(only pret. úði), v. to swarm, teem with (hvert vatn úði af fiskum).
pres. úir, pret. úði, to swarm; hvert vatn úði af fiskum, Eg. 134 (Cod. Wolph.): in mod. usage, úði, það úir og grúir.
No entry
f., qs. hugð, contracted [A. S. hyde], the mind, but only existing in compds, harð-úð, íll-úð, létt-úð, úlf-úð, var-úð, etc., qs. harð-hugð, etc.
No entry
a, m. [a corruption for úr, q. v., changing r into ð, as in freðinn from frerinn], a drizzling rain, freq. in mod. usage.
No entry
adj. minded; harð-úðigr, létt-úðigr, íll-úðigr, etc.
No entry
n. part. roughened, edged; only in the phrase, það er svó úfað, eg veit hvernig það er úfað, I know all its rough edges, all its difficulties, of matters troublesome or of fishing in troubled waters.
I)
(-s, -ar), m.
1) roughness, rough edge, splinter;
2) hostility (risu úlar á vinfengi þeira);
3) the uvula (fekk hann til lækni at skera sér úf);
4) the horned owl.
II)
a. hostile (úfar ’ro disir).
1. adj. ruffled, rough; svá úfr ok þrjótr, at allir þurfi til at ganga, N. G. L. i. 335; úvar ‘ro dísir, the fairies are wrath, Gm. 53.
2. m. a bird, perhaps the widgeon or whewer; sá hann einn úf í limum eins nálægs trés, Post. (Unger) 69, elsewhere the word occurs only in Edda (Gl.), and perhaps in the compd vallófr, q. v.
I)
(-s, -ar), m.
1) roughness, rough edge, splinter;
2) hostility (risu úlar á vinfengi þeira);
3) the uvula (fekk hann til lækni at skera sér úf);
4) the horned owl.
II)
a. hostile (úfar ’ro disir).
m. a roughness, rough edge, e. g. on a board being shaped by an adze, also of ruffled hair, as when stroked backwards; hann sá járnloku eina, þar hafði komit högg í mikit ok reis á röndinni úfr hvass, Fas. iii. 380.
2. metaph. roughness, hostility; risu þegar miklir úfar á með þeim, Sturl. iii. 178; ok get ek at stórir úfar rísi á með oss, Fb. iii. 450; settu Gíslungar nokkut úfa (acc. pl.) við honum, Ísl. ii. 314: the metaphor taken from a wild beast bristling its hair.
II. the uvula, mid. H. G. uwe; fékk hann sár lækni at skera sér úf, … ok skar meira af úf jarlsins enn hann hafði ætlat, Fms. iii. 31, 32, and freq. in mod. usage.
No entry
að, to howl (?), a doubtful απ. λεγ.; ef maðr skerr hár af höfði manns eða úlar (whistles?) honum nökkut til háðungar, Grett. ii. 131 A; see ýla.
No entry
f., see úlfúð.
No entry
adj. decomposed, putrid.
(að), v. to decay, rot.
að, [ulna, Ivar Aasen], to rot; rotna ok úldna, Stj. 268–273, passim in mod. usage.
m. camel.
a, m. [Ulf. ulbandus = κάμηλος; A. S. olfend; Hel. olvunt; O. H. G. olpente; from the Gr. ἐλεφάς, -άντος, although in an altered sense]:—a camel, Stj., Greg. passim; the word occurs as the nickname of a man early in the 11th century, Fms. vi. (Brynjólfr úlfaldi); it is still in full use in Icel., hægra er úlfaldanum at ganga í gegnum nálar-augað enn ríkum manni at komast í Guðs ríki, Luke xviii. 25; hann tók tíu úlfalda … af síns herra úlföldum … hún segir drekk þá, eg vil og gefa þínum úlföldum að drekka, Gen. xxiv. The word ‘camel’ has never been adopted in the Icel.
(-s, -ar), m. wolf; ala e-m úlfa, to breed wolves for one, plan mischief (spyr ek þat frá, at Danir muni enn ala oss úlfa); fig. enemy.
m., úlf-gi, Ls. 39; [Ulf. wulfs; A. S. and Hel. wulf; Engl.-Germ. wolf; North. E. Ulf-, in pr. names, Ulpha, Ulverston; Dan.-Swed. ulv; cp. Lat. lupus and vulpes; Gr. λύκος]:—a wolf, Grág. ii. 122; lýsa þar vígi, … kallask hvárki úlfr né björn nema svá heiti hann, N. G. L. i. 6l; úlfa þytr mér þótti íllr vera hjá söngvi svana, Edda (in a verse); úlfa hús, wolf-pits, Gþl. 457: freq. in poets, where ‘to feed the wolf,’ ‘cheer the wolf’ are standing phrases, see Lex. Poët.: a warrior is hence called úlf-brynnandi, -gæðandi, -grennir, -nestir, -seðjandi, -teitir, i. e. the refresher, cheerer, … gladdener of the wolf; úlf-vín, wolf’s wine, i. e. blood, Lex. Poët.
2. sayings, fæðisk úlfr í skógi, the wolf is born in the wood, Mkv.; etask af úlfs munni, and úlfar eta annars eyrindi, see eta (2. δ); eigi hygg ek okkr vera úlfa dæmi, at vér mynim sjálfir um sakask, Hðm. 30; fangs er ván at frekum úlfi, see fang (III. 4); auðþekktr er úlfr í röð; þar er mér úlfs ván er ek eyru sé’k, I know the wolf when I see the ears, Fm. 35, Finnb. 244; hafa úlf undir bægi, evidently from the fable of the wolf in sheep’s clothes; …
Shortened here. Read the full article →
f. = úlfhugr (fullr upp ~ar); slá á sik ~, to get angry.
f., in Icel. now sounded úlbúð, and so spelt, Stj., Sturl., Eg. l. c., ‘wolf’s mood,’ savageness; enn er Halli fann þat sló hann á sik úlfúð ok íllsku, Eb. 114; hann er fullr upp úlfúðar (úlbúðar, v. l.), Eg. 114; tóku menn þegar at reisa úlfúð í móti, Fms. v. 102; sakir þeirrar úlbúðar er faðir hans hafði á Davíð, Stj. 473; þó var úlbúð ærin í ambhöfða brjósti, Sturl. i. 35 (in a verse).
No entry
m. a wolf-pit, Gþl. 457, v. l.
No entry
= úlf-gi; úlfr (q. v.), with a neg. suffix, Ls. 39.
a. wolf-grey.
adj. wolf-grey, Fær. 48; úlfgrátt hár, Eg. 305, cp. Ad. 7.
m. wolf’s skin, a nickname.
m. a wolf’s skin, referring to the superstition of men turning into a wolf’s shape, Fas. i. 130; cp. hamr: also a nickname, Hervar. S.
m. a glove of wolfskin, used by a sorceress.
a, m. a glove of wolf-skin, used by a sorceress, Fas. i. 50.
No entry
m. a wolf’s skin: a pr. name, Úlf-héðinn, Landn.: also as an appellative of berserkers wearing wolf-skins, Hornklofi,—at ‘berserkja’ reiðu vil ek spyrja …?—answer, ‘úlfhéðnar’ heita, cp. þeir berserkir er úlfhéðnar vóru kallaðir, Fs. 17.
a. evil-minded, savage.
adj. ‘wolf-mooded,’ fiery, Skv. 2. 11.
m. a wolf’s mind, savageness, = úlfúð.
m. a wolf’s mind, = úlfúð; ú. sá er þér þótti dyrit hafa á okkr, Fas. ii. 172.
m. wolf’s cub.
m. a wolf’s cub, Fas. i. 181.
No entry
n. a wolf’s lair (cp. bjarnar-híði), Hkv. 1. 16.
m. wolf’s joint, the wrist (á hönd fyrir ofan úlflíð).
m. the wolf’s joint, i. e. the wrist, see the story of Ty and the Wolf Fenrir, Edda 20,—‘then bit he (the wolf) the hand off, whence it is now called wolf’s joint (the wrist):’ the word is often spelt as above, e. g. Gullþ. 59, Fms. i. 166, Nj. 84, 262 (Cod. 468 in both instances gives ‘aulflið’). This etymology, although old, is quite erroneous, for the word is derived from oln- or öln-, see alin (p. 13, col. 2); the true form being öln-liðr, q. v.
No entry
m. [Norse ulv-ved], privet, Lat. viburnum, Edda (Gl.)
No entry
u, f., see ólpa.
I)
n. drizzling rain.
II)
prep., see ór.
1. n. [cp. Swed. ur-væta, ur-väder], a drizzling rain; úr eða dögg, Stj. 531; úri þafðr, of the sea-serpent, Bragi; var þoka yfir héraðinu, vindr af hafi ok úr við (úr-viðri?), Ísl. ii. 308; er þá létt af allri sunnanþokunni ok úrinu, Hrafn. 8; þá héldi yfir þannig úr þat er af stóð eitrinu, Edda i. 42 (Cod. Worm.; oc þat = or þat = úr þat, Ub. l. c.): a remnant is in the mod. phrase, það er ‘úr’ honum, it rains; cp. also úr-koma and úði.
2. prep., see ór, pp. 472, 473: in COMPDS, úr-eldast, ð, to become obsolete, úr-hættis, adv. out of season, too late; það er ekki ú. enn. úr-kast, n. offal, úr-kula, in úrkula-vonar, see örkola. úr-kynja, adj. degenerate. r-lausn, f. a small gratuity; göra e-m ú., to make one a small concession. úr-ræði, n. an expedient. úr-skurða, að, to decide. úr-skurðr, m. a decision. úr-slit, n. a final end. úr-tíningr, m. pickings. úr-tölur, f. …
Shortened here. Read the full article →
I)
(acc. úrgan), a. wet.
II)
a. ill-tempered, vicious.
adj. [úr], wet; úrgan stafn, Hkv. Hjörv. 15; úrgu barði, Orkn. (in a verse); úrga strönd, Fms. xi. 307 (in a verse); úrgar brautir (cp. Homer’s ὑγρα κέλευθα), Rm. 36; úrig fjöll, Skm. 10, Hðm. 11; úrgum hjörvi, Ad. 4.
II. qs. örigr, and quite a different word, ill-tempered, vicious; hann görðisk úrigr viðr-eignar, Ld. 54; graðfé varð úrigt ok görði mikit um sik, Fb. i. 545; stafkarl svá íllr ok úrigr at ekki láti úgjort, 211.
a. indecl. wet-cheeked, weeping (poet.).
adj. wet-cheeked, weeping, Gh. 5.
No entry
a, m. dewy-mane, poët. epithet of a horse, Nj. (in a verse).
(gen. úrar), m. the ur-ox; urus.
m., gen. úrar, [Germ. ur-ochs; Lat. urus], the urus or ur-ox; úrar-horn, an ur-ox horn, Fas. iii. 616: as a nickname, Ó. H.
No entry
part. foam-besprent, of a ship, Edda (in a verse).
No entry
n. = úrkoma.
No entry
adj. [úrigr and íllr], fretful, esp. from want of sleep; hann er ú. af svefni.
No entry
u, f. rain, freq. in mod. popular usage, esp. of a mild rain.
a. wet-cold, cold and dank.
adj. wet-cold, Hkv. 2. 42; úrsvalar unnir, 2. 11; úrsvöl Gýmis völva, Edda (in a verse); úrsvölum munni, Grett. (in a verse), of the eddying stream.
No entry
f. a poët. name of the clouds, Alm.
f. drizzling rain, = úr.
u, f. = úrkoma, Fb. ii. 222.
No entry
part. wave-washed, Hallfred.
adv.
1) out, towards the outer side, opp. to inn (út ok inn með hverjum firdi); kalla menn út, out of doors; út ór, out of, out from; út munninn, out of the mouth;
2) of time, út jól, all through Yule;
3) láta út, to stand out to sea; esp. of going out to Iceland from Norway, opp. to útan (far þú til Íslands út); koma út hingat, or simply, koma út, to come to Iceland; also of other far countries (fara út til Jórsala);
4) with verbs; brenna út, to burn out; bjóða út liði, to levy troops.
adv., compar. útarr, superl. útarst, and later form yzt; [Ulf. and A. S. ût; Engl. out; Scot. b-ut; O. H. G. ûz; Germ. aus, qs. auz; Dan. ud]:—out, towards the outer side (of a door, outskirt, circumference), opp. to inn, q. v.; út eptir ánni, Eg. 81; út ok inn með hverjum firði, 48; út með sjó, 746; út eptir firði, 87; inn til Leirulækjar, ok út til Straumfjarðar, 140; út eða inn, Nj. 104; kalla mann út, out of doors, 17; sjá út, to look out, Ld. 148; út þær dyrr, Sturl. i. 178; út ór, out of, out from, Nj. 182; út munninn, out of the mouth, Fms. vi. 351; snúa út, to turn out, Mar.; út þar, out there, Eg. 394; þangat út, out there, Fms. x. 400; stíga á skip út, Ld. 158; bera fé á út, on board, Eg. 98; garðr var í túninu meirr út (farther out) á völlinn, Háv. 53: of time, út Jól, ‘Yule out,’ all through Yule, Pm. 104; vetrinn út, sumarit út, throughout the winter, summer; láta út, to stand out to sea, Band. 39.
2. as a naut. phrase ‘út’ often means going out to Iceland from Norway (cp. …
Shortened here. Read the full article →
adv.
1) from without, from outside;
2) from abroad, from Iceland; fara ~, to go abroad, from Iceland (spurði Þórarinn Glúm, hvárt hann ætlaði ~, sem hann var vanr); meðan hann væri ~, whilst he was abroad;
3) without motion, outside; bæði ~ ok innan, both outside and inside;
4) conj. except, but (var fólk allt í svefni ~ móðir hans);
5) as prep. with acc., without (~ frænda ráð); with gen. (~ sætta);
6) fyrir ~, outside, beyond, with acc. (fyrir ~ Þjórsá).
[Ulf. ûtana = ἔξωθεν], from without, from outside; gengu þeir útan brygginna, they went up by the pier (from the sea), Fms. ii. 281; ok er þeir sóttu út á fjörðinn, þá réru útan í móti þeim Rögnvaldr, then R. rowed towards them, coming from the outward, Eg. 386; skjóta útan báti, to put out a boat, Nj. 272; fyrir útan (with acc.), outside of a thing, opp. to fyrir innan, 271; útan at Hafslæk, Eg. 711; Strandmaðr útan, a man from the Out-Strand, Sturl. ii. 205; útan ór Þrándheimi, Fms. i. 36.
2. útan denoted the coming from without, of a voyage from Iceland to Norway, for to the Norse traders Iceland was an outlying country; also of a journey from Greenland to Iceland, Grág. i. 211; but the Icelanders also soon came to use it of going out of their own land; ferja e-n útan, fara útan, to go abroad, i. e. from Iceland, passim; fara útan, to go abroad, Grág. i. 99, 181, Nj. 94, Eg. 196, Ld. 230; spurði Þórarinn Glúm hvárt hann ætlaði útan sem hann var vanr, Th. asked G. if he intended to go abroad as he was wont, Nj. 22; meðan hann væri útan, whilst he was abroad, 4; þá var Valgarðr útan, faðir hans, 72, Ld. …
Shortened here. Read the full article →
f. a journey abroad.
f. a journey abroad, Nj. 41, 281, Ísl. ii. 214, Ann. 1290, Bs. i. 510, Grett. 100 new Ed.; útanferða-laust, Sturl. iii. 264.
f. = útanferð.
f. = útanferð, Clem. 48, Bs. i. 503, 506.
f. a summons abroad.
f. a summons abroad, from the king of Norway to a person in Icel., Bs. i. 503, D. I. i. 635.
No entry
adj. outward, outside; í útanverðri höfn, Fms. iv. 302; í útanverðum kirkjugarði, Eg. 770; í útanvert Digranes, 193; réttsýni upp í Hraukbæjar-grafir útanverðar, Dipl. v. 19; til kórs útanverðs, Symb. 57.
adv. far out.
= útarliga, Fms. viii. 71, K. Þ. K. 40.
No entry
compar. farther out, outer; superl. útarst, outmost; sitja hit næsta útar frá, Nj. 50; hætt var at sitja útarr, farther out seawards, Edda 35; útar frá kórinum, Fms. vii. 278; útarr fyrir annars landi, Grág. ii. 380; færa skip útarr, Hým. 20; útar meirr, ‘outermore,’farther out, Fms. vii. 260: superl., útast við ströndina, viii. 216; þar eru netlög útarst í sæ, Grág. ii. 538; þaðan ór fjöru sem fyrvir útarst, 380.
adv. far out; sitja, ~, to sit near the entrance.
adv. ‘outerly,’ far out; sitja, setjask ú., i. e. near the entrance, Fms, ii. 3, Nj. 32; ef ek sit svá lengi ok ú. sem ek em vanr, Edda 35 (of a fisher); útarliga í eyjum, in outlying islands, K. Á. 70; búa ú., N. G. L. i. 14.
No entry
= útanshéraðs-maðr, N. G. L. i. 88.
adv.
1) out, out-of-doors (~ ok inni); liggja ~, to lie in the open air, houseless; byrgja ~, to shut out; verða ~, to be lost, perish, in a snowstorm or in a desert;
2) out at sea; þeir vóru ~ þrjár vikur, they were out three weeks; drekka júl ~, to hold Yule out at sea; hafa her ~, to have a fleet out;
3) at an end, over (nú er ~ sá tími).
adv. [Goth. ûta; Dan. ude], out, out-of-doors, of place, not of motion; úti eða inni, out-of-doors or in-doors, Eg. 407; hann gékk úti, 754; úti hjá Rangæingabúð, Nj. 3; Gunnarr var úti at Hlíðarenda, 83: úti fyrir dyrum, Orkn. 218; svá sjúkr at hann má eigi úti vera, Grág. i. 9; Ásley frændi hans var þar úti fyrir, there out-of-doors, Fms. xi. 368; liggja úti, to lie in the open air, houseless, esp. of deserts; þeir liggja úti tíu dægr, Gísl. 57; byrgja úti, to shut out, Fms. ix. 281.
2. verða úti, to be lost, perish, in a snow-storm or in a desert; þeir urðu úti á Bláskóga-heiði, Sturl. i. 97.
3. out at sea; vera úti á herskipum, Eg. 16: þeir vóru úti þrjár vikur, they were out on a three weeks’ voyage, Nj. 4; láta í haf ok eru úti aukit hundrat dægra, Gísl. 8; drekka Jól úti, to drink the Yule out at sea, Hornklofi; hafa her úti, to have a fleet out; Vindr höfðu úti her mikinn, Fms. vii. 188; sat hann um sumrum í Þrándheimi ok hafði her úti, i. 63; hann hefir úti ótal skipa, Fas. ii. (in a verse).
4. at an end = Dan. ude, cp. …
Shortened here. Read the full article →
No entry
f. pl., see Maurer’s Volksagen 240, and Ísl. Þjóðs. ii. 160 sqq. The first traces of these legends, so peculiar to Icel., are those of the hidden valley Thorisdale, recorded in Grettla, peopled by a race half men half giants.
m. highwayman, pirate.
m. an outlier, a highwayman, Fms. vii. 16, Ld. 154; ú. ok íllvirki, Fms. i. 226, Mar.; víkingar ok útilegumenn, Fms. vii. 16, x. 413. In Icel. popular legends, the inland deserts of the island are represented as having hidden valleys, peopled by an older race of men, indeed, a kind of outlaws, called útilegu-menn. The tales referring to them have a special name,
m. pirate.
m. a pirate, Fb. i. 69, Fagrsk. ch. 37.
m. highwayman.
m. a highwayman, Sturl. i. 6l.
n. out-house, store-house.
n. an out-house, store-house, Nj. 74, 168, Fms. vi. 106, vii. 214, Þorf. Karl. 404 (Ed. -bú).
f. pl. outer door.
n. pl. the outer door, Njarð. 376, Grett. 44, 83, 90, 102, 151 new Ed., Sturl. iii. 145.
n. cattle that graze outside in the winter.
n. cattle that graze outside in the winter, Ísl. ii. 155.
m. wild-fowl, opp. to alifugl.
m. wild-fowl, opp. to alifugl, Fms. ix. 265, Str. 75.
No entry
n. an out-of-doors hiding-place, Jb. 424.
m. grazing out in the winter.
m. ‘out-grazing,’ grazing out in the winter, Grett. 91 A. útigangs-jörð, f.; góð ú., an estate with a good winter-grazing, Grett. 125 A.
No entry
m. an outlying shed, A.A. 275.
f. outer door.
f. the hurdle for the outer door, Ísl. ii. 182, Js. 93, Eb. 182.
n. out-house.
n. an out-house, Sturl. i. 58, 143.
f. outside bell.
u, f. an out-bell, opp. to a church-bell, Vm. 64, Bs. i. 456.
f. ‘out-lying’, of robbers or highwaymen; piracy (Eiríkr blóðøx var í útilegu ok í hernaði).
u, f. an ‘outlying’ in the desert, of robbers or highwaymen; fyrir þjófsku eða útilegu, N. G. L. i. 182: of piracy at sea, Eiríkr blóðöx var í útilegu ok í hernaði …, féll Eiríkr í Spaníalandi í útilegu, Fms. x. 385; afla sér gengis í Vindlandi af sínum vinum er honum höfðu í útilegu hollir vinir verit, 394.
COMPDS: útilegumaðr, útilegumannasögur, útileguvíkingr, útileguþjófr.
f. a sitting out in the open air, esp. of wizards for the practice of sorcery.
u, f. a sitting out, in the open air, esp. of wizards sitting out at night for the sake of sorcery or prophesying; útiseta ok vekja troll upp, N. G. L. i. 19; spáfarar ok útisetur, Gþl. 137; efla útisetu ok leita spádóms, Skíða R. 56; morð, fordæðu-skapi, ok spáfarar ok útisetu, at vekja troll upp ok fremja heiðni með því, 182; cp. sitja úti (see sitja l. 1).
f. an outlying, detached house.
u, f. an outlying, detached house, Hkr. i. 116, Fas. i. 30.
No entry
u, f., eccl. a standing outside a church, as penance, H. E. i. 521, D. N. iv. 187.
No entry
n. out-of-door work, in a field.
f. a being out at sea; hafa ~ langa, a long voyage.
f. a being out at sea, a voyage; hafa langa ú., a long voyage, Nj. 124; ekki langa ú., Ld. 50.
No entry
a, m. the low altar, Vm. 58, Dipl. v. 18.
m. collateral heir.
a, m. an ‘out-heir,’ distant heir, not in the direct line, K. Á. 54, Gþl. 226.
No entry
m. the outer branch, Rb. 440.
No entry
að, to tack out, as a naut. term: hence metaph., útása sig, to make one’s preparations.
f. grazing (góð-beit).
f. an ‘out-bait,’ grazing, opp. to stall-feeding; góð ú., Eg. 710; ek þarf bæði hey ok ú., Fms. vi. 103.
No entry
u, f. sequestration, execution, for fines; sækja e-n út með útbeizlu, N. G. L. i. 249.
No entry
að; ú. augunum, to turn the eyes in the head, so that the white alone is seen, Fb. i. 566.
n. levy, conscription, of ships and men (jarl hafði ~ mikit).
n., mostly in pl. ‘out-biddings,’ a calling out, levy, conscription, of ships and men, Sks. 27; hafa leigu-laust ok útboða., free from levy, Gþl. 432; synja honum leiðangrs né útboða, 76; hann var opt á sumrum í hernaði ok hafði útboð mikil í landi, … þat var eitt var at jarl hafði útboð mikit sem hann var vanr, Orkn. 40; í því biskups-ríki eru ellifu tigir skipa konungi til útboðs, Fms. xi. 229; ek vil at þú farir sendiferð mína norðr á Hálogaland ok hafir þar útboð, bjóðir út almenning at liði ok at skipum, … þá átti hann þing en sendi menn sína frá sér at krefja útboðsins, Ó. H. 147; útboða-bréf, a writ of conscription, Fms. ix. 297, x. 64; útboða framlag, Sks. 27 B.
m. the outboard, seaward side.
a, m. the outboard, seaward side; in the phrase, á útborða, Eg. 74, 195, 354, Fms. viii. 138, 417, v. l.
f. outworks.
f. an ‘out-borough,’ outworks, Fms. ix. 41, x. 153, v. l.
m. outburst.
m. an outburst, Thom.
No entry
n. an eruption.
f. outbreak.
f. an outbreak, Greg. 22.
m.
1) a beating out;
2) exposure (of an infant); an exposed child.
m. a bearing out; skipleigu, uppburð ok útburð, unloading and freighting, of ships and cargo; útburðar eldr, a fire cast out, Gþl. 377.
2. esp. the exposing of infants (see bera A. III. 2); barna útburðr, Íb. 12: in popular superstition, the spirit of an exposed infant, which is heard in desert places to emit a shrill, piteous cry, hence the Icel. phrase, ‘to cry like an útburðr;’ in the earlier eccl. law, útburðr means the spirit of an infant that died unchristened; börn er eigi fengu skírn skyldi grafa útan við kirkju-garð, en áðr vóru þau grafin fjarri vígðum stoðum sem sekir menn, ok kölluðu fáfróðir menn þá útburði, Bs. i. 687. útburðar-væl, n. a piteous wailing heard in desolate places, of evil foreboding, cp. Maurer’s Volks. 59, and Ísl. Þjóðs. i.
No entry
f. an outlying shed, D. N. ii. 784.
pp. fitted out.
part. fitted out, Fms. vi. 445.
No entry
m. outfittings.
adv. overboard.
adv. overboard, Eg. 123, Nj. 125, Fms. ii. 17, vi. 16, xi. 129, Landn. 44, v. l.
No entry
t, to give alms, N. T.
No entry
n. an outlying chapel, Pm. 99.
m. a valley near the coast, opp. to fjalldalr.
m. an outlying valley, opp. to fjalldalr, Valla L. 206.
f. pl. = útidyrr.
n. pl. = útidyrr, Fms. v. 338.
No entry
f. an outlying field, D. N.
No entry
f. an inheritance to the útarfar, Gþl. 458.
f. out-lying island.
f. an outlying island, 655 xiii. B. 4, Fms. i. 5, K. Þ. K. 32.
a. gogyle-eyed.
adj. ‘out-eyed,’ goggle-eyed, Sd. 147, Bárð. 165.
No entry
f. an outer-bank, Fms. viii. 316, v. l.
n. ebbing, ebb, reflux of the tide.
n. the ‘out-fall,’ ebbing tide, low water, opp. to at-fall, Eg. 362, 600, Ld. 56, Orkn. 428, v. l.
f.
1) a journey to a remote, outlying place;
2) journey to Iceland.
f. an ‘out-journey,’ journey to a remote, outlying place, e. g. to Palestine, Fms. vii. 75, 160, xi. 351; útferðar saga, the story of a journey to the Holy Land, vi. 355; útferðar skip, a ship for a voyage to the Holy Land, Orkn. 260 old Ed.: = eccl. exodus, Stj. 236, 246: of a journey to Iceland (fara út), útferðar-leyfi, the king’s leave to return to Iceland from Norway, Sturl. iii. 307; heldr mik þá ekki til útferðar, Nj. 112; þeirra manna er ú. eigu, Jb. 156.
m. pl. the outer fjords.
m. pl. the outer fjords; útfjarða-maðr, Sturl. ii. 149.
n. ebbing.
f. ebbing; þar er ú. mikil, Eg. 528.
No entry
adj. ‘out-footed,’ bandy-legged, = Lat. varus, Fbr.
f.
1) = útferð;
2) burial (var hennar ~ gör sœmilig eptir fornum sið).
f. = útferð; hann sviku Blaku-menn í útfaru, Baut.; út-farar skip, an outward-bound ship, esp. for Palestine, Fms. x. 120, Orkn. 322, 334; útfarar drápa, a poem on a voyage to Palestine, Fms. viii. 207; útfarar-saga, vi. 355: a journey to Iceland, Grág. ii. 408; skal konungr ráða útförum várum, Gþl. 76.
2. as a law phrase, a levy for service out of the kingdom; útfara-bálkr, Gþl.; Íslendingar eru skyldir útfarar með Noregs konungi, Grág. ii. 408; útfara leiðangr, H. E. i. 414.
3. a burial; var hennar útför gör sæmilig eptir fornum sið, Fas. i. 463, Þórð. 59, Pass. 49. 19; útfarar-minning, a memorial.
f.
1) a going out (from a house);
2) passage;
3) payment, discharge.
u, f. a going out (from a house), Lat. exitus, Sks. 49, Eg. 89, Nj. 200, Fms. ii. 2, ix. 55, Stj. 60: a passage, Fas. i. 14, Eg. 91.
II. a quittance, clearing, payment, discharge; stefna til gjalda ok útgöngu, Grág. i. 184; stefna til útgöngu um féit, 183. útgöngu-sálmr, m., -vers, n. the dismissal hymn or verse.
m.
1) a going out;
2) passage.
m. = útganga, Eg. 91.
m. pl. the outer building; fœra e-n við útgarða, to throw one to the wall; fœra e-n um útgarða, to cast one out.
m. pl. the outer building; færa e-n við útgarða, to throw to the wall, Glúm. 344; þann mann er um útgarða færði (who cast out) alla frændr sína, Gísl. 84.
2. mythol. the ‘out-yard,’ abode of the giant Útgarða-Loki, Edda.
n.
1) payment, discharge;
2) outlay, fine.
n. pl. a payment, discharge, Fms. ii. 114: an outlay, fine, viii. 127, Bs. i. 751.
No entry
(mod. út-gipt, Dan. udgivt), f. an expense, MS. 4. 11.
f. discharge.
u, f. a discharge, Nj. 15, Bs. i. 713.
n. = útgrynni.
(út-grynni, Fas. i. 351), n. ‘out-grounds,’ shallowness of shore, Bs. i. 530.
a. shoaling gradually from the shore.
adj. shoaling gradually from the shore; þar er útgrunnt, Fms. viii. 317, xi. 241, Gþl. 460.
f. outfitting, of a war expedition.
f. an outfitting, of a war expedition, esp. in the old writers used of the force or ships kept at sea for defence of the coast; hafa útgörðir fyrir landi, Orkn. 64; Eyvindr fór þá í vestrvíking ok hafði útgörðir fyrir Írlandi, Landn. 205; þeim mönnum er hér eru í útgörðum með oss, N. G. L. i. 227; göra útgörðir, to serve in the defence, Grág. ii. 409; útgörðar-bólkr, the section of law treating of the levy, N. G. L. i. 96; skyldir ok útgörðir, Fms. vi. 339; hann var í útgörðum ok herferðum Pharaonis, Stj. 198.
2. in mod. Icel. usage, útgerð is a fisherman’s stores of food whilst in fishing-places.
n. the out-sea, ocean.
n. the out-sea, the main, Al. 113, Rb. 440, Symb. 14, Stj. 64, 74, 82.
No entry
a, m. the outlying pasture, Gþl. 368.
f. outskirts.
u, f. the outskirts, Stj. 82 (v. l.), 461, Al. 83.
f. craving for payment.
u, f. a craving for payment, Fas. iii. 194, Fb. iii. 316. útheimtu-maðr, m. a collector, H. E. i. 511.
No entry
f. = útheimta, D. N. vi. 238.
f. outpouring, shedding (~ blóðs).
f. an outpouring, shedding, Skálda, Orkn. 170, Karl. 179, Bs. i. 847.
n. hay of the unmanured outfields.
n. the ‘out-hay,’ i. e. hay of the unmanured out-fields, opp. to taða (q. v.), Dipl. v. 18.
f. outlying barn.
u, f. an outlying barn, Fms. ix. 234.
n. raid, sally, excursion.
n. a raid, sally, excursion, Eg. 98, Fms. vi. 363 (in a verse); úthlaups-skip, a pirare ship, Grág. ii. 140. úthlaups-maðr, m. a raider, pirate, Ld. 82, Fs. 3, Grett. 40 new Ed.
No entry
að, to share out.
n. out-skirt, out-corner.
n. an outskirt, out-corner; gæta e-s í úthorn, Bs. i. 91.
No entry
f. the outer-door, N. G. L. i. 38.
No entry
n. an out-house, K. Á. 70, Jb. 424.
No entry
1. ð, to turn inside out.
2. u, f. the outside, of a garment.
No entry
adv. outside; sjá ú., to look out, Sturl. i. 117 C.
a. turned inside out.
adj. turned inside out, Fas. iii. 317.
(-ta, -t), v. to deny shelter to a stranger, with dat.
t, with dat. to ‘out-house,’ deny shelter to a stranger, Eb. 68, Fms. ii. 225.
n. outlying house.
n. an outlying house, Grág. ii. 333, Glúm. 382, Jb. 424.
f. carrying out to Iceland.
f. the carrying out (to Iceland); taka dánarfé til úthafnar, Grág. i. 209, ii. 409; úthafnar-maðr, i. 275.
outlying estate.
f. an outlying estate, Pm. 3; as opp. to óðal, Gþl. 233.
m. = útborg.
a, m. an outwork, Fms. ix. 425, v. l.
f. outlying church.
u, f. an outlying church, Vm. 38.
No entry
að, to wind up, finish; see kljá.
f.
1) coming out;
2) arrival in Iceland.
(mod. út-koma), u, f. a coming out, Fms. ix. 520: an outbreak, MS. 4. 5.
2. the arrival in Iceland (koma út), Nj. 40, Ann. 1288, Bs. i. 507, passim.
a. n., eiga ~, to be permitted to return to Iceland.
n. adj., in eiga útkvæmt, to be permitted to return to Iceland, Nj. 251, Ísl. ii. 386.
I)
a. indecl. outlawed, banished.
II)
(að), v. to deprive one of his possessions (~ en af sínu gózi);
refl., ~st, to be fined.
adj. [lög], outlawed, banished; útlaga þræll, Stj. 482; fara útlaga af eignum sínum, Fms. x. 32; skyldi þeir allir útlaga, viii. 280; taka eignir eptir útlaga mann, Js. 20; margir ríkis-menn af Noregi flýðu útlaga fyrir Haraldi, Hkr. i. 96; þat var mikill mannfjöldi er fór útlaga ór Sviþjóð, 56.
No entry
dep. to be fined; enda ú. hann um, Grág. i. 234; ú. þrem mörkum, i. 216 (Kb.)
pp. outlawed, banished.
adj. outlawed, banished, Fms. x. 219, 252, Al. 96.
No entry
a, m. an outlaw, Bs. i. 719; hann er útlagi Dana konungs, Nj. 8; víkingum ok útlögum konungs, Eg. 344, v. l.; er þeir héldu útlaga hans, Fms. vi. 100; hann görði Hrólf útlaga of allan Noreg, Hkr. i. 100; hón var útlagi af Noregi, Eg. 344; hann görði Egil útlaga fyrir endilangan Noreg, 368; hann lét dæma Kol útlaga, Nj. 122; göra útlaga verk, to commit an outlaw’s deed, K. Á. 144.
I)
m. outlaw.
II)
a.
1) outlawed, banished;
2) having, to pay a fine, fined, with the fine in dat. (verða ~ um e-t, þrem mörkum);
3) forfeited (þá eru búðirnar útlagar við þann, er landit á).
adj.
1. esp. in Norse law, outlawed, banished; útlagr of þýfsku, N. G. L. i. 85; erfingi útlags manns, 180; skyldi þeir allir útlagir, Fms. viii. 280; útlagir ok friðlausir, vii. 334; útlagir frá Guði, Hom. 37.
2. esp. in Icel. law, having to ‘lay out,’ fined; verða útlagr um e-t, Grág. passim: útlagr er sá um þat er synjar, id.; þá eru búðirnar útlagar (forfeited) við þann er landit á, Kb. i. 112; verðr hann útlagr ok ór goðorði sínu, 49: the amount in dat., útlagr þrem … mörkum, Grág. passim; útlagr eyrir, N. G. L. i. 180.
f.
1) redemption, from captivity;
2) ransom (bjóda Helju ~, ef hón vill láta fara Baldr heim í Asgarð);
3) dismissal of guests (vóru ok gjafir stórar at ~um).
f. a redemption, from captivity, Fms. i. 258: a ransom, bjóða Helju ú., Edda 37: a ransom or fine, Fms. vii. 4 (v. l.), xi. 282.
No entry
m. a lock outside; ú. fyrir kirkjunni, Pm. 16.
n.
1) putting out to sea (þar var Englandsfar albúit til ~s);
2) pl. outlays.
n. pl. outlays, Fas. iii. 194, Th. 1: esp. fines (láta úti).
2. sing. a putting out to sea; í útláti fengu þeir veðr hvasst, Korm. 178; Englands-far albúit til útláts, Ísl. ii. 221.
f.
1) banishment, exile (reka e-n í ~);
2) fine (þriggja marka ~).
f., in Norse law, banishment, exile = Lat. exilium; vera í ú., Fms. i. 78, 222, Hkr. i. 192; útlegð ok erlending, Stj. 223; útlegðar dagar, id.: outlawry, ef landbúi er í útlegð, Gþl. 340; stefna honum fyrir ú. ok brennu, 379; útlegðar-eiðr, N. G. L. i. 161; útlegðar-eyrir, a fine, Gþl. 161; útlegðar-fé, N. G. L. i. 162; útlegðar land, Stj. 265; útlegðar-maðr, an exile, N. G. L. i. 123; útlegðar-mál, -pína, -tími, 161, H. E. i. 409, Stj.; útlegðar-verk, Gþl. 474, Grett. 149 A.
2. esp. in Icel. law, a fine; þriggja marka útlegð, Grág. (Kb.) i. 45; útlegðir ok öll álög, ii. 148; útlegðir þessar allar, ii. 270 A; útlegðar sök, a finable case, i. 103, 338.
No entry
f. an ‘out-laying,’ translation.
No entry
lagði, to translate (mod.)
No entry
lagðisk, [útlagr 1], to be fined; útleggsk hann um fram, Grág. i. 248; ok verðr hann útlagr þrem mörkum ok gjaldi fúlgu, … en eigi útleggsk hann, ef hann getr þann kvið, at …, 259.
f. the outer course, at sea = hafleið.
f. the outer course, at sea, esp. along the shore of Norway, Eg. 78, Fms. i. 60, vii. 212, Ó. H. 75; opp. to innleið, q. v.
adv. on the outer course (snua ~).
adv. standing on the outer course; snúa ú., Fms. viii. 186.
f.
1) ‘leading out’ of guests, taking leave of them after an entertainment (veizlan var hin vegsamligsta ok ~n hin sköruligsta);
2) burial (jarlinn andaðist ok var gör virðulig ~ hans).
u, f. a ‘leading out guests,’ i. e. a taking leave of them after a banquet; var veizlan hin vegsamligsta, ok útleizlan hin sköruligsta, Eg. 44: a burial, virðulig ú., Fms. ix. 245; jarðaðr með ágætri útleizlu, iii. 172.
f. outlying estate, opp. to heimaland.
u, f. the outlying estates, Fms. ii. 90; opp. to heimaland.
No entry
d, dep. to settle abroad, Stj. 623.
(-s, -ar), m. foreigner.
m. a foreigner.
adv. abroad.
adv. abroad, Fms. iii. 103, Ísl. ii. 118. útlendis-maðr, m. a foreigner, Fms. x. 107.
a. outlandish, foreign.
adj. outlandish, foreign, Hkr. i. 147, Eg. 523, Fms. i. 76, vii. 219, Grág. i. 188, passim; opp. to innlendr.
a. = útlendr (þarlenzkr ok ~).
adj. outlandish, Grág. ii. 72, Gþl. 87, Eg. 264, N. G. L. 1. 421.
No entry
m. pl. the out-limbs (hands, feet); útlima-smár, having small hands and feet, Ísl. ii. 34: útlima-grannr, etc.
No entry
n. an out-look.
(-ða, -ðr), v. to banish.
ð, to banish, Sturl. ii. 64 C; þér útlægit mik eðr rekit frá yðr, Fms. ii. 119: pass., Stj. 112, Rb. 362.
a. banished, outlawed.
adj. outlawed, banished, Js. 20, K. Á. 190, 194; fara ú., Fms. vii. 240; ú. af Svíþjóð, x. 32; ú. í Noregi, Eg. 160; útlægan, Fms. vi. 33; útlægjan, 35; göra útlæga, vii. 252; björn ok úlfr skal hvervetna útlægr vera, N. G. L. i. 45.
2. strange; útlægum ok annarligum guðum, Stj.
3. útlægr eyrir = útlagr eyrir, N. G. L. i. 145.
n. pl.
1) outlying fields;
2) foreign countries (sem títt var í ~um);
3) outlying provinces (þá bygðust ~, Færeyjar ok Ísland).
n. pl. the outlying fields; í heimalandi ok útlöndum, Vm. 127.
2. foreign countries; stórvirki er þér hafit unnit í útlöndum, Hkr. iii. 267; sem títt var í útlöndum, Ld. 330, Rb. 400, passim.
3. outlying provinces; þá bygðusk útlönd, Færeyjar ok Ísland, Hkr. i. 96.
No entry
m. pl. the ‘out-months,’ the last three months of the winter; see mánuðr.
No entry
n. a locality; ok kveða ú rétt ok útmerki, and name the dock and the place, of a summons for launching a ship, Grág. ii. 400.
f. afternoon service.
u, f. service in the afternoon, opp. to high mass, Fms. x. 163.
m. shovelling out, digging.
m. a shovelling out, Bs. i. 315.
n. outlying ness.
n. an outlying ness, Fms. x. 185; til ílls fóru vér um góð héruð, er vér skulum byggja útnes þetta, Landn. 37.
No entry
adv. from the north-west.
n. north-west.
n. ‘out-north,’ north-west, K. Þ. K. (Kb.) 36, Hb. 415. 12, Rb. 92, Sd. 156, Fs. 143, passim; opp. to landnorðr.
m. northwest wind.
m. a north-west wind, Ld. 42, Lv. 99, Sks. 40; út-nyrðingi steinóðum, 656 C. 21.
n.
1) sally, sortie (gera ~ir á hendr e-m);
2) outlet, outflow.
f. an outlet, Barl. 64.
f. riding out, expedition.
f. a riding out, an expedition, El. 2: the phrase, fá ílla útreið, to meet with ill-treatment.
m. rowing out to fish (hann lét þaðan sœkja ~a).
m. an outrowing, rowing out to sea, of fishermen; ef menn fá veðráttu til útróðrar, K. Á. 176, Dipl. iv. 15, freq. in mod. usage; hann lét þaðan sækja útróðra, Eg. 135, Fs. 174; þeir höfðu veiðar af megin-landinu, eggver ok útróðra af sjónum, Þorf. Karl. 416. útróðrar-maðr, m. an outpost fisherman who lies at a distant fishing-place during the fishing season, Fs. 143, Gpl. 425.
No entry
d, to turn out.
No entry
n. = útróðr, K. Þ. K. 84.
No entry
u, f. a breeze from seawards, an onshore wind.
No entry
f. [Ivar Aasen ut-rast], the outer march or boundary; báðar jarðirnar eru jamstórar til alla útrastar ok útbúða, D. N. ii. 784, v. 435; þá er jarla bági vildi byggja útröst, when the king wished to remove to the ú., Ht. (Edda 55); opp. to heimröst.
No entry
m. an ‘out-seam,’ embroidery, brocade.
No entry
m. a kind of seal, Vm. 165.
f. sending out.
f. exclusion, Hom. 139.
No entry
f. excommunication, H. E. i. 414, B. K. 107.
f. sailing out to Iceland.
f. a sailing out to Iceland, Nj. 9, 47, passim; see út.
m. the ocean.
(út-sjór, út-sær), m. the outer sea, ocean, Hkr. i. 5, Stj. 74.
m. = útnes.
a, m. = útnes, Fms. xi, 252, Stj. 377, 406, Bs. i. 724.
a. splay-footed.
adj. ‘out-footed,’ bandy-legged, Lat. varus, Fms. x. 151, v. l.
n. ‘out-skerry’, distant skerry.
n. an ‘out-skerry,’ distant skerry, Grág. ii. 131, Edda (Ht.) 131, Hkr. i. 98; ú. verða af bárum þvegin, Mkv.
No entry
f. a transcript, D. N. i. 164, ii. 205: inscription, Pass. 35. 1.
No entry
að, to repudiate.
No entry
f. a tax, D. N. iii. 132.
(-ða, -ðr), v. to explain.
ð, to explain, H. E. i. 501.
f. explanation, interpretation.
f. a commentary.
No entry
m. an outskirt.
No entry
u, f. exposure, = útburðr, N. G. L. i. 131.
n. the backward flow of the surf.
n. the receding of the surf, Sturl. i. 120 C.
f. dysentery.
f. a breaking-out on the skin, eruption, Stj. 141, 436.
m. outward post.
m. a post outside a wall, Fms. v. 338.
f. outlying strand.
f. the outer strand, Fms. vi. 148, Stj. 70.
n. the southwest, opp. to landsuðr.
n. the south-west, Fms. i. 131, x. 272, Rb. 97, 476, Sks. 174; útsuðrs-ætt, K. Á. 152, K. Þ. K. 92, MS. 4. 11.
adv. from the south-west.
adv. from the south-west, Eg. 195, v. l.
m. south-westerly gale.
m. a south-westerly gale, Sks. 40, Eg. 195, 600, Ld. 56; útsynnings byrr, -stormr, Fb. i. 431, Bs. i. 282.
No entry
u, f. = úttekt, D. N. ii. 263.
No entry
f. a valuation, of an estate, when passing from one tenant to another.
No entry
part. elected.
f. election.
f. an election.
(að), v. to procure.
að, to procure, Fas. iii. 417.
No entry
m. an outer wall, Fms. ix. 41.
m.
1) a way out;
2) expiedient, means of escape (øngan útveg á hón nema renna undan);
3) state of affairs (segir hann konungi allan útveg þann, sem var á).
m. a way out, device, expedient; atdrættir ok útvegar, Fms. xi. 423; eiga öngan útveg, útveg til undan-kvámu, i. 136, vii. 261, ix. 478; leita allra útvega, vii. 140; at ek göra fyrir þín orð nökkurn útveg þann er þér líkar, Finnb. 272; segir hann konungi allan útveg þann sem á var, state of affairs, id.; þegar Einarr hafði innt ok mælt allan þenna útveg, Fms. iv. 283.
2. = útröst, D. N. passim.
n. outlying fishing station.
n. an outlying place, for fishing, taking eggs, or the like, Eg. 369, Hkr. i. 185, Fms. iv. 330, D. N. ii. 233; í útverjum, Ld. 38.
No entry
n. = útröst, útgarðr, Þd. (see vé).
f. service at sea.
u, f. service at sea; róðr ok reiði ok allar útvinnur þær er konungr á at hafa, Fms. viii. 173; þeir héldu leiðöngrum fyrir hánum ok oðrum útvinnum, ix. 247, v. l.
n. out-work.
n. an out-work, Karl. 324.
No entry
f. an outlying creek, Fms. ix.
m. out-post.
m. an out-post, Hkr. i. 244, Fms. viii. 90.
No entry
f. [þenja], out-stretching, Skálda.
No entry
m. pl. the Outer-Thronds, opp. to Inn-Þrændir, Fms. Út-Þrœnzkr, adj., N. G. L. i. 173.
f. commentary, interpretation.
f. a commentary, interpretation, Hkr. iii. 255.
a negative prefix before nouns, adjectives., adverbs., and verbs, in-, un-, dis-.
or ó- is the negative prefix before nouns, adjectives, and adverbs (Engl. and Germ. un-), for the spelling of which see p. 469, col. 2. The use of this particle is almost unlimited; it may e. g. be prefixed to almost every past part., in frequent instances answering to Engl. ‘not;’ ókominn, not come; ófarinn, not gone; úgefinn, not given; or to the part. act. as gerundive, það er óhafandi, unfit for use; ógöranda, not feasible; ódrekkandi, undrinkable; óetandi, uneatable; úsigrandi, óvinnandi, invincible; ótakandi, impregnable.
2. special usages:
α. prefixed to comparatives, answering to Engl. ‘less;’ eigi úauðgari, not less rich; údaufligra, less dull; and so in endless instances, see the references below: esp. after a negative, eigi ósannara en, not less true than.
β. often with another negative, with an intensive force; hann var aldrei úgrátandi, ‘he was never unweeping,’ i. e. he cried all along; aldrei ósofandi, never unsleeping, i. e. always sleeping: so also, eigi úgaman, not unpleasant, i. …
Shortened here. Read the full article →
a. speechless from wonder (verða ~ við e-t).
n. pl. (p. 662, col. 2), = Lat. ne-fas; eru þat ókvæði að hugsa, að …, Vídal. i. 320.
m. a helpless one, one incapable of self-maintenance (including children, aged people, men disabled by sickness, paupers, etc.).
a, m. [mega], a helpless one, who cannot maintain himself, a law term, relating to the duty of maintenance; it included children, aged people, men disabled by sickness, paupers, etc.; maðr hverr til þess hann er fimtán vetra, þá er hann ómagi, N. G. L. i. 168; sinn ómaga á hverr fram at færa, Grág. i. 232; óðr maðr er ú. arfa síns, Js. 26; ef þræll verðr ú. af bardögum, Grág. ii. 155: the saying, úmæt eru ómaga orð. Gísl. 5; sveitar-ómagi, a pauper, a charity-boy or girl; úmaga aldr, meðan (the children) þau eru á ómaga aldri, Grág. i. 240; vera af ómaga aldri, to be grown up, Dipl. v. 3; ómaga bálkr, a section in the law, Grág. i. 230 sqq.; ómaga eyrir, the money of a minor, 176; ómaga bú, ómaga lýsing, Grág. (Kb.); ómaga skipti, ómaga sök, Grág. i. 264; ómaga tíund, K. Þ. K. 156; ómaga verk, Jb. 255; ómaga vist, Dipl. v. 5.
COMPDS: ómagalauss, ómagamaðr, ómagamót.
f.
1) the state of being úmagi;
meðan erfingjar vóru í ~, whilst the heirs were in infancy;
2) a person in ~;
sitja fyrir ~um, to have ‘úmagar’ to sustain.
f. the state of being úmagi, but also as collect. term = úmagi, of the people themselves; börn í úmegð, Js. 60; meðan erfingjar vóru í ú., whilst the heirs were in infancy, Fs. 65; enda sé dóttir þeirra í ú., Grág. i. 172; þóttisk hón svá helzt mega forðask ú. sína, Rb. 237; fyrir ómegðar sakir, K. Þ. K. 116; eitt haust er fundr fjölmennr at Skörðum, at tala um hreppa-skil ok ómegðir manna, Lv. 17; þeir skiptu ok ómegð, þat vóru börn tvau, Gísl. 17; hann lét eptir ú. aðra, Fs. 140; ok þat var þá siðvandi nökkurr er land var allt alheiðit, at þeir menn er félitlir vóru en stóð ú. mjök til handa létu út bera börn sín, ok þótti þó ílla gört ávallt, Ísl. ii. 198; ómegðar-bú, K. Þ. K. 90; ómegðar-maðr = ómagamaðr, Eb. 164.
n.
1) hostility, spleen, ill humour;
2) pl., úskóp, evil fate (verða fyrir úsköpum).
n. ‘unshape,’ shapelessness, deformity; með úskapi, þér hafit málit meirr til búit með úskapi enn eigi sé spjöllin á, Glúm. 347: spleen, madness, æði ok úskap, Hom. 113; hugr heitir úskap, Edda 110. úskaps-maðr, m. an ill-disposed person, Sturl. ii. 149.
II. in plur., úsköp, evil spells, imprecations: the saying, hlæja skyldi at ósköpunum en ekki fyrir þeim verða, see skap (B); ganga þó ríkt úsköpin er sonr verðr föður sínum at dauða, Al. 129; þeir menn er fyrir úsköpum verða, þá valda því íllar nornir, Edda 11; kvað íllar vættir því snemma stýrt hafa eðr úsköp, Korm. 240; at fyrir-koma þeim úsköpum er Þorveig hefði á lagt ykkr Steingerði, 208; úskapa verk, Fas. iii. 406: in mod. usage, ósköp and óskapa = immensely, awfully; ósköp fallegt, an enormity; það er ósköp að vita til þess!
No entry
adj. coarse, impudent (prop. ‘unclean?’), Fb. i. 216: ú-svífni, f. impudence.
No entry
(not úsvífr), adj. (the r is radical); [the latter part, which only exists in this and the following compds, answers to A. S. syfer, O. H. G. subar, Germ. sauber, Engl. sober, Lat. sobrius, meaning clean; úsvifr = A. S. unsyfre]:—prop. unsober, unclean, but only used in a metaphorical sense.
2. ‘unwashed,’ coarse, overbearing; Austmenn vóru heldr úsvifir, Sturl. ii. 233; úsvifir ok íllorðir, Fms. iii. 143; hann var úsvifr við sér minni menn, Eb. 42; ú. ok harðgörr, Fas, ii. 470: Ósvifr and Úsyfr (not Ósvífr, for vi changes into y, not ví), Landn., Ld., Sturl. (Ósvifr the Wise).
No entry
part. polluting, a απ. λεγ. in Haustl. as an epithet of the giant Thiazzi in an eagle’s shape; ú. Ása, the defiler of the gods (?).
a. unmerciful (grimmr ok ~).
adj., qs. of-ægr, furious; þeir hlaupa í mót honum úvægir ok berjask, Ísl. ii. (Heiðarv. S.) 367.