Bókastaðir

An Old Norse Library
Chapter 1

Frá sonom Hrauðungs konungs. Hrauðungr konungr atti tvá sono; hét annarr Agnarr, en annarr Geirrøðr. Agnarr var tío vetra, en Geirrøðr átta vetra. Þeir røro tveir á báti með dorgar sínar at smáfiski. Vindr rak þá í haf út. Í náttmyrkri bruto þeir við land, ok gengo upp; fundo kotbónda einn. Þar vóro þeir um vetrinn. Kerling fóstraði Agnar, en karl fóstraði Geirrøð ok kendi hánom ráð.

At vári fekk karl þeim skip. En er þau kerling leiddo þá til strandar, þá mælti karl einmæli við Geirrøð. Þeir fengo byr ok kvómo til stǫðva fǫður síns. Geirrøðr var fram í skipi: hann hlióp upp á land, en hratt út skipino ok mælti: ‘Farðu nú, þar er smyl hafi þik!’ Skipit rak út. En Geirrøðr gekk upp til bœiar. Hánom var þar vel fagnat. En faðir hans var þá andaðr. Var þá Geirrøðr til konungs tekinn ok varð maðr ágætr.

Óðinn ok Frigg sáto í Hliðskiálfo ok sá um heima alla. Óðinn mælti: ‘Sér þú Agnar, fóstra þinn, hvar hann elr bǫrn við gýgi í hellinom? En Geirrøðr, fóstri minn, er konungr ok sitr nú at landi.’ Frigg segir: ‘Hann er matníðingr sá, at hann kvelr gesti sína, ef hánom þikkia ofmargir koma.’ Óðinn segir, at þat er in mesta lygi. Þau veðia um þetta mál.

Frigg sendi eskimey sína, Fullo, til Geirrøðar. Hon bað konung varaz, at eigi fyrgørði hánom fiǫlkunnigr maðr, sá er þar var kominn í land; ok sagði þat mark á, at engi hundr var svá ólmr, at á hann myndi hlaupa. En þat var inn mesti hégómi, at Geirrøðr væri eigi matgóðr. Ok þó lætr konungr handtaka þann mann, er eigi vildo hundar á ráða. Sá var í feldi blám ok nefndiz Grímnir; ok sagði ekki fleira frá sér, þótt hann væri at spurðr. Konungr lét hann pína til sagna ok setia milli elda tveggia, ok sat hann þar átta nætr.

Geirrøðr konungr átti þá son, tío vetra gamlan, ok hét Agnarr eptir bróður hans. Agnarr gekk at Grímni ok gaf hánom horn fullt at drekka, ok sagði, at konungr gørði illa, er hann píndi þenna mann saklausan. Grímnir drakk af. Þá var eldrinn svá kominn, at feldrinn brann af Grímni. Hann kvað:

‘Heitr ertu, hripuðr,ok heldr til mikill:
gǫngomk firr, funi!
loði sviðnar,þótt ek á lopt berak,
brennomk feldr fyrir.
Átta nætrsat ek milli elda hér,
svá at mér manngi mat ne bauð,
nema einn Agnarr,er einn skal ráða,
Geirrøðar sonr, gotna landi!
Heill skaltu, Agnarr,allz þik heilan biðr
Veratýr vera;
eins drykkiarþú skalt aldregi
giǫld betri geta!
Land er heilakt,er ek liggia sé
ásom ok álfom nær . . . .
en í Þrúðheimiskal Þórr vera,
unz um riúfaz regin.
Ýdalir heita,þar er Ullr hefir
sér um gǫrva sali.
Álfheim Freygáfo í árdaga
tívar at tannféi.
Bœr er sá inn þriði,er blíð regin
silfri þǫkþo sali;
Válaskiálf heitir,er vélti sér
áss í árdaga.
Søkkvabekkr heitir inn fiórði,en þar svalar knego
unnir yfir glymia;
þar þau Óðinn ok Ságadrekka um alla daga,
glǫð, ór gullnom kerom.
Glaðsheimr er inn fimti,þars en gullbiarta
Valhǫll víð of þrumir;
en þar Hroptrkýss hverian dag
vápndauða vera.
Miǫk er auðkent,þeim er til Óðins koma,
salkynni at siá:
skǫptom er rann rept,skiǫldom er salr þakiðr,
bryniom um bekki strát.
Miǫk er auðkent,þeim er til Óðins koma,
salkynni at siá:
vargr hangirfyr vestan dyrr,
ok drúpir ǫrn yfir.
Þrymheimr heitir inn sétti,er Þiazi bió,
sá inn ámátki iǫtunn;
en nú Skaði byggvir,skír brúðr goða,
fornar tóptir fǫður.
Breiðablik ero in siúndo,en þar Baldr hefir
sér um gǫrva sali,
á því landi,er ek liggia veit
fæsta feiknstafi.
Himinbiǫrg ero in átto,en þar Heimdall
kveða valda véom;
þar vǫrðr goðadrekkr í væro ranni,
glaðr, inn góða miǫð.
Fólkvangr er inn níundi,en þar Freyia ræðr
sessa kostom í sal;
hálfan valhon kýss hverian dag,
en hálfan Óðinn á.
Glitnir er inn tíundi,hann er gulli studdr
ok silfri þakþr it sama;
en þar Forsetibyggir flestan dag
ok svæfir allar sakir.
Nóatún ero in ellipto,en þar Niǫrðr hefir
sér um gǫrva sali,
manna þengill,inn meins vani,
hátimbroðom hǫrgi ræðr.
Hrísi vexok há grasi
Víðars land, viði;
en þar mǫgr of lætskaf mars baki,
frœkn, at hefna fǫður.
Andhrímnirlætr í Eldhrímni
Sæhrímni soðinn,
fleska betst;en þat fáir vito,
við hvat einheriar alaz.
Gera ok Frekaseðr gunntamiðr,
hróðigr Heriafǫðr;
en við vín eittvápngǫfugr
Óðinn æ lifir.
Huginn ok Muninnfliúga hverian dag
iǫrmungrund yfir;
óomk ek of Huginn,at hann aptr ne komit,
þó siámk meirr um Muninn.
Þýtr Þund,unir Þióðvitnis
fiskr flóði í;
árstraumrþikkir ofmikill,
valglaumnir, at vaða.
Valgrind heitir,er stendr velli á,
heilog, fyr helgom durom;
forn er sú grind,en þat fáir vito,
hvé hon er í lás um lokin.
Fimm hundroð gólfaok um fiórom tøgom,
svá hygg ek Bilskírni með bugom;
ranna þeira,er ek rept vita,
míns veit ek mest magar.
Fimm hundroð duraok um fiórom tøgom,
svá hygg ek at Valhǫllo vera;
átta hundroð einheriaganga senn ór einom durom,
þá er þeir fara at vitni at vega.
Heiðrún heitir geit,er stendr hǫllo á [Heriafǫðrs]
ok bítr af Læraðs limom;
skapker fyllahon skal ins skíra miaðar,
knáat sú veig vanaz.
Eikþyrnir heitir hiǫrtr,er stendr hǫllo á [Heriafǫðrs]
ok bítr af Læraðs limom;
en af hans hornomdrýpr í Hvergelmi,
þaðan eigo vǫtn ǫll vega.
Síð ok Víð,Sœkin ok Eikin,
Svǫl ok Gunnþró,
Fiǫrm ok Fimbulþul,
Rín ok Rennandi,
Gipul ok Gǫpul,
Gǫmul ok Geirvimul,
þær hverfa um hodd goða,
Þyn ok Vin,Þǫll ok Hǫll,
Gráð ok Gunnþorin.
Vína heitir enn,ǫnnor Vegsvinn,
þriðia Þióðnuma,
Nyt ok Nǫt,Nǫnn ok Hrǫnn,
Slíð ok Hríð,Sylgr ok Ylgr,
Víl ok Ván,Vǫnd ok Strǫnd,
Giǫll ok Leiptr,þær falla gumnom nær,
en falla til heliar heðan.
Kǫrmt ok Ǫrmtok Kerlaugar tvær,
þær skal Þórr vaða,
hverian dag,er hann dœma ferr
at aski Yggdrasils,
þvíat ásbrúbrenn ǫll loga,
heilog vǫtn hlóa.
Glaðr ok Gyllir,Gler ok Skeiðbrimir,
Silfrintoppr ok Sinir,
Gísl ok Falhófnir,Gulltoppr ok Léttfeti,
þeim ríða æsir ióm,
dag hvern,er þeir dœma fara
at aski Yggdrasils.
Þriár rœtrstanda á þriá vega
undan aski Yggdrasils:
Hel býr und einni,annarri hrímþursar,
þriðio mennzkir menn.
Ratatoskr heitir íkorni,er renna skal
at aski Yggdrasils;
arnar orðhann skal ofan bera
ok segia Níðhǫggvi niðr.
Hirtir ero ok fiórir,þeirs af *hæfingar á *
gaghálsir gnaga:
Dáinn ok Dvalinn,
Duneyrr ok Dýraþrór.
Ormar fleiriliggia und aski Yggdrasils,
en þats of hyggi hverr ósviðra apa:
Góinn ok Móinn— þeirro Grafvitnis synir —,
Grábakr ok Grafvǫlluðr,
Ofnir ok Sváfnirhygg ek at æ skyli
meiðs kvisto má.
Askr Yggdrasilsdrýgir erfiði,
meira, en menn viti:
hiǫrtr bítr ofan,en á hliðo fúnar,
skerðir Níðhǫggr neðan.
Hrist ok Mistvil ek at mér horn beri,
Skeggiǫld ok Skǫgul,
Hildi ok Þrúði,Hlǫkk ok Herfiǫtur,
Gǫll ok Geirahǫð,
Randgrið ok Ráðgríðok Reginleif:
þær bera einheriom ǫl.
Árvakr ok Alsviðr,þeir skolo upp heðan,
svangir, sól draga;
en und þeira bógomfálo blíð regin,
æsir, ísarn kól.
Svalinn heitir,hann stendr sólo fyrir,
skiǫldr, skínanda goði;
biǫrg ok brimek veit at brenna skolo,
ef hann fellr ífrá.
Skǫll heitir úlfr,er fylgir ino skírleita goði
til † varna viðar;
en annarr Hati,hann er Hróðvitnis sonr,
sá skal fyr heiða brúði himins.
Ór Ymis holdivar iǫrð um skǫpoð,
en ór sveita sær,
biǫrg ór beinom,baðmr ór hári,
en ór hausi himinn;
en ór hans brámgørðo blíð regin
miðgarð manna sonom;
en ór hans heilavóro þau in harðmóðgo
ský ǫll of skǫpoð.
Ullar hylli hefrok allra goða,
hverr er tekr fyrstr á funa;
þvíat opnir heimarverða of ása sonom,
þá er hefia af hvera.
Ívalda synirgengo í árdaga
Skíðblaðni at skapa,
skipa betst,skírom Frey,
nýtom Niarðar bur.
Askr Yggdrasils,hann er œztr viða,
en Skíðblaðnir skipa,
Óðinn ása,en ióa Sleipnir,
Bilrǫst brúa,en Bragi skálda,
Hábrók hauka,en hunda Garmr.
Svipom hefi ek nú yptfyr sigtíva sonom,
við þat skal vilbiǫrg vaka;
ǫllom ásomþat skal inn koma,
Ægis bekki á,
Ægis drekko at.
Hétomk Grímr,hétomk Gangleri,
Herian ok Hiálmberi,
Þekkr ok Þriði,Þuðr ok Uðr,
Helblindi ok Hár;
Saðr ok Svipallok Sanngetall,
Herteitr ok Hnikarr,
Bileygr, Báleygr,Bǫlverkr, Fiǫlnir,
Grímr ok Grímnir,Glapsviðr ok Fiǫlsviðr;
Síðhǫttr, Síðskeggr,Sigfǫðr, Hnikuðr,
Alfǫðr, Valfǫðr,Atríðr ok Farmatýr:
eino nafnihétomk aldregi,
síz ek með fólkom fór.
Grímni mik hétoat Geirrøðar,
en Iálk at Ásmundar,
en þá Kialar,er ek kiálka dró;
Þrór þingom at,
Viðurr at vígom,
Óski ok Ómi,Iafnhár ok Biflindi,
Gǫndlir ok Hárbarðr með goðom.
Sviðurr ok Sviðrirer ek hét at Søkkmímis,
ok dulða ek þann inn aldna iǫtun,
þá er ek Miðvitnis varkins mæra burar
orðinn einbani.
Ǫlr ertu, Geirrøðr!hefr þú ofdrukkit;
miklo ertu hnugginn,er þú ert míno gengi,
ǫllom einheriom,ok Óðins hylli.
Fiǫlð ek þér sagðak,en þú fátt um mant:
of þik véla vinir;
mæki liggiaek sé míns vinar
allan í dreyra drifinn.
Eggmóðan valnú mun Yggr hafa:
þitt veit ek líf um liðit;
úfar ro dísir —nú knáttu Óðin siá:
nálgaztu mik, ef þú megir!
Óðinn ek nú heiti,Yggr ek áðan hét,
hétomk Þundr fyr þat,
Vakr ok Skilfingr,Váfuðr ok Hroptatýr,
Gautr ok Iálkr með goðom,
Ofnir ok Sváfnir,er ek hygg at orðnir sé
allir af einom mér.

Geirrøðr konungr sat ok hafði sverð um kné sér, ok brugðit til miðs. En er hann heyrði, at Óðinn var þar kominn, þá stóð hann upp ok vill taka Óðin frá eldinom. Sverðit slapp ór hendi hánom, ok visso hiǫltin niðr. — Konungr drap fœti ok steypþiz á fram, en sverðit stóð í gǫgnom hann, ok fekk hann bana. Óðinn hvarf þá. En Agnarr var þar konungr lengi síðan.