Bókastaðir

An Old Norse Library
Chapter 1

Sigurðr gekk til stóðs Hiálpreks ok kaus sér af hest einn, er Grani var kallaðr síðan. Þá var kominn Reginn til Hiálpreks, sonr Hreiðmars. Hann var hveriom manni hagari ok dvergr of vǫxt; hann var vitr, grimmr ok fiǫlkunnigr. Reginn veitti Sigurði fóstr ok kenzlo ok elskaði hann miǫk.

Hann sagði Sigurði frá forellri síno ok þeim atburðom, at Óðinn ok Hœnir ok Loki hǫfðo komit til Andvarafors; í þeim forsi var fiǫlði fiska. Einn dvergr hét Andvari, hann var lǫngom í forsinom í geddo líki ok fekk sér þar matar. — ‘Otr hét bróðir várr’, kvað Reginn, ‘er opt fór í forsinn í otrs líki. Hann hafði tekit einn lax ok sat á árbakkanom ok át blundandi. Loki laust hann með steini til bana. Þóttoz æsir miǫk heppnir verit hafa ok flógo belg af otrinom. Þat sama kveld sótto þeir gisting til Hreiðmars ok sýndo veiði sína. Þá tóko vér þá hǫndom ok lǫgðom þeim fiǫrlausn at fylla otrbelginn með gulli ok hylia útan ok með rauðo gulli. — Þá sendo þeir Loka at afla gullzins. Hann kom til Ránar ok fekk net hennar ok fór þá til Andvarafors ok kastaði netino fyrir geddona; en hon hlióp í netit. Þá mælti Loki:

‘Hvat er þat fiska,er renn flóði í,
kannat sér við víti varaz?
Hǫfuð þittleystu helio ór:
finn mér lindar loga!’
‘Andvari ek heiti,Óinn hét minn faðir,
margan hefi ek fors um farit;
aumlig nornskóp oss í árdaga,
at ek skylda í vatni vaða.’
‘Segðu þat, Andvari, (kvað Loki) ef þú eiga vill
líf í lýða sǫlom:
hver giǫld fáagumna synir,
ef þeir hǫggvaz orðom á?’
‘Ofrgiǫld fáagumna synir,
þeir er Vaðgelmi vaða;
ósaðra orða,hverr er á annan lýgr,
of lengi leiða limar.’

Loki sá allt gull, þat er Andvari átti. En er hann hafði fram reitt gullit, þá hafði hann eptir einn hring, ok tók Loki þann af hánom. Dvergrinn gekk í steininn ok mælti:

‘Þat skal gull,er Gustr átti,
brœðrom tveimat bana verða,
ok ǫðlingomátta at rógi;
mun míns féarmanngi nióta.’

Æsir reiddo Hreiðmari féit ok tráðo upp otrbelginn ok reisto á fœtr. Þá skyldo æsirnir hlaða upp gullino ok hylia. En er þat var gǫrt, gekk Hreiðmarr fram ok sá eitt granahár ok bað hylia. Þá dró Óðinn fram hringinn Andvaranaut ok hulði hárit.

‘Gull er þér nú reitt, (kvað Loki) en þú giǫld hefir
mikil míns hǫfuðs;
syni þínomverðra sæla skǫpoð:
þat verðr ykkarr beggia bani!’

Hreiðmarr sagði:

‘Giafar þú gaft,gaftattu ástgiafar,
gaftattu af heilom hug!
Fiǫrvi yðroskyldoð ér firðir vera,
ef ek vissa þat fár fyrir!’
‘Enn er verra— þat vita þikkiomk! —
niðia stríð um nept;
iǫfra óbornahygg ek þá enn vera,
er þat er til hatrs hugat!’
‘Rauðo gulli, (kvað Hreiðmarr) hygg ek mik ráða muno,
svá lengi sem ek lifi;
hót þínhræðomk ekki lyf,
ok haldið heim heðan!’

Fáfnir ok Reginn krǫfðo Hreiðmar niðgialda eptir Otr, bróður sinn. Hann kvað nei við. En Fáfnir lagði sverði Hreiðmar, fǫður sinn, sofanda. Hreiðmarr kallaði á dœtr sínar:

‘Lyngheiðr ok Lofnheiðr!vitið míno lífi farit!
mart er, þat er þǫrf þéar!’
Lyngheiðr svaraði:
‘Fá mun systir,þótt fǫður missi.
hefna hlýra harms!’
‘Al þú þó dóttur, (kvað Hreiðmarr) dís úlfhugoð!
ef þú getrat sonvið siklingi!
Fá þú mey manní meginþarfar:
þá mun þeirar sonrþíns harms reka!’

Þá dó Hreiðmarr. En Fáfnir tók gullit allt. Þar beiddiz Reginn at hafa fǫðurarf sinn; en Fáfnir galt þar nei við. Þá leitaði Reginn ráða við Lyngheiði, systur sína, hvernig hann skyldi heimta fǫðurarf sinn. Hon kvað:

‘Brœður kveðiaskaltu blíðliga
arfs ok œðra hugar;
era þat hœft,at þú hiǫrvi skylir
kveðia Fáfni fiár!’

Þessa hluti sagði Reginn Sigurði. — Einn dag, er hann kom til húsa Regins, var hánom vel fagnat. Reginn kvað:

‘Kominn er hingatkonr Sigmundar,
seggr inn snarráði,til sala várra;
móð hefir meiraen maðr gamall,
ok er mér fangs vónat frekom úlfi!
Ek mun fœðafólkdiarfan gram;
nú er Yngva konrmeð oss kominn!
siá mun ræsirríkstr und sólo,
þrymr um ǫll lǫndørlǫgsímo!’

Sigurðr var þá iafnan með Regin, ok sagði hann Sigurði, at Fáfnir lá á Gnitaheiði ok var í orms líki; hann átti ægishiálm, er ǫll kvikvendi hræddoz við.

Reginn gørði Sigurði sverð, er Gramr hét. Þat var svá hvast, at hann brá því ofan í Rín ok lét reka ullarlagð fyrir straumi, ok tók í sundr lagðinn sem vatnit. Því sverði klauf Sigurðr í sundr steðia Regins.

Eptir þat eggiaði Reginn Sigurð at vega Fáfni. Hann sagði:

‘Hátt muno hlæiaHundings synir,
þeir er Eylimaaldrs synioðo,
ef meirr tiggiamunar at sœkia
hringa rauðaen hefnd fǫður!’

Hiálprekr konungr fekk Sigurði skipalið til fǫðurhefnda. Þeir fengo storm mikinn ok beitto fyrir bergsnǫs nakkvara. Maðr einn stóð á bergino ok kvað:

‘Hverir ríða þarRævils hestom
hávar unnir,haf glymianda?
seglvigg erosveita stokkin:
munat vágmararvind um standaz!’

Reginn svaraði:

‘Hér ero vér Sigurðrá sætréom,
er oss byrr gefinnvið bana siálfan,
fellr brattr brekibrǫndom hæri,
hlunnvigg hrapa!Hverr spyrr at því?’
‘Hnikar †héto mik,þá er Hugin gladdi
Vǫlsungr ungiok vegit hafði;
nú máttu kallakarl af bergi
Feng eða Fiǫlni!Far vil ek þiggia!’

Þeir viko at landi, ok gekk karl á skip, ok lægði þá veðrit. Sigurðr kvað:

‘Segðu mér þat, Hnikarr,allz þú hvárttveggia
goða heill ok guma:veitst
Hver bǫtst ero,ef beriaz skal,
heill, at sverða svipon?’

Hnikarr kvað:

‘Mǫrg ero góð,ef gumar vissi,
heill at sverða svipon!
Dyggva fylgiohygg ek ins døkkva vera
at hrottameiði hrafns.
Þat er annat,ef þú ert út um kominn
ok ert á braut búinn:
tvá þú lítrá tái standa
hróðrfúsa hali.
Þat er it þriðia,ef þú þióta heyrir
úlf und asklimom:
heilla auðitverðr þér af hiálmstǫfom,
ef þú sér þá fyrri fara.
Øngr skal gumnaí gǫgn vega
síð skínandisystur mána:
þeir sigr hafa,er siá kunno,
hiǫrleiks hvatir,er þeir hamalt fylkia.
Þat er fár mikit,ef þú fœti drepr,
þars þú at vígi veðr:
tálar dísirstanda þér á tvær hliðar
ok vilia þik sáran siá.
Kemðr ok þveginnskal kœnna hverr
ok at morni mettr,
þvíat ósýnt er,hvar at apni kømr;
illt er fyr heill at hrapa.’

Sigurðr átti orrosto mikla við Lyngva, Hundings son, ok brœðr hans. Þar fell Lyngvi ok þeir þrír brœðr. — Eptir orrosto kvað Reginn:

‘Nú er blóðugr ǫrnbitrom hiǫrvi
bana Sigmundará baki ristinn!
Fár var fremri,sá er fold ryði,
hilmis arfi,ok Hugin gleddi!’