Bókastaðir

An Old Norse Library
Chapter 1

Frá Vǫlundi. Níðuðr hét konungr í Svíþióð. Hann átti tvá sono ok eina dóttur; hon hét Bǫðvildr. Brœðr vóro þrír, synir Finnakonungs. Hét einn Slagfiðr, annarr Egill, þriði Vǫlundr. Þeir skriðo ok veiddo dýr. Þeir kvómo í Úlfdali ok gørðo sér þar hús. Þar er vatn, er heitir Úlfsiár. Snemma of morgin fundo þeir á vazstrǫndo konor þriár, ok spunno lín. Þar vóro hiá þeim álptarhamir þeira. Þat vóro valkyrior. Þar vóro tvær dœtr Hlǫðvés konungs, Hlaðguðr svanhvít ok Hervǫr alvitr; in þriðia var Ǫlrún, Kiárs dóttir af Vallandi. Þeir hǫfðo þær heim til skála með sér. Fekk Egill Ǫlrúnar, en Slagfiðr svanhvítrar, en Vǫlundr alvitrar. Þau bioggo siau vetr. Þá flugo þær at vitia víga ok kvómo eigi aptr. Þá skreið Egill at leita Ǫlrúnar. En Slagfiðr leitaði svanhvítrar. En Vǫlundr sat í Úlfdǫlom. Hann var hagastr maðr, svá at menn viti, í fornom sǫgom. Níðuðr konungr lét hann hǫndom taka, svá sem hér er um kveðit.

Meyiar flugo sunnan,myrkvið í gǫgnom,
alvitr ungar,ørlǫg drýgia.
Þær á sævar strǫndsettoz at hvílaz,
drósir suðrœnar,dýrt lín spunno.
Ein nam þeiraEgil at veria,
fǫgr mær fira,faðmi liósom.
Ǫnnor var Svanhvít,svanfiaðrar dró . . .
En in þriðia,þeira systir,
varði hvítanháls Vǫlundar.
Sáto síðansiau vetr at þat,
en inn áttaallan þráðo,
en inn níundanauðr um skilði:
meyiar fýstozá myrkvan við,
alvitr ungar,ørlǫg drýgia.
Kom þar af veiðiveðreygr skyti, . . . . .
Slagfiðr ok Egill,sali fundo auða;
gengo út ok innok um sáoz.
Austr skreið Egillat Ǫlrúno,
en suðr Slagfiðrat Svanhvíto;
en einn Vǫlundrsat í Úlfdǫlom.
Hann sló gull rauttvið gim *fastan,
lukþi hann alla*lindbauga vel.
Svá beið hann†sinnar lióssar
kvánar, ef hánomkoma gørði.
Þat spyrr Níðuðr,Niára dróttinn,
at einn Vǫlundrsat í Úlfdǫlom.
Nóttom fóro seggir,negldar vóro brynior,
skildir bliko þeiravið inn skarða mána.
Stigo ór sǫðlomat salar gafli,
gengo inn þaðanendlangan sal:
sá þeir á bastbauga dregna,
siau hundroð allra,er sá seggr átti.
Ok þeir af tóko,ok þeir á léto,
fyr einn útan,er þeir af léto.
Kom þar af veiðiveðreygr skyti,
Vǫlundr, líðandium langan veg;
gekk hann brúnnibero hold steikia;
†hár brann hrísiallþurr fura,
viðr inn vinnþurri,fyr Vǫlundi.
Sat á berfialli,bauga talði,
álfa lióði,eins saknaði;
hugði hann, at hefðiHlǫðvés dóttir,
alvitr unga,væri hon aptr komin.
Sat hann svá lengi,at hann sofnaði,
ok hann vaknaðivilia lauss:
vissi sér á hǫndomhǫfgar nauðir,
en á fótomfiǫtur um spentan.
‘Hverir ro iǫfrar,þeir er á lǫgðo
*bestibyrsímaok mik bundo?’
Kallaði nú Níðuðr,Niára dróttinn:
‘Hvar gatstu, Vǫlundr,vísi álfa,
vára auraí Úlfdǫlom?’
‘Gull var þar eigiá Grana leiðo,
fiarri hugða ek várt landfiǫllom Rínar.
Man ek, at vér meirimæti áttom,
er vér heil híuheima vórom;
Hlaðguðr ok Hervǫrborin var Hlǫðvé,
kunn var Ǫlrún,Kiars dóttir.’
. . . . hon inn um gekkennlangan sal,
stóð á gólfi,stillti rǫddo:
‘Era sá nú hýrr,er ór holti ferr.’

Frá Vǫlundi ok Níðaði. Níðuðr konungr gaf dóttur sinni, Bǫðvildi, gullhring, þann er hann tók af bastino at Vǫlundar. En hann siálfr bar sverðit, er Vǫlundr átti. En dróttning kvað:

‘Tenn hánom teygiaz,er hánom er tét sverð
ok hann Bǫðvildarbaug um þekkir.
Ámun ero augoormi þeim inom frána.
Sníðið ér hannsinva magni
ok settið hann síðaní sævar stǫð!’

Svá var gǫrt, at skornar vóro sinar í knésfótom, ok settr í hólm einn, er þar var fyrir landi, er hét Sævarstaðr. Þar smíðaði hann konungi allz kyns gørsimar. Engi maðr þorði at fara til hans nema konungr einn.

Vǫlundr kvað:

‘Skínn Níðaðisverð á linda,
þat er ek hvesta,sem ek hagazt kunna,
ok ek herðak,sem mér hœgst þótti!
Sá er mér, fránn mækir,æ fiarri borinn,
sékka ek þann Vǫlunditil smiðio borinn!
Nú berr Bǫðvildrbrúðar minnar —
bíðka ek þess bót! —bauga rauða!’
Sat hann, né hann svaf, ávaltok hann sló hamri:
vél gørði hann heldrhvatt Níðaði.
Drifo ungir tveirá dýr séa,
synir Níðaðar,í sævar stǫð.
Kómo þeir til kisto,krǫfðo lukla.
Opin var illúð,er þeir í sáo.
Fiǫlð var þar menia,er þeim mǫgom *sýndiz,
at væri gull rauttok gørsimar.
‘Komið einir tveir!Komið annars dags!
Ykkr læt ek þat gullum gefit verða.
Segiða meyiomné salþióðom,
manni øngom,at it mik fyndið!’
Snemma kallaðiseggr á annan,
bróðir á bróður:‘Gǫngom baug séa!’
Kómo til kisto,krǫfðo lukla.
Opin var illúð,er þeir í lito:
Sneið af haufuðhúna þeira,
ok und fen fiǫtursfœtr um lagði.
En þær skálar,er und skǫrom vóro,
sveip hann útan silfri,seldi Níðaði;
en ór augomiarknasteina
sendi hann kunnigrikono Níðaðar;
en ór tǫnnomtveggia þeira
sló hann bríóstkringlor,sendi Bǫðvildi.
Þá nam Bǫðvildr . . .
baugi at hrósa,er brotit hafði.
‘Þoriga ek at segia,nema þér einom.’

Vǫlundr kvað:

‘Ek bœti svábrest á gulli,
at feðr þínomfegri þikkir,
ok mœðr þinnimyklo betri,
ok siálfri þérat sama hófi.’
Bar hann hana bióri,þvíat hann betr kunni,
svá at hon í sessium sofnaði.
‘Nú hefi ek hefntharma minna,
allra nema einna,íviðgiarn!’
‘Vel ek’, kvað Vǫlundr,‘verða ek á fitiom,
þeim er mik Níðaðarnámo rekkar!’
Hlæiandi Vǫlundrhófz at lopti.
Grátandi Bǫðvildrgekk ór eyio;
tregði fǫr friðilsok fǫður reiði.
Úti stendr kunnigkván Níðaðar,
ok hon inn um gekkendlangan sal.
En hann á salgarðsettiz at hvílaz:
‘Vakir þú, Níðuðr,Niára dróttinn?’
‘Vaki ek ávalt,vilia lauss,
sofna ek minnztsíz mína sono dauða!
Kell mik í haufuð,kǫld ero mér ráð þín,
vilnomk ek þess nú,at ek við Vǫlund dœma.’
‘Segðu mér þat, Vǫlundr,vísi álfa:
af heilom hvat varðhúnom mínom?’
‘Eiða skaltu mér áðralla vinna,
at skips borðiok at skialdar rǫnd,
at mars bógiok at mækis egg,
at þú kveliatkván Vǫlundar
né brúði minniat bana verðir,
þótt vér kván eigim,þá er þér kunnið,
eða ióð eigiminnan hallar!
Gakk þú til smiðio,þeirrar er þú gørðir:
þar fiðr þú belgiblóði stokkna:
sneið ek af haufuðhúna þinna,
ok und fen fiǫtursfœtr um lagðak.
En þær skálar,er und skǫrom vóro,
sveip ek utan silfri,senda ek Níðaði;
en ór augomiarknasteina
senda ek kunnigrikván Níðaðar;
en ór tǫnnomtveggia þeira
sló ek bríóstkringlor,senda ek Bǫðvildi.
Nú gengr Bǫðvildrbarni aukin,
einga dóttirykkor beggia!’
‘Mæltira þú þat mál,er mik meirr tregi,
né ek þik vilia, Vǫlundr,verr um *níta.
Erat svá maðr hár,at þik af hesti taki,
né svá ǫflugr,at þik ofan skióti,
þar er þú skollirvið ský uppi!’
Hlæiandi Vǫlundrhófz at lopti;
en ókátr Níðuðrsat þá eptir.
‘Upp rístu, Þakkráðr,þræll minn inn betsti:
bið þú Bǫðvildi,mey ina bráhvíto,
ganga fagrvariðvið fǫður rœða!’
‘Er þat satt, Bǫðvildr,er sǫgðo mér:
sátoð it Vǫlundrsaman í hólmi?’
‘Satt er þat, Níðuðr,er sagði þér:
sáto vit Vǫlundrsaman í hólmi,
eina *ǫgurstund;æva skyldi!
Ek vætr hánomvinna kunnak,
ek vætr hánomvinna máttak.’