Bókastaðir

Þessu næst koma þeir Oddr ok Hjálmarr í sker þau, er Elfarsker heita, en í skerin ganga vágar þeir, er Trǫnuvágar heita; þar lágu fyrir II skip mikil, ok tjaldat yfir svǫrtu. Nú kallar Oddr ok spyrr, hverr fyrir skipum ráði. Maðr sprettir skǫrum yfir sér ok svarar: "Sá heitir Ǫgmundr, er fyrir skipum þessum ræðr."

"Hvat Ǫgmundr ertu?" segir Oddr.

"Hvar landa ertu þess fœddr," segir hann, "at þú hefir eigi heyrt getit Ǫgmundar Eyþjófsbana?"

Oddr svarar: "Ek hefi þín víst heyrt getit, ok eptir því sem þú ert sjálfr at sjá, þvíat ek sá þér aldri illmannligra mann; ganga ok frá þér illar sǫgur margar."

Ǫgmundr segir: "Hverr er þessi enn stórorði?"

Oddr sagði nafn sitt.

Ǫgmundr segir: "Fórtu til Bjarmalands fyrir nǫkkuru?"

"Já!" segir Oddr.

"Þá hefir vel til borit," segir Ǫgmundr, "þvíat ek hefi þín leitat um hríð."

Oddr mælti: "Hvat hefir þú mér hugat?"

"Vit skulum berjaz, hvárt er þú vill á sjá eða landi."

Oddr mælti: "Vit skulum berjaz á skipum."

Þá reka þeir Ǫgmundr tjǫld af sér, ok þeir Oddr ok Hjálmarr búaz ok um ok bera grjót á skip sín. Svá er sagt frá yfirlitum Ǫgmundar, at hann var svartr á hárslit, ok hekk flóki svartr mikill ofan fyrir andlitit, þat er topprinn skyldi heita. Allr var hann ok svartr í andliti nema augu ok tenn.

Hann hafði VIII menn með sér, þá er váru at sjá sem hann; þeir váru líkari trollum en mǫnnum fyrir vaxtar sakir ok allrar illzku. Þessa menn bitu ok engi járn. En er hvárirtveggju váru búnir, þa tókz þar bardagi, ok leggja borð við borð. Þeir eiga langa orrostu ok harða, ok er því hafði gengit um hríð, þá bregðr Ǫgmundr friðskildi upp ok spyrr Odd, hversu honum þykki at fara. Oddr mælti: "Vel læt ek yfir, þó þykkjumz ek nú við troll eiga en eigi við menn: ek hjó á háls þér um hríð með sverði mínu, ok beit eigi heldr á en tálknskíði væri hrøkt um."

Ǫgmundr svarar: "Hvárrtveggi okkarr kann at mæla slíkt við annan; ek hjó á ǫxl þér ok hugðumz ek at gera þik einhendan, en eigi beit á þinni skyrtu, ok hefi ek þat sverð, er hvergi nemr í hǫggvi stað; en hvárt viltu eiga bardaga lengr?"

"Já," segir Oddr, "reyna skal lengr."

"Ek mun nú segja þér," segir Ǫgmundr, "hversu ganga mun í milli vár; hér munu falla bæði Hjálmarr ok Þórðr ok menn þínir allir; þá munu ok fallnir allir kappar mínir, ok munu vit II upp standa, en ef vit skulum við eigaz, þá muntu drjúgari verða, þvíat þér er ætlaðr aldr meiri miklu en ǫðrum; þú hefir ok skyrtu þá, er eigi bíta járn, ok eigi eldr."

Nú herða þeir at í annat sinn ok berjaz nú hvar snarpara, ok eigi lýkr því fyrr, en þeir standa III upp fóstbrœðr. Þá standa þeir Ǫgmundr upp IX. Þá mælti Ǫgmundr: "Viltu nú, at vér skilim, Oddr? þvíat nú kalla ek jafnvegit."

"Já," segir Oddr, "því betr þykki mér, er vér skiljum fyrri, þvíat ek á hér við fjándr en eigi við menn."

Þeir Oddr halda nú á brott einni skútu ok kómu um kveldit undir einn hólma. Oddr mælti þá: "Nú eru þrenn verk fyrir hǫndum, þat er eitt at skjóta dýr til matar í skógi, annat at gæta skips, þriðja at drepa eld ok fá oss eldivið."

Þórðr mælti: "Ek mun gæta skips."

Hjálmarr mælti: "Ek mun slá eld ok fá eldivið."

Þá ferr Oddr í skóg ok skýtr dýr, en er þeir kómu aptr, þá er fest skútan, en Þórðr í brott.

Þeir fara nú ok leita hans, ok um síðir finna þeir hann í bergskor einni, ok sitr þar ok var þá ørendr.

Þetta þótti þeim svá harðr skaði, at þeir þóttuz engan slíkan hafa fengit nema lát Ásmundar.

Þeir leita þá, hvat honum hafi at bana orðit, ok finna spjót undir hendi hans, en fjǫðrin tók út ǫðrum megin. Þá mælti Oddr: "Þetta mun enn vándi Ǫgmundr vitat hafa, ok skal nú þegar halda aptr ok berjaz til þrautar."

Þeir gera nú svá; róa aptr í sundin, ok er Ǫgmundr í brott ór vágum. Þeir leita hans nú viku fulla ok fasta um sker ok hólma, ok eigi finna þeir hann því heldr né spyrja til hans.

Nú snúa þeir þangat, sem lík Þórðar var, ok flytja hann heim með sér til Svíþjóðar ok verpa þar eptir hann fagran haug. Ingjaldr konungr tekr við þeim fóstbrœðrum afarvel, ok dveljaz þeir nú þar um haustit.

Síðan, þá er sumra tekr, biðr konungr, at þeir siti þar, "ok mun ek fá ykkr skip ok lið at sigla fyrir land fram til skemtanar." Ok nú gera þeir svá ok hafa II skip ok XL manna á hváru. Þeir sigla hafsiglingum fyrir land fram. Svá berr at eitt sinn, at veðr bægir þeim, ok til eyjar þeirar, er kǫlluð er Sámsey, í vága þá, er Munarvágar heita; þar leggja þeir skip sín í lægi ok tjalda síð aptans. En þat hefir orðit á skipi Odds, at hnísa hefir gengit af, en er morginn kom, fara þeir á land, Oddr ok Hjálmarr, í sólarroð ok hǫggva sér efnitré.

Hjálmarr hafði herklæði sín eptir vanða, en Oddr lét eptir ǫrvamǫl sinn ok boga, en jafnan hefir hann skyrtu sína bæði dag ok nótt, ok var lið þeira alt í svefni. Þeir finna eigi fyrr, er á skipum eru, en þar koma víkingar; sá er Angantýr nefndr, er liðinu stýrði. Þeir eru tólf brœðr, aldri hafa þeir fleira lið. Þeir hlaupa á þá, þegar er þeir koma at þeim; þar gengr skjót saga frá þeim, at þeir drepa þar hvert mannzbarn, er á var skipunum.

Þá taka þeir til orða, brœðr Angantýs: "Þat er þó satt at segja, at eigi hefir faðir várr í annan tíma meirr logit en nú; hann sagði oss þessa menn víkinga svá, at engi reisti rǫnd við, en vér hǫfum hér svá komit, at vér hǫfum alla sét verst duga; ok fǫru vér nú heim, ok drepum skítkarlinn, fǫður várn, ok hafi hann þat fyrir lygi sína!"

"Þat er annathvárt," segir Angantýr, "at þessir menn hafa mikit verit ýktir allir, eða hitt ella, at þeir munu gengnir á land upp, þvíat veðr er gott. Vér skulum nú ganga á land upp ok leita þeira, heldr en vér farim heðan at úreyndu."

Nú fara þeir á land upp XII saman, þá kemr á þá berserksgangr gervalla, ok ganga grenjandi, er þeir koma á landit. Þá kemr ok berserksgangr á Angantý, ok hafði honum aldri fyrr orðit.

Nú stenz þat á, at þá ganga þeir ofan frá mǫrkinni Hjálmarr ok Oddr; þá nemr Oddr stað. Hjálmarr spyrr, hví hann fœri eigi leiðar sinnar.

"Berr fyrir mik læti kynlig," segir hann, "mér þykkir stundum sem griðungar gelli eða hundar ýli, en stundum er, sem grenjat sé, eða veiztu nǫkkura menn, þá er þannig eru vanir at láta?" "Þat veit ek," segir hann, "þat eru XII brœðr." "Kantu nǫfn þeira?" segir Oddr. Þá varð Hjálmari ljóð á munni:

Þá sér Oddr, hvar þeir ganga berserkirnir, ok varð honum ljóð á munni:

Þá mælti Oddr: "Þetta kemr eigi allvel, því at ǫrvamælir minn er niðr at skipum ok bogi, en ek hefi bátøxi eina í hendi," ok þá kvað hann stǫku þessa:

Nú ganga þeir upp til merkrinnar, ok hǫggr Oddr sér kylfu. Sem Oddr kom ofan, þá kvað Hjálmarr þetta:

Þá segir Oddr enn svá:

Angantýr, svá sem hann kemr, verðr honum þegar ljóð á munni, ok hefir heyrt Hjálmar ok þótti kenna æðru nǫkkut:

Þá kvað Oddr:

"Hverir eru menn þessir," segir Oddr, "er vér hǫfum hér fyrir hitta?"

"Sá heitir Angantýr, er liði þessu ræðr, vér erum XII brœðr saman, synir Arngríms ok Eyfuru austan af Flæmingjalandi, dóttursynir Svafrlama jarls, eða hverr spyrr at því?" segir Angantýr.

"Hér heitir annarr Oddr, sonr Gríms loðinkinna, en annarr Hjálmarr enn hugumstóri."

"Þá berr vel at móti," segir Angantýr, "fyrir því at vér hǫfum lengi leitat yðar."

"Hafi þér nǫkkut komit til skipa várra?" segir Oddr.

"Þar hǫfum vér komit," segja þeir, "ok unnit oss þau til handa."

"Hversu ætlar þú nú til," segir Hjálmarr, "um bardaga várn?"

"Ek ætla svá til," segir Angantýr, "sem þit mæltut til áðan, at hér skal einn við einn berjaz senn, ok ætla ek mér at berjaz við Odd, fyrir því at þér er því heitit, at þik megu eigi járn bíta í skyrtu þinni, en ek hefi sverð þat, er Tyrfingr heitir, er dvergar hafa smíðat ok heitit því, at hvergi skal stað nema, hvárt sem fyrir yrði járn eða steinn."

Nú var skipt liði í helminga, ok fara VII í annan stað en Angantýr í annan stað við enn fimta mann; Haddingjar tveir váru jafnir látnir ok Angantýr einn. Þá tekr Hjálmarr til orða: "Ek vil berjaz við Angantý, fyrir því at ek hefi brynju þá, er ferfǫldum hringum er ger, ok hefi ek aldri orðit sárr í henni."

"Þá gerir þú illa, þvíat okkr mun hlýða, ef ek berjumz við Angantý, en ella eigi." "Hvernig sem ferr, þá skal ek þó ráða," segir Hjálmarr.

Angantýr mælti: "Ef nǫkkurr várr kemz á brott, þá skal annan eigi ræna at vápnum; ek vil hafa Tyrfing í jǫrð með mér, þótt ek deyja; svá skal Oddr hafa skyrtu sína ok skeyti ok Hjálmarr brynju sína, þótt hann falli fyrir mér." Svá skilja þeir þetta, at hvárir skulu verpa haug eptir aðra, er sigr hafa.

Tveir Haddingjar ok Oddr ganga nú fyrst fram; hann lýstr kylfuhǫgg hvárn þeira til bana. Þá ríss upp hverr at ǫðrum, þeir er við hann skulu eiga, ok lýkr svá, at hann drepr þá alla, er honum váru ætlaðir. Þá tekr hann hvíld.

Þá stendr upp Hjálmarr ok einnhverr þeira at móti honum, ok er skamt viðskipti þeira, áðr sá fellr. Þá ríss upp annarr, ok ferr sá slíka fǫr, ok enn þriði ok enn fjórði, ok nú eru drepnir allir nema Angantýr einn.

Þá reis upp Angantýr ok gengr til bardaga við Hjálmar. Þar var atgangr harðr ok langr, ok svá lýkr bardaga þeira, at Angantýr hlýtr at falla fyrir Hjálmari, ok síðan gengr Hjálmarr til þúfu einnar ok sez niðr ok hnígr at upp. Þá gengr Oddr at honum ok kvað vísu:

Ok er þat nú sannat, er ek sagða þér, at okkr mundi eigi endaz, ef þú berðiz við Angantý."

"Deyja verðr hverr um sinn sakir," segir Hjálmarr. Þá varð Hjálmari ljóð á munni:

"Nú hefi ek fengit þann skaða," segir Oddr, "er ek mun aldri bœtr bíða, meðan ek lifi, ok hefir ilt getit þrá þitt; mundu vit unnit hafa mikinn sigr, ef ek hefða ráðit."

"Nú skaltu setjaz niðr," segir Hjálmarr, "ok vil ek kveða nǫkkur ljóð ok senda heim til Svíþjóðar."

Eptir þat kveðr hann:

Gleþrat Hjalmar í hǫll konungs / ǫl né rekkar of aldr síþan.

Nú vil ek þess biðja þik, Oddr!" sagði hann, "at þú látir mik eigi verða staddan hjá svá illum vættum, sem berserkir hafa verit, fyrir því at ek þóttumz miklu betr hafa verit at mér en þeir."

"Þetta skal ek veita þér, sem þú biðr, ok nú þykki mér, sem at þér dragi fast."

"Nú skaltu draga hringinn af hendi mér ok fœra Ingibjǫrgu, ok seg henni, at ek senda henni hringinn á deyjanda degi." Nú verðr honum ljóð á munni:

Ok nú deyr hann eptir þetta.