Bókastaðir

Oddr hefir þar nú verit svá, at nǫkkurum misserum hefir skipt, ok þá gerir honum svá leitt, at hann má þar með engu móti lengr dveljaz. Konungr býðr honum lið mikit, en hann kvez þat með engu móti vilja.

Oddr snýr nú á brott af Ungaralandi ok ferr nú mǫrg lǫnd ok stórar merkr. Hann kom fram um síðir á Húnalandi; þar fann hann í mǫrk einni mikilli lítinn bœ, ok þar fýsti Odd at taka hvíld. Hann hafði þá váskufl einn mikinn ok síðan yfir klæðum sínum ok ǫrvamel sinn á baki, en boga í hendi.

Sem Oddr sneri at þeim lítla bœ, stóð maðr úti ok klauf skíð; sá var lítill vexti ok grár fyrir hæru. Sá heilsar enum komna ok spyrr at nafni; hann kvez heita Víðfǫrull; "eða hvat heitir þú, karl?"

"Ek heiti Jólfr," segir karl. "Þú munt vilja vera hér í nótt."

"Já," segir Oddr.

Þeir gengu þá inn ok til stofu. Jólfr mælti: "Þú, kerling, skalt sœma við gestinn, en ek á mart at annaz."

Kerling mælti: "Þat er mjǫk opt, at þú býðr mǫnnum, en matr er lítill."

Um kveldit kom vist fyrir þá bónda. Víðfǫrull tekr kníf undan kofli sínum, þar váru gyltir hólkar á; þat var gersimi mikil. Karl tók upp knífinn ok leit á ok mælti: "Átt þú gersimi þessa?"

"Já," segir Víðfǫrull, "eða viltu þiggja?"

"Gjarna," segir karl, "ok gefþu drengja heilastr."

Nú sofa þeir af nótt þá. Víðfǫrull vaknar um morguninn, ok er Jólfr karl í brott. Kerling mælti: "Þat vildi karl minn, at þú bíðir hans heima."

"Svá skal þá vera," segir Víðfǫrull.

Karl kom heim nær miðdegi; var þeim þá gefinn matr ok sett borð. Karl leggr á borð fyrir sik steinǫrvar III. Víðfǫrull seiliz til ok hyggr at; er þar vǫnduð mjǫk smíð á. Víðfǫrull mælti: "Áttu skeyti et góða, karl?"

"Já," segir hann, "væri svá vel, at þér þœtti, sem þú talar um, þá vil ek þér gefa."

"Þetta er vel gefit, karl! en eigi veit ek, at ek þurfa at bera steinǫrvar eptir mér."

Karl mælti: "Þat kann vera, Oddr! at þar dugi þessar ǫrvar, er eigi duga Gusisnautar."

"Veiztu, at ek heiti Oddr?"

"Já," segir karl.

"Þá má vera," segir Oddr, "at þú vitir ok þat, er nú sagðir þú, ok skal at vísu þiggja ǫrvar ok kunna þér mikla þǫkk fyrir."

Oddr lætr þær nú í ǫrvamel sinn. Oddr mælti: "Hverr ræðr fyrir landi þessu?"

Karl segir: "Sá konungr heitir Herrauðr, ok dóttir hans Silkisif, en kappar hans Sigurðr ok Sjólfr. Ráðgjafi konungs heitir Hárekr, hann er ok fóstri konungsdóttur."

"Vel segir þú, ok muntu vilja fylgja mér til konungs?" segir Oddr.

"Já," segir Jólfr, "eigi mun fǫruneyti þitt of mikit, þótt ek fylgja þér."

Því næst váru þeir búnir ok fóru síðan ok kómu fram, þar sem Herrauðr konungr var með Húnaher. Sem þeir váru þar komnir, gengu þeir til konungs, þar sem hann sat yfir borði, ok dóttir hans á aðra hǫnd honum, en Hárekr á aðra; kappar hans sátu í ǫndvegi gagnvart konungi. Þeir heilsuðu á konung; hann tók kveðju þeira ok spyrr, hverr sá væri enn mikli koflmaðrinn. Hann kvez Víðfǫrull heita. Konungr spyrr, hvar landa hann sé fœðingi. Víðfǫrull kvez ekki þat fá greint: "hefi ek verit á mǫrkum úti lengi ævi minnar, en ek em því hér kominn, at biðja yðr vetrvistar."

Konungr mælti: "Ertu at nǫkkuru íþróttamaðr?"

"Eigi ferr þat nær," segir Víðfǫrull.

"Þat hefi ek mælt," segir konungr, "at ek skyla þeim einum mǫnnum gefa mat, er nǫkkut vinnr til."

"Fjarri er því þó, herra," segir Oddr, "at ek vinna nǫkkut."

"Kunna muntu at draga saman dýr," segir konungr, "ef aðrir skjóta."

"Þat má vera," segir Víðfǫrull.

"Þat skal freista," segir konungr.

"Hvar skal ek sitja?" segir Víðfǫrull.

"Sittu þar," segir konungr, "sem mœtaz hirð vár ok gestir."

Eptir þat snúa þeir í brott, ok leiðir Víðfǫrull Jólf karl út ok þakkar honum sitt sinni: "ok er hér fingrgull, er þú skalt fœra kerlingu."

Karl þakkar vel Oddi; snýr hann nú á brott, en Oddr í hǫllina ok þangat, sem honum var til sætis vísat.

Þar sátu fyrir II hirðmenn, hét Ingjaldr ok Óttarr. Hann segir, at honum var þar til sætis vísat. "Já," segja þeir, "vit viljum ok gjarna við þér taka, ok skaltu sitja í milli okkar."

Þat þiggr hann, festir upp síðan ǫrvamel sinn yfir sik, en trélurk sinn leggr hann undir fœtr sér. Síðan leggz á sitt kné hvárr þeira ok spyrja hann tíðenda, en hann kann þeim segja nær af hverju landi; ekki heyra aðrir menn til tals þeira. Víðfǫrull er nú þar um hríð. Hann ferr þess hvergi, er eigi hafi hann belg sinn ok tré. Þeir bjóða at kaupa honum klæði góð, ok kastaði hann kofli þessum. Hann segir, at ekki má svá vera.

Svá berr nú til, at menn skulu fara á dýraveiðar. Ingjaldr mælti þá: "Nú skulum vér vakna snemma í morgin."

"Hvat skal nú at hafaz?" segir Oddr.

Ingjaldr mælti: "Nú ætlar konungr á dýraveiðar með hirð sína ok kappa."

Þeir sofa nú af nóttina. Um morgininn eru þeir brœðr snemma á fótum ok vilja vekja Víðfǫrul, en hann vaknar með engu móti. Svá líðr langt á morgininn fram, en þeir vilja eigi frá honum ganga. Þar kemr enn, at Víðfǫrull vaknar ok mælti: "Hvat er nú, mun konungr búinn vera?"

Þeir svǫruðu báðir: "Úvænliga hefir þú sofit; er konungr lǫngu í brott ok alt hans fǫruneyti. Munu vit nú aldregi dýr fá, er alt er fælt."

"Fǫrum nú at því!" segir Víðfǫrull. Svá gera þeir.

Víðfǫrull hefir belg sinn á baki en fork sinn í hendi. Víðfǫrull mælti: "Eru þeir allmiklir bogmenn, Sjólfr ok Sigurðr?"

"Já," segja þeir, "á allar íþróttir eru þeir fyrir ǫðrum mǫnnum."

Nú koma þeir á fjallit, ok renna dýr hjá þeim, ok benda þeir upp boga sinn, Ingjaldr ok Óttarr, ok leita við at skjóta ok hœfa aldri dýr. Víðfǫrull mælti þá: "Allúfimliga fari þit at þessu; ljái þit mér nú bogann; eigi má ek nú sjá, at mér muni firr fara."

Víðfǫrull tekr nú bogann ok dregr þegar fyrir odd ǫrinni ok rekr í sundr bogann. Ingjaldr mælti: "Nú hefir þú illa gert, ok er nú øruggt, at vit munum ekki dýr skjóta í degi."

Víðfǫrull segir: "Illa er þá, ef ek hefi ykkr mein gert; breiðit nú niðr mǫttla ykkra, ok mun ek nú sýna ykkr, hvat í belg mínum er."

Þeir kváðuz þat vilja. Víðfǫrull leysir nú til belgsins ok steypir ór skeytinu. Þeir þykkjaz ekki slíkt skeyti sét hafa, þvíat þetta var alt gulli reyrt. Oddr tekr nú kaðal einn ok setr nú upp bogann ok leggr ǫr á streng. Hann skýtr fram yfir hǫfuð ǫllum mǫnnum ok at þeim hirti, er hljóp fyrir sjálfum konungi. Þessi hjǫrtr fell þegar. Konungr undraz mjǫk, hvaðan þetta skot kom. Síðan skýtr Víðfǫrull ǫllu sínu skeyti ok hœfir dýr með hverri ǫr, þar til er VI váru eptir, þat váru Gusisnautur ok steinǫrvar karls. Þeir hljópu hjá Ingjaldr ok Óttarr ok hlógu at. Þeir Sjólfr ok Sigurðr gátu fá dýr skotit um daginn.

Síðan fara menn heim um kveldit, ok er menn koma í sæti sitt, þá eru borin inn skeyti manna ok lǫgð á borð fyrir konung; skyldi konungr þá sjá, hversu mǫrgum dýrum hverr hefði at skaða orðit. Hvers mannz skeyti var þar markat.

Þá rœða þeir brœðr um við Víðfǫrul: "Nú skaltu ganga fyrir konungsborð eptir skeyti þínu."

Víðfǫrull mælti: "Bíðum fyrst ok hlýðumz um!"

Sem skeytit var komit fyrir konung, þá mælti hann til dóttur sinnar: "Sé hér fagrt skeyti, dóttir!"

Þau heldu nú á skeyti Víðfǫruls ok tǫluðu um, hverr eiga mundi. Þá mælti Víðfǫrull: "Nú skulut þit ganga fyrir konung ok segja, at þit eigit skeytit."

Þeir svǫruðu: "Þat tjár ekki; konungr veit áðr atgervi okkra."

"Þá skulu vér fara," segir Víðfǫrull.

Svá gera þeir; ganga nú fyrir konungsborð.

Víðfǫrull mælti: "Herra!" segir hann, "skeyti þetta eigu vér félagar."

Konungr leit við honum ok mælti: "Þú munt vera mikill bogmaðr."

"Fjarri er því, herra! en þó hefi ek þessu helzt vaniz, er ek hefi legit úti á mǫrkum, at skjóta dýr eða fugla til matar mér."

"Vera má svá," segir konungr, "kann ok vera, at þú sér annarr en þú segiz."

Eptir þat ganga þeir til sætis síns, ok varðveitir Víðfǫrull ǫrvar sínar. Líða nú stundir.

Þat er einn aptan, er konungr var út genginn til svefns, at þeir Sigurðr ok Sjólfr ganga utar fyrir þá brœðr Ingjald ok Óttar. Þeir bera þeim horn II af enum sterkasta drykk ok biðja þá drekka. Þeir taka við ok drekka af. Lítlu síðar kómu þeir með ǫnnur II horn, ok þóat þeir hefði orð fyrir, þá tóku þeir við ok drukku af. Þá mælti Sjólfr: "Liggr sjá ok sefr koflmaðr, félagi ykkarr?"

"Já," segja þeir, "þat þykkir honum vitrligra, en drekka sik úfœran."

"Hvárt mun svá vera," segir Sjólfr, "eða mun hann vanari at liggja úti á mǫrkum ok skjóta dýr til matar sér en halda samsæti hjá ríkum mǫnnum? Eða mun hann vel syndr vera?"

"Já," segja þeir, "bæði mun hann vera vel búinn at þeiri íþrótt ok ǫðrum."

"Svá mun vera," segir Sjólfr, "en þar skulum vér veðja um, hvárt hann mun betr syndr einn eða vit báðir, ok þar skulu vit leggja við hring þenna, er stendr mǫrk, en þit II hringa, er stendr hálfa mǫrk hvárr, en konungr ok dóttir hans skulu sjá sund várt, ok konungsdóttir skal varðveita hringum."

Nú með því at þeir Ingjaldr váru ofdrukknir, þá játtu þeir þessu. Eptir þat ganga þeir Sjólfr í brott, en hinir gengu at sofa. Um morgininn, er þeir vakna Ingjaldr ok Óttarr, kemr þeim í hug, at eigi mun veðjat orðit til vitrliga; taka nú þat ráðs, at segja Víðfǫrli, hversu komit er.

Hann segir: "Eigi hefir ykkr tekiz til forsjáliga, þvíat it vitit eigi, hvárt ek flýt á vatni; en þóat svá væri um hríð at kalla, þá hefi ek þó svá fyrirlagt, at ek kom aldri á sund et næsta."

Þeir segja þá: "Gerum eigi þetta oss at vanda; þat er makligast, at vit gjaldim sjálfir heimsku okkarrar, ok hafi þeir hringa okkra."

Víðfǫrull segir: "Eigi nenni ek því, þar sem it þykkiz veita mér tillæti í ǫllu ok virðing, at fara eigi til sunds, ok segit svá konungi ok dóttur hans."

Þeir gera nú svá. Konungr lætr nú blása um borgina; gengr nú til múgr ok margmenni, at sjá á þeira leik. Sem konungr ok dóttir hans ok allr borgarlýðr var kominn til vaz, þess er þar var, þá ganga þeir III á sund, ok váru þeir brœðr í sundfǫtum, en Víðfǫrull var í kofli sínum. Ok þegar þeir koma á djúp, leggjaz þeir báðir at koflmanni ok fœra niðr ok halda í kafi lengi. Þar kom enn, at þeir létu hann upp ok tóku hvíld. Þeir leggjaz þá at honum í annat sinn, en hann seiliz þá í móti þeim sinni hendi hvárum ok rekr báða í kaf ok heldr niðri svá lengi, at fádœmi þóttu í vera, áðr en létti. Þó ætlar hann þeim skamma hvíld; fœrir þá enn niðr ok heldr niðri svá lengi, at engi ætlaði, at lífs mundi þeir upp koma. Þat verðr enn, at þeir koma upp allir; stǫkkr þá blóð ór nǫsum þeim báðum brœðrum. Þeir urðu þá ok eigi sjálfbjarga til lands; Víðfǫrull flytr þá nú til lands. Síðan leggz hann á sund ok leikr marga leika, ok um síðir gengr hann á land ok fyrir konung ok heilsaði á hann.

Konungr tók því vel ok mælti: "Þú ert syndr vel, Víðfǫrull!"

"Já, herra!" segir hann, "yðar nýt ek at því, þótt ek fenga nú hærra hlut."

"Vera má svá," segir konungr.

Drífr nú fólkit brott. Konungr gengr nú ok í hǫll sína með hirð sinni ok er nú mjǫk hugsjúkr, hverr þessi maðr mun vera.

Konungsdóttir fær honum nú hringana, en Víðfǫrull selr þeim Ingjaldi ok segir, at þeir skulu hafa. Konungr talar nú jafnan við dóttur sína ok við Hárek ok biðr þau vís verða, hverr þessi vetrgestr er. Þau kváðuz þat gjarna vilja.

Þat er nú eitt kveld, er stund leið, ok konungr var sofa farinn, þá taka þeir Sjólfr ok Sigurðr horn II mikil með enum sterkasta drykk ok ganga utar fyrir þá Ingjald ok biðja þá drekka. Þeir tóku við ok drukku af. Þeir létu taka þeim ǫnnur II; þá mælti Sjólfr: "Sefr þessi jafnan raumrinn, koflmaðrinn? Eða hvárt má hann ekki drekka?"

Ingjaldr segir: "Þat er eigi; hann er enn mesti drykkjumaðr."

Sjólfr mælti: "Þar skulum vit veðja um, hvárt meira má hann drekka, eða vit báðir brœðr; skulum vit hringa II við leggja, er stendr mǫrk hvárr, en þit skuluð leggja við hǫfuð ykkur. Skal dóttir konungs sitja hjá ok skýra, hvárir vinna."

Nú með því at þeir váru ofdrukknir, þá játtu þeir ok festu þetta sín í milli. Eptir þat fóru þeir at sofa. Um morgininn vakna þeir Ingjaldr; þykkjaz nú vesælir sinna ummæla. Þó segja þeir Víðfǫrli til, hvar komit var.

Víðfǫrull mælti: "Svá mikil þarflausa sem mér þótti í fyrri veðjun ykkarri, þá þykki mér nú miklu við auka, er þit hafit líf ykkat lagt undir ena mestu fólsku, er ofdrykkja er. En sakir ykkars góðvilja annars til mín ok umsátar þeira, er oss vilja ǫllum fyrirkoma, þá mun mér ilt þykkja, at sjá ykkr leidda undir oxi, ef ek má ykkr hjálpa. Segit svá konungsdóttur, at vér munum reyna drykkju í aptan, er konungr er genginn at sofa."

Þeir segja nú konungsdóttur, ok hon fǫður sínum.

Konungr mælti: "Þat er eigi illa sums kostar, þvíat þat er líkast til, at vér verðim vísir, hverr þessi maðr er, ok skulu þit Hárekr gefa nú at góðan gaum, hvat í ferr með þeim."

Þau kváðuz mundu freista.

Nú líðr dagr sjá, ok ferr konungr at sofa. Konungsdóttir fœrir nú sæti sitt ok þau Hárekr, ok setjaz þau utar á bekk jafnnær hvárumtveggjum. Þá standa þeir Sjólfr ok Sigurðr upp með horn II ok ganga utar fyrir þá sessunauta.

Þá mælti Sjólfr: "Þú, koflmaðr, þat skal upphaf at ǫlteiti várri, at ek sœri þik fyrir þann guð, er þú trúir á, ef þú átt annat nafn en heita Víðfǫrull, þá seg nú til þess!"

"Já," segir hann, "ef þér er forvitni á nafni mínu, þá er þat úvant, ek heiti Oddr."

"Já," segir Sjólfr, "nú er enn hálfu betr; ok er þér hér horn:

Nú fær Sigurðr honum annat horn ok kvað þat:

Nú ganga þeir at sitja, en Oddr drekkr af hornum. Þá ríss Oddr upp ok fyllir hornin ok gengr fyrir þá með ok fær sitt horn hvárum ok kvað þetta:

Nú gengr Oddr at sitja, en þeir drekka af hornum. Síðan ganga þeir fyrir Odd með horn full. Þá kvað Sjólfr:

Þá selr Sigurðr Oddi horn annat ok kvað þetta:

Nú ganga þeir at sitja, en Oddr drekkr af hornum. Síðan fyllir hann hornin ok gengr fyrir þá ok kvað þetta:

Oddr gengr þá at sitja, en þeir drekka af hornum. Því næst fœra þeir Oddi horn II, ok kvað Sjólfr þetta:

Sigurðr kvað nú ekki. Þeir ganga nú at sitja, en Oddr drekkr af hornum. Ok nú gengr hann fyrir þá með II horn ok kvað þetta:

Oddr sez nú niðr, en þeir drekka af hornum. Ok síðan fylla þeir horn ok fœra honum, ok verðr nú ekki kveðit. Þeir setjaz niðr, en Oddr drekkr af hornum ok fyllir þeim ǫnnur ok sér nú, at þeir geraz mjǫk drukknir, ok nú fœrir hann þeim horn ok kvað þetta:

Þá sez Oddr, en þeir drekka af hornum. Ok enn fylla þeir horn ok fœra Oddi ok kveða ekki, þvíat af þeim tók málit, er þeir geraz úfœrir. Oddr drekkr af hornum, en þeir sitja, ok nú fyllir Oddr hornin ok fœrir þeim ok kveðr þetta:

Nú sez Oddr niðr, en þeir drekka af hornum, ok nú fœra þeir Odda horn, ok geisar nú fast í þeim, ok grenja mjǫk. Oddr drekkr þegar af ok fyllir þeim ǫnnur ok fœrir ok kvað þetta:

Þrír lifþom vér, en þeir níu: / hrókr hernumenn! hví þeger nú?"

Oddr gengr nú til sætis, en þeir drekka enn af hornum ok fœra Odda horn II, ok þó sjá allir er inni váru, at þeir váru farnir. Oddr drekkr af hornum þegar ok fyllir enn ok fœrir þeim ok kvað þetta:

Þá var œpt at um hǫllina alla, en Oddr gengr til sætis síns. Þeir drukku af hornum enn; þá mælti konungsdóttir, bað menn hlýða skemtan, þá er hjá væri. Sjólfr stendr enn upp ok fyllir hornin ok fœrir Oddi, en Sigurðr var nú farinn. Oddr tekr við hornunum ok drekkr af þegar. Síðan byrlar hann í hornin ok gengr fyrir þá Sjólf ok kvað:

Sjólfr tók við horni þessu ok fell þá af út dauðdrukkinn ok þeir Sigurðr báðir, en drykkr fór niðr. Oddr gekk þá til sætis síns ok drakk um stund, ok þóttuz flestir menn eigi mjǫk finna á honum. Konungsdóttir gekk þá brátt í brott ok Hárekr með henni, en þau hǫfðu þó eigi ekki at hafz um kveldit, þvíat allan þeira kveðskap ok sameign hǫfðu þau ristit á speldi.