Bókastaðir

An Old Norse Library
Chapter 1

Frá Hiǫrvarði ok Sigrlinn. Hiǫrvarðr hét konungr. Hann átti fiórar konor. Ein hét Álfhildr, sonr þeira hét Heðinn; ǫnnor hét Særeiðr, þeira sonr hét Humlungr; in þriðia hét Sinrióð, þeira sonr hét Hymlingr. Hiǫrvarðr konungr hafði þess heit strengt, at eiga þá kono, er hann vissi vænsta. Hann spurði, at Sváfnir konungr átti dóttur allra fegrsta, sú hét Sigrlinn.

Iðmundr hét iarl hans. Atli var hans sonr, er fór at biðia Sigrlinnar til handa konungi. Hann dvalðiz vetrlangt með Sváfni konungi.

Fránmarr hét þar iarl, fóstri Sigrlinnar; dóttir hans hét Álǫf. Iarlinn réð, at meyiar var syniat, ok fór Atli heim. —

Atli iarls sonr stóð einn dag við lund nøkkorn; en fugl sat í limonom uppi yfir hánom ok hafði heyrt til, at hans menn kǫlloðo vænstar konor, þær er Hiǫrvarðr konungr átti. Fuglinn kvakaði; en Atli hlýddi, hvat hann sagði. Hann kvað:

‘Sáttu Sigrlinn,Sváfnis dóttur,
meyna fegrstoí munarheimi?
þó hagligarHiǫrvarz konor
gumnom þikkiaat Glasislundi.’
‘Mundo við Atla,Iðmundar son,
fugl fróðhugaðr,fleira mæla?’
‘Mun ek, ef mik buðlungrblóta vildi,
ok kýs ek, þats ek vil,ór konungs garði!’
‘Kiósattu Hiǫrvarð,né hans sono,
né inar fǫgrofylkis brúðir,
eigi brúðir,þær er buðlungr á!
Kaupom vel saman!þat er vina kynni.’
‘Hof mun ek kiósa,hǫrga marga,
gullhyrndar kýrfrá grams búi,
ef hánom Sigrlinnsøfr á armi
ok ónauðigiǫfri fylgir!’

Þetta var, áðr Atli fœri. En er hann kom heim ok konungr spurði hann tíðinda — hann kvað:

‘Hǫfom erfiðiok ekki ørindi!
Mara þraut óraá meginfialli,
urðom síðanSæmorn vaða,
þá var oss syniatSváfnis dóttur,
hringom gœddrar,er vér hafa vildom!’

Konungr bað, at þeir skyldo fara annat sinn. Fór hann siálfr. En er þeir kómo upp á fiall ok sá á Svávaland, (þá sá þeir) lanzbruna ok ióreyki stóra. Reið konungr af fiallino fram í landit ok tók náttból við á eina. Atli helt vǫrð ok fór yfir ána. Hann fann eitt hús. Fugl mikill sat á húsino ok gætti ok var sofnaðr. Atli skaut spióti fuglinn til bana, en í húsino fann hann Sigrlinn, konungs dóttur, ok Álǫfo, iarls dóttur, ok hafði þær báðar braut með sér. Fránmarr iarl hafði hamaz í arnar líki ok varit þær fyr hernom með fiǫlkyngi.

Hróðmarr hét konungr, biðill Sigrlinnar. Hann drap Svávakonung ok hafði rænt ok brent landit.

Hiǫrvarðr konungr fekk Sigrlinnar, en Atli Álǫfar.

Hiǫrvarðr ok Sigrlinn átto son mikinn ok vænan. Hann var þǫgull; ekki nafn festiz við hann. — Hann sat á haugi. Hann sá ríða valkyrior nío, ok var ein gǫfugligost. Hon kvað:

‘Síð mundu, Helgi,hringom ráða,
ríkr rógapaldr,né Rǫðulsvǫllom,
— ǫrn gól árla —ef þú æ þegir,
þóttu harðan hug,hilmir, gialdir!’
‘Hvat lætr þú fylgiaHelga nafni,
brúðr biartlitoð,allz þú bióða rædr?
Hygg þú fyr ǫllomatkvæðom vel!
Þigg ek eigi þat,nema ek þik hafa!’
‘Sverð veit ek liggiaí Sigarshólmi,
fiórom færaen fimm tøgo:
eitt er þeiraǫllom betra,
vígnesta bǫl,ok varit gulli.
Hringr er í hialti,hugr er í miðio,
ógn er í oddi,þeim er eiga getr;
liggr með eggioormr dreyrfáaðr,
en á valbǫstoverpr naðr hala.’

Eylimi hét konungr. Dóttir hans var Sváva. Hon var valkyria ok reið lopt ok lǫg. Hon gaf Helga nafn þetta ok hlífði hánom opt síðan í orrostom. — Helgi kvað:

‘Ertattu, Hiǫrvarðr,heilráðr, konungr,
fólks oddviti,þóttu frægr sier;
léstu eld etaiǫfra byggðir,
en þeir angr við þikekki gørðo.
En Hróðmarr skalhringom ráða,
þeim er áttoórir niðiar!
Sá séz fylkirfæst at lífi:
hyggz aldauðraarfi at ráða.’

Hiǫrvarðr svaraði, at hann mundi fá lið Helga, ef hann vill hefna móðurfǫður síns. Þá sótti Helgi sverðit, er Sváva vísaði hánom til. Þá fór hann ok Atli ok feldo Hróðmar ok unno mǫrg þrekvirki.

Hann drap Hata iǫtun, er hann sat á bergi nøkkoro. — Helgi ok Atli lágo skipom í Hatafirði. Atli helt vǫrð inn fyrra hlut nætrinnar. Hrímgerðr, Hata dóttir, kvað:

‘Hverir ro hǫlðarí Hata firði?
Skiǫldom er tialdat á skipom;
frœknliga látið,fátt hygg ek yðr siázk.
Kennið mér nafn konungs!’

Atli kvað:

‘Helgi hann heitir,en þú hvergi mátt
vinna grand grami,
iárnborgirero um ǫðlings flota,
knegot oss fálor fara!’
‘Hvé þú heitir (kvað Hrímgerðr),halr inn ámátki?
hvé þik kalla konir?
fylkir þér trúir,er þik í fǫgrom lætr
beits stafni búa!’
‘Atli ek heiti:atall skal ek þér vera!
miǫk em ek gífrom gramastr!
úrgan stafnek hefi opt búit
ok kvalðar kveldriðor!
Hvé þú heitir,hála nágráðug?
nefndu þinn, fála! fǫður!
Nío rǫstomer þú skyldir neðarr vera,
ok vaxi þér á baðmi barr!’
‘Hrímgerðr ek heiti,Hati hét minn faðir,
þann vissa ek ámátkastan iǫtun;
margar brúðirhann lét frá búi teknar,
unz hann Helgi hió.’
‘Þú vart, hála!fyr hildings skipom
ok látt í fiarðar mynni fyrir!
Ræsis rekkaer þú vildir Rán gefa,
ef þér kœmit í þverst þvari!’
‘Duliðr ertu nú, Atli!draums kveð ek þér vera!
— síga lætr þú brýnn fyr brár! —
Móðir mínlá fyr mildings skipom,
ek drekþa Hlǫðvarz sonom í hafi!
Gneggia myndir þú, Atli,ef þú geldr ne værir:
brettir sinn Hrímgerðr hala!
Aptarla hiartahygg ek at þitt, Atli, sé,
þótt þú hafir reina rǫdd!’
‘Reini mun þér ek þikkia,ef þú reyna knátt
ok stíga ek á land af legi!
Ǫll muntu lemiaz,ef mér er alhugat,
ok sveigia þinn hala, Hrímgerðr!’
‘Atli, gakk þú á land,ef afli treystiz,
ok hittomk í vík Varins!
Rifia réttier þú munt, rekkr, fáa,
ef þú mér í krummor kømr!’
‘Munka ek ganga,áðr gumnar vakna,
ok halda of vísa vǫrð;
era mér ørvænt,nær óro kømr
skass upp und skipi.’
‘Vaki þú, Helgi,ok bœt við Hrímgerði,
er þú létst hǫggvinn Hata!
Eina nóttkná hon hiá iǫfri sofa,
þá hefir hon bǫlva bœtr!’
‘Loðinn heitir, er þik skal eiga! — leið ertu mannkyni! —
sá býr í Þolleyio þurs,
hundvíss iǫtunn,hraunbúa verstr,
sá er þér makligr maðr!’
‘Hina vildo heldr, Helgi,er réð hafnir skoða
fyrri nótt með firom!
Margullin mærmér þótti afli bera;
hér sté hon land af legi
ok festi svá yðarn flota.
Hon ein því veldr,er ek eigi mák
buðlungs mǫnnom bana.’
‘Heyrðu nú, Hrímgerðr!ef ek bœti harma þér,
segðu gørr grami:
var sú ein vætr,er barg ǫðlings skipom,
eða fóro þær fleiri saman?’
‘Þrennar níundir meyia,þó reið ein fyrir,
hvít und hiálmi mær;
marir hristoz,stóð af mǫnom þeira
dǫgg í diúpa dali,
hagl í háva viðo;
þaðan kømr með ǫldom ár;
allt var mér þat leitt, er ek leitk!’
‘Austr líttu nú, Hrímgerðr,er þik lostna hefr
Helgi helstǫfom!
Á landi ok á vatniborgit er lofðungs flota
ok siklings mǫnnom it sama!’
‘Dagr er nú, Hrímgerðr,en þik dvalða hefr
Atli til aldrlaga:
hafnar markþykkir hlœglikt vera,
þars þú í steins líki stendr!’

Helgi konungr var allmikill hermaðr. Hann kom til Eylima konungs ok bað Svávo, dóttur hans. Þau Helgi ok Sváva veittoz várar ok unnoz furðo mikit. Sváva var heima með feðr sínom, en Helgi í hernaði. Var Sváva valkyria enn sem fyrr.

Heðinn var heima með fǫður sínom, Hiǫrvarði konungi, í Nóregi. — Heðinn fór einn saman heim ór skógi iólaaptan ok fann trollkono, sú reið vargi ok hafði orma at taumom, ok bauð fylgð sína Heðni. ‘Nei!’ sagði hann. Hon sagði: ‘Þess skaltu gialda at bragarfulli!’

Um kveldit óro heitstrengingar. Var fram leiddr sonargǫltr, lǫgðo menn þar á hendr sínar, ok strengðo menn þá heit at bragarfulli. Heðinn strengði heit til Svávo, Eylima dóttur, unnusto Helga, bróður síns, ok iðraðiz svá miǫk, at hann gekk á braut villistigo, suðr á lǫnd, ok fann Helga, bróður sinn. Helgi kvað:

‘Komðu heill, Heðinn!Hvat kantu segia
nýra spiallaór Nóregi?
Hví er þér, stillir,støkkt ór landi
ok ert einn kominnoss at finna?’
‘Mik hefir myklo glœprmeiri sóttan:
ek hefi kørnaina konungborno,
brúði þína,at bragarfulli!’
‘Sakaz eigi þú!Sǫnn muno verða
ǫlmál, Heðinn,okkor beggia.
Mér hefir stillirstefnt til eyrar,
þriggia náttaskylak þar koma;
if er mér á því,at ek aptr koma.
Þá má at góðogøraz slíkt, ef skal!’
‘Sagðir þú, Helgi,at Heðinn væri
góðs verðr frá þérok giafa stórra!
þér er sœmrasverð at rióða
en frið gefafiándom þínom!’

Þat kvað Helgi, þvíat hann grunaði um feigð sína ok þat, at fylgior hans hǫfðo vitiat Heðins, þá er hann sá konona ríða varginom.

Álfr hét konungr, sonr Hróðmars, er Helga hafði vǫll haslaðan á Sigarsvelli á þriggia nátta fresti. Þá kvað Helgi:

‘Reið á vargi,er røkkvit var,
flióð eitt, er hannfylgio beiddi.
Hon vissi þat,at veginn mundi
Sigrlinnar sonrá Sigarsvǫllom.’

Þar var orrosta mikil, ok fekk þar Helgi banasár.

Sendi HelgiSigar at ríða
ept Eylimaeinga dóttur;
biðr brálligabúna verða,
ef hon vill finnafylki kvikvan.
‘Mik hefir Helgihingat sendan,
við þik, Sváva,siálfa at mæla.
Þik kvaz hilmirhitta vilia,
áðr ítrborinnǫndo týndi.’
‘Hvat varð Helga,Hiǫrvarz syni?
Mér er harðligaharma leitat!
Ef hann sær um lék,eða sverð um beit,
þeim skal ek gumnagrand um vinna!’
‘Fell hér í morgonat Frekasteini
buðlungr, sá er varbatstr und sólo.
Álfr mun sigriǫllom ráða,
þótt þetta sinnþǫrfgi væri!’
‘Heil verðu, Sváva!Hug skaltu deila,
siá mun í heimihinztr fundr vera.
Tiá buðlungiblœða undir;
mér hefir hiǫrr komithiarta it næsta.
Bið ek þik, Sváva,— brúðr, grátattu! —
ef þú vill mínomáli hlýða:
at þú Heðnihvílo gørvir
ok iǫfur unganástom leiðir.’
‘Mælt hafða ek þatí Munarheimi,
þá er mér Helgihringa valði:
myndiga ek lostigat liðinn fylki
iǫfur ókunnanarmi veria.’
‘Kysto mik, Sváva!Køm ek eigi áðr
Rógheims á vitné Rǫðulsfialla,
áðr ek hefnt hefikHiǫrvarz sonar,
þess er buðlungr varbetstr und sólo!’

Helgi ok Sváva er sagt at væri endrborin.