Bókastaðir

An Old Norse Library
Chapter 1

Heim fór Sigurðr til Hiálpreks. Þá eggiaði Reginn Sigurð til at vega Fáfni. Sigurðr ok Reginn fóro upp á Gnitaheiði ok hitto þar slóð Fáfnis, þá er hann skreið til vats. Þar gørði Sigurðr grǫf mikla á veginom, ok gekk Sigurðr þar í. En er Fáfnir skreið af gullino, blés hann eitri, ok hraut þat fyrir ofan hǫfuð Sigurði. En er Fáfnir skreið yfir grǫfna, þá lagði Sigurðr hann með sverði til hiarta. Fáfnir hristi sik ok barði hǫfði ok sporði. Sigurðr hlióp ór grǫfinni, ok sá þá hvárr annan. Fáfnir kvað:

‘Sveinn! ok sveinn!hveriom ertu sveini um borinn?
hverra ertu manna mǫgr?
er þú á Fáfni rauttþinn inn frána mæki:
stǫndomk til hiarta hiǫrr!’

Frá dauða Fáfnis. Sigurðr duldi nafns síns, fyrir því at þat var trúa þeira í forneskio, at orð feigs mannz mætti mikit, ef hann bǫlvaði óvin sínom með nafni. Hann kvað:

‘Gǫfukt dýr ek heiti,en ek gengit hefk
inn móðurlausi mǫgr;
fǫður ek ákka,sem fira synir,
geng ek æ einn saman!’
‘Veitstu, ef fǫður ne áttat,sem fira synir,
af hverio vartu undri alinn?’
‘Ætterni mittkveð ek þér ókunnikt vera
ok mik siálfan it sama:
Sigurðr ek heiti— Sigmundr hét minn faðir —,
er hefk þik vápnom vegit!’
‘Hverr þik hvatti,hví hvetiaz létst,
míno fiǫrvi at fara?
inn fráneygi sveinn!þú áttir fǫður bitran,
†aburnno skior a skeið.’
‘Hugr mik hvatti,hendr mér fulltýðo
ok minn inn hvassi hiǫrr!
Fár er hvatr,er *hrøraz tekr,
ef í barnœsko er blauðr.’
‘Veit ek, ef þú vaxa næðirfyr þinna vina brióstí,
sæit maðr þik vreiðan vega;
nú ertu haptrok hernuminn —
æ kveða bandingia bifaz!’
‘Því bregðr þú nú mér, Fáfnir,at til fiarri siák mínom feðrmunom:
eigi em ek haptr,þótt ek væra hernumi;
þú fannt, at ek lauss lifi!’
‘Heiptyrði eintelr þú þér í hvívetna,
en ek þér satt eitt segik:
it gialla gullok it glóðrauða fé,
þér verða þeir baugar at bana!’
‘Féi ráðaskal fyrða hverr
æ til ins eina dags,
þvíat eino sinniskal alda hverr
fara til heliar heðan.’
‘Norna dómþú munt fyr nesiom hafa
ok ósvinnz apa;
í vatni þú drukknar,ef í vindi rœr:
allt er feigs forað.’
‘Segðu mér, Fáfnir,allz þik fróðan kveða
ok vel mart vita:
hveriar ro þær nornir,er nauðgǫnglar ro
ok kiósa mœðr frá mǫgom?’
‘Sundrbornar miǫksegi ek at nornir sé,
eigot þær ætt saman;
sumar ero áskungar,sumar álfkungar,
sumar dœtr Dvalins.’
‘Segðu mér þat, Fáfnir,allz þik fróðan kveða
ok vel mart vita:
hvé sá hólmr heitir,er blanda hiǫrlegi
Surtr ok æsir saman?’
‘Óskópnir hann heitir,en þar ǫll skolo
geirom leika goð;
Bilrǫst brotnar,er þeir á brott fara,
ok svima í móðo marir.
Ægishiálmbar ek um alda sonom,
meðan ek um meniom lák;
einn rammarihugðomk ǫllom vera,
fannka ek svá marga mǫgo.’
‘Ægishiálmrbergr einugi,
hvars skolo vreiðir vega;
þá þat finnr,er með fleirom kømr,
at engi er einna hvatastr.’
‘Eitri ek fnœsta,er ek á arfi lá
miklom míns fǫður . . .’
‘Inn fráni ormr!þú gørðir fræs mikla
ok gatst harðan hug;
heipt at meiriverðr hǫlða sonom,
at þann hiálm hafi.’
‘Ræð ek þér nú, Sigurðr— en þú ráð nemir
ok ríð heim heðan! —:
it gialla gullok it glóðrauða fé,
þér verða þeir baugar at bana.’
‘Ráð er þér ráðit,en ek ríða mun til gullz,
þess er í lyngvi liggr!
en þú, Fáfnir, liggí fiǫrbrotom,
þar er þik Hel hafi!’
‘Reginn mik réð,hann þik ráða mun,
hann mun okkr verða báðom at bana.
Fiǫr sitt látahygg ek at Fáfnir myni —
þitt varð nú meira megin!’

Reginn var á brott horfinn, meðan Sigurðr vá Fáfni, ok kom þá aptr, er Sigurðr strauk blóð af sverðino. Reginn kvað:

‘Heill þú nú, Sigurðr!nú hefir þú sigr vegit
ok Fáfni um farit!
Manna þeira,er mold troða,
þik kveð ek óblauðastan alinn!’
‘Þat er óvíst at vita,þá er komom allir saman,
sigtíva synir,
hverr óblauðastr er alinn;
margr er sá hvatr,er hiǫr ne rýðr
annars bríóstom í.’
‘Glaðr ertu nú, Sigurðr,ok gagni feginn,
er þú þerrir Gram á grasi;
bróður minnhefir þú beniaðan,
ok veld ek þó siálfr sumo.’
‘Þú því rétt,er ek ríða skyldak
hélog fiǫll hinig;
fé ok fiǫrviréði sá inn fráni ormr,
nema þú frýðir mér hvats hugar.’

Þá gekk Reginn at Fáfni ok skar hiarta ór hánom með sverði, er Riðill heitir, ok þá drakk hann blóð ór undinni eptir:

‘Sittu nú, Sigurðr— en ek mun sofa ganga —
ok halt Fáfnis hiarta við funa!
Eiskǫldek vil etin láta
ept þenna dreyra drykk.’
‘Fiarri þú gekkt,meðan ek á Fáfni rauþk
minn inn hvassa hiǫr;
afli mínoatta ek við orms megin,
meðan þú í lyngvi látt!’
‘Lengi liggialétir þú þann lyngvi í,
inn aldna iǫtun,
ef þú sverz ne nytir,þess er ek siálfr gørða,
ok þíns ins hvassa hiǫrs!’
‘Hugr er betri,en sé hiǫrs megin,
hvars vreiðir skolo vega,
þvíat hvatan mannek sé *harliga vega
með slævo sverði sigr.
Hvǫtom er betra,en sé óhvǫtom,
í hildileik hafaz;
glǫðom er betra,en sé glúpnanda,
hvat sem at hendi kømr.’

Sigurðr tók Fáfnis hiarta ok steikþi á teini. En er hann hugði, at fullsteikt væri, ok freyddi sveitinn ór hiartano, þá tók hann á fingri sínom ok skyniaði, hvárt fullsteikt væri. Hann brann ok brá fingrinom í munn sér. En er hiartblóð Fáfnis kom á tungo hánom — ok skilði hann fuglsrǫdd. Hann heyrði, at igðor klǫkoðo á hrísino. — Igðan kvað:

‘Þar sitr Sigurðr,sveita stokkinn,
Fáfnis hiartavið funa steikir;
spakr þœtti mérspillir bauga,
ef hann fiǫrsegafránan æti.’
‘Þar liggr Reginn,ræðr um við sik,
vill tæla mǫg,þann er trúir hánom,
berr af reiðirǫng orð saman,
vill bǫlva smiðrbróður hefna.’
‘Hǫfði skemraláti hann inn hára þul
fara til heliar heðan!
Ǫllo gulliþá kná hann einn ráða,
fiǫlð, því er und Fáfni lá.’
‘Horskr þœtti mér,ef hafa kynni
ástráð mikityðvar systra;
hygði hann um sikok Hugin gleddi —
þar er mér úlfs vón,er ek eyro sék.’
‘Erat svá horskrhildimeiðr,
sem ek hers iaðarhyggia myndak,
ef hann bróður lætrá brott komaz,
en hann ǫðrom hefraldrs of syniat.’
‘Miǫk er ósviðr,ef hann enn sparir
fiánda inn fólkská,
þar er Reginn liggr,er hann ráðinn hefr —
kannat hann við slíko at siá!’
‘Hǫfði skemraláti hann þann inn hrímkalda iǫtun
ok af baugom búa:
þá mundu fiár,þess er Fáfnir réð,
einvaldi vera!’
‘Verða svá rík skǫp,at Reginn skyli
mitt banorð bera,
þvíat þeir báðir brœðrskolo brálliga
fara til Heliar heðan!’

Sigurðr hió hǫfuð af Regin, ok þá át hann Fáfnis hiarta ok drakk blóð þeira beggia, Regins ok Fáfnis. Þá heyrði Sigurðr, hvar igðor mælto:

‘Bitt þú, Sigurðr,bauga rauða
— era konungliktkvíða mǫrgo! —:
mey veit ek eina,myklo fegrsta,
gulli gœdda,ef þú geta mættir.
Liggia til Giúkagrœnar brautir
— fram vísa skǫpfólklíðondom —,
þar hefir dýrr konungrdóttur alna,
þá mundu, Sigurðr,mundi kaupa.
Salr er á hávoHindarfialli,
allr er hann útaneldi sveipinn;
þann hafa horskirhalir um gǫrvan
ór ódøkkomógnar lióma.
Veit ek á fiallifólkvitr sofa,
ok leikr yfirlindar váði;
Yggr stakk þorni:aðra feldi,
hǫrgefn, hali,en hafa vildi.
Knáttu, mǫgr, séamey und hiálmi,
þá er frá vígiVingskorni reið;
máat sigrdrífarsvefni bregða,
skiǫldunga niðr,fyr skǫpom norna!’

Sigurðr reið eptir slóð Fáfnis til bœlis hans ok fann þat opit ok hurðir af iárni ok gætti; af iárni vóro ok allir timbrstokkar í húsino, en grafit í iǫrð niðr. Þar fann Sigurðr stórmikit gull ok fyldi þar tvær kistor. Þar tók hann ægishiálm ok gullbrynio ok sverðit Hrotta ok marga dýrgripi ok klyfiaði þar með Grana. En hestrinn vildi eigi fram ganga, fyrr en Sigurðr steig á bak hánom.