Bókastaðir

En er synir Ragnars hǫfðu herjat of Suðrríki, þá sneru þeir á Norðrlǫnd, ok ætluðu at vitja ríkis síns, þess er Ragnar réð fyrir, en þeir vissu eigi herfǫr hans, hversu hon hafði orðit, ok þó er þeim mikil forvitni á, hversu orðit hafði. Nú fara þeir sunnan of land; en hvervetna, er menn fréttu til fara þeirra brœðra, eyddu menn borgir sínar, ok fœrðu fé sitt á brott, ok flýðu undan, svá at trautt fengu þeir liði sínu mat.

Þat er einn morgin, at Bjǫrn Járnsíða vaknar, ok kvað vísu:

Ok enn kvað hann:

Nú berr svá til, at þeir koma fyrri í Danaveldi enn sendimenn Ella konungs, ok sitja nú kyrrir með lið sitt.

En sendimenn koma með lið sitt til þeirrar borgar, er synir Ragnars þiggja veizlu, ok ganga í þá hǫll, er þeir drekka, ok fyrir hásætit, er Ívar liggr í. Sigurðr ormr í auga ok Hvítserkr hvati sitja at hneftafli, en Bjǫrn járnsíða skefr spjótskepti á hallargólfinu. Ok er sendimenn Ella konungs koma fyrir Ívar, kveðja þeir hann virðuliga; en hann tekr kveðju þeirra, ok spyrr, hvaðan þeir sé, eða hvat þeir segja tíðenda. Ok sá, er fyrir þeim var, segir, at þeir váru Enskir menn, ok þá hefir Ella konungr þangat senda með þau tíðendi, at segja fall Ragnars feðr þeirra.

Hvítserkr ok Sigurðr láta þegar falla niðr taflit, ok hyggja at vandliga þessi tíðenda sǫgn. Bjǫrn stendr á hallargólfinu, ok studdisk við spjótskepti sitt; en Ívar spurði þá vandliga, með hverjum atburð líflát hans hafði verit. En þeir sǫgðu allt, sem farit hafði, þaðan frá, er hann kom við England ok til þess, er hann lét líf sitt. Ok nú er þessi sǫgu var þar komit, er hann hafði þetta mælt: "gnyðja mundu grísir," þokar Bjǫrn hǫndum sínum á spjótskaptinu, ok svá hafði hann tekit fast, at handastaðinn sá á eptir; þá er sendimenn luku frásǫgn þessi, hristir Bjǫrn spjótit í sundr, svá at stǫkk í tvá luti. En Hvítserkr helt tǫfl einni, er hann hafði drepit, ok hann kreisti hana svá fast, at blóð stǫkk undan hverjum nagli. En Sigurðr ormr í auga hafði haldit á knífi einum, ok skóf nagl sinn, er þessi tíðendi váru sǫgð, ok hugði svá vandliga at þessum tíðendum, at hann kendi eigi fyrr, enn knífrinn stóð í beini, ok brásk hann ekki við. En Ívar spyrr at ǫllu sem gjörst, en litr hans var stundum rauðr, en stundum blárr, en lotum var hann bleikr, ok hann var svá þrútinn, at hans hǫrund var allt blásit af þeim grimmleik, er í brjósti hans var.

Nú tekr Hvítserkr til orða, ok sagði, at svá mætti hefndina bráðast upphefja, at drepa sendimenn Ella konungs.

Ívar segir: "þat skal eigi vera, þeir skulu fara í friði, hvert er þeir vilja, ok ef nǫkkur lutr er sá, at þá skorti, skulu þeir mér til segja, ok skal ek fá þeim."

Ok nú er þeir hafa lokit erendi sínu, snúa þeir utar eptir hǫllinni, ok til skips síns; ok er þeim gefr byrr, láta þeir í haf, ok fersk þeim vel, þar til er þeir koma á fund Ella konungs, ok segja honum frá, hversu hverjum þeirra hefir viðbrugðit þessa tíðenda sǫgn.

Ok er Ella konungr heyrir þetta, þá mælti hann: "þess er von, at annathvárt munu vér Ívar þurfa at óttask, eða engan ella, at því, er þér segið frá honum, ok mundi þeim gott innan rifja, ok haldit munu vér fá ríki voru fyrir þeim." Nú lætr hann varðhǫld hafa um allt sitt ríki, svá at eigi mátti herr komask á úvart honum.

En er sendimenn Ella konungs váru brott farnir, ganga þeir brœðr á málstefnu, hversu þeir skyldu með fara of hefnd eptir Ragnar, feðr sinn.

Þá mælti Ívar: "engan lut man ek í eiga, ok eigi fá lið til, þvíat Ragnar fór sem mik varði; hann bjó illa sína sǫk til í upphafi, hann átti engar sakir við Ella konung, ok hefir þat opt orðit, ef maðr ætlar ofrkapp fyrir sér með rangendum, at hann hefir því úvirðuligar niðr komit; ok vil ek þiggja fébœtr af Ella konungi, ef hann vill til leggja við mik."

En er þeir heyra þetta, brœðr hans, verða þeir reiðir mjǫk, ok segja, at aldri skyldu þeir svá at klækjum verða, þótt hann vildi svá: "munu þat margir mæla, at oss sé mislagðar hendr í kné, ef vér skulum eigi hefna fǫður várs, en vér hǫfum víða farit um heim með herskildi, ok drepit margan mann saklausan, ok enn skal eigi þat verða, heldr skal búa hvert skip, er sæfœrt er í Danaveldi, skal svá gǫrsamliga safna liði, at hverr maðr, er skjǫld má bera ímót Ella konungi, skal fara."

En Ívar segir, at hann mundi eptir sitja, ok þau skip, er hann á fyrir at ráða: "nema þat eitt, er ek á sjálfr." Ok er þetta spyrsk, at Ívar leggr enga stund á, fá þeir miklu minna lið, ok fara þó eigi at síðr.

Ok þegar, er þeir komu við England, verðr Ella konungr varr við, ok lætr þegar lúðr sinn við gjalla, ok bíðr til sín ǫllum mǫnnum, er honum vilja fylgja; ok nú fær hann svá mikit lið, at engi maðr mátti tǫlu á koma, ok ferr ímót þeim brœðrum. Ok er þeir finnask, var Ívar ekki í þeim bardaga; ok svá lýkr þeirra bardaga, at synir Ragnars koma á flótta, en Ella konungr hefir sigr.

Ok er hann var at, at reka flóttann, segir Ívar, at hann ætlar ekki aptr at hverfa til liðs síns: "ok vil ek reyna, hvárt Ella konungr vill mér nokkrar sæmdar unna eða engrar, ok þykki mér sá betri, at þiggja yfirbót af honum, enn fara slíkar úfarar fleiri, sem nú fóru vér."

Hvítserkr segir, at eigi mátti lut í eiga með honum, ok hann yrði at fara með sín efni sem hann vill: "en aldrí skulu vér fé taka eptir feðr várn."

Ívar segir, at þar mundi skilja með þeim, ok bað þá ráða ríki því, er þeir áttu allir saman: "en þér skuluð senda mér kausafé, sem ek kveð á." En er hann hafði mælt, bað hann þá vel fara.

En hann snýr aptr sinni ferð á fund Ella konungs; ok er hann kemr fyrir hann, kveðr hann konunginn virðuliga, ok hefr svá mál sitt: "ek em kominn á fund yðarn, ok vil ek mæla til sætta við þik, ok slíkrar sæmdar, sem þú vilt gert hafa til mín; ok nú sé ek þat, at ek hefi ekki við þér, ok þykki mér þat betra, at þiggja af yðr slíka sœmd, sem þú vilt mér veita, en láta mína menn fleiri fyrir yðr, eða sjálfan mik."

Þá svarar Ella konungr: "þat kalla sumir menn, at eigi sé hœgt at trúa þér, ok þú mælir þá opt fagrt, er þú hyggr flátt, ok mun oss vera vandt, at sjá við þér eða brœðrum þínum."

"Ek mun til lítils mæla við þik, ef þú lætr þat til, skal ek þat sverja þér ámót, at ek skal aldri vera ímót þér."

Nú spyrr konungr, til hvers hann mælti of yfirbœtr.

"Ek vil," segir Ívar, "attú gefir mér þat af landi þínu, er uxahúð tekr yfir, en þar utanum skal grundvǫll gera, ok mun ek eigi til meira mæla við þik, ok þat sé ek, at þú vilt mér engrar sæmdar unna, ef þú vilt eigi þetta."

"Eigi veit ek," segir konungr, "at oss megi þetta at meini verða, þótt þú hafir þetta or mínu landi, ok at vísu mun ek fá þér þetta, ef þú vilt þat sverja mér, at berjask eigi ímót mér, ok eigi uggi ek brœðr þína, ef þú ert mér trúr." Nú ráða þeir þetta með sér, at Ívar sverr honum eiða, at hann skyldi eigi skjóta ímót honum, ok eigi ráð leggja til meins honum, en hann skal eignask af Englandi þat, sem uxahúð tekr yfir, er hann fengi mesta til.

Nú fær Ívar sér ǫldungshúð eina, ok nú lætr hann hana bleyta, ok þrisvar lætr hann hana þenja; nú lætr hann rista hana sem mjóst alla í sundr, ok þá lætr hann renna sér hvárt, hárrama eða holdrosu; ok er þessu var lokit, var þvengr sjá svá langr, at furða var at, ok engum kom í hug, at svá mætti verða, ok þá lætr hann breiða á einum velli, en þat var svá víðt land, at þat var mikil borgar vídd; ok þar fyrir utan lætr hann marka grundvǫll, sem til mikilla borgarveggja; ok þá fær hann sér smiði marga, ok lætr reisa hús mǫrg á þeim velli, ok þar lætr hann gera borg eina mikla, ok er sú kǫlluð Lundúnaborg, hon er allra borga mest ok ágæzt of ǫll Norðrlǫnd.

Ok nú er hann hafði borg þessa látit gera, hafði hann lausafé upp gefit; en hann var svá ǫrr, at hann gaf á tvær hendr, ok þótti svá mikit um speki hans, at allir sóttu hann at sínum ráðum ok vandamálum; ok svá skipaði hann ǫllum málum, sem hverjum þótti sér bezt gegna, ok gerisk hann vinsæll, svá at hann á undir hverjum manni vin, ok er Ella konungi mikit lið at honum fyrir landráða sakir, svá at konungr lætr hann mǫrgum ráðum ok málum skipa, ok þarf eigi til at koma sjálfr.

Ok er Ívar hafði svá komit ráði sínu, at þar þykkir til allrar spektar at sjá, sendir hann menn á fund brœðra sinna þess erendis, at þeir sendi honum gull ok silfr, svá mikit sem hann kvað á. En er þessir menn koma á fund þeirra brœðra, segja þeir sín erendi, ok svá, hvar þá var komit hans ráð, þvíat menn þóttusk þat eigi vita, yfir hverjum brǫgðum hann bjó, ok svá skildu þeir brœðr, at hann hafði ekki skapsmuni eptir því, sem hann var vanr. Nú senda þeir slíkt fé, sem hann ákvæði; ok er þeir koma til Ívars, gefr hann þau ǫll fé enum stœrstum mǫnnum í landinu, ok dregr svá lið undan Ella konungi, ok allir hétu því, at kyrrir mundu sitja, þótt hann gerði þangat herfǫr.

Ok er Ívar hefir svá lið dregit undir sik, þá sendir hann menn á fund brœðra sinna at segja þeim, at hann vildi, at þeir byði út leiðangri of þau lǫnd ǫll, er þeirra ríki stóð yfir, ok þeir skoraði hverjum manni, er þeir fengi. Ok þá er þessi orðsending kom til þeirra brœðra, kennask þeir við skjótt, skilja, at nú mundi honum þykkja mjǫk vænligt um, at nú mundi þeir fá sigr. Nú samna þeir liði um alla Danmǫrk ok Gautland, ok ǫll þau ríki, er þeirra vǫld váru yfir, ok draga úvígan her saman, ok hafa almenning úti; þá halda þeir skipum sínum til Englands bæði nótt ok dag, ok vildu nú sem sízt láta fara njósn fyrir þeim.

Nú er sjá hersaga sǫgð Ella konungi; nú safnar hann sér liði, ok fær lítit, fyrir því, at Ívar hafði mikit lið undan honum dregit.

Nú ferr Ívar ímót Ella konungi, ok segir, at hann mundi enda þat, er hann hafði svarit: "en eigi má ek ráða tiltekju brœðra minna; en því má ek ráða, at finna þá ok vita, ef þeir vili stǫðva her sinn ok gera eigi meira íllt, enn þeir hafa áðr gert."

Nú ferr Ívar á fund brœðra sinna, ok eggjar þá nú mjǫk, at þeir skyldi sem bezt framganga ok sem bráðast láta bardaga verða: þvíat konungr hefir miklu minna lið. En þeir svara, at eigi mundi hann þurfa at eggja þá, ok þeim var et sama í hug sem fyrr.

Nú ferr Ívar ok hittir Ella konung, ok segir honum, at miklu váru þeir ákafari ok óðari, enn þeir vildi á hans orð hlýða: "ok þá, er ek vilda um grið leita yðar í milli, œptu þeir í gegn; nú man ek enda mína svardaga, at ek man eigi berjask í móti þér, ok mun ek vera kyrr hjá ok mitt lið, en bardagi gengr með yðr sem verða má."

Nú sjá þeir Ella konungr lið þeirra brœðra, ok ferr svá geyst, at furða var at.

Þá mælti Ívar: "þat er nú til, Ella konungr! at þú fylkir liði þínu, en ek get þess, at þeir veiti þér harða atsókn nǫkkura hríð."

En þegar þeirra lið hittisk, verðr bardagi mikill, ok ganga þeir hart fram synir Ragnars í gegnum fylkingar Ella konungs, ok svá eru þeir ákafir, at þeir hyggja at því einu, at gera at verkum sem mest, ok sú orrosta var bæði lǫng ok hǫrð; ok hér lauk svá, at Ella konungr ok lið hans kom á flótta, ok hann varð handtekinn.

Ok þá var Ívar þar í nánd, ok mælti, at svá skyldi breyta um líflát hans: "er nú þat ráð," segir hann, "at minnask, hvern dauðdaga hann valdi fǫður várum; nú skal sá maðr, er oddhagastr er, marka ǫrn á baki honum sem inniligast, ok þann ǫrn skal rjóða með blóði hans." En sá maðr, er kvaddr var til þessarar sýslu, gerir sem Ívar bauð honum; en Ella konungr var mjǫk sárr, áðr þessi sýslu lýkr; lætr hann nú líf sitt, ok þykkjask þeir nú hefnt hafa fǫður síns Ragnars.

Ívar segir, at hann vill þeim gefa ríki þat, er þeir áttu allir saman, en hann kveðsk ráða vilja fyrir Englandi.

Eptir þetta fara þeir Hvítserkr ok Bjǫrn heim til ríkis síns, ok Sigurðr, en Ívar er eptir ok ræðr Englandi. Þaðan frá halda þeir miðr saman liði sínu, ok herjuðu á ýmse lǫnd.

En Randalín, móðir þeirra, varð gǫmul kona; en Hvítserkr, son hennar, hafði herjat eitthvert sinn í Austrveg, ok kom svá mikit ofrefli ímót honum, at hann mátti eigi rǫnd við reisa, ok varð hann handtekinn; en hann kaus sér þann dauðdaga, at bál skyldi gera af mannahǫfðum, þar skyldi hann brenna; ok svá lét hann líf sitt. Ok er Randalín spyrr þetta, þá kvað hon vísu:

Ok enn kvað hon:

En frá Sigurði orm í auga er mikill ættbogi kominn; hans dóttir hét Áslaug, móðir Sigurðar hjartar; Sigurðr hjǫrtr var faðir Ragnhildar, móður Haralds ens hárfagra, er fyrstr réð ǫllum Noregi einn.

En Ívar réð fyrir Englandi allt til dauðadags, ok varð sóttdauðr. Ok þá er hann lá í banasótt, mælti hann, at hann skyldi þangat fœra, er herskátt væri, ok þess kvaðsk hann vænta, at þeir mundi eigi sigr fá, er þar kœmi at landinu; ok er hann andask, var svá gert, sem hann mælti fyrir, ok var þá í haug lagðr.

Ok þat segja margir menn, þá er Haraldr konungr Sigurðarson kom til Englands, at hann kœmi þar at, er Ívar var fyrir, ok fellr hann í þeirri fǫr. Ok er Vilhjálmr Bastarðr kom í land, fór hann til ok braut haug Ívars, ok sá Ívar ófúinn; þá lét hann gera bál mikit, ok lætr Ívar brenna á bálinu; ok eptir þat lét hann til landsins, ok fær gagn.

En frá Birni járnsíðu er komit margt manna; frá honum er komin mikil ætt: Þórðr, er bjó at Hǫfða á Hǫfðastrǫnd, mikill hǫfðingi.

En þá er synir Ragnars váru allir líflátnir, dreifðisk lið þeirra á ýmsa vega, er þeim hafði fylgt, ok þótti þeim ǫllum, er verit hǫfðu með sonum Ragnars einkis vert um aðra hǫfðingja. Þeir váru tveir menn, er fóru víða um lǫnd at leita, ef þeir fyndi nǫkkurn hǫfðingja þann, er þeim þœtti sér eigi svívirðing í at þjóna, ok fóru þeir eigi báðir saman.

Sá atburðr hefir verit út í lǫndum, at einn konungr átti tvá sonu, ok tók hann sótt ok andaðisk, en synir hans vilja drekka erfi eptir hann; þeir bjóða til þessar veizlu svá, at allir menn skyldu koma þangat, þeir er á þrimr vetrum enum nærstum spyrja þetta. Nú spyrsk þetta víða um lǫnd; ok á þessum þrimr vetrum búask þeir við þessi veizlu. Ok er þat sumar kemr, er erfi skyldi drekka, ok sú stund, er ákveðin var, þá verðr svá mikit fjǫlmenni, at engi vissi dœmi til, hve mikit var, ok váru margar stórar hallir skipaðar ok mǫrg tjǫld úti.

Ok er áleið mjǫk et fyrsta kveld, kemr maðr einn til hallar þessarar; þessi maðr er mikill, svá at þar var engi jafnmikill, ok þat sá á búnaði hans, at hann hafði hjá tignum mǫnnum verit; ok er hann kemr í hǫllina, gengr hann fyrir þá brœðrna ok kveðr þá, ok spyrr, hvar þeir vísi honum til sætis. Þeim leizk vel á hann, ok báðu hann sitja á enn æðra bekk; hann þurfti tveggja manna rúm. Ok þegar hann hafði niðr sezk, var honum borin drykkja sem ǫðrum mǫnnum, ok ekki horn var svá mikit, at eigi drykki hann af í einum drykk, ok þat þóttusk allir sjá, at honum þótti engis um vert um alla aðra.

Svá verðr enn, at annar maðr kemr til þessarar veizlu; sá var heldr meirri enn inn fyrri; þessir menn hafa síða hǫttu; ok er þessi maðr kemr fyrir hásætit enna ungu konunga, kveðr hann þá listuliga, ok biðr þá vísa sér til sætis. Þeir mæltu, at þessi maðr skyldi innarr sitja á inn æðra bekk. Nú gengr hann til sætis síns, ok eru þeir svá miklir í rúmi báðir saman, at fimm menn hafa upprisit fyrir þeim; en sá, er fyrr kom, er þó minni drykkjumaðr; en inn síðari drakk svá skjótt, at hann hellti náliga í sik af hverju horni, ok eigi finna menn þó, at hann verði drukkinn, ok heldr lætr hann úþokkuliga við sínum sessunautum, ok snýr baki við þeim.

Sá, er fyrri kom, bað at þeir skyldi eiga gaman saman: "ok mun ek fyrri;" Hann stakk við honum hendi, ok kvað vísu:

Nú þykkir þeim, er utarr sat, tilleitat við sik í slíku tilkvæði, ok kvað vísu í móti:

Nú svarar hinn, er fyrri kom:

Ok nú kvað sá, er síðarr kom:

Ok enn kvað sá, er fyrr kom:

Nú svarar sá, er síðarr kom:

Enda kendusk þeir þá við of síðir, ok váru þar síðan at veizlu.