Bókastaðir

Nú fylgir Grímr þeim til skipa, ok at skilnaði mælti hann við Odd: "Gripir eru hér, frændi," segir hann, "er ek vil þér gefa; þat eru ǫrvar þrjár, en þær eigu nafn ok heita Gusisnautar; þær vann ek af Gusi Finnakonungi, en þær munu sjálfar fljúga aptr á streng, ok alt munu þær hitta, þat er þeim er at skotit."

Oddr tók við ǫrunum ok leit á, ok sýndiz einkar vel skeytit, því at þær váru gulli reyrðar. Hann mælti: "Margar hefi ek þegit góðar gjafar, faðir, ok engar þær, er mér þykki jafngóðar þessum, ok hafþu, faðir, mikla þǫkk fyrir."

Eptir þetta skiljaz þeir. Snýr Grímr heim, en Oddr gengr á skip út. Hann heitr þegar á menn sína, biðr þá hafa uppi akkerin ok dragaz undan eynni með báti. Svá gera þeir, ok því næst bað hann þá vinda seglin. Þeir gera ok svá, Guðmundr ok Sigurðr. Þeim gaf þegar byr, ok sigldu þeir í einni norðr til Finnmerkr; þeir lǫgðuz þar um nóttina við akkeri. Þar var fjǫlði gamma á land upp. Um morgininn ganga þeir Guðmundr á land af skipi sínu; þeir renna í gammana ok ræna Finnurnar, en Finnar váru ekki heima; þær þola illa ok œpa mjǫk. Þeir tala um á skipi Odds, at þeir vili á land ganga, en hann kvað þat eigi skulu vera. Þeir Guðmundr kómu um kveldit til skipa; þá mælti Oddr: "Váru þér á land gengnir í dag, Guðmundr?"

"Já," segir hann, "ok þótti mér þat mikit gaman, at ræna Finnurnar, ok muntu vilja fylgja oss á morgin?"

"Eigi mun ek þat vilja," segir Oddr, "þykki mér þat engi frami at ræna konur; munu þér ok gjǫld fyrir taka yðart starf; vil ek sigla þegar í morgin."

Þeir gera nú svá; er nú ekki sagt frá ferð þeira, fyrr en þeir koma til Bjarmalands, ok heldu skipunum upp í ána Vínu.

En er nátta tók, mælti Oddr til sinna manna: "Hvat vili þér ráðs taka?" Þeir báðu hann ráða.

"Þá skulu vit Ásmundr róa til lands ok forvitnaz til landsmanna."

Svá gerðu þeir, ok er þeir kómu á land, gengu þeir til merkrinnar. Í mǫrkinni sá þeir skála einn mikinn; þá var myrkt mjǫk. Þeir gengu at skáladyrunum; sá þeir, at þar var ljóst inni, svá at hvergi bar skugga á; mannfjǫlði var þar mikill inni ok gleði ok drykkja. Oddr mælti þá: "Skilr þú nǫkkut hér manna mál?"

Ásmundr segir: "Eigi heldr en fugla klið, eða hvat skilr þú af?"

Oddr mælti: "Sjá muntu, at einn maðr skenkir á báða bekki, en þat grunar mik," segir Oddr, "at sá muni kunna at tala á norrœna tungu. Nú skaltu bíða mín, meðan ek geng inn."

Ásmundr gerir nú svá. Oddr er nú inn kominn ok stendr við trapizu, hon stóð utar við dyrrin, þar bar ok helzt skuggann á. Gǫngu byrlans bar þangat brátt at. Oddr þrífr til hans ok bregðr honum á lopt; byrlinn kveðr við hátt ok kallar at troll taki hann. Bjarmar hlaupa nú upp ok þrífa til byrlans, en Oddr berr þá með honum ok kemz svá út; skilr þá með þeim.

Oddr snýr þegar brott með byrlann ok þeir Ásmundr, ok til skipa. Oddr setr hann hjá sér ok spurði hann tíðenda; byrlinn þagði. Oddr mælti þá: "Hér eru tveir kostir fyrir hǫndum, at þú svara mér, þvíat ek veit, at þú kant norrœna tungu, eða ella skal þik í járn setja."

Byrlinn mælti: "Hvers viltu spyrja?"

Oddr mælti: "Hverrar ættar ertu, eða hvé lengi hefir þú hér verit?"

Byrlinn segir: "Ek hefi hér nú verit sjau vetr, en ek em norrœnn at ætt."

"Hversu þykki þér hér at vera?" segir Oddr.

"Hér hefi ek svá verit," segir hann, "at mér hefir verst þótt."

Oddr mælti: "Hvert vísar þú oss til féfanga?"

Byrlinn segir: "Haugr stendr upp með ánni Vínu, borinn saman af moldu ok skírum penningum; þangat skal bera gaupnir silfrs ok gaupnir moldar eptir hvern mann er andaz, ok svá fyrir þeim, er í koma heiminn."

Oddr mælti: "Þá skulu þér, Guðmundr frændi," segir hann, "fara til lands ok eptir vísan hans til haugsins í nótt með yðra skipara; en ek mun gæta skipa ok byrlans með mína menn." Svá gera þeir nú.

Þeir fara nú ok koma til haugsins ok binda sér þar byrðar, þvíat eigi skorti fé; ok þegar þeir váru búnir, fara þeir til skipa. Oddr lét vel yfir þeira ferð; taka þeir nú við byrlanum. Oddr mælti: "Vaki þit trúliga yfir honum, þvíat svá standa augu hans á land, sem honum þykki hér eigi jafnilt, sem hann lætr yfir."

Oddr ok hans menn fara nú til lands ok síðan til haugsins.

Nú varðveita þeir Guðmundr ok Sigurðr skipin; þeir setja byrlann í milli sín, en þeir taka nú ok sælda silfrit. En er minst ván er, bregðr byrlinn við ok fleygir sér útbyrðis ok leggz þegar til lands. Guðmundr hleypr upp ok þrífr eitt snœrisspjót ok skýtr eptir honum. Þat kemr í kálfa byrlanum, ok skilr þar með þeim; er byrlinn því næst á landi ok í skógi.

Nú er at segja frá ferð þeira Odds; er þeir koma til haugsins, mælti Oddr: "Nú skulum vér búa oss byrðar, hverr eptir sínu magni, ok þó eigi stœrri, en vér megim fara gilda ferð." Þat var í ǫndverða lýsing, er þeir váru búnir; fara þeir nú ofan með ánni; var þar [mǫrkin] til annarrar handar. Oddr mælti þá, er þeir hǫfðu farit um hríð: "Hvat sjái þér tíðenda?"

"Engi sjá vér," segir Ásmundr, "eða hvat sér þú?"

"Ek sé þau," segir Oddr, "er oss eru úþǫrf, manna fjǫlða mikinn koma ór skógi fram; er þat ætlan mín," segir Oddr, "at þeim Guðmundi sé lauss orðinn byrlinn, ok mun hann hafa borit Bjǫrmum njósn um ferð vára."

Ásmundr mælti: "Hvat er nú til ráðs?"

Oddr mælti: "Þér skulut víkja fram at ánni ok fylkja um þvert nes þetta, er fram gengr í ána, en láta féit á bak yðr."

Þeir gera svá. Oddr sneri þá aptr í skóginn ok hjó sér kylfu eina mikla. Síðan fór hann til manna sinna. Því næst drífr lið at þeim, ok kennir Oddr þar byrlann í ferðarbroddi. Oddr varp orðum á hann ok mælti: "Hví stýrðir þú nú svá hverft?"

Byrlinn segir: "Ek sagða Bjǫrmum tiltekjur yðrar."

Oddr mælti: "Hversu líkar þeim nú?"

Byrlinn segir: "Þeir vilja eiga kaupstefnu við yðr."

"Hver er sú?" segir Oddr.

Byrlinn mælti: "Kaupa við yðr vápnum."

Oddr segir: "Eigi viljum vér þat."

Byrlinn mælti: "Þá skulu þér verja fé yðart ok fjǫr, en vér munum til sœkja."

"Svá skal vera," segir Oddr.

Þá mælti Oddr til sinna manna: "Þér skulut at því hyggja, þóat nǫkkut falli af liði váru, at þér takit hvern, sem dauðr er, ok kastit út á ána, þvíat þegar munu þeir gera fjǫlkyngi í lið várt, ef þeir ná nǫkkurum enum dauða."

Því næst veita Bjarmar harða atsókn; í þat bil hleypr Oddr fram með kylfuna ok berr til beggja handa svá hart, at alt støkkr frá, en fjǫlði fell. Ásmundr fylgði honum einkar vel. Sjá bardagi var bæði harðr ok langr, en sá varð endir á, at Bjarmar flýðu, en úgrynni fallit.

Oddr rak flóttann ok drap alt, þat er hann náði; sneri síðan aptr til sinna manna ok bað þá gera byrðaskipti: "Látum eptir moldina, en klyfjum oss með gripum góðum ok vápnum. Svá gerðu þeir; fóru nú síðan til skipa, ok er þeir kómu þar, váru skipin í brott.

Oddr mælti: "Hvat er nú til ráðs?" Ásmundr bað hann fyrir sjá. Oddr mælti: "Tvennu mun skipta um tiltekjur þeira Guðmundar; þeir munu hafa lagt í leyni, ella munu þeir hafa brugðiz oss meirr en vér ætlum."

"Þat mun eigi vera," segir Ásmundr.

"Ek mun gera raun til," segir Oddr; hann sneri þá til skógar ok fór upp í tré eitt ok tendraði eld í limum uppi, en síðan gekk hann til manna sinna, en tréit kviknaði svá skjótt, at því næst stóð logi í lopti uppi. Þá sá þeir, at bátar tveir reru til lands; kendu þeir þar sína menn, ok varð þar fagnafundr með þeim frændum.

Nú stíga þeir á skip sitt ok heldu þegar á brott með herfang sitt. Er nú ekki sagt um ferð þeira, fyrr en þeir kómu við Finnmǫrk ok í þat sama lægi, sem þeir hǫfðu haft fyrr. Ok þá er þeir hǫfðu þar legit um nótt, þá vakna þeir við þat, at þeir heyrðu brest mikinn, svá at þeir hafa slíkan eigi fyrr heyrt. Oddr spyrr þá Guðmund ok Sigurð, hvat þetta muni tákna, en er þeir áttu þetta at tala, þá kom brestr annarr sýnu meiri, ok þegar leið þenna, kom enn þriði ok var sá mestr. "Hvat ætlar þú, Oddr frændi," segir Guðmundr, "at þetta bendi?"

Oddr mælti: "Heyrt hefi ek þat sagt, at veðr tvau verði senn í lopti ok fariz í móti, en er þau hittaz, verði af brestir stórir. Nú munu vér svá eiga við at búaz, sem koma muni veðr nǫkkut hart, ok muni Finnar gera yðr veðr, fyrir þat er þér ræntut þá."

Nú fœra þeir á þvergyrðing á skipin ok búaz við ǫllu, sem þeir máttu, eptir fyrirsǫgn Odds. Síðan heimta þeir upp akkeri sín; þat var mjǫk jafnskjótt ok veðrit laust á; þat var svá hart, at þegar rekr þá undan, ok engu náðu þeir viðfalli. Ekki máttu þeir annat en halda undan, en allir jósu sem við kómuz. Svá rak þá út XX dœgr samfǫst.

Oddr kallar á Guðmund ok bað kasta Finnskrefinu ǫllu því "er þér hǫfðut rænt Finnurnar, þvíat þat er ætlan mín, at eigi létti váru válki, fyrr en þat er útbyrðis."

Guðmundr mælti: "At hverju haldi mun þeim þat koma, þótt því sé útbyrðis kastat?"

"Láttu þá fyrir því sjá!" segir Oddr.

Þetta gera þeir nú, at þeir brjóta upp Finnskrefit ok kasta útbyrðis, en þegar þat kemr útbyrðis, rekr þat með ǫðru borði fram ok ǫðru aptr, þar til er komit er í einn bagga, þá rekr þat óðfluga í gegn veðrinu, svá at þat er senn ór augliti. Samdœgris sem þetta var at gert, rýfr þokuna ok kyrrir sjáinn, ok litlu síðar sjá þeir land. Þá váru ok flestir menn farnir at liðsemð nema þeir frændr; Ásmundr var næst Oddi um alla liðsemð í hverigum háska, er þeir váru staddir.

Þeir tala þá um, hvert land þetta mun vera. Oddr mælti: "Þat er ætlan mín, at vér munim langt norðr komnir í heiminn, ok at frásǫgn fróðra manna þykki mér því líkast, sem þetta muni vera Risaland. En farnir eru menn várir, svá at mér sýniz oss engi annarr til, en leita til lands ok hvíla sik, hvat sem þar er fyrir."

Eptir þat draga þeir at landi, ok gekk út í móti þeim nes eða ey mikil. Oddr bað þá þangat at leggja skipunum; þar var hǫfn góð, en stórr skógr á landit. Ok er þeir hǫfðu tjaldat, sagði Oddr, at þeir skyldu róa með landi því ok vita, hvat við sik væri.

Svá gera þeir. Sjá þeir þá brátt, at þetta var eyland mikit ok gagnauðigt ok úbygt. Þar váru dýr mǫrg á skógum, en hvalr ok selr margr við eyna ok fugl. Eptir þat fara þeir til fǫruneytis síns.

Oddr bað sína menn vera vara um sik: "Skal vaka," segir hann, "XII menn hverja nótt á eynni, en vér skulum taka af veiðiskap til vista oss ok hressa yðr, sem vér megum." Þeir gera nú svá.

Einn dag, er þeir fóru á mǫrkina, sá þeir skógarbjǫrn einn mikinn. Oddr skýtr at honum ok missir eigi, ok drepa þeir bjǫrninn. Síðan lætr Oddr troða belginn ok spelkja, svá at hann mátti skjóta fram ór munninum, þóat hann stœði fyrir aptan; hann lét ok leggja hellu í munninn, svá at þar mátti lifa eldr. Síðan lét hann setja þat á hamar, þann er til lands vissi, ok horfði bersi inn á meginland. Þeir dveljaz nú þar um hríð; sá þeir fólkit á land, ok þó fátt mjǫk, en stórt var þat, svá at þeir skilðu þat, at þat váru risar.