Bókastaðir

Einn aptan síðla sá þeir, at risarnir sǫfnuðuz á nesit eigi allfáir fyrir innan sundit. Oddr mælti þá: "Forvitni er mér á, hvat fólk þetta et stóra berz fyrir, ok vil ek, Ásmundr, at vit róim inn um sundit á báti sem hljóðligast."

Þeir gera svá, ok er þeir koma inn undir nesit, þá heldu þeir upp árum ok hlýdduz um. Þeir heyrðu þá, at risinn tók at skvala með mikilli raust: "Þér vitut," sagði hann, "at nǫkkur skeggbǫrn eru komin í ey vára ok drepa þar dýr vár ok annan veiðiskap. Nú stefnda ek yðr því hingat, at vér ráðim þeim banaráð. Nú af því sem þér vitit, er ekki semz með okkr Bjǫlvi, bróður mínum, um úfrið, þá fæ ek at slíku lítinn gaum gefit. Nú er hér gullhringr, er ek vil gefa þeim til, er fara vill til at tortíma þeim skeggbǫrnum."

Þat sjá þeir nú, at kona ríss upp, ef konu skyldi kalla; hon mælti: "Skyld eru vér til, Baði risakonungr, at reka þitt erendi, allra helzt er þú býðr slíkt til. Nú mun ek fara þessa ferð, ef þú vill."

Hann segir: "Vel er þess fengit, Gneip húsfreyja, þvíat þú munt hafa erendi; en hvárt sjái þér, at hér eru tvau skeggbǫrn á báti undir berginu ok hlýða til tals várs? Nú skal ek senda þeim sending."

Í þat bil sjá þeir Oddr, at steinn flýgr ok stefnir á þá. Oddr mælti, at þeir skyldu bregða undan bátinum sem tíðast, ok svá gera þeir. Litlu síðar ferr annarr ok fór á sǫmu leið. Enn þriði fór svá mikill, at þeim þótti undr at, ok af þeim fengu þeir mikit áfall. Oddr mælti: "Nú munu vit róa út til eyjar," ok svá gera þeir, fara nú til manna sinna. Ok litlu síðar sjá þeir, at konan óð [innan] á sundit, hon var í skinnkyrtli ok mikil vexti; illilig sýndiz hon þeim svá, at þeir hǫfðu ekki kvikvendi slíkt sét. Járnstaf mikinn hafði hon í hendi.

Oddr gengr nú fram á bergit, þar sem dýrit stóð; hann tendraði þá eld í munni dýrinu, en síðan skaut hann ǫru í gegnum dýrsbelginn ok at henni flagðkonunni. Hon heyrði hvininn ok sá þá ǫrina ok brá við lófa sínum, ok beit eigi á heldr en steini. Hon mælti: "Meira mun við þurfa," segir hon.

Oddr leitar nú at Gusisnautum ok skýtr þeiri sem enni fyrri; hon bregðr við hendinni, en ǫrin fló í gegnum lófann ok aptr í augat ok út um hnakkann ok aptr á streng. Hon mælti: "Þetta var mér úgreiði, en eigi skal áfram at síðr."

Oddr skýtr nú í annat sinn Gusisnaut, ok ferr á sǫmu leið. Gneip mælti: "Nú mun verða aptr at snúa, ok væri fyrr sœmra."

Nú snýr hon aptr, ok þykkir þeim hon eigi vánum úgreiðara fara, ok er hon nú blind báðum augum.

Oddr mælti: "Nú vil ek, Ásmundr, at vit róim til lands, ok vil ek forvitnaz, hvar Gneip eigi heima."

Ásmundr bað hann ráða; reru þeir nú til lands. Sá þeir, at Gneip helt undan til fjallz. Oddr hafði boga sinn ok ǫrvamæli, en Ásmundr vápn sín; þeir fóru mikinn ok sóttu fast í fjallit upp. Sá þeir þá, hvar eldr brann í helli, ok þangat sóttu þeir ok kómu þar. Þat sá þeir, at þar var ketill yfir eldi mikill; ljóst var í hellinum af eldinum, en myrkt út at sjá. Þar sátu mǫrg flǫgð á báða bekki; dólgr ekki lítill sat þar í ǫndugi, þat var hundvíss jǫtunn, ok þar trollkerling hjá honum. Engar vættir þóttuz þeir slíkar sét hafa. Hann var svartr allr nema augu ok tennr, þat var hvítt; nef hans var mikit ok krókr á, sá er beygðiz alt niðr fyrir munninn; varrar hans váru sem létorfur ok hekk en neðri ofan á bringuna, en en efri flettiz upp undir nefit; hár hans stórt sem tálknfanar ok hekk ofan of alla hans bringu; augu hans váru sem tjarnir tvær. Sagt er frá þeim báðum hjónum, er frá ǫðru er.

Jǫtunninn tók þá til orða: "Hvar er Harðhauss, þjónustumaðr várr? Hví kemr eigi matr fyrir oss?"

"Nú em ek," segir hann, "hér kominn ok á at segja þér hǫrð tíðendi."

"Hver eru þau?" segir hann.

"Þau," segir Harðhauss, "at Gneip, dóttir þín, er aptr komin ok er nú blind báðum augum ok er hon skotin tveim ǫrum." "Þat var henni at vánum," segir jǫtunninn, "hon ætlaðiz úgert fyrir, at bana Oddi ok hans félǫgum, en þat fær hon at síðr gert, at tortíma Oddi, at vér fám eigi, þvíat honum er ætlaðr aldr miklu meiri en ǫðrum mǫnnum. Ek veit ok, at Finnar hafa sent þá hingat ok vildu, at vér tortímðim þeim, en með því at vér megum eigi þat, þá mun ek gefa þeim byr á brott heðan engu minna en Finnar gáfu hingat; en fyrir þat, er Oddr hefir skotit Gneip, dóttur mína, með Gusisnautum, þá mun ek honum nafn gefa ok kalla hann Ǫrvar-Odd."

Þá mælti Oddr: "Gef þú allra manna armastr byr!" Tekr nú eina af Gusisnautum ok skýtr at honum, en hann heyrir hvininn ok bregz við sem harðast, en ǫrin fló í auga honum, leið síðan undir hǫnd flagðkonunni ok út undir aðra, en hon hljóp upp við ok fló á byrlann ok reytti hann. Þá hljópu upp úvættir á báða bekki ok veittu hvárutveggja; þat mátti segja, at þar var skratta atgangr.

Þeir Oddr fara nú á brott leið sína til fǫrunauta sinna, ok fagna þeir Guðmundr þeim vel ok spyrr, hvert þeir hefði farit et lengsta. Þá kvað Oddr:

"Þess var at ván," segja þeir, "[er þú vart svá] lengi í brott; [hvat varð] fleira til tíðenda í ferð þinni?"

"Nafn var mér gefit," segir Oddr ok þá kvað hann:

"Byrr er oss heitinn," segir Oddr, "í brott heðan, ok er mér sagt, at sjá muni at engu minni né hœgri en sá, er Finnar gáfu hingat, ok þó skal nú á brott búaz."

Ok svá gera þeir, ok búaz um sem varligast megu þeir, ok síðan halda þeir undan landi, ok þegar kemr byrr á slíkr eða meiri enn fyrr. Svá var ákafi veðrsins mikill, at bæði fylgði storminum fjúk ok frost, svá at hvert áfall stóð þar sem kom, en þeir vǫrðu sik með miklum hraustleika ok sína farskosti, svá at þeir stóðu í austri enn XX dœgr, bæði nætr ok daga. En við hraustleika þeira ok auðnu Odds, er honum var ætlaðr aldr meiri, þá bar þá ór hafi, ok kómu aptr undir Finnmǫrk ok tóku þar hǫfn ok hvíld.

Eptir þat er ekki sagt frá ferð þeira, fyrr en þeir kómu heim í Hrafnistu, ok var þá mikit af vetri. Grímr varð þeim stórliga feginn ok þóttiz þá ór helju heimta hafa, ok bauð Oddi til sín með ǫllu liði sínu um vetrinn, ok Oddr þá þat. Sátu þeir þar þann vetr. Oddr varð svá frægr af fǫr þessi, at engi þótti slík farin vera í þeira manna minnum, er þá váru uppi. Allan fjárhlut, þann er þeir fengu í ferð þessi, gáfu þeir Grími, feðr sínum. Þar váru drykkjur miklar um vetrinn ok gleði mikil; veitti Grímr þeim með mikilli stórmennzku.

En er á leið vetrinn, spurði Oddr þá Guðmund, frænda sinn, hvat þeir vildu at hafaz. Guðmundr segir: "Þú skalt sjá ráð fyrir oss."

Oddr mælti: "Í víking vil ek þá ráðaz."

Þeir kváðuz þess búnir. Nǫkkuru síðar tǫluðuz þeir feðgar við; sagði Oddr feðr sínum, at hann vill búaz í hernað: "Vil ek at þú fáir mér III skip."

Grímr kvað þat þegar skyldu til reiðu.

Síðan bjugguz þeir frændr ok vǫlðu sér menn af Hálogalandi ok Naumudal alla þá er rǫskvastir váru, þvíat allir vildu þeim gjarna fylgja, er þeir nefndu. Ok er þeir váru búnir, mælti Oddr: "Nú vil ek, faðir, at þú vísir oss til víkings þess nǫkkurs, er þér þykkir við várt hœfi vera."

Grímr mælti: "Hálfdan heitir víkingr, son Hróa Upplendingakonungs; hann liggr optast austr við Elfarsker, hann hefir XXX skipa ok er sjálfr enn hraustasti maðr."

Oddr bað fǫður sinn hafa þǫkk fyrir: "þvíat ek sé nú," segir hann, "at þú þykkiz mannfang eiga í sonum, er þú vísar okkr til XXX skipa með III skip."

Eptir þat skiljaz þeir feðgar; halda þeir brœðr austr með landi.

Er nú ekki sagt frá ferðum þeira, fyrr en þeir koma austr við Elfarsker, ok lǫgðu þar til lægis; þar eru margar eyjar ok lítt bygðar. Þá er þeir Oddr hǫfðu tjaldat ok um búiz, reri Oddr í brott við fá menn; sá þeir þá brátt, hvar víkingarnir lágu. Ok í miðjum flotanum var dreki mikill ok glæsiligr með gyltum hǫfðum ok allr lýrbyrðr fyrir ofan sjá. Þá kallar Oddr ok spyrr, hverr fyrir liði því ráði. Maðr sprettir tjaldskǫrunum á drekanum ok svarar: "Sá heitir Hálfdan, eða hverr spyrr at?"

Oddr sagði nafn sitt.

"Fórtu til Bjarmalands fyrra sumar?" segir Hálfdan.

"Kom ek þar," segir Oddr.

"En hvert er þitt erendi hingat?" segir Hálfdan.

Oddr segir: "Háleygir, frændr mínir, þeim þykkir þú ræna sik við; nú ætla ek, annarrhvárr okkarr skal eigi segja frá tíðendum."

Hálfdan mælti: "Hvé mǫrg skip hafi þér?"

Oddr segir: "Vér hǫfum III skip ok C manna á hverju."

Hálfdan mælti: "Víst ætlaz þú mikla dul, ok munu vér sofa fyrir þetta."

Oddr rœr nú aptr til [manna] sinna ok sagði þeim slík [tíðendi] sem v [áru. Hann mælti nú: "Enn skulu vér nú] leggja at þeim í nótt, skulum vér nú ryðja fé á land upp af skipum várum en bera á grjót, síðan skulum vér hǫggva IIII tré með kvistum á skip vár: skal þat vera stigar várir við drekann."

Svá gerðu þeir, sem Oddr mælti, ok er þeir váru búnir, mælti Oddr: "Þit Guðmundr ok Sigurðr skulut leggja skip ykkat á annat borð drekans, en vit Ásmundr á annat."

Þeir róa nú hljóðliga; skipin lágu rúmt í hǫfninni, róa þeir Oddr nú á bæði borð drekanum, ok þá finna víkingar eigi fyrr, en þeir velta viðum á bæði borð, ok þegar fylgði maðr upp hverjum kvisti; hleypðu þeir þá á þá tjǫldunum, bǫrðu þeir þá tjaldkúlur ekki hagliga, þvíat þeir bǫrðu ok drápu alt, þat er kvikt var. Þar urðu skjót umskipti, þvíat á skammri stundu hǫfðu þeir ruddan drekann aptan at lyptingunni.

Hálfdan hafði hlaupit í klæði sín, er hann heyrði harkit, ok því næst greip hann vápn; hljóp hann þá fram á lyptingina ok kallar á ǫnnur skipin, bað þá leggja at sem tíðast. Oddr heyrir þetta ok sá Hálfdan, hann krœkði þá øxi á lyptingina ok fleygði sér upp í lyptingina. Hálfdan hjó í móti honum; kom hǫggit á hjálminn, en hann bilaði eigi; brast þá sverðit undir hjaltinu. Oddr hjó þá Hálfdan banahǫgg.

Oddr gerir þá kosti þeim mǫnnum hans, hvárt þeir vilja halda við hann bardaga eða geraz hans menn, en þeir kuru skjótt, kváðuz vilja honum til handa ganga. Oddr tekr þá af liði því þat, er honum þótti frœkniligast; drekann tekr Oddr ok sér til handa ok annat skip, þat er honum þótti bezt; fé ok alt tekr hann til sín. Síðan gefr hann víkingum ǫnnur skipin. Dreka þeim stýrir Oddr nú ok gefr nafn ok kallar Hálfdanarnaut. Oddr dvalðiz þetta sumar alt úti á skipum fyrir Noregi ok friðaði fyrir kaupmǫnnum, en um haustit sigla þeir norðr til Hrafnistu ok hafa fengit ágætan sigr ok øróf fjár. Grímr býðr þeim ǫllum til sín; sitja þeir þar um vetrinn.