. 88.

hlaupárs-stafr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. an intercalary letter, Rb. 518.

hlaupárs-tungl

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. an intercalary moon, Rb. 522.

hlaupárs-vika

No entry

Cleasby-Vigfusson

u, f. feria bissextilis, Rb. 564.

hlaupingi
Zoëga

(pl. -jar), m. landlouper, runaway.

Cleasby-Vigfusson

a, m. a landlouper, Barl. 114; cp. the Anglo-American loafer.

hlaup-ár
Zoëga

n. leap-year.

Cleasby-Vigfusson

n. [from A. S. hleâp-geâr], leap-year, Grág. i. 122, Rb. 8, 108, K. Þ. K. 104, Íb. 7, 8, Sks. 56, Bs. i. 85.

COMPDS: hlaupársdagr, hlaupársmessa, hlaupársnótt, hlaupársstafr, hlaupárstungl, hlaupársvika.

hlaup-framr

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. precipitate, Sks. 32, v. l.

hlaup-móðr

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. exhausted from leaping.

hlaup-óðr
Zoëga

a. in a great flurry.

Cleasby-Vigfusson

adj. in a great flurry, Fms. iii. 146.

hlaup-rífr
Zoëga

a. precipitate.

Cleasby-Vigfusson

adj. = hlaupframr, Sks. 32.

hlaup-stigr
Zoëga

m. run-away-path (taka e-n á þeim hlaupstigi).

Cleasby-Vigfusson

m. ‘leap-path,’ ‘land-louping,’ vagrancy; taka e-n af laupstigi, á þeim hlaupstigi, Hkr. iii. 290; cp. hlaupingi.

hlaup-styggr

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. ‘leap-shy,’ wild, of a horse.

HLAUT
Zoëga

I) f. blood of sacrifice.

II) from hljóta.

Cleasby-Vigfusson

f. (not n.); the gender is borne out by the genitive tein hlautar, Vellekla; as also by the dat. hlautinni, Landn. (App.) 336, in an old transcript of the lost vellum Vatnshyrna (see Kjaln. S. Ísl. ii. 403, where hlautinn):—the blood of sacrifice, used for soothsaying; this word is prob. to be derived from hlutr (hlautr), as an abbreviated form, for hlaut-blóð = sanguis sortidicus, and refers to the rite, practised in the heathen age, of enquiring into the future by dipping bunches of chips or twigs into the blood, and shaking them; those twigs were called teinar, hlaut-teinar, hlaut-viðr, blót-spánn, q. v.; the act of shaking was called hrista teina, to shake twigs, Hým. 1; kjósa hlautvið, to choose lot chips, Vsp. In Vellekla the true reading is prob. hann (earl Hakon) valdi (from velja, MS. vildi) tein hlautar, meaning the same as kjósa hlautvið in Vsp., an emendation borne out by the words ‘felldi blótspán’ (Fagrsk. l. c.) in the prose text, which is a paraphrase of the verse; the explanation of the passage in Lex. Poët. is no doubt erroneous. It was also called fella blótspán, see that word, p. 71. The walls of the temple inside and out, the altars, and the worshippers were sprinkled with the blood, the flesh of the slain cattle was to be eaten (whereas the blood was a sacrifice, as well as the means of augury, and was not to be eaten); …

Shortened here. Read the full article →

hlaut-bolli
Zoëga

m. sacrificial bowl.

Cleasby-Vigfusson

a, m. the bowl in which the hlaut was kept, Eb. 10, Hkr. l. c., Landn. l. c.

hlaut-teinn
Zoëga

m. sacrificial twig (for sprinkling the blood with).

Cleasby-Vigfusson

m., see above, Hkr. l. c., Eb. l. c.; cp. tein-hlaut.

hlaut-viðr
Zoëga

m. rod immersed in sacrificial blood, divination rod.

Cleasby-Vigfusson

m. ‘lot-twigs,’ ‘rami sortidici’ (= hlaut-teinn), Vsp. 62, cp. also Eb. 132, note 3, new Ed.

HLÁKA
Zoëga

f. thaw.

Cleasby-Vigfusson

u, f. a thaw, Grett. 140.

hlána
Zoëga

(að), v. to thaw (veðr tók at þykkna ok ~).

Cleasby-Vigfusson

að, to thaw, Fbr. 59, Bs. i. 186.

HLÁTR
Zoëga

(gen. -rar and -rs), m. laughter; reka upp ~, to burst out laughing; hafa e-t at ~i, to ridicule, make a laughing-stock of.

Cleasby-Vigfusson

m., gen. hlátrar, Dropl. 31; mod. hlátrs: [A. S. hlæhtor; Engl. laughter; O. H. G. hlahtar; Germ. lachter; Dan. latter; Swed. löje]:—laughter, Nj. 16, Fbr. 137, Dropl. 31, Fms. iii. 182, passim; hafa (vera) at hlátri, to be a laughing-stock (at-hlátr), 623. 35, Hm. 41: sayings, opt kemr grátr eptir skelli-hlátr; skelli-h., roaring laughter; kalda-hlátr, sardonic laughter: for characteristic traits from the Sagas see esp. Glúm. ch. 7 (end), 18, Nj. ch. 12, 117, Dropl. 31, Hálfs. S. ch. 7, etc.

hlátr-mildr
Zoëga

a. prone to laughing.

Cleasby-Vigfusson

adj. prone to laughing, merry, 686 B. 2.

hleði
Zoëga

m. shutter (= hleri).

Cleasby-Vigfusson

a, m. a shutter, Ísl. ii. 113; see hleri.

Hleiðr

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. [Ulf. hleiþra or hleþra = σκηνή], prop. a tent; it exists only as the local name of the old Danish capital, Fas., Fms., and in Hleiðrar-garðr, m., Landn.

HLEIFR
Zoëga

(-s, -ar), m. loaf.

Cleasby-Vigfusson

m. [Ulf. hlaifs; A. S. hlâf; Engl. loaf; O. H. G. hlaib; Germ. laib; Ivar Aasen levse]:—a loaf, Hm. 51, 140; af fimm hleifum brauðs ok tveimr fiskum, Mirm.; hleifar af Völsku brauði, Bev.; hleifa þunna, ökvinn hleif, Rm. 4, 28, N. G. L. i. 349, Fb. ii. 190, 334 (in a verse), D. I. i. 496; brauð-h., a loaf of bread; rúg-h., a rye loaf: of cheese, Nj. 76, ost-h.: the disk of the sun is called hleifr himins, the loaf of heaven, Bragi.

HLEIN

No entry

Cleasby-Vigfusson

f., pl. ar, [Goth. hlains = βουνός, Luke iii. 5; akin to Engl. lean, Gr. κλίνειν]:—a rock projecting like a pier into the sea (= hlaðberg), freq. in western Icel.; lenda við hleinina, festa skipið við hleinarnar. hleina-kræða, u, f. a crust of moss on sea rocks, Bb. 2. 13.

II. [Engl. loom, qs. loon? the A. S. form would be hlân, which however is not recorded]:—the loom in the old perpendicular weaving, Björn.

hleina
Zoëga

(-da), v. to guard oneself (?).

Cleasby-Vigfusson

d, to save, protect (?) an απ. λεγ., [A. S. hlænan; Engl. lean; O. H. G. hleinjan; mid. H. G. leinen; Germ. lehnen; Gr. κλίνω]: þaðan af er þat orðtak at sá er forðask (forðar?) hleinir, Edda 21.

hlekkjask

No entry

Cleasby-Vigfusson

t, in the phrase, e-m hlekkisk á, one gets impeded, suffers miscarriage, Grág. i. 281; ef allt fer vel og mér ekki hlekkist á.

HLEKKR
Zoëga

(-s or -jar; pl. -ir), m. link; pl. a chain of links.

Cleasby-Vigfusson

m., gen. hlekks and hlekkjar, pl. hlekkir: [A. S. hlenca (thrice in Grein); Swed. länk; Dan. lænke; Engl. link]:—a link, a chain of links, Bs. i. 341; handur-hlekkr, a ‘hand-link,’ i. e. a bracelet, Edda (Ht.): freq. in mod. usage, járn-h., iron chains, fetters.

hlemmi-gata

No entry

Cleasby-Vigfusson

u, f. a broad road.

HLEMMR
Zoëga

(-s, -ar), m. trap-door.

Cleasby-Vigfusson

m. a lid, cover, as of a pan, cauldron, as an opening in a floor, a trap-door, Eb. 96, 136, Rd. 315, Eg. 236, Sturl. ii. 124, Fas. iii. 415, Grett. 199 new Ed.

HLENNI
Zoëga

m. robber (poet.).

Cleasby-Vigfusson

a, m. [cp. Ulf. hlifan = κλέπτειν, hliftus = κλέπτης; perh. also Scot. to lift, = to steal cattle, belongs to this root, and is not the same as lift = tollere]:—a thief; hlennar ok hvinnar, thieves and pilferers, Sighvat: a king is in poetry called the foe and destroyer of hlennar, hlenna dólgr, etc., see Lex. Poët.

II. a pr. name, Landn.

hlenni-maðr
Zoëga

m. robber, thief.

Cleasby-Vigfusson

m. a ‘lifter;’ hlennimenn ok hrossa-þjófar, Hbl. 8.

hler
Zoëga

n. listening; standa á hleri, to stand eaves-dropping or listening.

Cleasby-Vigfusson

see hleri below.

hlera
Zoëga

(að), v. to listen.

Cleasby-Vigfusson

and hlöra, að, prop. to stand eaves-dropping, (putting one’s ear close to the hleri), Bjarn. 24: to listen, hón lagði eyra sitt við andlit honum ok hlöraði hvárt lífs-andi væri í nösum hans, Greg. 74; hann hlörar við hliðskjáinn er á var stofunni, Bs. i. 628; at hlýða eðr hlera til þess máls sem hann er eigi til kallaðr, N. G. L. i. 438.

HLERI

No entry

Cleasby-Vigfusson

a, m. or hlöri, but hleði in Korm. 10, Ísl. ii. 113; that hleri or hlöri is the better form is borne out by the mod. usage as well as by the derived hler and hlera:—a shutter or door for bedrooms and closets in old dwellings, which moved up and down in a groove or rabbet, like windows in Engl. dwellings, and locked into the threshold: the passage in Korm. S. is esp. decisive, where Kormak sees Steingerda’s feet outside between the half-shut door (hleri) and the threshold,—hann rak kerli fyrir hleðann svá at eigi gékk aptr, viz. between the threshold and the shutter, Ísl. ii. 113; hence comes the law phrase, standa á hleri (hlera?), to stand at the shutter, i. e. to stand listening, eaves-dropping, Bjarn. 43: freq. in mod. usage, as also standa of hleðum, id., Hðm. 23: in mod. usage a shutter for a window is called hleri.

hlersi

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj., mod. hlessa, q. v.; sló á hann ótta miklum svá sem hann yrði hlersi (hleyrsi, v. l.), Post. (Unger) 121.

hler-tjöld

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. pl. ‘ear-lids,’ poët. the ears, Ad. 9.

hlessa

No entry

Cleasby-Vigfusson

1. adj. indecl. [hlass], prop. ‘loaded,’ i. e. amazed, wondering.

2. t, to load, weigh; h. sér niðr, to sit down heavily.

hlessing

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. a freight, loading, N. G. L. i. 410.

HLEYPA
Zoëga

(-ta, -t), v.

1) to make one run or go; to move or impel in some way;

h. njósnarmönnum á land upp, to send spies ashore;

hleypti hann annarri brúninni ofan á kinnina, he let one eye-brow sink upon the cheek;

h. hurð í lás, to shut a door;

h. ánni í veg sinn, to lead the river into its channel;

h. e-u á e-n, to cause to fall upon one (hleypti Gróa skriðu á þá);

hann hleypir út vatni miklu ór sullinum, he presses much water out of the sore;

h. ór e-m auganu, to poke the eye out;

2) to throw off (h. heimdraganum);

h. akkerum, to cast anchors;

3) h. berki af trjám, to cut the bark off the trees;

h. upp dóminum, to break up the court (by violence);

4) to gallop, ride swiftly = h. hesti (Hrungnir varð reiðr ok hleypti eptir honum).

Cleasby-Vigfusson

t, [causal of hlaupa], to make one leap, make one rush or burst forth, to start or put into motion, Fms. vi. 145; þeir skáru böndin ok hleyptu á braut fólki því öllu, Ó. H. 168; Önundr hleypti njósnarmönnum á land upp, to put them ashore, Fb. ii. 280; hleypti (pulled, made sink) hann annarri brúninni ofan á kinnina, Eg. 305; h. brúnum, to knit the brows; h. hurð í lás, to shut a door, Fms. ix. 364; var hleypt fyrir hliðit stórum járnhurðum, i. 104.

2. to make to escape, emit, of anything confined or compressed, e. g. hleypa vindi ór belg, to force air out of a bellows; h. vindi ór segli, to shake the wind out of the sail; h. fé, sauðum, kúm ór kvíum, to turn out sheep, cows; h. til ánna, to put the rams to the ewes: medic., hleypa vatni, vág, blóði, to emit matter out of a sore, etc.; hann hleypir út vatni miklu ór sullinum, Vápn. 17; h. ór e-m auganu, to poke the eye out, Fs. 98: to lead a stream of water or the like, þeir hleyptu saman fleirum vötnum, Fms. iv. 359; h. ánni í farveg, Fb. ii. 280; landsfólkit var á fjöllum uppi ok hleypti ofan (rolled) stóru grjóti, Al. …

Shortened here. Read the full article →

hleyping
Zoëga

f. galloping.

Cleasby-Vigfusson

f. a galloping, Fms. ix. 357, Gullþ. 31; um-h., a sudden turn of wind.

hleypingi

No entry

Cleasby-Vigfusson

a, m. a landlouper, Grett. 106; cp. hlaupingi.

hleypi-

No entry

Cleasby-Vigfusson

in COMPDS: hleypidómr, hleypifífl, hleypiflokkr, hleypiför, hleypihvel, hleypikjóll, hleypiklumbr, hleypimaðr, hleypipiltr, hleypiskip, hleypiskúta.

hleypi-dómr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. prejudice, hasty judgment, (mod.)

hleypi-fífl
Zoëga

n. a headlong fool.

Cleasby-Vigfusson

n. a headlong fool, Nj. 224.

hleypi-flokkr
Zoëga

m. band of rovers.

Cleasby-Vigfusson

m. a band of rovers, Sturl. iii. 171, 269.

hleypi-för
Zoëga

f. ramble, roving.

Cleasby-Vigfusson

f. a ramble, roving, Sturl. i. 80.

hleypi-hvel
Zoëga

n. a kind of war engine.

Cleasby-Vigfusson

n. a ‘roll-wheel,’ war engine, Sks. 420.

hleypi-kjóll

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. = hleypiskúta.

hleypi-klumbr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a ram on wheels (war engine), Sks. 419.

hleypi-maðr
Zoëga

m. rover.

Cleasby-Vigfusson

m. a rover, landlouper, Lv. 75.

hleypi-piltr
Zoëga

m. errand-boy.

Cleasby-Vigfusson

m. a landlouper boy, Finnb. 322.

hleypi-skip
Zoëga

n. swift boat.

Cleasby-Vigfusson

n. a swift boat, Hkr. iii. 388.

hleypi-skúta
Zoëga

f. swift boat.

Cleasby-Vigfusson

u, f. a swift boat, Fms. i. 167, vi. 177.

hleyta-menn
Zoëga

m. pl. kinsmen.

Cleasby-Vigfusson

m. pl. kinsmen; mágar, sifjungar, hleytamenn, Edda (Gl.)

HLEYTI
Zoëga

n.

1) part = leyti;

2) pl. affinity;

gøra ~, bindast hleytum við e-n, to marry into another’s family.

Cleasby-Vigfusson

n., hleti, or hlœti, in Norse MSS. spelt leyti, whence in mod. Icel. usage leiti

I. plur. [for the root see hlaut, hlutr], kin, consanguinity; jöfra hleyti, royal blood, Fms. xi. (in a verse); görva hleyti við e-n, to marry into another’s family, Skv. 1. 34; hvárrgi þeirra Snorra né Arnkels þótti bera mega kviðinn fyrir hleyta sakir við sækjanda ok varnar-aðilja, Eb. 50, viz. Snorri being the brother-in-law to the plaintiff, Arnkell to the defendant; ef hann fengi hennar, heldr en þeim manni er ekki var við þá hleytum bundinn, Sks. 760; nauð-hleytamaðr (q. v.), a near kinsman; eiga hleyti við konu sína (= eiga hjúskap við), 689.

2. a tribe, family; hann var af því kennimaðr at sínu hleyti, 625. 88, ‘in ordine vicis suae ante Deum’ of the Vulgate, Luke i. 8; þá kom at hleyti Zacharias at fremja biskups embætti, Hom. (St.); vil ek at þú gangir í mitt hleyti þó at ek sé nánari, Stj. 425, rendering of ‘tu meo utere privilegio’ of the Vulgate, Ruth iv. 6.

II. sing. [hlutr], a share, usually spelt leiti; in the phrase, at nokkru, engu, öllu leiti, for some, none, every part; …

Shortened here. Read the full article →

hleytis-maðr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a disciple, apprentice, a rendering of Lat. vicarius, Post. 36, opp. to meistari, analogous to Goth. siponeis, from sifjar, Skálda 180.

hleyt-bolli

No entry

Cleasby-Vigfusson

hleyt-teinn, m. = hlaut-bolli, hlaut-teinn, see hlaut.

hlezla

No entry

Cleasby-Vigfusson

or hleðsla, u, f. a freight, Jb. 379: a building (of a wall).

HLÉ
Zoëga

n.

1) shelter;

2) lee, lee side; sigla á h., to stand to leeward.

Cleasby-Vigfusson

n. [Ulf. hlija = σκηνή, Mark ix. 5; A. S. hleô; Hel. hlea; Engl. lee; Dan. læ]:—lee, used (as in Engl.) only by seamen; sigla á hlé, to stand to leeward, Jb. 400: shelter, standa í hlé, fara í hlé, to seek shelter: mod. a pause, það varð hlé á því. hlé-borð, n. the lee side, freq., Lex. Poët.

Hlér
Zoëga

(gen. Hlés), m. the Sea.

Cleasby-Vigfusson

m., gen. Hlés, [hlé; cp. Welsh Llyr = sea], a mythol. name of a giant of the sea, Ώκεανός, Fb. i. 21. Hlés-dætr, f. pl. the daughters of H., the Nereids, Edda.

hlé-barðr
Zoëga

m.

1) leopard (also poet. bear, wolf);

2) shield (poet.).

Cleasby-Vigfusson

m. a leopard (Old Engl. libbard), from the Greek, but used indiscriminately of a bear, wolf, etc., Edda (Gl.), Fas. i. (Skjöld. S.) 367; the word occurs as early as Hbl., of a giant.

HLIÐ
Zoëga

I)

n.

1) gate, gateway (h. heitir á garði);

2) wide gap;

3) space, interval (var hvergi h. í milli);

4) space of time; pause, halt (eptir þat varð h. á orrostunni).

II)

(pl. -ar), f. side; standa á aðra h. e-m, to stand on one side of one; á tvær hliðar e-m, on either side of one; á allar hliðar, on all sides.

Cleasby-Vigfusson

1. f., pl. hliðar (hliðu dat. obsolete, Gm. 35):—a side, Lat. latus; standa á hlið e-m, to stand beside one, Stor.; komask á hlið e-m, Nj. 262; á hlið hvára, on each side, Rm. 5; á aðra hlið, at one’s other side, Ísl. ii. 363, Ad. 10; á báðar hliðar, á tvær hliðar, on both sides, Fb. ii. 351; á vinstri hlið, on the left hand, Eg. 213, Fms. i. 16; á hægri hlið, on the right hand; snúask á hlið, to turn oneself (in sleep), Fs. 6; skjöldr, sverð á hlið, Gullþ. 64; á allar hliðar, on all sides; veltask á ymsar hliðar, to toss to and fro, Bs. ii. 171, Od. xx. 24; leggja e-t fyrir hlið, to lay beside, Al. 151.

2. n. [A. S. hlið; O. H. G. hlit; Dan. led; root no doubt akin to Gr. κλείς, etc.]:—a gate, gateway; hlið á garði ok hjarra-grind fyrir, Grág. ii. 264, Fsm, 10, 44, Rb. 380, Edda 110, Eg. 244, Fms. i. 104, v. 331, passim.

2. a wide gap, Stor. 6, Fms. i. 105, Gþl. 391, N. G. L. i. 344, Orkn. 350, Sks. 398: in law a gap in a fence not above sixty feet long was hlið, if more it was a breach (bálka-brot), Gþl. …

Shortened here. Read the full article →

hliða
Zoëga

(að), v. to give way, recede (~ undan, ~ fyrir e-m);

refl., ~st, to become open.

Cleasby-Vigfusson

að, to give way, go aside, recede, Fas. i. 106, 338, Bs. ii. 132, Karl. 233.

II. reflex, to become open, Sks. 384.

hliðr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m., poët. an ox, Edda (Gl.)

hlið-lauss
Zoëga

a. without a gate or opening (veggir hliðlausir).

Cleasby-Vigfusson

adj. ‘gateless,’ without a gate, Bret. 34.

hlið-mæltr
Zoëga

pp. said in oblique speech.

Cleasby-Vigfusson

part. a kind of metre, Edda (Ht.) 186.

hlið-rúm

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. open space, free passage, Fsm. 43.

hlið-sjón

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. a side glance; hafa h. af e-u, to take a look at.

Hlið-skjálf
Zoëga

f. the seat of Odin.

Cleasby-Vigfusson

f., old dat. hliðskjálfu, Gm. (prose): [prob. rather to be derived from hlið, gate, than hlið, side; the initial h is borne out by alliteration, Sagði hitt er hugði | Hliðskjálfar gramr …, Edda (in a verse); in Akv. 14 the sense and alliteration alike require höll, hall, instead of ‘land’]:—a shelf, bench, a name for the seat of Odin, whence he looked out over all the worlds, Edda 6, 12, 22, 30, Gm. l. c.; Óðinn ok Frigg sátu í Hliðskjálfu ok sá um heima alla, Gm. l. c. The heathen Hlið-skjálf brings to mind the legend in Grimm’s Märchen of the Tailor in Heaven.

hlið-skjár
Zoëga

m. side window.

Cleasby-Vigfusson

m. a side window, originally a window or opening from which to keep a look out, Sturl. ii. 85, Bs. i. 628.

hlið-veggr
Zoëga

m. side wall.

Cleasby-Vigfusson

m. a side wall, Nj. 202, Orkn. 244, Fb. i. 413.

hlið-vörðr
Zoëga

m. porter.

Cleasby-Vigfusson

m. a porter, Stj. 622, Gkv. 2, 35.

HLÍÐ
Zoëga

(pl. -ir), f. mountain side, slope (fagrar hlíðir grasi vaxnar).

Cleasby-Vigfusson

f., in mod. usage pl. hlíðar, but hlíðir in old writers, e. g. Landn. 224, Fms. vi. 197 (in a verse), Hkv. 1. 43, Sighvat: [A. S. hlîð; Norse li; lost in Dan.; cp. Lat. clivus; akin to Gr. and Lat. κλίνω, clino]:—a slope, mountain side, Edda 110; svá at sær var í miðjum hlíðum eða stundum vatnaði land, Ó. H. 149, Landn. 25, v. l.; út með hlíðum, Gullþ. 68; fjalls-hlið, a fell-side, q, v.; fagrar hlíðir grasi vaxnar, Grett. 137; ek mun ríða inn með hlíðinni, Glúm. 361, 362; út með hlíðinni, upp í miðjar hlíðar, etc., passim: hlíðar-brún, f. the edge of a h.: hlíðar-fótr, m. the foot of a h.: hlíðar-garðr, m. a fence on a fell-side dividing the pastures of two farms, Dipl. v. 25.

II. local names; Fljóts-hlíð and Hlíð, Landn. passim; Norse Lier, Lie, Landn., Nj.: Hlíðar-sól, f. sun of the Hlíð, nickname of a fair lady, Landn.: Hlíðar-menn or Hlíð-menn, m. pl. the men from Hlíð, Landn.

III. freq., in poët. circumlocutions, of a woman; …

Shortened here. Read the full article →

hlíð-þang

No entry

Cleasby-Vigfusson

n., poët. ‘fell-tang,’ seaweed of the hills, Alm., where the inmates of Hel are made to call the trees by this name.

hlíf
Zoëga

(pl. -ar), f. cover, shelter, protection, esp. shield.

Cleasby-Vigfusson

f., pl. hlífar, a cover, shelter, protection (esp. of a shield, armour), Ld. 244, Eg. 507, Bxarð. 165, Hm. 81, passim: esp. in pl. hlífar, Nj. 262, Fms. ii. 319, Eb. 230, Rm. 39. hlífar-lauss (hlífa-lauss), adj. ‘coverless,’ uncovered, Fms. ii. 205, vi. 70, vii. 192, Ísl. ii. 226.

HLÍFA
Zoëga

(-ða, -t), v.

1) to shelter, protect, with dat. (h. sér með skildi, en vega með sverði);

2) to spare, deal gently with (mun ek ekki h. þér í gørðinni);

refl., ~st við e-n, to spare one (hann hlífðist þá við engan mann); h. við at gøra e-t, to refrain from doing a thing; h. við, to hold back (sumir hlífðust við mjök).

Cleasby-Vigfusson

ð, [Ulf. hleibjan, Luke i. 54; O. H. G. hliban]:—to give cover or shelter to one, with dat.; sem ræfrit hlífir kirkjunni við regni, Hom. 95; (hann) hlífði sér ekki, gave himself (had) no shield or armour, Fms. i. 40; því at baeði hlífir (shelters) innan ok útan, x. 319, Fs. 66; h. e-m við e-u, to give one shelter against a thing, Gullþ. 48; ok hljópu í skóginn, ok létu hann hlífa sér, Fb. ii. 88; hlífa sér með skildi, en vega með sverði, 92.

2. to spare one, Grág. i. 163; síðan hlífði hann messudegi hins heilaga Ólafs konungs, Fms. v. 217; Þorgils hlífir sér ekki, Ísl. ii. 368; mun ek ekki hlifa þér í görðinni, Nj. 21, Finnb. 262.

II. reflex, to cover oneself, Eg. 581, Sks. 430.

2. to refrain, hold back, Fms. ii. 135; hann hlífðisk þá við engan mann, Nj. 26; Þiðrandi bað menn sína hlífask við fóstra sinn, Njarð. 370; Þorgils hlífisk ekki við, Ísl. ii. 368.

hlífð
Zoëga

f. protection, defence.

Cleasby-Vigfusson

f. protection, defence, Fms. ii. 331; hlífðar vápn, a weapon of defence, Ó H. 79, Fms. x. 407, K. Á. 40, Al. 46, Sks. 329. hlífðar-lauss, adj. = hlífarlauss, Fagrsk. 144.

hlíf-skjöldr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. (hlífi-skjöldr, Nj. 262, Sks. 472), a shield of defence; esp. metaph., vera h. fyrir e-m, 655 A. ii. 5, Fms. viii. 63, 239, Bret. 104; halda h. fyrir e-m, Hom. 42.

Hlín

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. the goddess of that name (the wife of Odin), she that defends, [for the etym. see hlein], Edda, Vsp., Lex. Poët.: freq. in poët. phrases, hringa-hlín, bauga-h., a lady.

hlít
Zoëga

f. sufficiency, satisfaction; til (nökkurrar) hlítar, tolerably, pretty well; at góðri h., very well indeed.

Cleasby-Vigfusson

f. (hlíta, Fms. viii. 91, v. l., Hkr. i. 199), [Dan. lid], sufficiency, full warranty, security; nú skal ek sjálfr halda vörð, hefði þat fyrr þótt nokkur hlít, Fms. viii. 91; ek mun hafa landráð meðan, ok vættir mik þat sé nokkur hlít slíka stund, xi. 22; bar hann sik at nokkurri hlit (tolerably well) meðan vér ruddum skipit, iv. 261, Hkr. i. 199; þann er biskupi þykki full hlít, K. Þ. K. 18 (1853); hlít var at því lítil, of small matter, Dropl. (in a verse).

β. adverb. phrases; til hlítar, tolerably, pretty well; árferð var þá til nokkurrar hlítar, Fms. i. 86, vii. 237, Fær. 257, Ó. H. 116; til góðrar hlítar, pretty good, 110, Eg. 590; at goðri hlít, very well indeed, Fms. iv. 250; hlítar vel, well enough, Fas. ii. 268; hlítar fagr, passably fair, Mirm.; skip skipat til hlítar, a ship well manned, Fms. i. 196: in mod. usage, til hlítar, adv. sufficiently, thoroughly, freq.

HLÍTA
Zoëga

(-tta, -tt), v.

1) to rely on, trust, with dat. (hlítir Ástríðr ekki öðrum konum at því at þjóna honum í lauginni);

2) to rest satisfied with, be content with (var hann kvæntr, en hlítti þó eigi þeirri einni saman); eigi má því einu h., er bezt þykkir, one must put up with something short of the best; eigi mun minna við h., less than that will not do; eigi muntu því einu fyrir h., thou shalt not get off with that;

3) to submit to, abide by (h. sætt, h. órskurði, dómi, ráðum e-s).

Cleasby-Vigfusson

tt, [Dan. lide], to rely on, trust, abide by, with dat.; gakk með mér jafnan, ok hlít (imperat.) mínum ráðum, Nj. 62, Fms. i. 116, Fs. 84; ef hann vill eigi þeim váttum hlíta (abide by) er hinir hafa, Grág. i. 114; þá skal hinn hlíta því at lögum, N. G. L. i. 346; þetta þá Guðrún ok kvaðsk hans forsjá hlíta mundu, Ld. 144, Fs. 80, Fas. iii. 70; ek mun hlíta búum mínum ok fara eigi til Hofs, Vápn. 29; hann var kvæntr, ok hlítti þó ekki þeirri einni saman, i. e. he had paramours besides, Dropl. 15; ok hlítir Ástríðr eigi öðrum konum í pvi at þjóna honum í lauginni, A. trusted not to other women, i. e. would let no one do it but herself, Fms. xi. 157; ok skal ekki öðrum mönnum nú at h. at reka nautin, i. e. I will do it myself, Eg. 720, Valla L. 224; þeir hlíttu mér (used me) til bréfa-görða, Fms. ix. 262; ef þú mátt eigi öðrum þar til hlíta, if thou hast no one else to do it, Grett. 107: so in the saying, eigi má því einu h. er bazt þykkir, one must put up with something short of the best, Grett.

2. with prep.; en þó sýnisk mér, sem eigi muni minna við hlíta, less than that will not do, Ísl. ii. …

Shortened here. Read the full article →

hlít-styggr

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. trusting to no one but oneself, daring, Lex. Poët.

HLJÓÐ
Zoëga

n.

1) silence, hearing; biðja (kveðja sér) ~s, to beg (ask for) a hearing (Njáll kvaddi sér ~s); fá h., to get a hearing; þegja þunnu ~i, to keep a watchful silence; af ~i, í ~i, in all stillness, silently;

2) sound (Þorfinnr kom engu ~i lúðrinn); koma á h. um e-t, to become aware of; drepr h. ór e-m, one is struck dumb;

3) musical sound, tune;

4) trumpet (h. Heimdallar = Gjallarhorn).

Cleasby-Vigfusson

n. [Ulf. hliuþ = ἡσυχία, 1 Tim. ii. 11, in Uppström’s edition; cp. A. S. hleoðor = sound; mid. H. G. lût; cp. O. H. G. hliodar; Germ. laut; Dan. lyd; Swed. ljud; akin to it are several Gr. and Lat. words with an initial κλ, cl; the original meaning is hearing or the thing heard, like Gr. ἀκοή and hljóð, hljómr, hlust (q. v.) are kindred words; hence comes the double sense of this word in Icel., sound and silence.]

A. Hearing, a hearing, listening, silence; biðja (kveðja) hljóðs, to beg a hearing, chiefly as a parliamentary term, of one about to speak, to recite a poem before a prince or the like; Njáll kvaddi sér hljóðs, Nj. 105; kvæði hefi ek ort um yðr, ok vilda ek hljóð fá, I wished to get a hearing, Ísl. ii. 229; Egill hóf upp kvæðit ok kvað hátt ok fékk þegar hljóð, Eg. 427, cp. Vsp. 1, Höfuðl. 2; vilja ek hljóð at Hárs liði, I ask a hearing for my song, Ht. 1; ek hefi ort kvæði um yðr ok vilda ek fá hljóð at flytja, Fms. ii. 15; gefa h., to give a hearing, Leiðarv. 5; hafit hljóð, be quiet! 625. 72; þá er bæði gott hljóð ok góðir siðir í konungs húsi, Sks. …

Shortened here. Read the full article →

hljóða
Zoëga

(að), v. to sound (hverr stafr ~r með löngu hljóði eða skömmu).

Cleasby-Vigfusson

að, [Germ. lauten; Dan. lyde], to sound; hversu hverr stafr hljóðar, Skálda 159, Mar., Bs. ii. passim; rödd hljóðar í hans eyra, Mar.: to run, of speech and writing, eptir því sem letrið hljóðar, Stj. 29; réttarbót er svá hljóðar, a writ which runs thus, Bs. i; whence the phrase, svo hljóðandi, to this effect, as follows.

2. to scream with pain, of horror; þeir hljóðuðu og fórnuðu til mín höndunum, Od. x. 255; þeir hljóðuðu afskapliga, xxii. 308: also of a child, see hljóð above; farðu að hugga barnið, það er að hljóða.

hljóðaðr
Zoëga

a. sounding;

sorgsamliga ~, having a plaintive note.

Cleasby-Vigfusson

part. sounding, Stj. 90.

hljóðan
Zoëga

f. sound, tune.

Cleasby-Vigfusson

f. a sound, Stj. 4, 45, 80, 334: a tune, með fagrlegri h., Bs. i. 155; sam-h., harmony, Stj.: wording, utterance, freq. in mod. usage; eptir orðanna h., according to the exact words, the sound (run) of the words.

hljóðna
Zoëga

(að), v. to become silent; þar til ~r um mál þessi, till the noise about it subsides.

Cleasby-Vigfusson

að, to become silent, dumb, from surprise, Sturl. ii. 151 (v. l.), Fas. iii. 311: impers., þá hljóðnar um hann, he became silent, ii. 433; þar til hljóðnar um mál þessi, till the noise about it subsides, Grett. 125 A.

HLJÓÐR
Zoëga

(hljóð, hljótt), a. silent, taciturn; tala hljótt, to speak in a low voice; láta hljótt um sik, to keep quiet: var hljótt, there was silence.

Cleasby-Vigfusson

adj. [cp. A. S. hlûde, Engl. aloud, mid. H. G. lûte, Germ. laut, but all in the opp. sense of aloud; cp. hljóð]:—silent, taciturn, 677. 12, Sks. 367, 370, Hom. 129; menn prúða ok hljóða, Fb. ii. 288.

β. melancholy, sad; var hann h. ok mælti ekki við aðra menn, biskup spurði hvat hann hugsaði er hann var svá hljóðr, Fb. ii. 329, Eg. 95, Fms. i. 208, Nj. 9, passim.

2. neut. hljótt, stillness, silence; er hann settisk niðr þá var hljótt, Ó. H. 68; er hljótt var orðit, Fms. xi. 85; göra h. um sik, to keep quiet, Grett. 198 new Ed.; tala hljótt, to speak in a low voice or secretly, Nj. 118.

hljóðs-grein
Zoëga

f.

1) a kind of sound;

2) pronunciation;

3) accentuation.

Cleasby-Vigfusson

hljóða-grein, f. distinction of sound or a kind of sound, Edda 120, Skálda 160, 170, 175, 179, Stj. 45.

hljóð-bjalla
Zoëga

f. tinkling bell.

Cleasby-Vigfusson

u, f. a tinkling bell, Karl. 157.

hljóð-bærr

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. rumoured abroad.

hljóð-fall
Zoëga

n. consonancy.

Cleasby-Vigfusson

n. consonancy (metric.), Edda 121.

hljóð-fegrð
Zoëga

f. euphony.

Cleasby-Vigfusson

f. euphony, Skálda 178.

hljóð-fylling
Zoëga

f. = stuðill.

Cleasby-Vigfusson

f., hljóð-fyllandi, a, m., better ljóð-fylling, q. v.

hljóð-færi

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. a musical instrument, Fms. iii. 184, Fas. iii. 220, 221, Vígl. 16.

hljóð-góðr
Zoëga

a. well-tuned.

Cleasby-Vigfusson

adj. well-tuned, Bs. ii. 39.

hljóð-greipr

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. pl., poët. ‘sound-tongs,’ i. e. the mouth, Lex. Poët.

hljóð-kyrr

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. still, quiet, Fms. ix. 23, v. l.

hljóð-lauss

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. soundless, Pm. 106 (of bells).

hljóð-látr
Zoëga

a. reticent, taciturn.

Cleasby-Vigfusson

adj. still, taciturn, Sturl. ii. 185, Dropl. 7.

hljóð-leiki

No entry

Cleasby-Vigfusson

a, m. silence, sadness, Fbr. 142.

hljóð-liga
Zoëga

adv. in all stillness, silently.

Cleasby-Vigfusson

adv. silently, in all stillness, Eg. 261, Nj. 33, Fms. i. 204, vi. 179, Fas. ii. 517.

hljóð-ligr
Zoëga

a. silent.

Cleasby-Vigfusson

adj. silent; þung ok h. sótt, a heavy and creeping sickness, Sturl. ii. 186.

hljóð-lítill

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. faintly sounding, Pm. 61 (of bells).

hljóð-lyndr
Zoëga

a. taciturn.

Cleasby-Vigfusson

adj. taciturn, Eb. 42, Nj. 91, Fms. vi. 189, Bs. ii. 155.

hljóð-læti
Zoëga

n. stillness.

Cleasby-Vigfusson

n. stillness, silence.

hljóð-mikill
Zoëga

a. shrill-sounding.

Cleasby-Vigfusson

adj. shrill-sounding, Grett. 111.

hljóð-mæli
Zoëga

n. secrecy; fœra e-t í ~, to hush up.

Cleasby-Vigfusson

n. whispering, secrecy; færa í h., to hush up, Ld. 206, Nj. 51.

Hljóð-ólfr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. name of a dwarf, Lex. Poët.

hljóð-pípa

No entry

Cleasby-Vigfusson

u, f. a flute, (mod.)

hljóð-samliga
Zoëga

adv. = hljóðliga.

Cleasby-Vigfusson

adv. (-ligr, adj.), = hljóðliga, Hkr. ii. 220.

hljóð-samr
Zoëga

a. = hljóðr.

Cleasby-Vigfusson

adj. = hljóðr, Fms. viii. 81, Hkr. ii. 252.

hljóð-semd
Zoëga

f. stillness, calmness.

Cleasby-Vigfusson

f. silence, Post. 74.

hljóð-skraf

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. whispering.

hljóð-stafr
Zoëga

m. vowel.

Cleasby-Vigfusson

m. a vowel, litera vocalis, Edda 121, Skálda 161.

hljóma

No entry

Cleasby-Vigfusson

að, to sound, of a musical voice, Pass. passim.

hljóman

No entry

Cleasby-Vigfusson

f. sound, tune, Skálda 179.

HLJÓMR
Zoëga

(gen. -s), m. sound, tune.

Cleasby-Vigfusson

m. [Ulf. hliuma = ἀκοή; cp. A. S. hlymman = sonare; Lat. clāmor], a sound, tune, voice, Gs. 2, Hkr. ii. 393; h. engla Guðs, Post. 645. 73; h. ok rödd, Ísl. ii. 170, Rb. 380: chiefly of tunes in music, as in the ditty, Held eg sem helgan dóm | hörpunnar sætan róm | þann til að heyra hljóm | hlypi eg suðr í Róm.

hljóm-fagr

No entry

Cleasby-Vigfusson

adj. sweet sounding; h. harpa, Bs. i.

HLJÓTA
Zoëga

(hlýt; hlaut, hlutum; hlotinn), v.

1) to get by lot, to have allotted to oneself (hón hlaut at sitja hjá Björgólfi);

2) to get (h. sigr); margir hlutu gott af hans ráðum, many benefited by his counsels;

3) to undergo, suffer (h. högg, úför, harm);

4) to be obliged to; svá mun nú h. at vera, it must needs be so; fara hlýtr þú með mér, thou must go with me;

5) refl., ~st af e-u, to result or proceed from (mun hér h. af margs manns bani); hlauzt svá til, at þá tunn átti Ingimundr, it so happened that.

Cleasby-Vigfusson

pres. hlýt, pl. hljótum; pret. hlaut, hlauzt, hlaut, pl. hlutum; subj. hlyti; part. hlotinn, neut. hlotið: [A. S. hleôtan; O. H. G. hliuzan; mid. H. G. liuze; Ivar Aasen liota]:—to get by lot, have allotted to oneself; þeir tóku at herfangi Álöfu konu hans ok Arneiði dóttur hans, ok hlaut Hólmfastr hana, Landn. 314; hón hlaut at sitja hjá Björgölfi, Eg. 23; þeir lögðu hluti á ok hlaut Þrándr, Fær. 3; var svá til sýst at Sighvatr skáld hlaut at segja konungi, Fms. vi. 38; (Loki) hlaut blása at helgum skutli, Haustl. 4; skal sá reifa mál hans er hlýtr, who gets the lot, whom the lot falls on, Grág. i. 63.

2. to get; vér munum hljóta þunnar fylkingar, Fms. v. 53; menn vegnir eða sárir þrír eða fleiri ok sé hlotnir í hvárn-tveggja flokk, Grág. ii. 114.

3. to undergo, suffer, bide; hljóta högg. Fms. xi. 151; úför, 113; harm, i. 21; vel er, at þú hlautzt slíkt af konungi, Hkr. ii. 319.

II. metaph., absol. must needs be, with infin.; svá mun nú hljóta at vera at sinni sem þú vill, Fms. i. 159; hefir margr hlotið um sárt at binda fyrir mér, Nj. 54; hér muntú vera hljóta, 129; þú munt ríða h. …

Shortened here. Read the full article →

hlotnask

No entry

Cleasby-Vigfusson

að, dep. to fall to one’s lot, with dat.; en ef honum hlotnuðusk herteknir menn, Fms. i. 258: freq. in mod. usage, Pass. 36. 10; ok þá honum hlotnaðist að hann skyldi veifa reykelsinu, Luke i. 9; hlotuask til, to turn out; hlotnaðisk svá til, Vígl. 57 new Ed.

hlotr

No entry

Cleasby-Vigfusson

see hlutr, Fms. xi. 128.

HLÓA
Zoëga

v. to be boiling hot.

Cleasby-Vigfusson

ð, [A. S. hlowan; Engl. low], to bellow, roar, of streams or cascades, Gm. 29, an απ. λεγ., but no doubt to be thus explained, and not as in Lex. Poët.

HLÓÐ
Zoëga

from hlaða.

Cleasby-Vigfusson

n. pl. [hlaða], a hearth, chimney-place, freq. in mod. usage (it can only be by chance that no old reference is on record); setja pott á hlóðir, to set the pot on the fire. hlóða-karl, m. = hadda, q. v.

Hlóðyn
Zoëga

(gen. -ynjar), f. the Earth.

Cleasby-Vigfusson

f., gen. hlóðynjar, the mythical name of the Earth, prop. hearth (?), homestead (?), and akin to hlóð, Edda, Lex. Poët.

Hlóra

No entry

Cleasby-Vigfusson

u, f. the mythical name of the foster mother or nurse of Thor, Edda.

Hlóriði

No entry

Cleasby-Vigfusson

a, m. [hlóa and reið = thunder], one of the names of Thor, the Bellowing Thunderer, Edda, Hým., Þkv., Ls., Vellekla.

HLUMR
Zoëga

(-s, -ir), m.

1) = hlummr;

2) roller = hlunnr.

Cleasby-Vigfusson

m., pl. ir, proncd. hlummr, the handle of an oar, Fas. i. 215 (hlumir), ii. 355 (where hlummar pl.), Edda (Ht., where hlumr and sumri are rhymed), Sturl. iii. 68, Glúm. 395.

HLUNKA
Zoëga

(að), v. to give a dull, hollow sound (brúin ~ði undir hófunum hestanna).

Cleasby-Vigfusson

að, [hlymr], to give a dull, hollow sound, Fms. xi. 280, Skáld H. R. 4. 19.

hlunkr

No entry

Cleasby-Vigfusson

m. a dull sound, a thump.

hlunnindi
Zoëga

n. pl. emoluments.

Cleasby-Vigfusson

n. pl. [hlunnr], prop. ‘launching,’ but only used metaph., emoluments, esp. attached to an estate or possession, Gþl. 68, 293, Vm. 55, Eb. 40, Fms. ix. 95.

HLUNNR
Zoëga

(-s, -ar), m. roller for launching or drawing up ships.

Cleasby-Vigfusson

m. [Shetl. linn; cp. Engl. to launch, which is derived from the Scandin. word]:—a roller for launching ships, Edda 38, Fms. vii. 19, viii. 45: also of the pieces of wood put under the keel of ships when ashore (during the winter ships used to be dragged ashore, called ráða skipi til hlunns), Grág. i. 92, 209, N. G. L. i. 26, Eg. 515, Nj. 10, Lex. Poët. passim: in poetry a ship is called hlunn-dýr, -fákr, -goti, -jór, -vigg, -vitnir, -vísundr, = the deer, steed, bison of h., Lex. Poët.

hlunn-roð

No entry

Cleasby-Vigfusson

n. reddening the h., so called when a person was killed in launching a ship (in the spring), Fas. i. 264, N. G. L. i. 65: this was taken to be a bad augury, see Ragn. S. ch. 9 (Fas. i. 259, 260).

HLUST
Zoëga

(pl. -ir), f. ear (= eyra).

Cleasby-Vigfusson

f. [A. S. hlyst; Hel. hlust = hearing; cp. Gr. κλύω], the ear, prop. the inner part of the ear, cochlea auris, Ad. 6, 9, Nj. 210 (v. l.), Fms. ii. 100, Edda 109, Band. 36 new Ed., Sturl. ii. 85, Eg. 758 (in a verse), passim: the ears of beasts, e. g. seals, bears, birds, or the like are usually called hlust, not eyra, Merl. 1. 38, Fb. i. 133, Eb. 99 new Ed. (v. l.), Fas. ii. 237, Fs. 149, 179. hlustar-verkr, m. ear-ache, otalgia, Fél.

hlusta
Zoëga

(að), v. to listen (h. til e-s).

Cleasby-Vigfusson

að, [A. S. hlystan; Engl. listen; cp. hlust], to listen; h. til e-s, 623. 34: in mod. usage, h. á e-ð, freq.

HLUTA
Zoëga

(að), v.

1) to draw (cast) lots for a thing (h. e-t or h. um e-t);

2) to select by lot (vóru menn ~ðir til skipstjórnar);

3) refl., ~ðist svá til, at, it so turned out that (= hlauzt svá til, at); ~st til e-s, to meddle with a thing (ekki hefi ek ~zt til málaferla, yðvarra); h. til með em, to assist one in a case.

Cleasby-Vigfusson

að, [A. S. hluton; Engl. lot; Germ. loosen], to draw lots for a thing, obtain by lot, the thing in acc. or infin.; þar var hlutaðr tvímenningr, Eg. 22; þar skyldi sæti (acc. pl.) hluta, the seats were allotted, 247; þeir eigu at h. með sér hverr reifa skal mál hans, Grág. i. 63; þær sakir skal eigi hluta er um veföng er sótt, 74; þá eigu þeir at h. með sér, hvárr þeirra annask skal (the ómagi), 266; svá lízt mér at annarr hvárr okkarr sæki málit, ok munu vit þá verða at hluta með okkr, Nj. 86; þá vóru hlutaðar framsögur, ok hlaut hann fyrst fram at segja sína sök, 232; vóru menn hlutaðir til skip-stjórnar, Fb. ii. 317; urðu þeir á þat sáttir um síðir, at hlutað var hverr þetta eyrindi skyldi fram segja, Fms. vi. 38; skyldi … hluta með Grikkjum ok Væringjum, hvárir fyrri skyldi ríða eðr róa, etc., 136; þat mál samdisk á þá leið, at konungar skyldi hluta um, hvárr ráða skyldi þaðan í frá, vii. 170: mæltu þá konungar sín í milli, at þeir skyldi hluta um eign þá ok kasta teningum, Ó. H. 90; slítum vér eigi þenna kyrtil heldr hlutum vér hann, Greg. 1.

II. reflex.:

1. to be allotted, to fall out, turn out; ok hlutaðisk svá til, it so turned out, Bs. …

Shortened here. Read the full article →