Chapter 1
Dauði Atla. Guðrún, Giúka dóttir, hefndi brœðra sinna, svá sem frægt er orðit: hon drap fyrst sono Atla, en eptir drap hon Atla ok brendi hǫllina ok hirðina alla. Um þetta er siá kviða ort.
Atli sendiár til Gunnars
kunnan segg at ríða,Knefrøðr var sá heitinn;
at gǫrðom kom hann Giúkaok at Gunnars hǫllo,
bekkiom aringreypomok at bióri svásom.
kunnan segg at ríða,Knefrøðr var sá heitinn;
at gǫrðom kom hann Giúkaok at Gunnars hǫllo,
bekkiom aringreypomok at bióri svásom.
Drukko þar dróttmegir— en dyliendr þǫgðo —
vín í valhǫllo,vreiði sáz þeir Húna;
kallaði þá Knefrøðr,kaldri rǫddo,
seggr inn suðrœni,sat hann á bekk hám:
vín í valhǫllo,vreiði sáz þeir Húna;
kallaði þá Knefrøðr,kaldri rǫddo,
seggr inn suðrœni,sat hann á bekk hám:
‘Atli mik hingat sendi,ríða ørindi,
mar inom mélgreypa,Myrkvið inn ókunna,
at biðia yðr Gunnar,at it á bekk kœmið,
með hiálmom *aringreypom,at sœkia heim Atla!
mar inom mélgreypa,Myrkvið inn ókunna,
at biðia yðr Gunnar,at it á bekk kœmið,
með hiálmom *aringreypom,at sœkia heim Atla!
Skiǫldo knegoð þar veliaok skafna aska,
hiálma gullroðnaok Húna mengi,
silfrgylt sǫðulklæði,serki valrauða,
dafar, darraðar,drǫsla mélgreypa!
hiálma gullroðnaok Húna mengi,
silfrgylt sǫðulklæði,serki valrauða,
dafar, darraðar,drǫsla mélgreypa!
Vǫll léts ykkr ok mundo gefavíðrar Gnitaheiðar,
af geiri giallandaok af gyltom stǫfnom,
stórar meiðmarok staði Danpar,
hrís þat it mæra,er meðr Myrkvið kalla!’
af geiri giallandaok af gyltom stǫfnom,
stórar meiðmarok staði Danpar,
hrís þat it mæra,er meðr Myrkvið kalla!’
Hǫfði vatt þá Gunnarrok Hǫgna til sagði:
‘Hvat ræðr þú okkr, seggr inn œri,allz vit slíkt heyrom?
Gull vissa ek ekkiá Gnitaheiði,
þat er vit ættimaannat slíkt!
‘Hvat ræðr þú okkr, seggr inn œri,allz vit slíkt heyrom?
Gull vissa ek ekkiá Gnitaheiði,
þat er vit ættimaannat slíkt!
Siau eigo vit salhús,sverða full,
hverio ero þeirahiǫlt ór gulli.
Minn veit ek mar betstan,en mæki hvassastan,
hiálm ok skiǫld hvítastan,kominn ór hǫll Kíars,
boga bekksœma— en brynior ór gulli —
einn er minn betri,en sé allra Húna!’
hverio ero þeirahiǫlt ór gulli.
Minn veit ek mar betstan,en mæki hvassastan,
hiálm ok skiǫld hvítastan,kominn ór hǫll Kíars,
boga bekksœma— en brynior ór gulli —
einn er minn betri,en sé allra Húna!’
‘Hvat hyggr þú brúði bendo,þá er hon okkr baug sendi,
varinn váðom heiðingia?hygg ek, at hon vǫrnuð byði!
Hár fann ek heiðingiariðit í hring rauðom:
ylfskr er vegr okkarr,at ríða ørindi!’
varinn váðom heiðingia?hygg ek, at hon vǫrnuð byði!
Hár fann ek heiðingiariðit í hring rauðom:
ylfskr er vegr okkarr,at ríða ørindi!’
Niðiargi hvǫtto Gunnar,né náungr annarr,
rýnendr né ráðendr,né þeir er ríkir vóro —
kvaddi þá Gunnarr,sem konungr skyldi,
mærr, í miǫðranni,af móði stórom:
rýnendr né ráðendr,né þeir er ríkir vóro —
kvaddi þá Gunnarr,sem konungr skyldi,
mærr, í miǫðranni,af móði stórom:
‘Rístu nú, Fiǫrnir!láttu á flet vaða
greppa gullskálirmeð gumna hǫndom!
greppa gullskálirmeð gumna hǫndom!
Úlfar muno ráðaarfi Niflunga,
gamlir, gránvarðir,ef Gunnars missir,
birnir blakfiallirbíta þreftǫnnom,
†gamna greystóði,ef Gunnarr ne kømrat!’
gamlir, gránvarðir,ef Gunnars missir,
birnir blakfiallirbíta þreftǫnnom,
†gamna greystóði,ef Gunnarr ne kømrat!’
Leiddo landrǫgnilýðar óneisir,
grátendr, gunnhvata,ór garði *Húna;
þá kvað þat inn œrierfivǫrðr Hǫgna:
‘Heilir farið nú ok horskir,hvars ykkr hugr teygir!’
grátendr, gunnhvata,ór garði *Húna;
þá kvað þat inn œrierfivǫrðr Hǫgna:
‘Heilir farið nú ok horskir,hvars ykkr hugr teygir!’
Fetom léto frœknirum fiǫll at þyria
mari ina mélgreypo,Myrkvið inn ókunna;
hristiz ǫll Húnmǫrk,þar er harðmóðgir fóro, áko þeir vannstyggva vǫllo algrœna.
mari ina mélgreypo,Myrkvið inn ókunna;
hristiz ǫll Húnmǫrk,þar er harðmóðgir fóro, áko þeir vannstyggva vǫllo algrœna.
†Land sá þeir Atlaok liðskiálfar diúpar
— Bikka greppar standaá borg inni há —,
sal um suðrþióðom,sleginn sessmeiðom,
bundnom rǫndom,bleikom skiǫldom,
†dafa darraðar;en þar drakk Atli
vín í valhǫllo;verðir sáto úti,
at varða þeim Gunnari,ef þeir hér vitia kvœmi
með geiri giallandaat vekia gram hildi.
— Bikka greppar standaá borg inni há —,
sal um suðrþióðom,sleginn sessmeiðom,
bundnom rǫndom,bleikom skiǫldom,
†dafa darraðar;en þar drakk Atli
vín í valhǫllo;verðir sáto úti,
at varða þeim Gunnari,ef þeir hér vitia kvœmi
með geiri giallandaat vekia gram hildi.
Systir fann þeira snemst,at þeir í sal kvómo,
brœðr hennar báðir— bióri var hon lítt drukkin —:
‘Ráðinn ertu nú, Gunnarr!hvat muntu, ríkr! vinna
við Húna harmbrǫgðom?hǫll gakk þú ór snemma!
brœðr hennar báðir— bióri var hon lítt drukkin —:
‘Ráðinn ertu nú, Gunnarr!hvat muntu, ríkr! vinna
við Húna harmbrǫgðom?hǫll gakk þú ór snemma!
Betr hefðir þú, bróðir!at þú í brynio fœrir,
sem hiálmom *aringreypom,at siá heim Atla,
sætir þú í sǫðlomsólheiða daga,
nái nauðfǫlvalétir nornir gráta,
Húna skialdmeyiarhervi kanna,
en Atla siálfanlétir þú í ormgarð koma —
nú er sá ormgarðrykkr um fólginn!’
sem hiálmom *aringreypom,at siá heim Atla,
sætir þú í sǫðlomsólheiða daga,
nái nauðfǫlvalétir nornir gráta,
Húna skialdmeyiarhervi kanna,
en Atla siálfanlétir þú í ormgarð koma —
nú er sá ormgarðrykkr um fólginn!’
‘Seinat er nú, systir,at samna Niflungom,
langt er at leitalýða sinnis til,
of rosmofiǫll Rínar,rekka óneissa!’
langt er at leitalýða sinnis til,
of rosmofiǫll Rínar,rekka óneissa!’
Fengo þeir Gunnarok í fiǫtur setto,
vin Borgunda,ok bundo fastla.
vin Borgunda,ok bundo fastla.
Siau hió Hǫgnisverði hvǫsso,
en inom áttahratt hann í eld heitan.
Svá skal frœknfiándom veriaz . . .
Hǫgni varðihendr Gunnars . . .
en inom áttahratt hann í eld heitan.
Svá skal frœknfiándom veriaz . . .
Hǫgni varðihendr Gunnars . . .
Frágo frœknan,ef fiǫr vildi,
gotna þióðann,gulli kaupa.
gotna þióðann,gulli kaupa.
‘Hiarta skal mér Hǫgnaí hendi liggia,
blóðukt, ór brióstískorit baldriða,
saxi slíðrbeito,syni þióðans.
blóðukt, ór brióstískorit baldriða,
saxi slíðrbeito,syni þióðans.
Skáro þeir hiartaHialla ór brióstí,
blóðukt, ok á bióð lǫgðook báro þat fyr Gunnar.
blóðukt, ok á bióð lǫgðook báro þat fyr Gunnar.
Þá kvað þat Gunnarr,gumna dróttinn:
‘Hér hefi ek hiartaHialla ins blauða,
ólíkt hiartaHǫgna ins frœkna,
er miǫk bifaz,er á bióði liggr:
bifðiz hálfo meirr,er í brióstí lá!’
‘Hér hefi ek hiartaHialla ins blauða,
ólíkt hiartaHǫgna ins frœkna,
er miǫk bifaz,er á bióði liggr:
bifðiz hálfo meirr,er í brióstí lá!’
Hló þá Hǫgni,er til hiarta skáro
kvikvan kumblasmið —kløkkva hann sízt hugði! —
blóðukt þat á bióð lǫgðook báro fyr Gunnar.
kvikvan kumblasmið —kløkkva hann sízt hugði! —
blóðukt þat á bióð lǫgðook báro fyr Gunnar.
Mærr kvað þat Gunnarr,Geir-Niflungr:
‘Hér hefi ek hiartaHǫgna ins frœkna,
ólíkt hiartaHialla ins blauða,
er lítt bifaz,er á bióði liggr,
bifðiz svági miǫk,þá er í brióstí lá!
‘Hér hefi ek hiartaHǫgna ins frœkna,
ólíkt hiartaHialla ins blauða,
er lítt bifaz,er á bióði liggr,
bifðiz svági miǫk,þá er í brióstí lá!
Svá skaltu, Atli!augom fiarri,
†sem muntmeniom verða!
Er und einom mérǫll um fólgin
hodd Niflunga:lifira nú Hǫgni!
†sem muntmeniom verða!
Er und einom mérǫll um fólgin
hodd Niflunga:lifira nú Hǫgni!
Ey var mér týia,meðan vit tveir lifðom,
nú er mér engi,er ek einn lifik!
Rín skal ráðarógmálmi skatna,
á svinn, áskunnaarfi Niflunga
— í veltanda vatnilýsaz valbaugar! —
heldr en á hǫndom gullskíni Húna bǫrnom!’
nú er mér engi,er ek einn lifik!
Rín skal ráðarógmálmi skatna,
á svinn, áskunnaarfi Niflunga
— í veltanda vatnilýsaz valbaugar! —
heldr en á hǫndom gullskíni Húna bǫrnom!’
‘Ýkvið ér hvélvǫgnom!haptr er nú í bǫndom.’
†Atli inn ríkireið Glaumi mǫnom,
*sleginn rógþornom,sifiungr þeira.
Guðrún sigtíva . . .
varnaði við tárom,vaðin í þyshǫllo.
*sleginn rógþornom,sifiungr þeira.
Guðrún sigtíva . . .
varnaði við tárom,vaðin í þyshǫllo.
‘Svá gangi þér, Atli!sem þú við Gunnar áttir
eiða opt um svarðaok ár of nefnda,
at sól inni suðrhǫllook at Sigtýs bergi,
hǫlkvi hvílbeðiarok at hringi Ullar!’
eiða opt um svarðaok ár of nefnda,
at sól inni suðrhǫllook at Sigtýs bergi,
hǫlkvi hvílbeðiarok at hringi Ullar!’
Ok meirr þaðanmenvǫrð bituls,
dólgrǫgni, drótil dauðs skókr.
dólgrǫgni, drótil dauðs skókr.
Lifanda gramlagði í garð,
þann er skriðinn var,skatna mengi,
innan ormom;en einn Gunnarr,
heiptmóðr, hǫrpohendi kníði,
glumðo strengir;svá skal gulli
frœkn hringdrifivið fira halda!
þann er skriðinn var,skatna mengi,
innan ormom;en einn Gunnarr,
heiptmóðr, hǫrpohendi kníði,
glumðo strengir;svá skal gulli
frœkn hringdrifivið fira halda!
†Atli létlanz síns á vit
ió eyrskáanaptr frá morði.
Dynr var í garði,drǫslom of þrungit,
vápnsǫngr virða,vóro af heiði komnir.
ió eyrskáanaptr frá morði.
Dynr var í garði,drǫslom of þrungit,
vápnsǫngr virða,vóro af heiði komnir.
Út gekk þá Guðrún,Atla í gǫgn,
með gyltom kálki,at *reifa giǫld rǫgnis:
‘Þiggia knáttu, þengill!í þinni hǫllo,
glaðr, at Guðrúnognadda niflfarna!’
með gyltom kálki,at *reifa giǫld rǫgnis:
‘Þiggia knáttu, þengill!í þinni hǫllo,
glaðr, at Guðrúnognadda niflfarna!’
Umðo ǫlskálirAtla, vínhǫfgar,
þá er í hǫll samanHúnar tǫlðoz,
gumar gransíðir,gengo inn hvárir.
þá er í hǫll samanHúnar tǫlðoz,
gumar gransíðir,gengo inn hvárir.
Skævaði þá in skírleita,†veigar þeim at bera,
afkár dís, iǫfrom,ok ǫlkrásir valði,
nauðug, neffǫlom,en níð sagði Atla:
afkár dís, iǫfrom,ok ǫlkrásir valði,
nauðug, neffǫlom,en níð sagði Atla:
‘Sona hefir þinna,sverða deilir!
hiǫrto hrædreyrugvið hunang of tuggin;
melta knáttu, móðugr!manna valbráðir,
etnar at ǫlkrásom,ok í ǫndugi at senda!
hiǫrto hrædreyrugvið hunang of tuggin;
melta knáttu, móðugr!manna valbráðir,
etnar at ǫlkrásom,ok í ǫndugi at senda!
Kallaraðu síðantil kniá þinna
Erp né Eitil,ǫlreifa tvá;
séraðu síðaní sæti miðio
gullz miðlendrgeira skepta,
manar meitané mara keyra!’
Erp né Eitil,ǫlreifa tvá;
séraðu síðaní sæti miðio
gullz miðlendrgeira skepta,
manar meitané mara keyra!’
Ymr varð á bekkiom,afkárr sǫngr virða,
gnýr und guðvefiom,gréto bǫrn Húna,
nema ein Guðrún,er hon æva grét
brœðr sína berharðaok buri svása,
unga, ófróða,þá er hon við Atla gat.
gnýr und guðvefiom,gréto bǫrn Húna,
nema ein Guðrún,er hon æva grét
brœðr sína berharðaok buri svása,
unga, ófróða,þá er hon við Atla gat.
Gulli søriin gaglbiarta,
hringom rauðomreifði hon húskarla;
skǫp lét hon vaxa,en skíran málm vaða,
æva flióð ekkigáði fiarghúsa.
hringom rauðomreifði hon húskarla;
skǫp lét hon vaxa,en skíran málm vaða,
æva flióð ekkigáði fiarghúsa.
Óvarr Atli —móðan hafði hann sik drukkit,
vápn hafði hann ekki,varnaðit hann við Guðrúno:
opt var sá leikr betri,þá er þau lint skyldo
optarr um faðmazfyr ǫðlingom.
vápn hafði hann ekki,varnaðit hann við Guðrúno:
opt var sá leikr betri,þá er þau lint skyldo
optarr um faðmazfyr ǫðlingom.
Hon beð broddigaf blóð at drekka,
hendi helfússi,ok hvelpa leysti,
hratt fyr hallar dyrr,ok húskarla vakþi
brandi, brúðr, heitom —þau lét hon giǫld brœðra —
hendi helfússi,ok hvelpa leysti,
hratt fyr hallar dyrr,ok húskarla vakþi
brandi, brúðr, heitom —þau lét hon giǫld brœðra —
Eldi gaf hon þá alla,er inni vóro
ok frá morði þeira Gunnarskomnir vóro ór Myrkheimi;
forn timbr fello,fiarghús ruko,
bœr Buðlunga,brunno ok skialdmeyiar
inni, aldrstamar,hnigo í eld heitan.
ok frá morði þeira Gunnarskomnir vóro ór Myrkheimi;
forn timbr fello,fiarghús ruko,
bœr Buðlunga,brunno ok skialdmeyiar
inni, aldrstamar,hnigo í eld heitan.
Fullrœtt er um þetta!Ferr engi svá síðan
brúðr í bryniobrœðra at hefna!
Hon hefir þriggiaþióðkonunga
banorð borit,biǫrt, áðr sylti!
brúðr í bryniobrœðra at hefna!
Hon hefir þriggiaþióðkonunga
banorð borit,biǫrt, áðr sylti!
Enn segir gløggra í Atlamálom inom grœnlenzkom.