Bókastaðir

Sem konungr var klæddr um morgininn, kom dóttir hans til hans ok þau Hárekr ok téðu konungi alt þat, er í hafði farit um nóttina. Þóttuz þau nú ǫll saman gerla skilja, hverr þessi maðr mundi vera, ok þetta var þrekvirki Ǫrvar-Odds en enskis mannz annars, þvíat þau hǫfðu þeira opt heyrt getit áðr.

Nú leið dagr sá framan til drykkjumáls. Ok sem konungr var kominn í sæti ok ǫll hirðin, sendi konungr eptir Víðfǫrli ok bað hann koma fyrir borð sitt. Sem hann kom þar, mælti konungr: "Hitt er nú til, Ǫrvar-Oddr, ef þú ert sá, sem vér hyggjum, at kasta koflinum ok dyljaz eigi lengr; ærit lengi hǫfum vér þik sett með knǫpum, ok kennu vér þér mikil vǫld af því."

"Svá skal nú vera, herra!" segir Oddr "sem þér vilit." Eptir þat kastaði Oddr af sér koflinum; var hann undir í skarlazkyrtli hlaðbúnum, ok knýtt gullhlaði um enni sér, digran gullhring á hendi sér, hárit silkibleikt ok fell alt med lokkum, ok var maðrinn enn ǫldurmannligsti.

Konungr mælti: "Stíg upp, Oddr! í hásætit hjá oss ok eig við oss át ok drykkju!"

"Hafit mikla þǫkk, herra! fyrir gott boð," segir Oddr; "en nær verðum vér at sitja ok þeir sessunautar mínir, sem í vetr hafa setit hjá mér, þvíat eigi samir mér, at þeir siti hjá knoppum, en ek setjumz í hásæti."

Konungr mælti: "Ek kann þar gott ráð til; Hárekr skal sitja þér et næsta, þá þeir Ingjaldr ok Óttarr; skulu þeir ok þat starf fá, at þeir skulu vera þér til þjónustu, dǫgum sem nóttum."

"Vel mæli þér, herra!"

Nú var svá skipat, sem konungr kvað á. Gerðiz nú brátt enn mesti félagskapr með Oddi ok Háreki; Ingjaldr ok Óttarr þjónuðu honum ok í ǫllu því, er þeir máttu. Konungr metr nú ok Odd svá mikils, at engi komz til jafns um þat. Svá líðr nú fram þessi vetr, en er hallaði vetri, tǫluðuz þeir við Oddr ok Hárekr; spurði Hárekr, hvat Oddr vill at hafaz. Hann kvez eigi ráðinn í því: "mér þykkir víðast daufligt eptir mannamissi þann, er ek hefi fengit."

"Várkunn er þat," segir Hárekr, "þó verðr maðr eptir mann lifa; eða eru þér ekki kvánfǫng í hug?"

"Ek veit eigi þat," segir Oddr; "mér þykkir eigi afvænt, at ek þykkja gamall, en ek vil eigi kvángaz til þess at stokka enn lágt."

"Mér er slíks ván," segir Hárekr; "eða viltu þik í nǫkkura hættu leggja at fá konungsdóttur, fóstru mína?"

Oddr spurði, hvernig sú hætta væri.

Hárekr segir: "Konungr heitir Álfr, er ræðr fyrir landi því, er Bjálkaland heitir; því er hann kallaðr Álfr bjálki. Hann á konu þá, ef konu skal kalla, er Gyða heitir; son þeira heitir Víðgrípr. Þau eru fjǫlkunnig, svá at þau líma saman stóð ok stjǫrnur. Þar á konungr várr skatt af landi þessu, ok hefir lengi niðri legit. Þat hefir konungr várr mælt, at þeim manni muni hann gipta dóttur sína, er skattgildir landit undir hann í annat sinn."

Oddr mælti: "Forvitnaztu við konung ok dóttur hans, ef þau unni mér þessa kostar!"

Hárekr kvað svá vera skyldu. Nǫkkuru síðar kom Hárekr at máli við Odd ok mælti: "Þat er ætlan mín, at þú megir leita þessa ráðs, er vit tǫluðum næst um."

Oddr mælti: "Samt er mér í hug nú ok fyrri."

Eptir þat vekr Oddr bónorð sitt við konung, ok þóat þar væri fleira um talat, þá lýkz með því, at Oddr festir konungsdóttur, en hann heitr at skattgilda Bjálkaland. Þessa vísu kvað Oddr hér um:

Lítlu síðar safnar konungr liði handa Oddi, ok eptir þat búa þeir herinn, ok sem Oddr er búinn, tók hann orlof, ok mælti konungr: "Hér er gjǫf, Oddr! er ek vil þér gefa; þat er ein skjaldmær, er hon ǫrugg í bardaga ok hefir mér jafnan vel fylgt."

Oddr segir: "Sjaldan var ek þar, er konur hafi staðit fyrir mér, ok svá mun enn vera, en af því at þér gerit fyrir góðu, þá skal ek þiggja."

Nú var svá ok fór hon með Oddi.

Svá bar til einn dag, at Oddr fór með her sinn, þar sem mýrótt var, ok varð fen nǫkkut fyrir þeim.

Oddr skapaði skeið ok hljóp yfir fenit. Skjaldmærin skapaði skeið ok ætlaði at hlaupa eptir honum, en er hon kom á bakkann, varð henni bilt.

Oddr mælti: "Hví fór nú svá?"

Skjaldmær segir: "Ek skal betr hlaupa í annat sinn."

Hon ræðr til í annat sinn, ok fór á sǫmu leið.

"Mér sýniz," segir Oddr, "sem þú þorir eigi."

Hon ræðr til enn þriðja sinn ok fór sǫmu leið.

Oddr hljóp þá aptr yfir fenit ok þrífr til hennar ok steypir henni út í fenit, svá at hon kom aldri upp. Oddr mælti þá: "Far þú nú þar er þik hafi ǫll troll, heldr en ek eiga sigr minn undir þér!"

Oddr helt þá herinum í Bjálkaland, en þeir feðgar fá njósn af; draga þeir þá lið saman, búaz til orrostu. Þeir senda menn til Odds ok hasla honum vǫll til bardagans.

Eptir þat koma þeir þar hvárirtveggju. Álfr hafði lið miklu meira; tókz þar enn harðasti bardagi. Oddr var í ǫndverðri fylkingu sinni ok sá menn sína falla sem storð. Honum þótti orrosta sjá fara mjǫk undarliga; hann sá ok hvergi Álf bjálka né Víðgríp, son hans. Sá maðr var með Oddi, er Haki hét; hann var þjónustumaðr konungsdóttur, ok hafði hon fengit hann til fylgðar við Odd. Þat var mælt, at hann sæi jafnlangt nefi sér eða lengra. Oddr kallaði Haka til sín ok mælti: "Hverju gegnir, er menn mínir falla svá sem storð? Ek sé eigi orrostu þessa svá hættliga."

Haki segir: "Sér þú eigi, hvar þau fara III saman, Gyða ok Álfr ok Víðgrípr, son þeira?"

"Já," segir Oddr, "víst sé ek þau eigi."

Haki mælti: "Sé þú undir hǫnd mér þá!"

Oddr gerir nú svá, ok þegar sá hann, hvar þau fóru, ok fór Gyða fyrir ok veifði hǫndunum ok hafði blóðgar trefr, ok hvern er hon sló með, fell hverr dauðr niðr; alt þat er í nánd þeim fló, grjót eða ǫrvar eða ǫnnur vápn, þá brá hon við lófunum berum, ok beit aldri á. Þeir Álfr ok Víðgrípr hjuggu til beggja handa. Þau váru þá í miðri fylkingu Odds. Hann varð óðr við þetta ok hljóp frá Haka ok ætlaði at þeim, ok þegar þeir váru skilðir, þá sá Oddr þau eigi. Oddr sneri þá aptr til Haka ok mælti: "Nú skaltu hlífa þér með skildi þínum, en ek mun leita at skeyti mínu," ok svá gera þeir.

Oddr tekr nú Gusisnauta ok skýtr at Gyðu; hon heyrði hvininn ok brá við lófanum, ok beit eigi heldr en á hellu. Oddr skaut ǫllum Gusisnautum, ok þar fellu allar í gras. Oddr mælti: "Fram komit mun nú þat, sem Jólfr spáði, at farnir munu Gusisnautar; mun nú ráð at reyna steinǫrvar hans."

Oddr tekr nú steinǫrina ok skýtr undir hǫnd Haka ok at Gyðu. Hon heyrir hvininn ok bregðr við lófanum; ǫrin flýgr í gegnum lófann ok aptr í augat ok út um hnakkann. Oddr skýtr annarri, ok fór sǫmu leið. Oddr skaut þá enni þriðju, ok kom sú á Gyðu miðja, ok þá fell hon þegar. Ok er hon var dauð, þá sá Oddr þá feðga, en er Víðgrípr sá fall móður sinnar, þá hljóp hann fram ok barðiz alldjarfliga. Oddr hleypr þá móti honum, ok áttu þeir þá allharða samkvámu, ok lauk með því, at Víðgrípr fell; Álfr bjálki flýði þá til borgarinnar. Var þá ok myrkt af nótt, ok skilði þá með þeim.

Um morgininn eptir lét Oddr kanna valinn; sá þeir þá, at þar var alt fult af blótskap hjá borginni.

Lét Oddr þá brenna ǫll hofin ok allan blótskap. Oddr sneri þá til borgarinnar með ǫllu liði sínu, en Álfr bjálki varði hliðit, ok þá kvað hann:

Nú svarar Oddr ok kvað þetta:

Þá kvað Álfr:

Þá svaraði Oddr ok kvað:

"Skal nú ok reyna," segir Oddr, "hvárt hamingjan styrkir mik." Þreif Oddr þá tré eitt mikit, svá at furða mátti at þykkja, ok hljóp þá at borgarhliðinu; fœrði hann þá svá hart tréit á hurðina, at þegar gekk í sundr. Álfr bjálki hjó þá til Odds, en sverðit beit ekki, þar sem skyrta hans var fyrir. Oddr brá þá ok sverðinu ok hjó til Álfs, ok beit eigi heldr en hann hrøkti tálknskíði. Hjuggu þeir þá báðir hart ok tíðum, ok varð hvárrgi sárr. Oddr þreif þá eikikylfu eina ok sló til Bjálka á hjálminn svá hart, at þegar brotnaði hjálmrinn, en Álfr fell í úvit. Oddr lét þá fara hvert at ǫðru, þar til er Álfr bjálki var dauðr. Hér um kvað Oddr þetta:

Eptir þetta lætr Oddr alla menn ganga til griða í borginni ok síðan skattgildir hann landit undir Herrauð konung ok tók þar svá mikit fé, at eigi mátti tǫl á koma í allzkonar gersimum. Oddr setr nú yfir landit Ingjald ok Óttar ok lætr gefa þeim jarlsnǫfn. Síðan fór Oddr heim í Húnaland ok varð hann víðfrægr af ferð þessi. Litlu síðar tekr Herrauðr konungr sótt ok andaz; var orpinn haugr mikill eptir hann. Því næst lætr Oddr efna til veizlu mikillar í Húnalandi; er þá drukkit alt saman, erfi eptir Herrauð konung ok brúðlaup Odds; tekr hann þá við landsstjórn, ok játa allir honum hlýðni. Sez Oddr nú um kyrt; þau Silkisif konungsdóttir áttu mart barna.

Þá er aldri Odds leið mjǫk eptir því, sem vǫlvan hafði fyrir spát, var þat einn tíma, at Oddr talaði við dróttningu þessum orðum: "Fǫr er sú fyrir hendi, er ek vil fara."

"Er þú vill hvert fara?" segir hon.

Oddr mælti: "Ek ætla norðr í Noreg: vil ek vita, hverir eyna Hrafnistu hafa at varðveita, eða aðrar eigur várar frænda."

Dróttning segir: "Svá þœtti mér, sem þú mættir fullvel una hér með oss ríki í Húnalandi ok mǫrg skattlǫnd ǫnnur; þœtti mér, sem þú þyrftir eigi at girnaz á eyjarskika þann, er vettugis er verðr."

"Já," segir Oddr, "svá er þat ok, at eyin er lítils verð; þó vil ek ráða, hverr hafa skal; mun ok ekki tjóa at letja mik, þvíat ek em ráðinn til ferðarinnar, en ek mun skamma hríð í brott vera."

Oddr býr II skip ok C manna á hváru, ok nú verðr ekki sagt frá ferð hans, fyrr en hann kom við Hrafnistu. Þat var tíðenda í eynni, at þar hafði komit vestan af Írlandi Ragnhildr, dóttir Odds; hafði hon tekit undir sik eyna ok allar eigur fǫður síns. Hon hafði gipz gǫfgum manni, er Hákon hét, ok váru þau þá ǫnduð bæði. Son áttu þau eptir, er Víðkuðr hét, ok réð hann nú Hrafnistu. Sem Víðkuðr vissi, at Oddr, frændi hans, var þar kominn, gerði hann veizlu mikla í móti honum ok bauð til enum ríkustum mǫnnum um Naumdœlafylki. Oddr sótti þessa veizlu með ǫllu liði sínu. Allir menn undruðuz Odd mjǫk, þar sem þeir vissu aldr hans miklu meira en annarra manna, ok var hann enn hraustr ok herfœrr, miklu var hann ok meiri en aðrir menn, þeir er þá váru, ok grár allr fyrir hærum. Oddr dvalðiz þar hálfan mánuð, ok váru þar allir hlutir fengnir í vald hans, þeir sem hans frændr hǫfðu átt, en hann gaf þat hverjum, sem áðr hafði.