Bókastaðir

Þeir Rǫgnvaldr jarl fóru um sumarit af Jórsalalandi; ok ætluðu norðr til Mikla-garðs; ok kómu um haustit til þess staðar, er heitir í Imbólum. Þeir dvǫldusk þar mjǫk lengi í staðnum. Þar var þat orðtak haft í staðnum, ef menn gengusk á móti þar er þrǫng var, ok þóttisk annarr þurfa at sá vægði gǫngunni, er á móti gekk, þá segir hann svá: "Miðhæfi! miðhæfi!"

Þat var eitt kveld er þeir jarl gengu ór bœnum. Ok er Erlingr skakki gekk út á bryggjuna til skips síns, gengu staðar-menn í móti honum, ok mæltu: "Miðhæfi! miðhæfi!" Erlingr var drukkinn mjǫk, ok lét sem hann heyrði eigi. Ok er þá bar saman, stǫkk Erlingr af bryggjunni, ok ofan í leirinn, er undir var; ok hljópu menn hans til at draga hann upp, ok urðu at fœra hann af hverju klæði, ok þvá.

Um morgininn eptir, er þeir jarl fundusk, ok honum var sagt, brosti hann at, ok kvað:

Þau tíðindi urðu nǫkkuru síðarr þar í staðnum, er þeir gengu ór staðnum mjǫk druknir, at menn Jóns fóts sǫknuðu hans, en einkis manns annars. Þeir sendu þegar at leita hans á ǫnnur skipin um nóttina, ok fansk hann eigi; en ekki máttu þeir hans á land upp leita um nóttina. En of morguninn stóðu þeir upp þegar er ljóst var, ok fundu hann skamt frá borgar-veggnum; ok var hann ørendr; ok fundu þeir sár á honum. En þess varð aldregi víst hverr honum hafði geig veittan. Veittu þeir þá umbúnað líki hans ok grǫft at kirkju. Eptir [þat] fóru þeir á brott þaðan.

Ok er ekki getit of ferð þeirra, fyrr en þeir kómu norðr til Engils-ness. Þar lágu þeir nokkurar nætr, ok biðu byrjar þess er þeim þótti góðr vera norðr eptir hafinu til Mikla-garðs. Þeir vǫnduðu þá mjǫk siglingina; ok sigldu þá með prís miklum, sem þeir vissu at gjǫrt hafði Sigurðr Jórsala-fari. Ok er þeir sigldu norðr eptir hafinu, kvað Rǫgnvaldr jarl vísu:

Þá er þeir Rǫgnvaldr jarl kómu til Mikla-garðs, var þeim þar vel fagnat af stól-konungi ok Væringjum. Þá [var] Menelias konungr yfir Miklagarði, er vér kǫllum Manula; hann veitti jarli mikit fé ok bauð þeim mála-gjǫf, ef þeir vildi þar dveljask. Þeir dvǫldusk þar of hríð of vetrinn í all-góðum fagnaði.

Þar var Eindriði ungi ok hafði all-miklar virðingar af stól-konungi. Hann átti fátt um við þá Rǫgnvald jarl, en afþokkaði heldr fyrir þeim fyrir ǫðrum mǫnnum.

Rǫgnvaldr jarl byrjaði ferð sína of vetrinn ór Miklagarði, ok fór fyrst vestr til Bolgara-lands til Dyrakksborgar. Þaðan sigldi hann vestr yfir hafit á Púl. Þar gekk Rǫgnvaldr jarl af skipum, ok Viljálmr biskup, ok Erlingr, ok allt it gǫfgara lið þeirra; ok ǫfluðu sér hesta, ok riðu þaðan fyrst til Róma-borgar, ok svá útan Róma-veg þar til er þeir koma í Danmǫrk; ok fóru þaðan norðr í Noreg. Urðu menn þeim þar fegnir. Ok varð þessi ferð in frægsta; ok þóttu þeir miklu meira háttar menn síðan, en áðr, er farit hǫfðu.

Meðan þeir hǫfðu verit í ferðinni, hafði andazk Ǫgmundr drengr, bróðir Erlings skakka; hann þótti meira háttar þeirra brœðra meðan þeir lifðu báðir. Erlingr réðsk þegar til félags við Inga konung, þvíat hann var mest undir hann hallr at allri vináttu þeirra brœðra, ok skilðu eigi meðan þeir lifðu báðir.

En eptir fall Inga konungs var til konungs tekinn yfir flokk þann Magnús, son Erlings ok Kristínar dóttur Sigurðar konungs Jórsala-fara; en Erlingr einn hafði þá ǫll landráð í Noregi. Valdamarr Dana-konungr gaf Erlingi jarls-nafn. Gjǫrðisk hann hinn mesti maðr síðan, ok ríkr hǫfðingi; sem ritat er í sǫgu hans.

Eindriði ungi kom útan nǫkkurum vetrum síðar en þeir Rǫgnvaldr jarl; ok rézk hann þá til Eysteins konungs; þvíat hann vildi eigi eiga við Erling. En eptir fall Eysteins konungs, eflðu þeir Eindriði ungi ok Sigurðr, son Hávarðs hǫlds af Reyri, flokk, ok tóku til konungs Hákon herði-breið, son Sigurðar konungs Haraldssonar. Þeir feldu Gregoríus Dagsson ok Inga konung. Þeir Eindriði ok Hákon bǫrðusk við Erling skakka undir Sekk. Þar fell Hákon, en Eindriði flýði. Erlingr jarl lét drepa Eindriða unga nokkoru síðarr í Vík austr.

Rǫgnvaldr jarl dvaldisk á Hǫrðalandi mjǫk lengi um sumarit, er hann kom í land, ok frétti þá mǫrg tíðindi ór Orkneyjum. Var honum sagt, at þar var ófriðr mikill; ok gengu gœðingar í tvá flokka; en þeir vóru fáir, er hjá sátu, svá at engan hlut áttu í. Var Haraldr jarl ǫðrum-megin at, en ǫðrum-megin Erlendr jarl ok Sveinn Ásleifarson. Ok er jarl heyrði þetta sagt, kvað hann vísu þessa:

Jarl hafði engan skipa-kost. Leitaði hann þá við frændr sína ok vini, at þeir skyldu láta gjǫra honum langskip nǫkkur um vetrinn. Gengu þeir ok vel undir þat, ok játuðu honum þar um slíku ǫllu sem hann beiddi. Jarl bjósk um sumarit at fara vestr til Orkneyja í ríki sitt; ok varð hann síð-búinn mjǫk, þvíat hann dvaldi mart. Hann fór vestr á kaupskipi því er átti Þórhallr Ásgrímsson; hann var Íslenzkr maðr ok kyn-stórr, ok átti bú suðr í Biskups-tungum. Jarl hafði þó sveit mikla á skipi ok gǫfugt fǫruneyti. Þeir tóku Skotland þá er mikit var af vetri, ok lágu lengi við Skotland undir Torfnesi. Jarlinn kom litlu fyrir Jól í Orkneyjar í ríki sitt.

Nú skal segja hvat til tíðinda gjǫrðisk í Orkneyjum meðan Rǫgnvaldr jarl var í útfǫrinni: — Sumar þat er jarl var farinn ór landi, kom austan af Noregi Eysteinn konungr, son Haralds gilla; hann hafði her mikinn. Ok er hann kom í Orkneyjar, lagði hann herinum til Rǫgnvalds-eyjar. Þá spurði hann, at Haraldr jarl Maddaðarson var farinn yfir til Kataness með tvítog-sessu, ok hafði átta tigi manna; hann lá í Þórsá. En er Eysteinn konungr spurði til hans, skipaði hann þrjár skútur, ok fór vestr yfir Pétlands-fjǫrð, ok svá til Þórsár. Hann kom þar svá, at þeir jarl urðu eigi fyrr varir við en konungs-menn gengu upp á skipit at þeim, ok gjǫrðu jarlinn handtekinn. Hann var leiddr fyrir konung. Ok fóru þeirra skipti svá, at jarlinn leysti sik út þrem mǫrkum gulls, en hann gaf ríki sitt í hendr Eysteini konungi, svá at hann skyldi af honum halda jafnan síðan. Gjǫrðisk jarl þá maðr Eysteins konungs, ok batt þat svardǫgum.

Ok eptir þetta fór Eysteinn konungr til Skotlands, ok herjaði þar um sumarit. Hann herjaði víða um England í ferð þeirri, ok þóttisk hann hefna Haralds konungs Sigurðarsonar. Eptir þat fór Eysteinn konungr í ríki sitt austr til Noregs. Ok var all-misjamnt rœtt um hans ferð.

Haraldr jarl var eptir í Orkneyjum í ríki sínu, ok var hann vel þokkaðr af flestum mǫnnum. Þá var andaðr Maddaðr jarl, faðir hans, en Margrét, móðir hans, var komin út í Orkneyjar. Hon var fríð kona ok svarri mikill. Í þann tíma andaðisk Davíd Skota-konungr, ok var þar til konungs tekinn Melkólmr son hans; hann var barn at aldri þá er hann tók ríki.

Erlendr, son Haralds hins sléttmála, var lengstum í Þórsá; en stundum var hann í Suðreyjum, eða í hernaði, síðan er Óttarr jarl var andaðr. Hann var hinn mann-vænsti maðr, ok gǫrr at sér um flesta hluti; mildr af fé, blíðr ok ráðþægr, ok allra manna vinsælastr af sínum mǫnnum. Hann hafði sveit mikla.

Anakol hét maðr; hann var fóstri Erlends ok réð mestu við hann. Anakol var víkingr, ok maðr ættstórr ok harðfengr, Suðreyskr at kyni; hann var ráðgjafi Erlends.

Þá er Erlendr spurði, at Rǫgnvaldr jarl var farinn ór ríki sínu út í Jórsala-heim, fór hann á fund Melkólms Skota-konungs, frænda síns, ok beiddi at hann gæfi honum jarls-nafn ok Katanes til yfir-sóknar, svá sem haft hafði Haraldr, faðir hans, af Davíð konungi, fǫðurfǫður Melkólms konungs. Þá var Melkólmr konungr barn at aldri. En við þat er Erlendr átti þar frændr gǫfga, þá er fluttu hans mál, geksk þat við, at Skota-konungr gaf Erlendi jarls-nafn, ok veitti honum Katanes hálft við Harald frænda sinn. Fór Erlendr þá á Katanes, ok fann þar vini sína. Eptir þat dró hann lið at sér, ok fór út í Orkneyjar. Hann beiddi sér þar viðrtǫku; en Haraldr jarl Maddaðarson dró lið at sér, þegar er hann spurði til Erlends, ok gjǫrðisk fjǫlmennr.

Fóru þá menn á milli þeirra frænda, ok leituðu um sættir; beiddisk Erlendr hálfra Eyja við Harald; enn hann vill eigi upp gefa; ok kom svá, at grið vóru sett þau missari. En þat var ráð, at Erlendr skal fara austr í Noreg á fund Eysteins konungs, ok beiðask helmings þess, er Rǫgnvaldr átti; ok lézk Haraldr þann mundu upp gefa. Fór þá Erlendr austr í Noreg, en Anakol, ok sum sveitin, var eptir í Orkneyjum.

Gunni Ólafsson, bróðir Sveins Ásleifarsonar, hafði getit barn við Margrétu, móður Haralds jarls; en jarlinn gjǫrði hann útlaga. Af því tóksk óvinátta með þeim Sveini ok Haraldi jarli; ok sendi Sveinn Gunna suðr í Ljóðhús til Ljótólfs vinar síns, er Sveinn hafði verit með fyrr. Fogl [hét] son Ljótólfs; [hann] var með Haraldi jarli; ok var þar fátt með þeim Sveini.

Þá er Erlendr jarl fór austr til Noregs, fór Haraldr jarl yfir á Katanes, ok sat í Vík um vetrinn. Sveinn Ásleifarson var þá í Þrasvík á Katanesi, ok varð-veitti þar bú stjúp-sona sinna.

Hann átti fyrr Ragnhildi Ǫgmundar dóttur; þau vóru skamma hríð á samt. Ólafr var son þeirra. Síðarr átti hann Ingiríði Þorkelsdóttur. Andreas var son þeirra.

Þat var Óðinsdag í Efstu viku, at Sveinn var genginn upp í Lamba-borg með nokkura menn. Þeir sá hvar byrðingr fór austan af Pétlands-firði; þóttisk Sveinn vita, at þar mundi vera menn Haralds jarls, þeir er hann hafði sent eptir skatti til Hjaltlands. Sveinn bað sína menn ganga til skipa, ok leggja at byrðinginum. Ok svá gjǫrðu þeir; tóku þeir byrðinginn ok allt þat, er fémætt var; en skutu á land mǫnnum Haralds jarls, ok gengu þeir austr til Víkr, ok sǫgðu honum.

Haraldr jarl svaraði fá um; ok segir, at þeir Sveinn mundi ymsir fé hafa; ok skipti hann mǫnnum sínum á veizlur um Páskana. Þá kǫlluðu Katnesingar, at jarl væri á kunn-miðum.

En þegar eptir Paska fór Sveinn á byrðinginum ok róðrar-skútu út í Orkneyjar. Ok er þeir kómu á Skálp-eið, tóku þeir þar skip af Fogli Ljótólfssyni; hann var þá kominn sunnan ór Ljóðhúsum frá fǫður síns, ok ætlaði til Haralds jarls. Ok í þeirri fǫr tóku þeir til tólf aura gulls af Sigurði klaufa, húskarli Haralds jarls; þat fé hafði verit fœrt á bœ; en þeir vóru í Kirkjuvági er áttu.

Síðan fór Sveinn yfir á Nes ok upp á Skotland, ok fann Melkolm Skota-konung í Apardion; Hann var þá níu vetra gamall. Þar var Sveinn mánuð í allgóðu yfirlæti; ok bað Skota-konungr hann fá þau gœði ǫll á Katanesi, er hann hafði áðr haft en hann varð ósáttr við Harald jarl. Sveinn þakkaði konungi. Bjósk Sveinn eptir þat á brott; ok skildusk þeir Skota-konungr með kærleikum miklum. Fór Sveinn þá til skipa sinna, ok sigldi sunnan til Orkneyja.

Þá var Anakol á Dýrnesi, er þeir Sveinn sigldu sunnan, ok sá þeir seglin fyrir austan Múla. Þeir sendu til þeirra Sveins Gauta búanda af Skeggbjarnar-stǫðum; ok beiddi Anakol, at Sveinn skyldi sættask við Fogl um skip-tǫkuna; þvíat þar var frændsemi; ok var Fogl þá með Anakol.

En er Gauti fann þá Svein, ok sagði orð Anakols, þá bað Sveinn at þeir fœri til Sandeyjar ok fyndisk þar, þvíat hann lézk þangat fara mundu í hríðinni. Þar var sættarfundr fjǫlmennr; ok gekk seint saman sættin. En svá kom, at Sveinn skyldi einn gjǫra þat er hann vildi. Eptir þat réð Anakol til liðs með Sveini, ok bazk í því, at koma saman sætt þeirra Erlends jarls, er hann kœmi austan; þvíat þar var fjándskapr af brennu Frakakkar. Þeir Sveinn ok Anakol fóru til Strjóns-eyjar, ok lágu við Hofsnes nokkurar nætr.

Þá bjó í Strjónsey Þorfinnr Brúsason; hann átti þá Ingigerði, systur Sveins, er Þorbjǫrn klerkr hafði eina látit.

Þá er þeir Sveinn lágu við Hofsnes, sigldi þar af hafi Erlendr jarl; ok fóru þeir Anakol ok Þorfinnr Brúsason þegar á fund hans, ok leituðu um sættir með þeim Sveini; ok tók jarlinn þungliga á sættinni; kvað Svein jafnan verit hafa and-streyman þeim frændum; en haldit eigi þat er þeir Óttarr jarl hǫfðu við mælzk, at styrkja sik til ríkis.

Sveinn bauð þá jarlinum fylgð sína ok ráðuneyti; ok var þar um leitat allan dag; ok gekk eigi fyrr saman sættin en þeir Anakol ok Þorfinnr lýstu því báðir, at þeir myndu fylgja Sveini ór Eyjunum, ef jarl vildi eigi sættask við hann. Erlendr jarl segir austan þau orð Eysteins konungs, at hann skyldi hafa þann hlut Orkneyja, er áðr hafði Haraldr jarl. Sveinn gaf þat ráð, þá er þeir jarlinn vóru sáttir, at þeir skyldu þegar fara á fund Haralds jarls áðr hann spurði þetta af ǫðrum, ok beiða hann gefa honum upp ríki. Svá var gjǫrt sem Sveinn mælti.

Þeir fundu Harald jarl fyrir Kjarreks-stǫðum, ok lá hann á skipum. Þat var Mikals-messu-morgin at þeir Haraldr jarl sá at langskip fóru at þeim, ok grunuðu at ófriðr mundi vera. Þeir hljópu af skipunum ok í kastalann er þar var þá.

Árni Hrafnsson hét maðr, er hljóp af skipi Haralds jarls ok til Kirkjuvágs; hann var svá hræddr, at hann fann eigi fyrr at hann hafði skjǫldinn á baki sér, en hann stóð fastr í kirkju-durum. Þorgeirr hét maðr, er þar var inni fyrir. Þat hugðu lǫgu-nautar Árna, at hann væri týndr, ok leituðu hans tvá daga.

Þeir Erlendr jarl ok Sveinn hljópu af skipum sínum eptir þeim Haraldi jarli til kastalans; ok sóttu at þeim of daginn, bæði með eldi ok vápnum. Þeir vǫrðusk all-hraustliga, ok sleit nátt-myrkrit með þeim. Þar urðu margir menn sárir af hvárum-tveggjum; ok vóru þeir Haraldr jarl mjǫk upp gefnir fyrir þeim, ef lengr hefði verit atsóknin.

En of morgininn kómu til búendr, vinir hvárra-tveggju, ok leituðu of sættir með þeim; ok vóru þeir Erlendr jarl ok Sveinn trauðir at sættask. En þó fór þat fram, at þeir sættusk á þat, at Haraldr jarl sór þess eiða, at Erlendr skyldi hafa hans hlut Eyjanna, ok hann skyldi aldregi kalla til ríkis í hendr honum. Fóru þessir eiðar fram með mǫrgum vitnum inna beztu manna þar í Eyjunum. Ok eptir þat fór Haraldr jarl yfir á Nes, ok svá upp í Skotland til frænda sinna; fór þá fátt Orkneyinga með honum.

Erlendr jarl ok þeir Sveinn stefndu þing við búendr í Kirkjuvági; ok sóttu bœndr til of allar Eyjar. Flutti Erlendr jarl sitt mál, ok svá margir aðrir vinir hans ok frændr. Sagði jarl þá, at Eysteinn konungr hafði gefit honum ríki í Orkneyjum þat er Haraldr jarl hafði áðr at varðveita; beiddi hann þá bœndr sér viðtǫku. Hafði hann þar bréf Eysteins, þau er þat sǫnnuðu með honum. Sveinn flutti ok mál jarls, ok margir aðrir vinir Sveins ok frændr. Kom þá svá, at bœndr játuðu Erlendi jarli hlýðni. Tók hann þá undir sik allar Orkneyjar, ok gerðisk hǫfðingi yfir.

En svá var mælt með Erlendi jarli ok bóndum, at hann skyldi eigi verja Rǫgnvaldi jarli þann helming ríkis, er hann átti, ef honum yrði auðit til at koma. En ef Rǫgnvaldr jarl kallaði á meira en hálft, þá skyldu bœndr þat verja með Erlendi jarli.

Sveinn Ásleifarson var jafnan með Erlendi jarli; ok bað hann vera varan, ok trúa eigi of vel Haraldi jarli eða Skotum. Þeir lágu lengstum of vetrinn á skipum, ok heldu njósnir fyrir sér. En er dró at Jólum ok veðrátta tók at harðna, þá fór Sveinn heim í Gareksey til bús síns, en bað jarl vera eigi at óvarara þó þeir skildi. Ok svá gjǫrði jarl, at hann lá lǫngum á skipum, ok efnaði hvergi í einum stað til Jóla-veizlu sinnar.