Bókastaðir

Grímr hét maðr loðinkinni; því var hann svá kallaðr, at hann var með því alinn. Hann var son Ketils hængs, Hallbjarnarsonar hálftrollz. Grímr átti bú í Hrafnistu; hann var auðigr at fé ok mikils ráðandi um alt Hálogaland, ok þó víðara hvar. Hann var kvángaðr, ok hét Lopthœna kona hans; hon var dóttir Haralds hersis austan ór Vík.

Grímr spurði þau tíðendi austan ór Vík, at Haraldr mágr hans var dauðr. Bjó hann þá ferð sína austr þannig, því at Lopthœna var einberni hans, ok var þangat at vitja úgrynni fjár í jǫrðum ok lausum penningum. Lopthœna skyldi fara með Grími — ok var hon þó með barni — því at Grímr unni henni stórmikit.

En er þau váru búin, ok byr gaf, heldu þau tveim skipum austr með landi ok kómu fyrir þann bœ, er heitir á Berurjóðri; þar lágu þau of nótt, ok þá kendi hon sér sóttar. Var þá sendr maðr til bœjarins. En þar bjó bóndi sá, er Ingjaldr hét; kona hans hét Álof. Son áttu þau, er Ásmundr hét, ungr ok fríðr at sjá. Þau váru auðig at penningum. En er Ingjaldr spyrr til ferða Gríms, þá fór hann til strandar með eyki sína, ok bauð heim Grími til veizlu ok ǫllu fǫruneyti hans, því sem hann vildi. Grímr tók því vel. Var þeim nú ekit heim til bœjarins; fengu þau þar góðar viðtǫkur. Var Lopthœnu fylgt í kvennahús, en Grími í skála ok skipat í ǫndvegi. Var þeim veittr enn mesti fagnaðr í drykk góðum ok ǫðrum hlutum. Sótt elnaði við Lopthœnu, ok varð hon léttari at sveinbarni; þat var mikit ok vænt mjǫk. Lopthœna bað fœra fǫðurnum, kvað hann skyldu nafn gefa. Þá var þessi sveinn vatni ausinn ok nafn gefit ok kallaðr Oddr. Þar váru þau þrjár nætr í enni fegrstu veizlu.

Þá kvez Lopthœna vera búin. Grímr kvað þá skyldu ferðaz. Ingjaldr sagði, at hann kvez vildu hafa laun fyrir forbeina sinn. Grímr kvað þat skylt, "ok kjós þér laun, þvíat gnógir eru gripir ok lausir penningar."

Ingjaldr mælti: "Fé hefi ek œrit, en styrk þinn vil ek ok vináttu ok festa með því, at bjóða eptir Oddi, syni þínum."

"Þat veit eigi," segir Grímr, "hversu Lopthœnu er um gefit."

Hon var hjá tali þeira ok mælti: "Þat er minn vili, at þiggja þat, er svá er vel boðit."

Nú ferr Grímr ok Lopthœna með sitt fǫruneyti, en Oddr dvelz eptir á Berurjóðri. Þau Grímr fóru nú ferðar sinnar ok dvǫlðuz slíka hríð í Vík austr, sem þeim þótti fallit, ok sigldu síðan austan. Ok er þau kómu fyrir Berurjóðr, mælti Grímr, at þeir mundi lægja seglin ok leggja at landi. Lopthœna spyrr, hvat því skyldi.

"Ek hugða," segir Grímr, "at þú mundir vilja finna son þinn."

Lopthœna segir: "Leit ek hann, áðr vér skilðum, ok þótti mér, sem hann rendi lítt ástaraugum til vár Hrafnistumanna, ok munu vér fara leið vára."

Þau gera nú svá ok koma heim til Hrafnistu ok settuz at eignum sínum.

Oddr vex upp á Berurjóðri ok er hverjum manni meiri ok vænni, þeim er upp óx í Noregi ok víðara; hann nam allar íþróttir, þær er mǫnnum er títt at kunna. Ásmundr var ok vel búinn at íþróttum ok þjónaði Oddi í ǫllu. Hann var ok gerviligr maðr. Gerðiz fóstbrœðralag mikit með þeim.

Aldri vildi Oddr at leikum vera né at rjá annarri sem ungmenni ǫnnur. Þeir váru á sundi eða í skotbǫkkum, en þess í milli nam hann eitthvat at fóstra sínum Ingjaldi, manna frœði eða tungur at tala, þvíat Ingjaldr var enn vísasti maðr.

Í ǫllu mat Ingjaldr meira Odd en Ásmund. Marga leiksveina vanði Oddr til sín, þó fylgði Ásmundr honum fastast af þeim ǫllum.

Aldri vildi Oddr blóta; trúði hann á mátt sinn ok megin; herfiligt kvez honum þykkja at hokra þar fyrir stokkum eða steinum; þar eptir vandiz Ásmundr. Eigi var þat af því, at Ingjaldr var eigi enn mesti blótmaðr.

Oddr lét gera sér skeyti mart ok stœrra miklu en annarra manna. Hafr lét Ingjaldr drepa svartan ok lét flá með hornum, ok kvez Oddr vilja, at Ingjaldr gæfi honum, ok svá var. Þar berr Oddr í skeyti sín, ok eigi léttir hann fyrr, en hann var fullr. Boga lét hann sér gera með þvílíku skapi.

Þat var búningr Odds hversdagliga, at hann hafði skarlazkyrtil rauðan, belti mjótt, hosur fagrar ok skúa, gullhlað um hǫfuð sér, ǫrmal sinn á baki, en boga í hendi; engi hafði hann ǫnnur vápn. Til allra manna lagði hann gott í sínum orðum, ok ǫllum þótti hann góðr.

Þetta leið nú fram með þeima hætti, þar til er Oddr var XII vetra, en Ásmundr XV. Svá var Oddr þá sterkr, at menn fundu varla, at honum yrði aflfátt, til hvers sem hann tók.

Kona er nefnd Heiðr, hon var vǫlva ok seiðkona ok vissi fyrir úorðna hluti af fróðleik sínum. Hon fór á veizlur víða um landit, er bœndr buðu henni til; sagði hon mǫnnum forlǫg sín ok vetrarfar eða aðra hluti. Hon hafði með sér XXX manna: XV sveina ok XV meyjar. Þat var raddlið mikit, þvíat þar skyldi vera kveðandi mikil, sem hon var. Svá bar til um ferð hennar, at hon var á veizlu skamt frá Ingjaldi.

Þat var morgin einn snemma, at Ingjaldr var á fótum; hann gengr þangat, er þeir fóstbrœðr hvíldu, ok tók á fótum þeim ok mælti: "Ek vil senda ykkr í dag," segir hann, "er þú vill."

"Hvert?" segir Oddr.

Ingjaldr mælti: "Þit skulut bjóða hingat vǫlunni til veizlu."

"Þá fǫr mun ek eigi fara," segir Oddr, "ok kunna úþǫkk, er hon kemr, en hvert í annan stað fara, er þú vill senda mik."

Ingjaldr mælti: "Þó skaltu fara, Ásmundr, þín á ek ráð." Oddr segir: "Gera skal ek annan hlut, þann er þér þykki eigi betr."

Nú ferr Ásmundr við enn fimta mann ok býðr vǫlunni á Berurjóðr; hon tók því vel ok kvez koma mundu, ok þann sama aptan kemr hon þar með ǫllu liði sínu. Ingjaldr gengr í mót henni með fjǫlmenni ok leiðir hana í skála, ok efnaz þar veizla fǫgr. Oddr var í lítilli stofu ok vildi ekki ganga í sýn við Heiði ok eigi samneyta henni. Ingjaldr ok vǫlvan ætluðu til seiðar mikils um nóttina; gekk hon þá út með liði sínu, er aðrir gengu til svefns, ok efldi seið.

Um morgininn eptir gekk Ingjaldr til frétta við Heiði ok spurði, hversu seiðrinn hefði gengit.

"Þat ætla ek," segir hon, "at ek muna vís hafa orðit þeira hluta, er þik varðar ok þér báðut mik forvitnaz."

"Þá skal skipa í sæti," segir Ingjaldr, "ok ganga þaðan sér hverr til frétta."

Nú var svá gert. Ingjaldr bóndi spurði þá fyrst um veðráttu ok vetr, ok sagði hon slíkt, er hann spurði. Síðan gekk hann fram fyrir hana ok mælti: "Nú vil ek vita mín forlǫg."

"Já," segir hon, "gott er þér þat at vita. Þú skalt búa á Berurjóðri með mikilli virðingu til elli. Má þér þat vera mikill vegr ok ǫllum þínum vinum."

Þá gengr hann í brott. Þá ferr Ásmundr til fundar hennar. Hon mælti: "Þat er vel, Ásmundr!" segir hon, "er þú ert hér kominn, þvíat þinn vegr ferr víða of heiminn; ekki muntu við mikinn aldr togaz eiga, ok þykkja þar drengja beztr, sem þá kemr þú." Ásmundr gengr til sætis síns.

Þá fór þannig ǫll alþýða manna, ok sagði hon slíkt hverjum, sem fyrir var lagt. Allir una þar vel við. Ingjaldr bóndi þakkaði henni sitt starf, ok þá mælti vǫlvan: "Hafa nú farit allir menn mjǫk til frétta við mik, þeir sem hér eru?"

Ingjaldr segir: "Ek ætla nú gersamliga hafa farit."

Vǫlvan mælti: "En hvat liggr þar yfir í skálann undir feldinum? Mér þykkir sem þat hrœriz stundum."

Oddr kastar af sér feldinum ok sez upp ok mælti: "Þat er, sem þér sýniz, at þetta er maðr, ok sá einn, er þat vill, at þú þegir skjótt ok fleiprir ekki um mitt ráð, þvíat ek trúi ekki á þat, er þú segir; ella fœri ek sprotann á nasar þér, er ek held á."

Heiðr mælti: "Ekki fer ek at við hót þín. Þér væri at fréttanda um þitt ráð, ok þar má ek ok frá segja, en þú skalt til hlýða." Ok þá varð henni ljóð á munni:

Þat er þér at segja, Oddr! er þér mun þykkja gott at vita, þér er ætlaðr aldr miklu meiri en ǫðrum mǫnnum. Þú skalt lifa CCC vetra, þú skalt fara land af landi ok þykkja þar mestr maðr ok ágætastr, sem þá kemr þú; þinn vegr mun fara um hvert land, þat er þú kemr á, en aldri ferr hann svá víða, þá skaltu hér deyja á Berurjóðri. Hestr stendr hér at stalli, grár at lit, fǫxóttr; hauss hans Faxa skal þér at bana verða."

Oddr mælti: "Seg þú allra kerlinga ǫrmust sǫgu!"

Hann sprettr upp við, er hann mælti þetta, ok rekr sprotann á nasar kerlingu, svá at þegar lá blóð á jǫrðu. Hon kallaði ok bað taka klæði sín: "Vil ek verða í brott sem skjótast; þar hefi ek hvergi komit, at menn hafi barit á mér, fyrr en hér."

Ingjaldr mælti: "Tak þú þriggja nátta veizlu með mér, sem ætlat var, en síðan skal ek reifa þik gjǫfum."

Heiðr mælti þá: "Lát fram gjafar slíkar, er þú vill, fyrir mann þenna, en í stað skal ek í brott með mínu liði."

Svá varð at vera, sem hon vildi; gjafar þá hon at Ingjaldi bónda ok fór í brott þegar af veizlunni.

Litlu síðar kveðr Oddr Ásmund með sér; þeir ganga til Faxa ok slá við hann beizli ok leiða með sér í eitthvert dalverpi, ok gera þar grǫf svá djúpa, at nær var tveggja mannzvaxta. Síðan drepa þeir Faxa þar í ofan. Eptir þat knýja þeir fóstbrœðr þar á ofan stórt grjót, sem þeir váru sterkir til, ok báru hjá hverjum steini aur ok sand; haug urpu þeir þar af upp. Ok þá mælti Oddr: "Rent mun ek hafa þeim skǫpunum, at Faxi verði mér at bana." Eptir þat fara þeir heim.

Nǫkkuru síðar kemr Oddr at máli við Ingjald ok sagði svá: "Ek vil at þú fáir mér skip."

Ingjaldr segir: "Hvat viltu at hafaz nú?"

Oddr segir: "Ek ætla í brott heðan af Berurjóðri."

Ingjaldr mælti: "Hvat skal manna fara með þér?"

"Vit Ásmundr tveir."

Ingjaldr mælti: "Skamma stund vil ek at þit sét í brottu."

Oddr segir: "Aldri skulu vit aptr koma."

Ingjaldr mælti: "Þetta máttu svá gera, at mér þykkir verst."

Oddr segir: "Þess gerðiz þú þá verðr, er þú bauzt hingat vǫlunni."

Ingjaldr kvað svá vera mundu verða, sem hann vildi.

Því næst búa þeir fóstbrœðr ferð sína; fær Ingjaldr þeim karfa einn, tólfæring, ok bjó þá at ǫllu vel af hendi; síðan biðja þeir Ingjald vel lifa. Síðan taka þeir róðr frá landi. Þá spyrr Ásmundr, hvert þeir skyldu fara. Oddr segiz nú sœkja heim gǫfga frændr sína í Hrafnistu.

Ok er þeir kómu út um eyjar, mælti Oddr: "Erfið ferð er at róa; mun nú verða at reyna ættargipt vára. Grímr, faðir minn, hefir byr, hvert er hann vill sigla." Því næst undu þeir segl sitt; ok er þeir hǫfðu um siglt, kom á byrr enn bezti; gaf þeim byr ok leiði gott norðr á Hálogaland, ok lǫgðu at við Hrafnistu.

Síðan gengu þeir heim til bœjar. Oddr hafði ǫrvamel sinn á baki en boga í hendi, en Ásmundr hafði vápn sín. Sem Grímr fekk njósn sanna um ferð þeira, gekk hann í mót þeim með alla húskarla sína ok bauð þeim með sér at vera.

"Ek vil finna fyrst," segir Oddr, "frændr mína Guðmund ok Sigurð; mér er sagt, at þeir sé búnir til Bjarmalands."

Grímr mælti: "Þat vil ek, at þit sét með mér í vetr."

Oddr mælti: "Finna vil ek þá fyrst."

"Svá skal þá vera," segir Grímr.

Guðmundr var bróðir Odds, son Gríms, tveim vetrum yngri, en Sigurðr var systurson þeira. Þeir váru báðir enir vaskligstu menn. Grímr ferr nú með þeim Oddi þangat á eyna, sem þeir Guðmundr lágu tveim skipum. Oddr lét kalla þá á land; þeir fagna vel Oddi, hann tók því vel ok mælti: "Svá er með vexti, at vit fóstbrœðr viljum ráðaz til ferðar með yðr."

Guðmundr mælti: "Eigi má nú svá vera; vér erum nú búnir til siglingar, ok ætlaðir menn saman bæði at mat ok drykk ok um aðra hluti; má nú ekki dveljaz at skipa þat ǫðru vís. En þú, bróðir, skalt fara með oss at sumri, hvert er þú vill halda."

Oddr mælti: "Vel er þat talat, bróðir, en vera kann, at ek þurfa ekki skip undir yðr at eiga at sumri."

Guðmundr mælti: "Ekki muntu nú með oss fara at sinni."

"Ekki skal þess ok meir biðja," segir Oddr.

Snýr Oddr heim með feðr sinum; skipar Grímr Oddi í ǫndvegi hjá sér, ok þar Ásmundi et næsta. Þar var uppi ǫll ǫlúð af Grími. Lopthœna húsfreyja fagnar þeim ok einkar vel. Sátu þeir þar nú í enni fegrstu veizlu.

Nú er at segja frá þeim Guðmundi ok Sigurði. Þeir lágu hálfan mánuð, svá at þeim gaf aldri í brott. Þat var á einni nótt, at Guðmundr lét illa í svefni; rœddu menn um, at hann skyldi vekja. Sigurðr kvað hann skyldu njóta draums síns. Því næst vaknar hann.

Sigurðr mælti: "Hvat dreymði þik, frændi, er þú léz svá erfiðliga?"

Guðmundr mælti: "Mik dreymði þat, at vér lægim hér undir eynni tveim skipum, en ek sá hvítabjǫrn liggja í hring um eyna Hrafnistu, en hér mœttiz yfir skipunum dǫfin ok hǫfuð dýrsins. Þat var svá grimmligt, at ek hafða ekki slíkt sét, ok fram horfðu ǫll hár eptir dýrinu; ok svá þótti mér, sem þat mundi hlaupa út á skipin ok søkkva niðr."

Sigurðr mælti: "Þat er auðsætt, at dýr þetta er fylgja Odds, frænda várs, ok úlfhugr sá, er hann hefir á oss, ok þat er mín ætlan, at oss gefi eigi í brott, nema hann fylgi oss."

"Hvat er þá til ráðs?" segir Guðmundr.

Sigurðr mælti: "Bjóða honum með allri ǫlværð at fara."

Guðmundr mælti: "Hann mun nú eigi fara vilja."

Sigurðr mælti: "Þá skulu vit gefa honum skipit annat."

Þetta staðfestiz með þeim; fara þeir nú á land upp ok finna Odd ok bjóða honum at fara með sér. Oddr kvez nú eigi fara vilja. Þeir mæltu: "Heldr en þú farir eigi, viljum vit gefa þér annat skipit ok alla áhǫfn."

Oddr mælti: "Þá skal fara með ykkr; em ek nú ok albúinn."