Bókastaðir

Þaðan ferr Guðmundr prestr til Svínafjalls til Sigurðar Ormssonar. Þar var þá kominn Kolbeinn Tumason til heimboðs. Ok vóru þeir þar allir samt þrjár nætr. Þá ferr Kolbeinn í brott; ok ríða þeir Sigurðr ok Guðmundr prestr á leið með honum.

En er þeir vóru skilðir, þá ríða þeir Guðmundr prestr ok Sigurðr tveir saman; þvíat Sigurðr vildi tala við hann einslega um vandræði sín þau er leiddi af málum þeirra Sæmundar, at hann lézk varla þola mega vansa þann ok ámæli er leiddi af málum þeirra; ok leitaði ráðs undir Guðmund prest; kvazk einskis jafn-fúss en leita til hefnda við Sæmund.

En Guðmundr prestr bað hann þat varask mest, "Þvíat þú mátt við þat vel una, at þú hafir af því ámæli er þú hefir vel gǫrt. Nú mun ek biðja Guð, at hann styrki þik ok gæti þín."

"Hins vil ek þik biðja," segir Sigurðr, "at þú beiðir þess Guð, at hann láti þik þess ráðanda, at þú mættir sýsla mér nǫkkura staðfestu norðr þar í sveitum, þá er hǫfuð-burðr væri at; þvíat mér sýnisk svá mikit yfir þér, at mér býðr þat í skap, at þú verðir meira ráðandi en nú ertú ráðandi. En ek vilda þessa staðfestu selja í hendr Jóni Sigmundarsyni, frænda mínum. Nú man ek annathvárt leita undan, ef þú vilt mér þessu heita; eða ella mun ek eptir leita við Sæmund hvern veg sem ferr."

En Guðmundr prestr kvezk heldr vilja þessu heita, at biðja, at Guð léti hann þessa verða ráðanda. Ok þann inn sama dag er þeir rædduzk þetta við, þá andaðisk Brandr biskup. Ok fylldusk nú beggja þeirra orð um yfirbragð þat er Sigurðr þóttisk sjá á honum, ok góðvilja-heit þat, er Guðmundr prestr hét Sigurði, ef hann mætti stǫðva missætti þeirra Sæmundar, at sýsla honum staðfestu; en þenna dag bar undir hann ráð biskupsdœmis, þótt hann vissi þat eigi.

Sá atburðr varð þar, at Steinn prestr bað Guðmund prest gefa sér helga dóma; ok svá gerði hann. Ok er hann gaf honum af beini Jóns biskups, segir Steinn prestr, at sér þœtti eigi vel litt beinit ok óheilaglegt. En Guðmundr prestr spyrr mjúklega hvárt hann trýði eigi. Steinn prestr svarar, ok kvað sér eigi þykkja Jón biskup taka Þorláki biskupi hæra en í miðjar síður.

Guðmundr prestr mælti þá: "Biðjum vér allir Guð ok inn helga Jón biskup, at hann sýni helgi sína í nǫkkuri jartein."

Þá féllu allir menn á kné með Guðmundi presti; en eptir þat lét hann alla menn kyssa á beinit. Þar kenndu þá allir svá sætan ilm af beininu sem reykelsi væri, nema Steinn prestr, hann kenndi engan ilm. Þá skammaðisk hann sín, ok sá þá reiði Guðs ok ins heilaga Jóns biskups við sik, er hann var nú gǫrr frá-skila þessari dýrð; ok bað þá Guð, ok inn heilaga Jón biskup [með tárum sér] fyrirgefningar.

Þá bað Guðmundr prestr at gefa Steini presti af beini Jóns biskups, ef hann vildi af ǫllu hjarta dýrka hann. Hann kvazk vilja feginn, ok var hræddr um hvárt Jón biskup vildi þiggja dyrkun hans. Þá segir Guðmundr prestr, at allir skyldi biðja fyrir honum; ok svá var gǫrt. Ok þá kenndi hann svá sætan ilm, sem aðrir. Þá þǫkkuðu allir Guði ok inum heilaga Jóni biskupi. Var þá hringt ǫllum klokkum ok sungit Te Deum laudamus. Ok lýsa svá þessari jartegn.

Sá atburðr varð enn þar, at hlaup kom í á þá er þar fellr við bœinn, ok braut akr ok tún, svá at stórum skǫðum gegndi. Þá bað Sigurðr Guðmund prest fara til ok syngja yfir ánni. Hann fór með helga dóma sína ok klerka, ok sǫng lengi yfir ánni. En um morguninn eptir, þá var hon horfin ór þeim farveg, ok hafði brotit sér nýjan farveg austr um sandana.

Kerling ein var þar at Svínafelli, ok svá sem komin at bana. Hon hafði sjau nætr mállaus verit, ok øngum mat bergt, ok ekki hrœrt á sér nema framan-verða fingr ok tær; en þó skilðisk eigi ǫnd við hana. En þó hafði henni gǫr verit ǫll þjónosta; hon var góðmenni.

En er Guðmundr prestr var brott búinn frá Svínafelli ok kominn til hests síns, mælti hann: "Þat er satt," segir hann, "at ek hefi eigi gáð at kveðja kerlinguna sælu inni; þat skal þó eigi," segir hann.

Ok svá gengr hann inn, ok alþýða manna með honum. Hann kemr í stofu þar sem kerling liggr. Þá var hon nær andláti. Hann [kysti hana ok] mælti: "Ver nú heil ok sæl, kerling mín, ok mantú nú fara til Guðs, ok heilsa frá mér Máríu Guðs móður ok Michaeli [yfir] -engli, Jóni Baptista, Pétro ok Páli postula, [Óláfi konungi] ok Ambrosio biskupi vin mínum."

Þá segir kerling, svá hátt at jafnvel heyrðu þeir er langt vóru fram frá: "Já, já!" sagði hon. Sagði hon þetta at miðdegi, en andaðisk at nóni þann sama dag.

Ferr Guðmundr prestr til Austfjarða ok fǫru-neyti hans; ok kemr at Bartholomeus-messu til Stafafells. Þar spyrr hann þau tíðendi um óttu-sǫng, andlát Brands biskups Sæmundarsonar. En við tíðendi þessi varð honum svá ósvipt sem hann væri stein [i] lostinn. Þá lét hann þegar syngja sálu-messu; en um daginn eptir sálu-tíðir ok líksǫng með allri vandvirkt ok ást.

Síðan fóru þeir ok kómu í Fljótsdals-hérað til Valþjófsstaðar til Jóns Sigmundarsonar at Egidius-messu; þá var þar kirkju-dagr; þar vóru viðtǫkur góðar. En er Jón leiddi Guðmund prest inn frá kirkju um kveldit, þá spyrr Guðmundr hann tíðenda.

Jón segir: "Tíðendi mikil ok góð, héraðs-menn í Skagafirði eigu fund á morgin, ok kjósa biskup, ok mantú kosinn vera; þvíat Guð mun þat vilja."

En þaðan frá var honum svá mikil hræzla í brjósti, at hann mátti hvárkis með hallkvæmð njóta, svefns né matar, fyrir ugg ok ótta slíkra hluta. En aptaninn fyrir Kross-messu kom Guðmundr á þann bœ er í Hlíð heitir í Fljótsdals-héraði. Þá dreymði hann um nóttina, at hann þóttisk koma í kirkju á Vǫllum í Svarfaðardal; ok þótti honum altarit falla í fang sér, ok vera skrýtt inum bezta skrúða.

Um daginn eptir fara þeir norðr yfir heiði til Vápnafjarðar, ok koma í Krossavík um aptaninn. En er þeir vóru undir borði, þá koma þar sendimenn Kolbeins Tumasonar; ok gengr Einarr forkr innar fyrir Guðmund prest, ok kvaddi hann vel. Hann spurði tíðenda.

Einarr svarar: "Góð tíðendi; þú ert kosinn til biskups af Kolbeini ok ǫllum héraðs-mǫnnum; nú ferr ek með bréfum ok þeirri orðsendingu, at þú skulir sem fljótast heim koma."

En við þessi tíðendi varð honum svá ósvipt, at hann mátti langa stund ekki mæla. Þá bað hann Guð, at láta þat upp koma er ǫllum gegndi bezt.

Um daginn eptir ferr Guðmundr prestr til Hofs til Teits Oddssonar. Þar var þá vistum Halldórr prestr Hallvarðsson. Þá ræzk Guðmundr prestr [um] við Halldór prest, ef nǫkkur ván væri á, at hann leysti hann ór þessum vanda, ok gengi sjálfr undir.

En hann talðisk undan, ok kvazk mjǫk aldri farinn, ok þó at ǫðru eigi til felldr; kvazk vita þykkjask, at honum mun eigi tjóa undan at mælask, "Mun þat bæði Guðs vili ok manna, at þú sér biskup; en ek vil beina til með þér bœnum mínum, ok ǫllu því er ek má, þér til fulltings."

Þaðan ferr hann norðr í Øxarfjǫrð um Mǫðrudalsheiði; ok kemr á fyrir þeim veðr mikit ok hart, ok kafa-hríð; ok skilzk lið þeirra, þar til er Guðmundr prestr raknar við at þeir mundu eigi rétt fara. Kemr hann fyrst til húss, ok með honum djáknar tveir, Sturla Bárðarson, ok Lambkárr Þorgilsson; ok fleiri aðrir kómu miklu síðarr.

Nú fara þeir norðan, ok koma á Grenjaðarstað. Þar bjó þá Eyjólfr Hallsson. Þá talar Guðmundr prestr við Eyjólf, ef hann vildi gangask undir ok verða biskup. En hann kvað eigi þar um at leitask; kvað Skagfirðinga ok Eyfirðinga øngan annan vilja en Guðmund.

Nú fara þeir norðan, ok koma á Háls at Michaelis-messu til Ǫgmundar Þorvarðssonar; ok spyrr Ǫgmundr hvárt þat sé satt at hann telisk undan at vera biskup. Hann kvað þat satt vera.

"Hví sætir þat," segir Ǫgmundr.

Hann svarar: "Þvíat mér þykkir vandi mikill at eiga við marga menn óhlýðna ok ǫfundfulla ok ríkja; Eða mantú, frændi, vera oss hlýðinn ef vér vǫndum um ráðit þitt!"

Ǫgmundr svarar: "Hvers vandræði skaltú heldr ábyrgjask en mín; en svá sem ek em þér óhlýðinn, þá man ek mǫrgum ǫðrum [óhlýðnari]; ok øngum mun stoða um at vanda. Ok þér mun eigi tjóa undan at teljask; þvíat þér mun fara sem Ambrosio biskupi; þvíat þér spáðu barnleikar fyrir sem honum, at þú mundir biskup verða. Nú tjáði honum eigi undan at teljask, enda mun þér svá; ok viljum vér øngan annan biskup en þik."

Nú ferr Guðmundr prestr vestr ok heim á Víðimýri, ok er þar at vetr-náttum; ok urðu allir menn fegnir heimkvámu hans.

Laugardaginn gengr Þorvarðr Þorgeirsson til máls við Guðmund prest einn saman; ok spyrr hvárt þat væri satt, at hann vildi gerask einhverfr í þvíat teljask undan biskups-vígslu, ok hlíta eigi hans forsjá ok annarra vitra manna. En hann kvað þat vera.

Þorvarðr svarar: "Ek þykkjumk eiga at vera forsjá-maðr yðarr; ok vil ek ráða."

Guðmundr svarar: "Hví man þat sæta, at ek muna [eigi] eiga at ráða fyrir mér!"

Þá mælti Þorvarðr: "Veiztú þat, frændi, at ek hefi verit hǫfðingi fyrir ætt várri, ok minn faðir fyrir mik. Nú hlítti þinn faðir minni forsjá; svá ok aðrir frændr mínir; enda ræð ek þér þat. Nú man þér ætlaðr hǫfðingskapr eptir mik."

Guðmundr svarar: "Eigi bauðtú mér at taka fé eptir fǫður minn; ok lítillar virðingar hefir þú mér leitat hér til, nema láta berja mik til bœkr; enda sýnisk mér sem þú vilir heldr koma mér í vanda en í virðing."

Þorvarðr svarar: "Hvat hefi ek slíkt heyrt! at drepa hendi við virðingu sinni; enda man ekki stoða; þvíat þú munt biskup verða, ok mik hefir svá dreymt."

"Hvat hefir þik dreymt?" segir Guðmundr.

"Mik dreymði," segir Þorvarðr, "at ek skylda ganga inn í hús mikit ok hátt; en ek hafða eigi jafn-mikit sét; ok svá miklar dyrr á, at þat var eigi með minna móti. En er hǫfuð mitt kom inn í dyrrin, þá nam við herðunum, ok gékk eigi lengra. En ek ræð þann draum svá, at vegr þinn mun verða svá mikill, at ǫll Kristni mun eigi hyggja mega svá mikla virðing þína sem verða mun. Þá dreymði mik enn annan draum; at ek þóttumk vera kominn norðr í Níðarós í hǫll Óláfs konungs, ok þótti mér hann sitja í hásæti, ok alskipuð hǫll hans. Mér þótti hann standa upp í mót mér, ok breiða faðminn, ok kveðja mik: "Kom þú heill ok sæll, Þorvarðr minn, þú mant blezaðr um ǫll Norðrlǫnd." Nú veit ek at þú átt þessa drauma. Vili Guð at þú sér vígðr í hǫll Óláfs konungs, þat er í Krists-kirkju; þar mantú vígðr til biskups. Nú man þetta fram ganga hvárt er þú vill eða eigi."

Þá skilr með þeim; ok segir Þorvarðr Kolbeini viðtal þeirra; ok gengr Kolbeinn til hans, ok segir honum, at þeir áttu fund Egidí-messu á Víðivǫllum; "Ok þar vóru á fundinum ábótar frá Þingeyrum ok frá Þverá; ok þar var Gizurr Hallsson ok Guðmundr inn dýri, ok mart héraðs-manna; ok var látinn í kosningi þú ok Magnús Gizurarson; ok dró Gizurr fram mál sonar síns; ok þóttu meiri stoðar rísa at með honum til fulltings, ok meirr reynd fjár-varð-veizla hans en þín; en ek lét mér vel líka hvárr ykkarr til væri kørinn. En þá segir Hjálmr Ásbjarnarson, at sér væri lítit um at ór ǫðrum fjórðungi væri maðr kørinn. Slíkt sagði ok Hafr, ok margir aðrir; enda þótti þetta ǫllum svá vel, at engi varð til mótmæla, ok samþyktu þat því þá allir; ok ertú því nú kørinn fastlega at Guðs køri ok manna. Nú væntum vér, at þú munir bæði vilja gera Guðs vilja ok várn, ok skorask eigi undan."

Hann svarar: "Þat vil ek vita ok heyra, hvárt svá er ǫðrum héraðs-mǫnnum gefit sem þér; þvíat mér þykkir stórr vandi við liggja; ok em ek því tregr undir at játtask."