Bókastaðir

Þau tíðindi urðu nökkuru síðarr þar í staðnum, er þeir gengu ór staðnum mjök druknir, at menn Jóns fóts söknuðu hans, en einkis manns annars. Þeir sendu þegar at leita hans á önnur skipin um nóttina, ok fanst hann eigi; en ekki máttu þeir hans á land upp leita um nóttina. En of morguninn stóðu þeir upp þegar er ljóst var, ok fundu hann skamt frá borgar-veggnum; ok var hann örendr; ok fundu þeir sár á honum. En þess varð aldregi víst hverr honum hafði geig veittan. Veittu þeir þá umbúnað líki hans ok gröft at kirkju. Eptir [þat] fóru þeir á brott þaðan. Ok er ekki getið of ferð þeirra, fyrr en þeir kómu norðr til Engils-ness. Þar lágu þeir nokkurar nætr, ok biðu byrjar þess er þeim þótti góðr vera norðr eptir hafinu til Mikla-garðs. Þeir vöndudu þá mjök siglíngina; ok sigldu þá með prís miklum, sem þeir vissu at gjört hafði Sigurðr Jórsala-fari. Ok er þeir sigldu norðr eptir hafinu, kvað Rögnvaldr jarl vísu:

Þá er þeir Rögnvaldr jarl kómu til Mikla-garðs, var þeim þar vel fagnat af stól-konúngi ok Væríngjum. Þá [var] Menelias konúngr yfir Miklagarði, er vér köllum Manula;Þá [var] Menelias konúngr yfir Miklagarði, er vèr köllum Manula; hann veitti jarli mikit fé ok bauð þeim mála-gjöf, ef þeir vildi þar dveljast.hann veitti jarli mikit fè ok bauð þeim mála-gjöf, ef þeir vildi þar dveljast. Þeir dvöldust þar of hríð of vetrinn í all-góðum fagnaði. Þar var Eindriði úngi ok hafði all-miklar virðíngar af stól-konúngi. Hann átti fátt um við þá Rögnvald jarl, en afþokkaði heldr fyrir þeim fyrir öðrum mönnum.

Rögnvaldr jarl byrjaði ferð sína of vetrinn ór Miklagarði, ok fór fyrst vestr til Bolgara-lands til Dyrakksborgar. Þaðan sigldi hann vestr yfir hafit á Púl. Þar gekk Rögnvaldr jarl af skipum, ok Viljálmr biskup, ok Erlíngr, ok allt it göfgara lið þeirra; ok öfluðu sér hesta, ok riðu þaðan fyrst til Róma-borgar, ok svá útan Róma-veg þar til er þeir koma í Danmörk;ok öfluðu sèr hesta, ok riðu þaðan fyrst til Róma-borgar, ok svá útan Róma-veg þar til er þeir koma í Danmörk; ok fóru þaðan norðr í Noreg. Urðu menn þeim þar fegnir. Ok varð þessi ferð in frægsta; ok þóttu þeir miklu meira háttar menn síðan, en áðr, er farit höfðu. Meðan þeir höfðu verit í ferðinni, hafði andazt Ögmundr drengr, bróðir Erlíngs skakka; hann þótti meira háttar þeirra bræðra meðan þeir lifðu báðir. Erlíngr réðst þegar til félags við Ínga konúng, þvíat hann var mest undir hann hallr at allri vináttu þeirra bræðra, ok skilðu eigi meðan þeir lifðu báðir.Erlíngr rèðst þegar til félags við Ínga konúng, þvíat hann var mest undir hann hallr at allri vináttu þeirra bræðra, ok skilðu eigi meðan þeir lifðu báðir.

En eptir fall Ínga konúngs var til konúngs tekinn yfir flokk þann Magnús, son Erlíngs ok Kristínar dóttur Sigurðar konúngs Jórsala-fara; en Erlíngr einn hafði þá öll landráð í Noregi. Valdamarr Dana-konúngr gaf Erlíngi jarls-nafn. Gjörðist hann hinn mesti maðr síðan, ok ríkr höfðíngi; sem ritað er í sögu hans.

Eindriði úngi kom útan nökkurum vetrum síðar en þeir Rögnvaldr jarl; ok rézt hann þá til Eysteins konúngs;ok rèzt hann þá til Eysteins konúngs; þvíat hann vildi eigi eiga við Erlíng. En eptir fall Eysteins konúngs, eflðu þeir Eindriði úngi ok Sigurðr, son Hávarðs hölds af Reyri, flokk, ok tóku til konúngs Hákon herði-breið, son Sigurðar konúngs Haraldssonar. Þeir feldu Gregoríus Dagsson ok Ínga konúng. Þeir Eindriði ok Hákon börðust við Erlíng skakka undir Sekk. Þar fell Hákon, en Eindriði flýði.Þar fèll Hákon, en Eindriði flýði. Erlíngr jarl lét drepa Eindriða únga nokkoru síðarr í Vík austr.Erlíngr jarl lèt drepa Eindriða únga nokkoru síðarr í Vík austr.

Rögnvaldr jarl dvaldist á Hörðalandi mjök lengi um sumarit, er hann kom í land, ok frétti þá mörg tíðindi ór Orkneyjum.Rögnvaldr jarl dvaldist á Hörðalandi mjök lengi um sumarit, er hann kom í land, ok frètti þá mörg tíðindi ór Orkneyjum. Var honum sagt, at þar var ófriðr mikill; ok gengu gæðíngar í tvá flokka; en þeir vóru fáir, er hjá sátu, svá at engan hlut áttu í. Var Haraldr jarl öðrum-megin at, en öðrum-megin Erlendr jarl ok Sveinn Ásleifarson. Ok er jarl heyrði þetta sagt, kvað hann vísu þessa:

Jarl hafði engan skipa-kost. Leitaði hann þá við frændr sína ok vini, at þeir skyldu láta gjöra honum langskip nökkur um vetrinn. Gengu þeir ok vel undir þat, ok játuðu honum þar um slíku öllu sem hann beiddi. Jarl bjóst um sumarit at fara vestr til Orkneyja í ríki sitt; ok varð hann síð-búinn mjök, þvíat hann dvaldi mart. Hann fór vestr á kaupskipi því er átti Þórhallr Ásgrímsson; hann var Íslenzkr maðr ok kyn-stórr, ok átti bú suðr í Biskups-túngum. Jarl

Hafði þó sveit mikla á skipi ok göfugt föruneyti. Þeir tóku Skotland þá er mikit var af vetri, ok lágu lengi við Skotland undir Torfnesi. Jarlinn kom litlu fyrir Jól í Orkneyjar í ríki sitt.

Nú skal segja hvat til tíðinda gjörðist í Orkneyjum meðan Rögnvaldr jarl var í útförinni: — Sumar þat er jarl var farinn ór landi, kom austan af Noregi Eysteinn konúngr, son Haralds gilla; hann hafði her mikinn. Ok er hann kom í Orkneyjar, lagði hann herinum til Rögnvalds-eyjar. Þá spurði hann, at Haraldr jarl Maddaðarson var farinn yfir til Kataness með tvítog-sessu, ok hafði átta tigi manna; hann lá í Þórsá. En er Eysteinn konúngr spurði til hans, skipaði hann þrjár skútur, ok fór vestr yfir Pétlands-fjörð, ok svá til Þórsár. Hann kom þar svá, at þeir jarl urðu eigi fyrr varir við en konúngs-menn gengu upp á skipit at þeim, ok gjörðu jarlinn handtekinn. Hann var leiddr fyrir konúng. Ok fóru þeirra skipti svá, at jarlinn leysti sik út þrem mörkum gulls, en hann gaf ríki sitt í hendr Eysteini konúngi, svá at hann skyldi af honum halda jafnan síðan. Gjörðist jarl þá maðr Eysteins konúngs, ok batt þat svardögum. Ok eptir þetta fór Eysteinn konúngr til Skotlands, ok herjaði þar um sumarit. Hann herjaði víða um England í ferð þeirri, ok þóttist hann hefna Haralds konúngs Sigurðarsonar. Eptir þat fór Eysteinn konúngr í ríki sitt austr til Noregs. Ok var all-misjamnt rætt um hans ferð.

Haraldr jarl var eptir í Orkneyjum í ríki sínu, ok var hann vel þokkaðr af flestum mönnum. Þá var andaðr Maddaðr jarl, faðir hans, en Margrét, móðir hans, var komin út í Orkneyjar.Þá var andaðr Maddaðr jarl, faðir hans, en Margrèt, móðir hans, var komin út í Orkneyjar. Hon var fríð kona ok svarri

Mikill. Í þann tíma andaðist Davíd Skota-konúngr, ok var þar til konúngs tekinn Melkólmr son hans; hann var barn at aldri þá er hann tók ríki.

Erlendr, son Haralds hins sléttmála, var lengstum í Þórsá;Erlendr, son Haralds hins slèttmála, var lengstum í Þórsá; en stundum var hann í Suðreyjum, eðr í hernaði, síðan er Óttarr jarl var andaðr. Hann var hinn mann-vænsti maðr, ok görr at sér um flesta hluti;Hann var hinn mann-vænsti maðr, ok görr at sèr um flesta hluti; mildr af fé, blíðr ok ráðþægr, ok allra manna vinsælastr af sínum mönnum.mildr af fè, blíðr ok ráðþægr, ok allra manna vinsælastr af sínum mönnum. Hann hafði sveit mikla. Anakol hét maðr;Anakol hèt maðr; hann var fóstri Erlends ok réð mestu við hann.hann var fóstri Erlends ok rèð mestu við hann. Anakol var víkíngr, ok maðr ættstórr ok harðfengr, Suðreyskr at kyni; hann var ráðgjafi Erlends.

Þá er Erlendr spurði, at Rögnvaldr jarl var farinn ór ríki sínu út í Jórsala-heim, fór hann á fund Melkólms Skota-konúngs, frænda síns, ok beiddi at hann gæfi honum jarls-nafn ok Katanes til yfir-sóknar, svá sem haft hafði Haraldr, faðir hans, af Davíð konúngi, föðurföður Melkólms konúngs. Þá var Melkólmr konúngr barn at aldri. En við þat er Erlendr átti þar frændr göfga, þá er fluttu hans mál, gekst þat við, at Skota-konúngr gaf Erlendi jarls-nafn, ok veitti honum Katanes hálft við Harald frænda sinn. Fór Erlendr þá á Katanes, ok fann þar vini sína. Eptir þat dró hann lið at sér, ok fór út í Orkneyjar.Eptir þat dró hann lið at sèr, ok fór út í Orkneyjar. Hann beiddi sér þar viðrtöku;Hann beiddi sèr þar viðrtöku; en Haraldr jarl Maddaðarson dró lið at sér, þegar er hann spurði til Erlends, ok gjörðist fjölmennr.en Haraldr jarl Maddaðarson dró lið at sèr, þegar er hann spurði til Erlends, ok gjörðist fjölmennr. Fóru þá menn á milli þeirra frænda, ok leituðu um sættir; beiddist Erlendr hálfra Eyja við Harald; enn hann vill eigi upp gefa; ok kom svá, at grið vóru sett þau missari. En þat var ráð, at Erlendr skal fara austr í Noreg á fund Eysteins konúngs, ok beiðast helmíngs þess, er Rögnvaldr átti; ok lézt Haraldr þann mundu upp gefa.ok lèzt Haraldr þann mundu upp gefa. Fór þá Erlendr austr í Noreg, en Anakol, ok sum sveitin, var eptir í Orkneyjum. Gunni Ólafsson, bróðir Sveins Ásleifarsonar, hafði getið barn við Margrétu, móður Haralds jarls;Gunni Ólafsson, bróðir Sveins Ásleifarsonar, hafði getið barn við Margrètu, móður Haralds jarls; en jarlinn gjörði hann útlaga. Af því tókst óvinátta með þeim Sveini ok Haraldi jarli; ok sendi Sveinn Gunna suðr í Ljóðhús til Ljótólfs vinar síns, er Sveinn hafði verit með fyrr. Fogl [hét] son Ljótólfs;Fogl [hèt] son Ljótólfs; [hann] var með Haraldi jarli; ok var þar fátt með þeim Sveini. Þá er Erlendr jarl fór austr til Noregs, fór Haraldr jarl yfir á Katanes, ok sat í Vík um vetrinn. Sveinn Ásleifarson var þá í Þrasvík á Katanesi, ok varð-veitti þar bú stjúp-sona sinna. Hann átti fyrr Ragnhildi Ögmundar dóttur; þau vóru skamma hríð á samt. Ólafr var son þeirra. Síðarr átti hann Íngiríði Þorkelsdóttur. Andreas var son þeirra. Þat var Óðinsdag í Efstu viku, at Sveinn var genginn upp í Lamba-borg með nokkura menn. Þeir sá hvar byrðíngr fór austan af Pétlands-firði; þóttist Sveinn vita, at þar mundi vera menn Haralds jarls, þeir er hann hafði sent eptir skatti til Hjaltlands. Sveinn bað sína menn ganga til skipa, ok leggja at byrðínginum. Ok svá gjörðu þeir; tóku þeir byrðínginn ok allt þat, er fémætt var;tóku þeir byrðínginn ok allt þat, er fèmætt var; en skutu á land mönnum Haralds jarls, ok gengu þeir austr til Víkr, ok sögðu honum. Haraldr jarl svaraði fá um; ok segir, at þeir Sveinn mundi ymsir fé hafa;ok segir, at þeir Sveinn mundi ymsir fè hafa; ok skipti hann mönnum sínum á veizlur um Páskana. Þá kölluðu Katnesíngar, at jarl væri á kunn-miðum. En þegar eptir Paska fór Sveinn á byrðínginum ok róðrar-skútu út í Orkneyjar. Ok er þeir kómu á Skálp-eið, tóku þeir þar skip af Fogli Ljótólfssyni; hann var þá kominn sunnan ór Ljóðhúsum frá föður síns, ok ætlaði til Haralds jarls. Ok í þeirri för tóku þeir til tólf aura gulls af Sigurði klaufa, húskarli Haralds jarls; þat fé hafði verit fært á bæ;þat fè hafði verit fært á bæ; en þeir vóru í Kirkjuvági er áttu. Síðan fór Sveinn yfir á Nes ok upp á Skotland, ok fann Melkolm Skota-konúng í Apardion; Hann var þá níu vetra gamall. Þar var Sveinn mánuð í allgóðu yfirlæti; ok bað Skota-konúngr hann fá þau gæði öll á Katanesi, er hann hafði áðr haft en hann varð ósáttr við Harald jarl. Sveinn þakkaði konúngi. Bjóst Sveinn eptir þat á brott; ok skildust þeir Skota-konúngr með kærleikum miklum. Fór Sveinn þá til skipa sinna, ok sigldi sunnan til Orkneyja. Þá var Anakol á Dýrnesi, er þeir Sveinn sigldu sunnan, ok sá þeir seglin fyrir austan Múla. Þeir sendu til þeirra Sveins Gauta búanda af Skeggbjarnar-stöðum; ok beiddi Anakol, at Sveinn skyldi sættast við Fogl um skip-tökuna; þvíat þar var frændsemi; ok var Fogl þá með Anakol. En er Gauti fann þá Svein, ok sagði orð Anakols, þá bað Sveinn at þeir færi til Sandeyjar ok fyndist þar, þvíat hann lézt þangat fara mundu í hríðinni.En er Gauti fann þá Svein, ok sagði orð Anakols, þá bað Sveinn at þeir færi til Sandeyjar ok fyndist þar, þvíat hann lèzt þangat fara mundu í hríðinni. Þar var sættarfundr fjölmennr; ok gekk seint saman sættin. En svá kom, at Sveinn skyldi einn gjöra þat er hann vildi. Eptir þat réð Anakol til liðs með Sveini, ok bazt í því, at koma saman sætt þeirra Erlends jarls, er hann kæmi austan;Eptir þat rèð Anakol til liðs með Sveini, ok bazt í því, at koma saman sætt þeirra Erlends jarls, er hann kæmi austan; þvíat þar var fjándskapr af brennu Frakakkar. Þeir Sveinn ok Anakol fóru til Strjóns-eyjar, ok lágu við Hofsnes nokkurar nætr.

Þá bjó í Strjónsey Þorfinnr Brúsason; hann átti þá Íngigerði, systur Sveins, er Þorbjörn klerkr hafði eina látið. Þá er þeir Sveinn lágu við Hofsnes, sigldi þar af hafi Erlendr jarl; ok fóru þeir Anakol ok Þorfinnr Brúsason þegar á fund hans, ok leituðu um sættir með þeim Sveini; ok tók jarlinn þúngliga á sættinni; kvað Svein jafnan verit hafa and-streyman þeim frændum; en haldit eigi þat er þeir Óttarr jarl höfðu við mælzt, at styrkja sik til ríkis. Sveinn bauð þá jarlinum fylgð sína ok ráðuneyti; ok var þar um leitað allan dag; ok gekk eigi fyrr saman sættin en þeir Anakol ok Þorfinnr lýstu því báðir, at þeir myndu fylgja Sveini ór Eyjunum, ef jarl vildi eigi sættast við hann. Erlendr jarl segir austan þau orð Eysteins konúngs, at hann skyldi hafa þann hlut Orkneyja, er áðr hafði Haraldr jarl. Sveinn gaf þat ráð, þá er þeir jarlinn vóru sáttir, at þeir skyldu þegar fara á fund Haralds jarls áðr hann spurði þetta af öðrum, ok beiða hann gefa honum upp ríki. Svá var gjört sem Sveinn mælti. Þeir fundu Harald jarl fyrir Kjarreks-stöðum, ok lá hann á skipum. Þat var Mikals-messu-morgin at þeir Haraldr jarl sá at langskip fóru at þeim, ok grunuðu at úfriðr mundi vera. Þeir hljópu af skipunum ok í kastalann er þar var þá. Árni Hrafnsson hét maðr, er hljóp af skipi Haralds jarls ok til Kirkjuvágs;Árni Hrafnsson hèt maðr, er hljóp af skipi Haralds jarls ok til Kirkjuvágs; hann var svá hræddr, at hann fann eigi fyrr at hann hafði skjöldinn á baki sér, en hann stóð fastr í kirkju-durum.hann var svá hræddr, at hann fann eigi fyrr at hann hafði skjöldinn á baki sèr, en hann stóð fastr í kirkju-durum. Þorgeirr hét maðr, er þar var inni fyrir.Þorgeirr hèt maðr, er þar var inni fyrir. Þat hugðu lögu-nautar Árna, at hann væri týndr, ok leituðu hans tvá daga. Þeir Erlendr jarl ok Sveinn hljópu af skipum sínum eptir þeim Haraldi jarli til kastalans; ok sóttu at þeim of daginn, bæði með eldi ok vápnum. Þeir vörðust all-hraustliga, ok sleit nátt-myrkrit með þeim. Þar urðu margir menn sárir af hvárum-tveggjum; ok vóru þeir Haraldr jarl mjök upp gefnir fyrir þeim, ef lengr hefði verit atsóknin.

En of morgininn kómu til búendr, vinir hvárra-tveggju, ok leituðu of sættir með þeim; ok vóru þeir Erlendr jarl ok Sveinn trauðir at sættast. En þó fór þat fram, at þeir sættust á þat, at Haraldr jarl sór þess eiða, at Erlendr skyldi hafa hans hlut Eyjanna, ok hann skyldi aldregi kalla til ríkis í hendr honum. Fóru þessir eiðar fram með mörgum vitnum inna beztu manna þar í Eyjunum. Ok eptir þat fór Haraldr jarl yfir á Nes, ok svá upp í Skotland til frænda sinna; fór þá fátt Orkneyínga með honum. Erlendr jarl ok þeir Sveinn stefndu þíng við búendr í Kirkjuvági; ok sóttu bændr til of allar Eyjar. Flutti Erlendr jarl sitt mál, ok svá margir aðrir vinir hans ok frændr. Sagði jarl þá, at Eysteinn konúngr hafði gefit honum ríki í Orkneyjum þat er Haraldr jarl hafði áðr at varðveita; beiddi hann þá bændr sér viðtöku.beiddi hann þá bændr sèr viðtöku. Hafði hann þar bréf Eysteins, þau er þat sönnuðu með honum. Sveinn flutti ok mál jarls, ok margir aðrir vinir Sveins ok frændr. Kom þá svá, at bændr játuðu Erlendi jarli hlýðni. Tók hann þá undir sik allar Orkneyjar, ok gerðist höfðíngi yfir. En svá var mælt með Erlendi jarli ok bóndum, at hann skyldi eigi verja Rögnvaldi jarli þann helmíng ríkis, er hann átti, ef honum yrði auðit til at koma. En ef Rögnvaldr jarl kallaði á meira en hálft, þá skyldu bændr þat verja með Erlendi jarli. Sveinn Ásleifarson var jafnan með Erlendi jarli; ok bað hann vera varan, ok trúa eigi of vel Haraldi jarli eðr Skotum. Þeir lágu lengstum of vetrinn á skipum, ok heldu njósnir fyrir sér.Þeir lágu lengstum of vetrinn á skipum, ok hèldu njósnir fyrir sèr. En er dró at Jólum ok veðrátta tók at harðna, þá fór Sveinn heim í Gareksey til bús síns, en bað jarl vera eigi at óvarara þó þeir skildi. Ok svá gjörði jarl, at hann lá löngum á skipum, ok efnaði hvergi í einum stað til Jóla-veizlu sinnar.