Bókastaðir

Nú er þat eitthvert sinn, at menn komask undan á fund Eysteins konungs, ok segja honum, at í ríki hans var kominn mikill herr, ok svá illr viðskiptis, at þeir létu eigi ógert, ok þeir hǫfðu eydt allt þat, er þeir hǫfðu yfir farit, ok ekki hús stóð upp. Nú er Eysteinn konungr heyrir þessi tíðendi, þykkisk hann vita, hverir þeir víkingar munu vera; ok nú lætr hann fara ǫrfarboð um allt sitt ríki, ok stefnir ǫllum til, þeim er hans menn eru ok honum vilja lið veita, ok skildi megu valda: "vér skulum hafa með oss kúna Síbilju, goð várt, ok láta hana hlaupa fyrir liðinu, ok væntir mik, at enn fari sem fyrr, at þeir megu eigi standask lát hennar; vil ek allt lið mitt þess eggja, at sem bezt dugi, ok rekum af oss þenna enn mikla her ok inn illa."

Ok nú er svá gert, at Síbilja er laus látin; ok nú sér Ívar fǫr hennar, ok heyrir þau en grimmligu læti, er or henni váru; mælir hann, at allt liðit skyldi gera úhljóð mikit, bæði af vápnum ok herópi, at þeir heyri sem sízt rǫdd hennar þess ens illa kykvendis, er fór í móti þeim. Ívar mælti við sína burðarmenn, at þeir skyldu bera hann á móti svá sem þeir mætti framast: "ok þá er sjá kýr kemr at oss, kastið mér at henni, ok mun þá vera annathvárt, er ek skal láta mitt líf, eða hon skal fá bana; nú skulu þér taka eitt tré mikit, ok telgja á bogamynd, ok skeyti með;" Ok nú er honum fœrðr sjá bogi enn sterki ok þau en miklu skeyti, er hann hafði gera látit, er engum þótti sér vápnhœft annarra. Nú eggjar Ívar hvern mann, at dugi sem bezt.

Nú ferr lið þeirra með miklum geysingi ok gný, en Ívar var borinn fyrir fylkingum þeirra. Nú verðr svá mikill gnýrr, er Síbilja beljar, at þeir heyrðu jafngerla, sem þeir þegði ok stœði kyrrir; nú bregðr þeim svá við þetta, at lið þeirra vill berjask allt, nema þeir brœðr. Ok er þessi endemi verða, sjá þeir þat, er Ívar báru, at hann dregr svá boga sinn, sem hann hefði einn álmsveig veikan, ok við því þótti þeim búit, at hann drœgi fyrir odd ǫrfar sínar. Nú heyra þeir at strengr gellr hans svá hátt, at hann heyrðu þeir aldrigi svá fyrri; ok nú sjá þeir at hans ǫrfar flugu svá snart, sem hann hefði skotit af enum sterkasta lásboga, ok svá gegnt, at í sitt auga kom hvár ǫrin Síbilju; ok nú fellr hon, ok eptir þat ferr hon hǫfuðsteypu, ok nú eru læti hennar miklu verri enn fyrr; ok er hon kemr at þeim, biðr hann kasta sér at henni, ok verðr þeim hann svá léttr, sem þeir kasti barni litlu, þvíat þeir váru eigi allnær kúnni, þá er þeir kǫstuðu honum; ok þá kom hann á hrygg kúnni Síbilju, ok varð hann þá svá þungr, sem bjarg eitt felli á hana, ok hvert bein brotnar í henni, ok fær hon af því bana.

Nú biðr hann menn sik upp taka sem skjótast; ok nú er hann upp tekinn; ok nú er rǫdd hans svá hvell, at svá þótti ǫllum hermǫnnum, er hann mælti, sem við sjálft væri, þótt fjarri væri staddir, ok it bezta hljóð var til gefit hans erendis; ok svá lýkr hann sinni tǫlu, at úfriðr sjá nemsk þegar af allr, er yfir þá hafði komit, ok þá sakaði ekki, þvíat lið þeirra hafði skamma stund barizk. Nú eggjar Ívar at þeir skyli vinna sem verst verk á þeim: "ok nú þykki mér af enn ólmasti, er kýrin er drepin."

Ok nú hafa hvárirtveggju fylkt liði sínu, ok sígr saman orrostan, ok er bardagi svá harðr, at þat mæltu allir Svíar, at þeir hefði aldri í slíkri mannraun verit. Nú ganga þeir svá hart fram brœðr, Hvítserkr ok Bjǫrn, at engi fylking stendr við; ok nú fellr svá mjǫk lið Eysteins konungs, at minna stendr upp, en sumt kemr á flótta; ok nú lýkr svá þeirra bardaga, at Eysteinn konungr fellr, en þeir brœðr hafa sigr; ok nú gefa þeir þeim grið, sem eptir váru.

Ok nú segir Ívar, at hann vildi eigi herja lengr í því landi, þvíat þat land var nú hǫfðingjalaust: "ok vil ek heldr at við haldim þar til, er meira ofrefli er fyrir;" En Randalín fór heim með sumt liðit.

Nú ráða þeir þat með sér, at þeir skulu herja í Suðrríki, en Sigurðr ormr í auga fór með brœðrum sínum í hverja herfǫr síðan; í þessi fǫr leggja þeir til hverrar borgar, er mikil er, ok unnu svá, at ekki stóð við.

Ok nú spyrja þeir til einnar borgar þeirrar, at bæði var mikil ok fjǫlmenn ok harðger; ok nú segir Ívar, at hann vill þartil stefna; ok þat var ok sagt, hvat sú borg hét, ok hverr fyrir ræðr, en sá hǫfðingi var kallaðr Vífill, af hans nafni var borgin kǫlluð Vífilsborg.

Nú fara þeir svá herskildi yfir, at þeir eyða allar borgir, er fyrir urðu, þartil er þeir komu til Vífilsborgar; hǫfðinginn var eigi heima í borg sinni ok mikit lið með honum. Nú setja þeir upp búðir sínar á vǫllum þeim, er hjá borginni váru, ok eru í kyrðum þann dag, er þeir komu til borgarinnar, ok hǫfðu mál af borgarmǫnnum; þeir buðu þeim, hvárt þeir vildu heldr gefa upp borgina, ok mundi þá friðr gefinn ǫllum mǫnnum, eða þeir ynni af sínu ofrefli ok harðfengi, ok munu þá engum mǫnnum grið gefin.

En þeir leystu skjótt or, ok sǫgðu, at þá borg fengi þeir aldrigi unnit, svá at þeir gefi hana upp: "ok munu þér verða fyrr at reyna yðr, ok sýna oss yðarn frœknleik ok kapp."

Líðr nú sú nótt. Ok inn nærsta dag eptir leita þeir til at vinna borgina, ok fá ekki at gert; sitja þeir um þá borg hálfan mánuð, ok leita til hvern dag, at þeir geti þá borg unnit ok með ýmsum brǫgðum, en þat ferr því firr, sem þeir hafa lengr viðleitat, ok ætluðu nú frá at hverfa. Ok þá er borgarmenn verða við þat varir, at þeir ætla frá at hverfa, þá ganga þeir úta borgarveggi, ok breiða guðvefjar pell of alla borgarveggina, ok ǫll klæði þau, er fegrst váru í borginni, ok tǫrruðu fyrir þeim gulli ok gersimum þeim, er mestar váru í borginni.

Ok nú tekr einn til orða af liði þeirra, ok mælti: "vér hugðum at þessir menn, synir Ragnars, ok lið þeirra, væri harðfengnir menn, en vér megum þat segja, at þessum hefir eigi nærr farit, enn ǫðrum." Nú eptir þetta œptu þeir á þá, ok bǫrðu á skjǫlduna ok eggjuðu at sér, sem þeir máttu mest.

Ok er Ívar heyrir þetta, brá honum við mjǫk, svá at hann fær af þessu sótt mikla, svá at hann má hvergi hrœra, ok verða þeir at bíða, at annathvárt batni honum, ella hafi hann bana; hann liggr þenna dag allan til kvelds, svá at hann mælti ekki orð; ok þá mælti hann við þá menn, er hjá honum váru, at þeir skyldu segja þeim Birni, Hvítserki ok Sigurði, at hann vildi þeirra fund hafa, ok allra enna vitrustu manna.

Ok nú er þeir koma allir í einn stað, er mestir hǫfðingjar eru í þeirra liði, þá spyrr Ívar þá eptir, ef þeir hefði nǫkkur ráð sét, þau er líkari væri til at sigrask, enn þau, er þeir hǫfðu fyrr haft; en þeir svara allir, at þeir hefði eigi vit til þess, at sjá þau brǫgð, er þeim væri sigr í: "er nú sem optarr, at þinna ráða mun njóta verða."

Þá svarar Ívar: "mér hefir eitt ráð í hug komit, þat er vér hǫfum eigi freistat: hér er skógr mikill eigi langt í brott, ok nú, er náttar, skulu vér fara or tjǫldum vorum leyniliga til skógar, en herbúðir várar skulu standa eptir, ok er vér komum í mǫrkina, skal hverr maðr binda sér byrði; ok er því er lokit, skulu vér fara at borginni ǫllum megin, ok slá eldi í viðinn, ok mun þá gerask bál mikit, ok borgarveggir þeirra munu þá láta lím sitt fyrir þeim eldi, ok skulu vér þá bera at valsleyngur, ok reyna, hve harðger hon er."

Ok nú er svá gert, at þeir fara til skógar, eru þar slíka hríð, sem Ívari sýndisk. Nú fara þeir at borginni eptir tilskipun hans; ok þá er þeir lustu eldi í viðinn enn mikla, varð bál svá mikit, at veggirnir megu eigi standask ok láta lím sitt, ok bera þeir þá valslǫngur at borginni, ok brjóta á hlið mǫrg, ok teksk nú bardagi. Ok þegar er þeir standa jafnt at vígi, þá fellr lið borgarmanna, en sumt flýr undan, ok svá lýkr þeirra skiptum, at þeir drepa hvert mannsbarn, er í var borginni, ok taka brott allt fé, en brenna borgina áðr þeir fari á brott.

Nú halda þeir í brott þaðan, þartil er þeir koma í þá borg, er Lúna hét; þá hǫfðu þeir hverja borg ok hvern kastala brotit náliga í ǫllu Suðrríki; ok nú eru þeir svá frægir of allan heim, at ekki var svá lítit barn, at eigi kynni nafn þeirra. Nú ætla þeir at létta eigi fyrr, enn þeir koma til Rómaborgar, af því at sú borg var þeim bæði sǫgð mikil ok fjǫlmenn, ok ágæt ok auðig, en þat vissu þeir eigi gǫrla, hve lǫng leið þangat er, en þeir hǫfðu svá mikit lið, at eigi fengusk vistir; ok nú eru þeir í þeirri borg Lúna, ok rœða með sér of ferð sína.

Nú kemr þar maðr einn, gamall ok geðsligr; þeir spyrja, hvat manna hann væri; en hann segir, at hann sé einn stafkarl, ok hafi alla æfi farit yfir land.

"Þú munt margt kunna tíðenda at segja oss, þat er vér viljum vita."

Enn gamli maðr svarar: "eigi veit ek þat víst, af hverjum lǫndum þér vilið spyrja, þess er ek veit eigi at segja yðr."

"Þat viljum vér, at þú segir oss, hve lǫng leið er heðan til Rómaborgar."

Hann svarar: "ek kann segja yðr nǫkkut til merkja: þér meguð hér sjá þessa járnskó, er ek hefi á fótum mér, þeir eru nú fornir, ok þá aðra, er ek hefi á baki mér, þeir eru nú ok slitnir; en þá er ek fór þaðan, batt ek þessa á fœtr mér ena slitnu, er ek hefir nú á baki mér, ok váru þá nýir báðir, ok á þeirri leið hefir ek verit ávalt síðan."

En er inn gamli maðr hafði þetta mælt, þykkjask þeir sjá, at þeir megu eigi þessu á leið koma, er þeir hafa fyrir sér ætlat, til Róms at fara. Ok nú snúa þeir frá með her sinn, ok unnu margar borgir, þær er aldri hǫfðu unnar verit fyrr, ok þess jartenir sjásk enn í dag.

Nú er þar til máls at taka, er Ragnar sitr heima í ríki sínu, ok hann veit eigi, hvar synir hans eru, né Randalín kona hans, ok þat heyrði hann hvern tala af sínum mǫnnum, at engir mætti jafnask við syni hans, ok hugðisk honum svá at, at engir væri jafnfrægir þeim; nú hyggr hann at því, hverrar frægðar hann mætti þess leita, er eigi væri skemr uppi. Nú hyggr hann ráð sitt ok fær sér smíða, ok lætr fella mǫrk til tveggja skipa mikilla, ok þat skildu menn, at þat váru knerrir tveir, svá miklir, at engir hǫfðu slíkir verit gerfir á Norðrlǫndum, ok þarmeð lætr hann hafa of allt sitt ríki mikinn vápnabúnað; ok með þessi breytni skilja menn þat, at hann mun ætla nokkra herferð fyrir sér or landinu. Þetta spyrsk víða á lǫnd þau, er nærst váru; ok nú ugga menn þat, ok allir konungar, er fyrir landi réðu, at þeir mundu eigi í lǫndum sínum eða ríkjum vera mega; ok nú lætr hverr þeirra vera varðhǫld um lǫnd sín, ef nǫkkr beri hann at.

Þat er eitt sinn, er Randalín spurði Ragnar, hverja fǫr hann ætlaði fyrir sér. Hann segir henni, at hann ætlaði til Englands, ok hafa eigi fleiri skip enn tvá knǫrru, ok þat lið, sem á þeim má fara.

Þá segir Randalín: "sú fǫr lízk mér óvarlig, er nú ætlar þú, mér þœtti þér ráðligra, at hafa fleiri skip ok smærri."

"Þat er ekki ágæti," segir hann, "þótt menn fái unnit land með mǫrgum skipum, en til þessa eru eigi dœmi, at með tveimr skipum hafi unnit verit slíkt land, sem England er; en ef ek fæ úsigr, þess betr, sem ek hefi færri skip or landi."

Þá svarar Randalín: "mér sýnisk sjá eigi minni fékostnaðr, áðr þessi skip sé búin, enn þóttú hefðir langskip mǫrg til þessarar ferðar, en þú veizt þat, at illt er skipum at halda at Englandi, ok ef svá verðr, at skip þín týndisk, þótt menn komisk á land, þá eru þeir þegar uppgefnir, ef landherr kemr at, en betra er at halda langskipum til hafna enn knǫrrum."

Nú kveðr Ragnar vísu:

Nú lætr hann skip sín búa, ok fær sér lið, svá at þeir knerrir eru mjǫk skipaðir; nú er fjǫlrœdt um hans fyrirætlan, ok enn kvað hann vísu:

Ok er skip hans eru búin ok þat lið, er honum skyldi fylgja, ok þá er þat veðr kemr, er honum þótti sér vel koma, segir Ragnar, at þá mundi hann fara til skipa; ok er hann var búinn, leiddi hon hann til skipa; ok áðr þau skiljask, kveðsk hon mundu launa honum serk þann, er hann hafði gefit henni. Hann spyrr, með hverjum hætti þat væri; en hon kvað vísu:

Hann segir, at hann vill þessi ráð þiggja. En þá er þau skildusk, var auðsætt, at henni þótti mikit fyrir þeirra skilnaði.

Nú heldr Ragnar skipum sínum til Englands, sem hann hafði ætlat; honum gaf byri hvassa, svá at við England brýtr hann báða knǫrru sína, en á land komsk allt lið hans, ok heldu klæðum sínum ok vápnum; ok þar sem hann kemr við þorp ok borgir ok kastala, þá vinnr hann.

En konungr sá hét Ella, er þá réð Englandi; hann hafði haft fréttir til Ragnars, er hann fór ór landi; hann hafði sett menn fyrir, at hann skyldi þegar vita, ef herrinn kœmi við land; nú fóru þeir menn til fundar við Ella konung, ok segja honum hersǫgu. Nú lætr hann senda boð um allt sitt ríki, ok bað til sín koma hvern mann, er skildi má valda ok hesti at ríða, ok þori at berjask, ok dregr hann saman svá mikinn her, at furða var at; nú búask þeir til bardaga Ella konungr.

Þá mælti Ella konungr við lið sitt: "ef vér sigrumsk í bardaga þessum, ok verði þér við þat varir, at Ragnar er kominn, þá skulu þér eigi bera vápn á hann, þvíat hann á þá sonu eptir, er aldri munu af oss ganga, ef hann fellr."

Ragnar býsk nú til bardaga, ok hann hafði þat klæði, er Randalín hafði gefit honum at skilnaði, fyrir brynju, ok þat spjót í hendi, er hann vann at orminum, er lá um sal Þóru, ok engi þorði annarra, ok hann hafði enga hlíf nema hjálm. En þá er þeir hittask, tóksk bardagi. Ragnar hafði miklu minna lið. Bardaginn hafði eigi lengi verit, áðr lið Ragnars fell mjǫk, en þar sem hann fór, varð rírt fyrir, ok gekk hann í gegnum fylkingar þann dag, ok þar sem hann hjó, eða lagði í skjǫldu, brynjur eða hjálma, þá váru svá stór hǫgg hans, at ekki vetta stóð við, en aldri var svá til hans hǫggit eða skotit, at neitt vápn yrði honum at meini, ok fekk hann aldri sár, en hann drap mikinn fjǫlda af liði Ella konungs; en þó lauk svá bardaga þeirra, at allt lið Ragnars fell, en at honum váru bornir skildir ok svá handtekinn.

Nú var hann spurðr, hvat manna hann var; en hann þagði við, ok svaraði engu.

Þá mælti Ella konungr: "sjá maðr man verða at koma í meiri mannraun, ef hann vill eigi segja oss, hverr hann er; nú skal kasta honum í einn ormgarð ok láta hann þar sitja mjǫk lengi, ok ef hann mælir nakkvat þat, er vér megim skilja, at hann sé Ragnar, þá skal hann í brott taka sem skjótast."

Nú er honum þangat fylgt, ok hann sitr þar mjǫk lengi, svá at hvergi festask ormar við hann.

Þá mæltu menn: "þessi maðr er mikill fyrir sér; hann bitu eigi vápn í dag, en nú granda honum eigi ormar."

Þá mælti Ella konungr, at hann væri flettr af klæði því, er hann hafði ytzt; ok nú var svá gert, ok hengu ormar ǫllum megin á honum.

Þá mælti Ragnar: "gnyðja mundu nú grísir, ef þeir vissi hvat enn gamli þyldi;" Ok þótt hann mælti slíkt, þá vissu þeir eigi at gerr, at Ragnar væri þat, heldr enn annar konungr. Nú kvað hann vísu:

Ok enn kvað hann:

Nú lætr hann líf sitt, ok er hann nú fœrðr á brott þaðan; en Ella konungr þykkisk vita, at Ragnar hefir líf sitt látit.

Nú hyggr hann fyrir sér, hve hann skyldi þess verða varr, eða með fara, at hann mætti halda ríki sínu, eða vita, hve þeim brygði við sonum Ragnars, er þeir spyrja. Hann tekr þat til ráðs, at hann lætr búa skip eitt, ok fær þann mann til fyrir at ráða, er bæði var vitr ok harðfengr, ok þar fær hann menn til, svá at þat skip var vel skipat, ok segir, at hann vill þá senda á fund Ívars ok þeirra brœðra, ok segja þeim fall feðr þeirra; en sjá fǫr lízk flestum úvænlig, svá at farit vildu fara.

Þá mælti konungr: "at því skulu þér vandliga hyggja, hversu hverjum þeirra brœðra bregðr við þessi tíðendi, farið þá leiðar yðarrar síðan, er yðr gefr veðr;" Svá lætr hann búa ferð þeirra, at þeir þurftu at engu annarra; ok nú fara þeir, ok fersk þeim vel.