Chapter 1
‘Ráð þú mér nú, Frigg,allz mik fara tíðir,
at vitia Vafþrúðnis!
forvitni miklakveð ek mér á fornom stǫfom
við þann inn alsvinna iǫtun.’
at vitia Vafþrúðnis!
forvitni miklakveð ek mér á fornom stǫfom
við þann inn alsvinna iǫtun.’
‘Heima letiaek mynda Heriafǫðr
í gǫrðom goða,
þvíat engi iǫtunek hugða iafnramman
sem Vafþrúðni vera.’
í gǫrðom goða,
þvíat engi iǫtunek hugða iafnramman
sem Vafþrúðni vera.’
‘Fiǫlð ek fór,fiǫlð ek freistaða,
fiǫlð ek reynda regin:
hitt vil ek vita,hvé Vafþrúðnis
salakynni sé!’
fiǫlð ek reynda regin:
hitt vil ek vita,hvé Vafþrúðnis
salakynni sé!’
‘Heill þú farir!heill þú aptr komir!
heill þú á sinnom sér!
þœði ér dugi,hvars þú skalt, Aldafǫðr,
orðom mæla iǫtun!’
heill þú á sinnom sér!
þœði ér dugi,hvars þú skalt, Aldafǫðr,
orðom mæla iǫtun!’
Fór þá Óðinn,at freista orðspeki
þess ins alsvinna iǫtuns;
at hǫllo hann kom,†ok átti *Íms faðir:
inn gekk Yggr þegar.
þess ins alsvinna iǫtuns;
at hǫllo hann kom,†ok átti *Íms faðir:
inn gekk Yggr þegar.
‘Heill þú nú, Vafþrúðnir!nú em ek í hǫll kominn,
á þik siálfan siá;
hitt vil ek fyrst vita,ef þú fróðr séir
eða alsviðr, iǫtunn!’
á þik siálfan siá;
hitt vil ek fyrst vita,ef þú fróðr séir
eða alsviðr, iǫtunn!’
‘Hvat er þat manna,er í mínom sal
verpomk orði á?
Út þú ne komir,órom hǫllom frá,
nema þú inn snotrari sér!’
verpomk orði á?
Út þú ne komir,órom hǫllom frá,
nema þú inn snotrari sér!’
‘Gagnráðr ek heiti;nú emk af gǫngo kominn
þyrstr til þinna sala,
laðar þurfi— hefi ek lengi farit —
ok þinna andfanga, iǫtunn.’
þyrstr til þinna sala,
laðar þurfi— hefi ek lengi farit —
ok þinna andfanga, iǫtunn.’
‘Hví þú þá, Gagnráðr,mæliz af gólfi fyrir?
farðu í sess í sal!
þá skal freista,hvárr fleira viti,
gestr eða inn gamli þulr!’
farðu í sess í sal!
þá skal freista,hvárr fleira viti,
gestr eða inn gamli þulr!’
‘Óauðigr maðr,er til auðigs kømr,
mæli þarft eða þegi;
ofrmælgi mikilhygg ek at illa geti,
hveim er við kaldrifiaðan kømr!’
mæli þarft eða þegi;
ofrmælgi mikilhygg ek at illa geti,
hveim er við kaldrifiaðan kømr!’
‘Segðu mér, Gagnráðr,allz þú á gólfi vill
þíns um freista frama:
hvé sá hestr heitir,er hverian dregr
dag of dróttmǫgo?’
þíns um freista frama:
hvé sá hestr heitir,er hverian dregr
dag of dróttmǫgo?’
‘Skinfaxi heitir,er inn skíra dregr
dag um dróttmǫgo;
hesta betstrþykkir hann með Hreiðgotom,
ey lýsir mǫn af mari.’
dag um dróttmǫgo;
hesta betstrþykkir hann með Hreiðgotom,
ey lýsir mǫn af mari.’
‘Segðu þat, Gagnráðr,allz þú á gólfi vill
þíns um freista frama:
hvé sá iór heitir,er austan dregr
nótt of nýt regin?’
þíns um freista frama:
hvé sá iór heitir,er austan dregr
nótt of nýt regin?’
‘Hrímfaxi heitir,er hveria dregr
nótt of nýt regin;
méldropafellir hann morgin hvern:
þaðan kømr dǫgg um dala.’
nótt of nýt regin;
méldropafellir hann morgin hvern:
þaðan kømr dǫgg um dala.’
‘Segðu þat, Gagnráðr,allz þú á gólfi vill
þíns um freista frama:
hvé sú á heitir,er deilir með iǫtna sonom
grund ok með goðom?’
þíns um freista frama:
hvé sú á heitir,er deilir með iǫtna sonom
grund ok með goðom?’
‘Ifing heitir á,er deilir með iǫtna sonom
grund ok með goðom;
opin rennahon skal um aldrdaga:
verðrat íss á á.’
grund ok með goðom;
opin rennahon skal um aldrdaga:
verðrat íss á á.’
‘Segðu þat, Gagnráðr,allz þú á gólfi vill
þíns um freista frama:
hvé sá vǫllr heitir,er finnaz vígi at
Surtr ok in sváso goð?’
þíns um freista frama:
hvé sá vǫllr heitir,er finnaz vígi at
Surtr ok in sváso goð?’
‘Vígríðr heitir vǫllr,er finnaz vígi at
Surtr ok in sváso goð;
hundrað rastahann er á hverian veg
sá er þeim vǫllr vitaðr.’
Surtr ok in sváso goð;
hundrað rastahann er á hverian veg
sá er þeim vǫllr vitaðr.’
‘Fróðr ertu nú, gestr!farðu á bekk iǫtuns,
ok mælomk í sessi saman!
hǫfði veðiavit skolom hǫllo í,
gestr, um geðspeki!’
ok mælomk í sessi saman!
hǫfði veðiavit skolom hǫllo í,
gestr, um geðspeki!’
‘Segðu þat it eina,ef þitt œði dugir
ok þú, Vafþrúðnir, vitir:
hvaðan iǫrð um komeða upphiminn
fyrst, inn fróði iǫtunn?’
ok þú, Vafþrúðnir, vitir:
hvaðan iǫrð um komeða upphiminn
fyrst, inn fróði iǫtunn?’
‘Ór Ymis holdivar iǫrð um skǫpoð,
en ór beinom biǫrg,
himinn ór hausiins hrímkalda iǫtuns,
en ór sveita siór.’
en ór beinom biǫrg,
himinn ór hausiins hrímkalda iǫtuns,
en ór sveita siór.’
‘Segðu þat annat,ef þitt œði dugir
ok þú, Vafþrúðnir, vitir:
hvaðan máni um kom,sá er ferr menn yfir,
eða sól it sama?’
ok þú, Vafþrúðnir, vitir:
hvaðan máni um kom,sá er ferr menn yfir,
eða sól it sama?’
‘Mundilferi heitir,hann er Mána faðir,
ok svá Sólar it sama;
himin hverfaþau skolo hverian dag,
ǫldom at ártali.’
ok svá Sólar it sama;
himin hverfaþau skolo hverian dag,
ǫldom at ártali.’
‘Segðu þat it þriðia,allz þik svinnan kveða
ok þú, Vafþrúðnir, vitir:
hvaðan dagr um kom,sá er ferr drótt yfir,
eða nótt með niðom?’
ok þú, Vafþrúðnir, vitir:
hvaðan dagr um kom,sá er ferr drótt yfir,
eða nótt með niðom?’
‘Dellingr heitir,hann er Dags faðir,
en Nótt var Nǫrvi borin;
ný ok niðskópo nýt regin,
ǫldom at ártali.’
en Nótt var Nǫrvi borin;
ný ok niðskópo nýt regin,
ǫldom at ártali.’
‘Segðu þat it fiórða,allz þik fróðan kveða
ok þú, Vafþrúðnir, vitir:
hvaðan vetr um komeða varmt sumar
fyrst með fróð regin?’
ok þú, Vafþrúðnir, vitir:
hvaðan vetr um komeða varmt sumar
fyrst með fróð regin?’
‘Vindsvalr heitir,hann er Vetrar faðir,
en Svásuðr Sumars . . . .’
en Svásuðr Sumars . . . .’
‘Segðu þat it fimta,allz þik fróðan kveða,
ok þú, Vafþrúðnir, vitir:
hverr ása elztreða Ymis niðia
yrði í árdaga?’
ok þú, Vafþrúðnir, vitir:
hverr ása elztreða Ymis niðia
yrði í árdaga?’
‘Ørófi vetra,áðr væri iǫrð um skǫpoð,
þá var Bergelmir borinn,
Þrúðgelmirvar þess faðir,
en Aurgelmir afi.’
þá var Bergelmir borinn,
Þrúðgelmirvar þess faðir,
en Aurgelmir afi.’
‘Segðu þat it sétta,allz þik svinnan kveða
ok þú, Vafþrúðnir, vitir:
hvaðan Aurgelmirkom með iǫtna sonom
fyrst, inn fróði iǫtunn?’
ok þú, Vafþrúðnir, vitir:
hvaðan Aurgelmirkom með iǫtna sonom
fyrst, inn fróði iǫtunn?’
‘Ór Élivágomstukko eitrdropar,
svá óx, unz ór varð iǫtunn;
þar órar ættirkómo allar saman,
því er þat æ allt til atalt.’
svá óx, unz ór varð iǫtunn;
þar órar ættirkómo allar saman,
því er þat æ allt til atalt.’
‘Segðu þat it siaunda,allz þik svinnan kveða
ok þú, Vafþrúðnir, vitir:
hvé sá bǫrn gat,inn baldni iǫtunn,
er hann hafðit gýgiar gaman?’
ok þú, Vafþrúðnir, vitir:
hvé sá bǫrn gat,inn baldni iǫtunn,
er hann hafðit gýgiar gaman?’
‘Und hendi vaxakvóðo hrímþursi
mey ok mǫg saman;
fótr við fœtigat ins fróða iǫtuns
sexhǫfðaðan son.’
mey ok mǫg saman;
fótr við fœtigat ins fróða iǫtuns
sexhǫfðaðan son.’
‘Segðu þat it átta,allz þik svinnan kveða
ok þú, Vafþrúðnir, vitir:
hvat þú fyrst of manteða fremst um veitst?
þú ert alsviðr, iǫtunn!’
ok þú, Vafþrúðnir, vitir:
hvat þú fyrst of manteða fremst um veitst?
þú ert alsviðr, iǫtunn!’
‘Ørófi vetra,áðr væri iǫrð um skǫpoð,
þá var Bergelmir borinn;
þat ek fyrst of man,er sá inn fróði iǫtunn
var á lúðr um lagiðr.’
þá var Bergelmir borinn;
þat ek fyrst of man,er sá inn fróði iǫtunn
var á lúðr um lagiðr.’
‘Segðu þat it níunda,allz þik svinnan kveða
ok þú, Vafþrúðnir, vitir:
hvaðan vindr um kømr,sá er ferr vág yfir?
æ maðr hann siálfan um sér.’
ok þú, Vafþrúðnir, vitir:
hvaðan vindr um kømr,sá er ferr vág yfir?
æ maðr hann siálfan um sér.’
‘Hræsvelgr heitir,er sitr á himins enda,
iǫtunn, í arnar ham;
af hans vængiomkveða vind koma
alla menn yfir.’
iǫtunn, í arnar ham;
af hans vængiomkveða vind koma
alla menn yfir.’
‘Segðu þat it tíunda,allz þú tíva rǫk
ǫll, Vafþrúðnir, vitir:
hvaðan Niǫrðr um kommeð ása sonom
— hofom ok hǫrgomhann ræðr hunnmǫrgom —
ok varðat hann ásom alinn?’
ǫll, Vafþrúðnir, vitir:
hvaðan Niǫrðr um kommeð ása sonom
— hofom ok hǫrgomhann ræðr hunnmǫrgom —
ok varðat hann ásom alinn?’
‘Í Vanaheimiskópo hann vís regin
ok seldo at gíslingo goðom;
í aldar rǫkhann mun aptr koma,
heim með vísom vǫnom.’
ok seldo at gíslingo goðom;
í aldar rǫkhann mun aptr koma,
heim með vísom vǫnom.’
‘Segðu þat it ellipta:hvar ýtar túnom í
hǫggvaz hverian dag?
val þeir kiósa,ok ríða vígi frá,
sitia meirr um sáttir saman.’
hǫggvaz hverian dag?
val þeir kiósa,ok ríða vígi frá,
sitia meirr um sáttir saman.’
‘Allir EinheriarÓðins túnom í
hǫggvaz hverian dag;
val þeir kiósa,ok ríða vígi frá,
sitia meirr um sáttir saman.’
hǫggvaz hverian dag;
val þeir kiósa,ok ríða vígi frá,
sitia meirr um sáttir saman.’
‘Segðu þat it tólfta:hví þú tíva rǫk
ǫll, Vafþrúðnir, vitir?
frá iǫtna rúnomok allra goða
segir þú it sannasta,
inn alsvinni iǫtunn!’
ǫll, Vafþrúðnir, vitir?
frá iǫtna rúnomok allra goða
segir þú it sannasta,
inn alsvinni iǫtunn!’
‘Frá iǫtna rúnomok allra goða
ek kann segia satt,
þvíat hvern hefi ek heim um komit;
nío kom ek heimafyr Niflhel neðan:
hinig deyia ór helio halir.’
ek kann segia satt,
þvíat hvern hefi ek heim um komit;
nío kom ek heimafyr Niflhel neðan:
hinig deyia ór helio halir.’
‘Fiǫlð ek fór,fiǫlð ek freistaðak,
fiǫlð ek reynda regin:
hvat lifir manna,þá er inn mæra líðr
fimbulvetr með firom?’
fiǫlð ek reynda regin:
hvat lifir manna,þá er inn mæra líðr
fimbulvetr með firom?’
‘Líf ok Lífþrasir,en þau leynaz muno
í holti Hoddmimis;
morgindǫggvarþau sér at mat hafa:
þaðan af aldir alaz.’
í holti Hoddmimis;
morgindǫggvarþau sér at mat hafa:
þaðan af aldir alaz.’
‘Fiǫlð ek fór,fiǫlð ek freistaðak,
fiǫlð ek reynda regin:
hvaðan kømr sólá inn slétta himinn,
þá er þessa hefir Fenrir farit?’
fiǫlð ek reynda regin:
hvaðan kømr sólá inn slétta himinn,
þá er þessa hefir Fenrir farit?’
‘Eina dótturberr Álfrǫðul,
áðr hana Fenrir fari;
sú skal ríða,þá er regin deyia,
móður brautir, mær.’
áðr hana Fenrir fari;
sú skal ríða,þá er regin deyia,
móður brautir, mær.’
‘Fiǫlð ek fór,fiǫlð ek freistaðak,
fiǫlð ek reynda regin:
hveriar ro þær meyiar,er líða mar yfir,
fróðgeðiaðar fara?’
fiǫlð ek reynda regin:
hveriar ro þær meyiar,er líða mar yfir,
fróðgeðiaðar fara?’
‘Þriár þióðarfalla þorp yfir
meyia Mǫgþrasis,
hamingior einar,þær er í heimi ero,
þó þær með iǫtnom alaz.’
meyia Mǫgþrasis,
hamingior einar,þær er í heimi ero,
þó þær með iǫtnom alaz.’
‘Fiǫlð ek fórfiǫlð ek freistaðak,
fiǫlð ek reynda regin:
hverir ráða æsireignom goða,
þá er sloknar Surta logi?’
fiǫlð ek reynda regin:
hverir ráða æsireignom goða,
þá er sloknar Surta logi?’
‘Víðarr ok Válibyggia vé goða,
þá er sloknar Surta logi,
Móði ok Magniskolo Miǫllni hafa
Vingnis at vígþroti.’
þá er sloknar Surta logi,
Móði ok Magniskolo Miǫllni hafa
Vingnis at vígþroti.’
‘Fiǫlð ek fór,fiǫlð ek freistaðak,
fiǫlð ek reynda regin:
hvat verðr Óðniat aldrlagi,
þá er riúfaz regin?’
fiǫlð ek reynda regin:
hvat verðr Óðniat aldrlagi,
þá er riúfaz regin?’
‘Úlfr gleypamun Aldafǫðr,
þess mun Víðarr vreka;
kalda kiaptahann klyfia mun
vitnis vígi at.’
þess mun Víðarr vreka;
kalda kiaptahann klyfia mun
vitnis vígi at.’
‘Fiǫlð ek fór,fiǫlð ek freistaðak,
fiǫlð ek reynda regin:
hvat mælti Óðinn,áðr á bál stigi,
siálfr í eyra syni?’
fiǫlð ek reynda regin:
hvat mælti Óðinn,áðr á bál stigi,
siálfr í eyra syni?’
‘Ey mann ne þat veit,hvat þú í árdaga
sagðir í eyra syni!
Feigom munnimælta ek mína forna stafi
ok um ragna rǫk!
Nú ek við Óðinn deildakmína orðspeki:
þú ert æ vísastr vera!’
sagðir í eyra syni!
Feigom munnimælta ek mína forna stafi
ok um ragna rǫk!
Nú ek við Óðinn deildakmína orðspeki:
þú ert æ vísastr vera!’