Bókastaðir

Þá var stefndr fundr Dróttinsdag á Víðimýri, ok kómu þar þá héraðs-menn, ok lǫgðu þá af nýju til umrœðu; ok kom þar þá í sama stað niðr. Senda þá eptir Guðmundi presti; ok segir Kolbeinn honum, at þeir biðja hann til samþykkis ok jáyrðis, at ganga undir vanda þann er þeir hǫfðu hann til kørit, at vera biskup.

En er hann sá hve horfði af Kolbeini, at hann vildi ekki annat, ok hugði sér verða mundu þetta dælst, þá svarar hann: "Heldr vil ek hætta á Guðs miskunn um þat, at játa þessum vanda, en ábyrgjask þat, at enginn sé til kørinn, ok þykki yðr eigi ǫllum eitt."

Þá svarar Kolbeinn: "Mæl þú allra manna heilastr." Þǫkkuðu honum þá allir af nýju; ok fara menn heim.

Ok um kveldit er honum þar búit borð ok hásæti, ok bar Kolbeinn sjálfr mat fyrir hann, ok breiddi dúk á borð. En er skjótt þurfti til at taka, þá var dúkrinn slitinn mjǫk, ok ræddi Kolbeinn um: "Mjǫk kennir nú dælleiks af várri hendi, meirr en verðleiks yðvars, er svá vándr dúkr er á borði yðru."

Hann svarar: "Ekki sakar um dúkinn; þar eptir mun fara biskups-dómr minn; svá mun hann slitinn vera sem dúkrinn." Kolbeinn roðnaði við, ok svaraði øngu.

Um morguninn eptir riðu þeir til Hóla með biskups-efni, Kolbeinn ok Þorvarðr ok klerkar hans sjálfs. Kolbeinn gaf honum uxa gamlan um morguninn er þeir fóru, ok kvazk vilja hefja upp gjafar við hann. Fara síðan um daginn út til Hóla; ok kómu út um aptaninn fyrir Kolnis-meyjamessu; ok er þá gǫr processio í mót honum. En er þeir eru þar komnir, þá tekr Kolbeinn þegar ǫll ráð undir sik ok bús-far, at øngu loforði biskups-efnis.

Þá var þar fyrir Kygri-Bjǫrn at Hólum. En áðr þeir kœmi til Hóla, þá hafði Lambkárr djákn rita-gerðir Kolbeins allar jafnlega þá er hann var heima. En þegar er hann kom til Hóla, þá var hann at viðsjá hafðr um rita-gerð alla, en Kygri-Bjǫrn er tekinn til bréfa-gerðar í staðinn; ok gerði Kolbeinn [sér við] øngan mann kærra en Bjǫrn. En Bjǫrn sló þegar fæð á við biskups-efni; þvíat hann þóttisk of lítils metinn af honum. Ok spáði þat þegar fyrir, er síðar fram kom um Bjǫrn; þvíat sjá ǫfund fæddisk með honum, ok var þess meiri sem hon hafði lengr staðit.

Nú ferr þat fram um vetrinn, at Kolbeinn réð þar einn ǫllu, en biskups-efni var svá ráðum borinn, at hann skyldi eigi ná, at þar væri bróður-synir hans; ok gerði hann þeim bú á Kálfsstǫðum af því er honum var gefit um sumarit. En Kolbeinn gerði sér heimolt at setjask við sjaunda mann á staðinn. Biskups-efni vildi ok láta fá fátækum mǫnnum mat í tvau mál; en Kolbeinn rak þá í gesta-hús, ok lét gefa í eitt mál.

En er Jól liðu af hǫndum, þá kom Þórarinn bryti Geisladags-aptan til máls við biskups-efni, ok segir svá: "Eigi ertú forvitinn um búfar þat er vér hǫfum með hǫndum."

Guðmundr svarar: "Eigi þykki mér sá beztr, at hlutask til, ok ráða øngu."

"Ek vil þó segja þér deili á," segir Þórarinn, "ek hefi slíkan ǫrkost ætlat til Jóla-vistar mǫnnum sem hér hefir lengi vant verit; ok hvern vetr fyrr, krepti at sjóða til Jóla; en nú hefir endzk viku lengr; ok hefir aldri verit fjǫlmennara um Jólin en nú."

"Þat er sýnt," segir biskups-efni, "at Máríu þykkir betra at veitt sé en Kolbeini." Kolbeinn sat hjá, ok þagði.

Þá gékk bryti í brott; ok kemr nauta-maðr þegar, at segja frá fjár-fóðri því er hann hafði hendr yfir; at þat hafði aldri orðit jafn-drjúgt sem þá.

En biskups-efni svaraði inu sama: "Hverr veit, nema Máríu þykki betr at veitt er en Kolbeini."

Eptir Jólin sendir biskups-efni mann, Þórð Vermundarson, at stefna Hrafni Sveinbjarnarsyni á fund við sik í Miðfjǫrð; ok vildi biskups-efni krefja hann til útan-ferðar með sér. En þá er at þeirri stundu líðr, bjósk biskups-efni heiman.

En er hann var kominn í kerru sína, þá gengr Kolbeinn at honum, ok mælti við hann: "Nú vil ek, at vit leggim niðr fæð þá er í hefir verit í vetr með oss, þvíat þat eitt er til; ok skulum vér þat einskis virða hvárigir við aðra."

Biskups-efni svarar: "Ekki kǫllumsk ek til saka hafa gǫrt; er ok vel ef þér hafit svá gǫrt; en ábyrgisk sjálfir ef ǫðru-vís er en yðr þykkir."

Kolbeinn svarar: "Hvárir-tveggju munu vér valda; svá verðr optast. Nú er líklegt at vér valdim meira af; viljum vér af því biðja yðr fyrir-gefningar; viljum vér ok fyrir-gefa yðr ef þér hafit í nǫkkuru oftekjur haft."

Hann svarar: "Góð eru góð orð, ok munu þar nú hvárir at sínum gǫrningi duldir, þvíat ek dyljumsk við, at ek hafa við nǫkkut hér oftekjur hafðar í vetr, þvíat ek hefi ekki kosti átt."

Nú ferr hann vestr í sveitir, ok gistir at Þingeyrum. Þar var ein nunna, góð ok skynsǫm einsetu-kona, er Úlfrún hét; hon var móðir Símonar prests ins mikla. Hon hélt svá ríkt einsetuna, at hon vildi eigi sjá son sinn er hann sótti hana heim. Hon segir biskups-efni svá, at María dróttning hefði þat vitrat henni, at Guð ok hon vildi, at hann væri biskup, "Ok skaltú eigi undan teljask, ef þú vilt Guðs vilja gera, sem þú munt vilja; þvíat þér mun ætlat." Þessi sǫgn þótti honum merkileg, ok nam á trúnað.

Ferr síðan vestr í Miðfjǫrð; ok kemr á nefndum degi á Staðarbakka. Ok þenna sama aptan kom þar Hrafn ór Fjǫrðum vestan, sem á kveðit var.

Þá talaði biskups-efni langa tǫlu ok merkilega á Dróttinsdag; ok lýsti því, ef nǫkkurr maðr væri þar kominn, er þess manns vissi vánir, at undir þenna vanda vildi ganga er honum var ætlaðr, eða sá er honum vildi hnekkja, "Þá vil ek feginn upp gefa, ef þat mætti verða með samþykki manna." En þess treystisk engi, at vera hnekkingar-maðr. Ok því var á þeim fundi ráðin útan-ferð Hrafns Sveinbjarnarsonar ok biskups-efnis. Af fundi þeim fara hvárir heim, biskups-efni til Hóla en Hrafn vestr í Fjǫrðu.

Um vetrinn hafði biskups-efni sent mann með bréfi austr til Svínafells. Þat mælir svá: — "Guðs kveðju ok sína sendir Guðmundr, er kallaðr er biskups-efni, Sigurði ok Þóríði: — Guð hefir miklar jartegnir gǫrt, at vér skyldim heit várt efna mega sem vér erum skyldir til við yðr, at fá yðr staðfestu. Nú em ek þurftugr þíns fulltings; þvíat ek hefi meira vanda játt á mik, en ek sjá til færr at bera. Nú býð ek ykkr til staðar-forráða ok fjár-varðveizlu með mér. Ok komit sem fyrst má; þvíat þat gegnir betr staðnum ok ǫllum oss. Valete."

Nú ferr hann austan eptir Jól; ok hittask þeir biskups-efni á leiðinni er hann ferr heim norðr. Ok ferr Sigurðr fyrir skjótara norðr til Hóla.

En er biskups-efni kom til Hóla, þá var lagt í umrœðu hverja kosti Sigurðr skal hafa. Hann kvezk eigi vildu til ráðask nema honum væri handsǫluð staðar-forráð. En biskups-efni var lengi tregr at handsala; en kvazk gefa mundu staðar-forráð í hendr Sigurði. Nú báðu vitrir menn, Kolbeinn Tumason ok Hafr Brandsson, ok margir aðrir, at biskups-efni skyldi heldr handsala Sigurði staðinn til forráða, en hnekkja slíkum manni frá sem var Sigurðr. Ok þótti mǫrgum mǫnnum eigi mega betr fyrir sjá staðar-forráðum en selja í hendr Sigurði ok Þóríði. Ok ræzk þat ór, at hann handsalar Sigurði staðar-forráð. Síðan ferr Sigurðr með bréf biskups-efnis í Skálaholt til Páls biskups, þat er svá mælti: —

"Páli biskupi sendir kveðju Guðs ok sína Guðmundr prestr, er nú er kallaðr biskups-efni: — Ek hefi játzk undir meira vanda en ek seá til færr at bera, ok haft eigi yðart ráð til eða lof, sem vera átti. Nú vil ek biðja yðr álíta af Guðs hálfu, sem þér eruð skyldir til, at segja hvat yðr er næst skapi. Vili þér annan mann kjósa til þessa vanda ok vegs, er ek hefi ómaklegr undir játask, þá vil ek feginn upp gefa ok frá fara, þvíat ek verð þess af nǫkkurum varr, at þeir þykkjask af mælt hafa; ok hefi ek því ráðit Sigurð Ormsson til fjár-forráða með mér, at menn kvíddu fjár-forráðum mínum. Nú kjósit skjótt annat-hvárt, þat sem Guð kennir yðr, ok sendit mér bréf sem fyrst, hvárt þér kjósit mik til eða frá. Vale."

En er Sigurðr fœrir Páli biskupi bréf þetta, þá sendir hann mann þegar með bréfi austr í Odda til Sæmundar, þat er svá mælti: — "Páll biskup sendir kveðju Guðs ok sína Sæmundi bróður sínum: — Bréf biskups-efnis kom til mín, at ek skula kjósa annan mann til biskups, ef ek vil; en hann lézk búinn upp at gefa kosningina. Hann hefir ráðit til Sigurð Ormsson til staðar-forráða; þvíat menn hugðu þat helzt áðr, at fjár-varðveizla hans myndi eigi með forsjá. Ek þykkjumk þess kenna á bréfi [hans], at hann mun ætla útan í sumar, ef hann er eigi frá kørinn; þvíat hann bað mik skjótt at kveða, hvárt ek vilda kjósa hann til eða frá. Nú vil ek, at þú segir, hvárt ek skal at kveða."