Bókastaðir

Rǫgnvaldr jarl bjósk um sumarit ór Orkneyjum; ok varð heldr síð-búinn; þvíat þeir urðu lengi at bíða Eindriða, er skip hans kom eigi austan ór Noregi þat er hann hafði gjǫra látit um vetrinn. En er þeir vóru búnir, heldu þeir á brott ór Orkneyjum fimtán stór-skipum. Þessir vóru þar skipstjórnar-menn: Rǫgnvaldr jarl, Viljalmr biskup, Erlingr skakki, Áslákr Erlendsson, Guðþormr, Mjólu-Kollr af Háloga-landi, Magnús Hávarðsson, Sveinn Hróaldsson, Eindriði ungi, Jón Petrsson fótr; ok þeir fimm er eigi eru nefndir; þeir vóru menn Eindriða. Þeir sigldu ór Orkneyjum, ok suðr til Skotlands, ok svá til Englands. Ok er þeir sigldu fyrir Norðimbraland fyrir Humru-minni kvað Ármóðr vísu:

Þeir sigldu þaðan suðr fyrir England ok til Vallands. Ekki er sagt frá ferðum þeirra, fyrr en þeir koma til sæborgar þeirrar er Narbon hét. Þar var þat til tíðinda, at jarl sá, er fyrir hafði ráðit staðnum, var andaðr; hann hét Germanus. Hann átti eptir dóttur eina unga ok fríða er Ermingerðr hét. Hon varðveitti þá fǫðurleifð sína með ráði inna gǫfgustu manna, frænda sinna.

Þeir gjǫrðu þat ráð með drotningu, at hon skyldi bjóða jarli til veizlu virðiligrar; sǫgðu at við þat mundi hon fræg verða, ef hon fagnaði vel svá gǫfgum mǫnnum þeim er svá langt vóru til komnir, ok enn mundu víða bera frægð hennar. Drotning bað þá fyrir þessu sjá. Ok er þetta var ráðit fyrir þeim, vóru sendir menn til jarls, ok sagt at drotning byði honum til veizlu með svá mikit fjǫlmenni sem hann vill til hafa sótt. Jarl tók því þakksamliga; valdi hann allt lið sitt it bezta til þessar ferðar með sér. Ok er þeir kómu til veizlunnar, var þar inn bezti fagnaðr, ok engi hlutr sparaðr til sá er jarli var þá meiri sómi en áðr.

Þat var einn dag er jarl sat at veizlunni, at drotning gekk inn í hǫllina, ok margar konur með henni; hon hafði borðker í hendi af gulli. Hon var klædd inum beztum klæðum, hafði laust hárit, sem meyjum er títt at hafa, ok hafði lagt gullhlað um enni sér. Hon skenkti jarli; en meyjarnar léku fyrir þeim. Jarl tók hǫnd hennar með kerinu, ok setti hana í kné sér; ok tǫluðu [þau] mart um daginn. Þá kvað jarl vísu:

Jarl dvaldisk þar mjǫk lengi í all-góðum fagnaði. Staðar-menn fýstu jarl at staðfestask þar; ok mæltu mjǫk á veðr um, at þeir mundi gipta honum frúna. Jarl kvaðsk fara vilja ferð þá, er hann hafði ætlat; en kvaðsk koma mundu þar, er hann fœri aptr; ok mundu þau þá gjǫra ráð sín sem þeim líkaði.

Eptir þat býsk jarl á brott þaðan með fǫruneyti sínu. Ok er þeir sigldu vestr fyrir Þrasnes, hafa þeir byr góðan. Sátu þeir þá ok drukku ok vóru all-kátir. Þá kvað jarl vísu:

Þetta kvað Ármóðr:

Oddi inn litli kvað vísu:

Þeir fóru þar til er þeir kómu vestr á Galizuland of vetrinn fyrir Jól; ok ætluðu þar at sitja of Jólin. Þeir leituðu við landsmenn, at þeir mundi setja þeim torg til matkaupa; þvíat landit var skarpt; ok íllt matland; ok þótti landsmǫnnum þungt at fœða þar her manns.

En þar var þat tíðinda, at í landinu sat hǫfðingi sá, er þar var útlendr, í kastala einum; ok hafði á lands-mǫnnum pyndingar miklar. Hann herjaði á þá [þegar], ef þeir játtu eigi ǫllu því er hann beiddi; bauð hann þeim it mesta ofríki ok kúgan.

Ok er jarl leitaði eptir við landsmenn of matkaup, gjǫrðu þeir honum þann kost, at þeir mundi setja þeim torg framan til Fǫstu, en þeir skyldi ráða af hǫndum þeim kastala-mennina með nokkuru móti; ok skyldi Rǫgnvaldr jarl brjóta straum fyrir, at hafa fé allt þat er fengisk af þeim. Þetta berr jarl upp fyrir sína menn, ok leitaði ráðs við þá hvern upp skal taka. En flestir vóru fúsir at leita á kastala-menn, ok þótti þat vænligt til fé-fanga. Ok gengu þeir Rǫgnvaldr jarl at þeim kosti við landsmenn.

En er leið at Jólum kallar jarl sína menn á tal ok mælti: "Nú hǫfum vér setit hér um hríð, ok hǫfum ekki átt við kastala-menn; en landsmenn letjask heldr á kaupum við oss; þykki mér sem þeir hugsi at þat verði lokleysa, sem vér hétum þeim; er þat þó ekki drengiligt, at leita ekki við þat er vér hǫfum heitit. Nú vil ek, Erlingr frændi, hafa ráð við yðr hvern veg vér skulum vinna kastalann; þvíat ek veit at þér erut hér ráðagjǫrðarmenn mestir; en þó vil ek þess biðja þá menn sem hér eru, at hverr leggi til þat er líkligast er at dugi."

Erlingr svaraði rœðu jarls: "Eigi vil ek þegja við yðru boði; en engi em ek ráðagjǫrðamaðr; er ok heldr at kveðja at þessu þá menn, er fleira hafa sét, ok vanari eru slíkum ferðum; sem er Eindriði ungi. En hér mun fara sem mælt er, at ' Skjóta mun verða til fugls áðr fái. ' Megum vér ok freista at gefa til nokkut ráð, fyrir hvat sem kemr. Skulum vér í dag, ef yðr sýnisk þat eigi óráðligt eða ǫðrum skipstjórnar-mǫnnum, ganga til skógar allir; ok beri hverr þrjár axl-byrðar á baki undir kastalann; þvíat mér lízk svá sem límit muni eigi traust vera, ef mikill eldr er at borinn. Skulum vér svá láta ganga þrjá daga hina næstu, ok sjá hvat at skipask."

Þeir gjǫrðu sem Erlingr bauð. Ok er því starfi var lokit, var komit fram at Jólum. Vildi biskup eigi láta þeim atgǫngu veita meðan Jóla-hátíðin stœði yfir.

Sá hǫfðingi hét Guðifreyr er kastalann bygði; hann var vitr maðr, ok hniginn nokkut á aldr. Hann var klerkr góðr, ok hafði farit víða, ok kunni margar tungur. Hann var maðr ágjarn, ok ójafnaðar-maðr mikill.

Hann kallar saman menn sína, er hann sá tiltekjur þeirra, ok mælti við þá: "Þetta ráð sýnisk mér vitr-ligt, ok oss skaðsamligt, er Norðmenn hafa upp tekit; mun oss svá gefask, ef eldr er at borinn, at stein-veggrinn mun vera ótraustr um kastalann, en Norðmenn sterkir ok hraustir; munu vér eiga ván af þeim snarprar orrostu, ef þeir komask í fœri; vil ek nú ráðask um við yðr hvern upp skal taka í þessum vanda sem [at] oss er fallinn."

En hans menn allir báðu hann fyrir sjá.

Þá tók hann til orða: "Þat er hit fysta mitt ráð: at þér skulut knýta um mik snœri, ok láta mik síga ofan fyrir kastala-vegginn í nótt. Skal ek hafa vánd klæði, ok fara í herbúðir Norðmanna, ok vita hvers ek verða víss."

Þetta var ráð tekit, sem hann sagði fyrir. Ok er Guðifreyr kom til Rǫgnvalds jarls, ok sagðisk vera stafkarl einn, ok mælti á Vǫlsku; þat skildu þeir helzt. Hann fór um allar búðir, ok bað sér matar. Hann skildi at með Norðmǫnnum var ǫfund mikil ok sveitar-dráttr; var Eindriði fyrir annarri en jarl fyrir annarri.

Guðifreyr kom til Eindriða; ok kom sér í tal við hann; kærði hann fyrir honum, at hǫfðingi sá er kastalann helt hefði sent hann þangat; "Vill hann eiga við þik félagskap; ok væntir þess, at þú munir honum grið gefa, ef kastalinn verðr unninn; ann hann þér betr gersima sinna, ef þú vilt slíkt á mót leggja, en þeim er hann vilja hafa at dauða-manni."

Slíkt tǫluðu þeir ok mart annat. En jarl var leyndr; fór þetta allt af hljóði í fyrstu. Ok er Guðifreyr hafði dvalizk um hríð með jarls-mǫnnum, þá snøri hann aptr til sinna manna. En því fluttu þeir ór kastalanum ekki þat er þeir áttu, at þeir vissu eigi hvárt atlagan mundi takask; þeir máttu ok ekki trúa landsfólkinu.

Þat var tíunda dag Jóla, er Rǫgnvaldr jarl stóð upp. Var veðr gott. Bað hann þá menn sína vápnask, ok lét blása liðinu upp [til] kastalans. Drógu þeir þá viðinn at, ok hlóðu bál umhverfis veggina.

Skipaði jarl mǫnnum til atgǫngu, hvar hverigir skyldu at ganga. Jarl gengr at sunnan með Orkneyinga; Erlingr ok Áslákr vestan; Jón ok Guðþormr austan; Eindriði ungi norðan, með sínar sveitir. Ok er þeir vóru búnir til atsóknar, slógu þeir eldi í bálit. Þá kvað jarl.

Þeir taka nú at sœkja fast at bæði með eldi ok vápnum. Skutu þeir þá hart í virkit; þvíat eigi mátti annarri atsókn við koma. Kastala-menn stóðu laust á vegginum; þvíat þeir urðu at gæta sín við skotum. Þeir steyptu ok út brennanda biki ok brennu-steini; ok varð jarls-mǫnnum lítit mein at því. Fór þat svá sem Erlingr gat, at kastala-veggrinn hrundi fyrir eldinum, er límit þoldi eigi; ok urðu á stór hlið.

Sigmundr ǫngull hét hirðmaðr jarls; hann var stjúpson Sveins Ásleifar-sonar; hann var drengiligr maðr, ok þó eigi allt full-vaxinn. Hann sótti einna manna fastast at kastalanum, ok gekk jafnan fram fyrir jarlinn.

Ok er atsókn hafði verit um hríð, þá hrukku allir menn af kastala-vegginum. Veðr var á af suðri, ok lagði reykinn at þeim Eindriða. Ok þá er eldrinn tók sem fastast at sœkja, lét jarl bera vatn í, ok kæla grjótit þat er brunnit var. Ok var þá hvíld á atsókninni. Rǫgnvaldr jarl kvað þá vísu:

Ok enn kvað hann:

Þá kvað Sigmundr ǫngull:

Eptir þat réð jarl til uppgǫngu ok Sigmundr ǫngull. Varð þar lítil viðrtaka; ok kómusk þeir í kastalann. Var þar mart manna drepit; en þeir er lífit þágu, gáfu sik upp í vald jarli. Þar tóku þeir mikit fé; en ekki fundu þeir hǫfðingjann, ok nær enga dýrgripi. Var þá þegar mikil umrœða, hversu Guðifreyr mundi hafa undan komizk. Hǫfðu þeir þá þegar hinn mesta grun á Eindriða unga, at hann mundi honum hafa undan skotit, ok mundi hann hafa farit brott með reyk til skógar.

Eptir þetta dvǫldusk þeir Rǫgnvaldr jarl skamma stund á Galiciu-landi; ok heldu vestr fyrir Spán. Þeir herjuðu víða um Spánland hit heiðna, ok fengu þar mikit fé. Þeir runnu upp í þorp eitt, sem jarl sagði þeim. En þeir er bygðu þorpit, hljópu saman ok réðu til bardaga. Var þar hart viðrnám, ok flýðu landsmenn at lyktum, en mart var drepit. Þá kvað jarl vísu:

Eptir þat sigldu þeir vestr fyrir Spán, ok fengu þar storm mikinn; ok lágu þar þrjá daga um akkeri, svá at þeir hǫfðu all-mikit vás; ok lagði nær at þeir mundi brjóta skipin. Þá kvað jarl:

Eptir þat undu þeir segl sín, ok beittu út at Nǫrva-sundum all-þveran byr. Þá kvað Oddi hinn litli:

Ok er þeir beittu at sundinu, kvað jarl vísu:

Þeir sigldu í gegnum Nǫrva-sund, ok tók þá at hœgja veðrit. Ok þá er þá bar ór sundunum, þá skildisk Eindriði ungi frá fǫruneyti jarls með sex skipum. Sigldi hann yfir hafit til Marseliar; en þeir Rǫgnvaldr jarl lágu eptir við sundin; ok tǫluðu menn mart um, at Eindriði hefði nú sjálfr skírslu til gjǫrt, hvárt hann hefði Guðifrey undan komit. Jarl lét þá vinda segl sín, sigldu þeir á haf, ok stefndu hit syðra með Serklandi. Þá kvað Rǫgnvaldr jarl:

Ekki er getit um ferð þeirra jarls, fyrr en þeir koma suðr fyrir Serkland; ok lágu í nánd Sardínar-ey; ok vissu ekki til landa. Þann-veg var veðri farit, at á lǫgðusk logn mikil, þokur ok silægjur; — þá var ljós nótt, — ok sá þeir nær ekki frá skipum, ok fórsk þeim því seint.

Þat var einn morgin at af lypti þokunni. Stóðu menn upp, ok lituðusk um. Þá spurði jarl, ef menn sæi nǫkkut tíðenda. Þeir kvóðusk ekki sjá, nema eyjar tvær, lítlar ok sæbrattar. Ok er þeir sá til eyjanna í annat sinn; þá var horfin ǫnnur eyin. Þetta sǫgðu þeir jarli.

Hann tók til orða: "Þat munu engar eyjar verit hafa; þat munu vera skip þau er menn hafa út hingat í heim, er þeir kalla Drómunda; eru þau skip svá mikil sem hólmar til at sjá. En þar er annarr drómundrinn hefir legit, þar mun lagzk hafa á vindr á hafit, ok munu þeir hafa siglt á brott. En þessir munu vera farandi menn; annathvárt kaupmenn, eða fara annan veg at ørendum sínum."

Eptir þat lætr jarl kalla til sín biskup ok alla skipstjórnar-menn. Tók hann þá til orða: "Yðr kveð ek at þessu, herra biskup, ok Erling frænda minn: Sjái þér nokkut ráð eða efni vár, at vér megim nokkurn sigr á þeim vinna, er á drómundinum eru?"

Biskup svarar: "Torvelt get ek yðr verða at leggja langskipin undir drómundinn, þvíat þér munut eigi geta betr en krœkt breiðǫxi á borðit; en þeir munu hafa brennu-stein ok vellanda bik, at fœra undir fœtr yðr ok yfir hǫfuð. Megu þér sjá, jarl, svá vitr sem þér erut, at þat er hin mesta ófæra at leggja lið sitt ok sjálfan sik í svá mikla hættu."

Þá tók Erlingr til orða: "Herra biskup," segir hann, "líkligt er þat, at þér munit þetta gjǫrst kunna at sjá, at ósigrvænligt mun vera at leggja at þeim. En þann veg hyggsk mér at, þótt vér freistim at leggja undir drómundinn, at mér þykkir vera mega, at hinn mesta vápna-burðinn beri út af skipunum várum, ef vér síbyrðum við. En ef eigi er svá, þá megum vér skjótt frá leggja, þvíat þeir munu ekki elta oss á drómundinum."

Jarl tók til orða: "Þetta er drengiliga mælt, ok nær mínu skaplyndi. Vil ek þat nú bert gjǫra fyrir skipstjórnar-mǫnnum ok allri alþýðu, at hverr maðr skal búask í sínu rúmi, ok vápna sik með hinum beztum fǫngum. Síðan skulum vér leggja at þeim. En ef þeir eru kristnir kaupmenn, þá er kostr at gjǫra frið við þá; en ef þeir eru heiðingjar, sem mik varir, þá mun almáttigr guð vilja veita oss þá miskunn, at vér munum vinna sigr á þeim. En af herfangi því er vér fám, þar skulum vér fá fátækum mǫnnum hinn fimmtǫganda penning."

Eptir þat brutu menn upp vápn sín, ok vig-gyrðluðu skip sín, ok bjoggusk um eptir þeim efnum, sem þeir hǫfðu til. Skipar jarl til, hvar hverigir skyldu at leggja. Greiddu þeir þá atróðr, ok lǫgðu at sem vaskligast.

En er þeir sá þat, er á drómundinum vóru, at skipin røru at þeim, ok menn ætluðu til atsóknar við þá, tóku þeir pell ok dýrgripi, ok báru út á borðin, ok gerðu þá háreysti mikit; ok þótti jarls-mǫnnum sem þeir eggjaði Norðmenn á hendr sér. Rǫgnvaldr jarl lagði sitt skip aptr með drómundinum á stjórn-borða, en Erlingr á bak-borða aptr þar. Þeir Jón ok Aslákr [lǫgðu] fram á sitt borð hvárr; en aðrir um mitt skip á bæði borð; ok síbyrðu við ǫllum skipunum.

Ok er þeir kómu undir drómundinn, var hann svá borðhár at þeir máttu ekki vápnum við koma. En þeir steyptu loganda brennu-steini ok loganda biki yfir þá. Ok var þat svá sem Erlingr gat til, at mestan vápna-burðinn bar út af skipunum; ok þurftu þeir ekki at hlífa sér þannig er vissi inn at drómundinum. En þeir er vóru á annat borð, hǫfðu skjǫldu yfir hǫfðum sér, ok hlífðu sér þannig.

Ok er þeim ortisk ekki á um sóknina, lagði biskup frá sitt skip ok tvau ǫnnur; ok vǫldu þeir þangat bogmenn sína; ok lǫgðu þeir í skotmál, ok skutu þaðan á drómundinn; ok var sú þá mest atsóknin. Fœrðu þeir þá við hlífarnar; en hugsuðu lítt um hvat er þeir hǫfðusk at, er undir drómundinn hǫfðu lagt.

Rǫgnvaldr jarl hét þá á sína menn, at þeir skyldu taka øxar sínar, ok hǫggva borðin á drómundinum þar er minst væri járna-farit á. En er menn á ǫðrum skipunum sá athǫfn jarls-manna, tóku þeir ok slíkt ráð.

Þar er þeir Erlingr hǫfðu at lagt, hekk akkeri mikit á drómundinum, ok var krœkt fleininum á borðit, en leggrinn vissi ofan at skipi Erlings. Auðunn hinn rauði hét stafnbúi Erlings; honum [var] lypt á akkeris-stokkinn. En síðan heimti hann [at] sér fleiri menn, svá at þeir stóðu sem þeir máttu þreyngst á stokkinum, ok hjoggu þaðan borðin sem þeir máttu; ok var þat hǫggit miklu efst. Ok er þeir hǫfðu hǫggit svá stórar dyrr, at þeir máttu ganga inn í drómundinn, réðu þeir þá til uppgǫngu; ok kómu þeir jarl í hin neðri rúmin, en þeir Erlingr í hin efri. Ok er hvárirtveggju koma upp í skipit, verðr þar orrosta bæði mikil ok hǫrð.

Á drómundinum vóru Saraceni. Þat kǫllum vér Maumets villumenn. Þar var mart Blámanna; ok veittu þeir hina hǫrðustu móttǫku.

Erlingr fekk þar sár mikit á hálsinn við herðarnar, er hann hljóp upp í drómundinn. Þat gréri svá illa, at hann bar jafnan hallt hǫfuðit síðan. Því var hann Skakkr kallaðr. Ok er þeir kómu saman, Rǫgnvaldr jarl ok Erlingr, hrukku Saraceni undan fram í skipit, en jarls-menn gengu þá upp hverr at ǫðrum. Urðu þeir þá fleiri, ok gengu at fast.

Þeir sá, at á drómundinum var einn maðr sá, at bæði var meiri ok fríðari en aðrir; þat hǫfðu Norðmenn fyrir satt, at sá mundi vera hǫfðingi þeirra. Rǫgnvaldr jarl mælti, at þeir skyldu eigi bera vápn á hann, ef þeir mætti ǫðru-vísi fá hann. Þá báru þeir skjǫldu at honum; ok varð svá tekinn, ok fœrðr síðan á skip biskups, ok fáir menn með honum.

Þeir drápu þar mart fólk, ok fengu mikit fé, ok margar gersimar. Þá er þeir hǫfðu lokit hinu mesta starfi, settusk þeir niðr, ok hvíldu sik. Þá kvað jarl þetta:

Ok enn kvað hann:

Menn ræddu um tíðindin þessi er þar hǫfðu gjǫrzk. Sagði þá hverr þat er sét þóttisk hafa. Ræddu menn ok um, hverr fyrstr hafði upp gengit á drómundinn, ok urðu eigi á þat sáttir. Þá mæltu sumir, at þat væri ómerkiligt, at þeir hefði eigi allir eina sǫgn frá þeim stór-tíðindum. Ok þar kom, at þeir urðu á þat sáttir, at Rǫgnvaldr jarl skyldi ór skera; skyldu þeir þat allir flytja síðan. Þá kvað jarl:

Þá er þeir hǫfðu ruddan drómundinn, þá lǫgðu þeir í hann eld, ok brendu. Ok er þat sá maðrinn, sá hinn mikli, er þeir hǫfðu hertekit, brá honum við mjǫk, ok gjǫrðisk litverpr, ok mátti sik eigi kyrran hafa. En þó at þeir leitaði orða við hann, þá mælti hann ekki, ok engan veg bendi hann; ok ekki brá hann sér við, hvárt er þeir hétu honum góðu eða illu. En þá er drómundrinn tók at loga, sá þeir at svá sem logandi síor hlypi í sjóinn. Þat fekk mikils hinum hertekna manni. Þat hǫfðu þeir fyrir satt, at þeir hefði óvandliga leitat fjárins; ok nú hefði runnit málmrinn í elds-ganginum, hvárt er verit hefði gull eða silfr.

Þeir Rǫgnvaldr jarl sigldu þaðan suðr undir Serkland; ok lágu undir sæborg einni, ok gjǫrðu þar sjau nátta grið, við staðar-menn; ok áttu við þá kaup, ok seldu þeim mans-fólk. Engi maðr vildi kaupa hinn mikla mann. Ok eptir þat gaf jarl honum fararleyfi við fimta mann.

Hann kom ofan um morgininn eptir með sveit manna, ok sagði þeim, at hann var ǫðlingr af Serklandi, ok hafði þaðan verit leystr með drómundinum ok ǫllu því fé er þar var á. Lézk honum ok þat vest þykkja, at þeir brendu drómundinn; ok fóru þar svá illa miklu fé, at engi naut: "En nú á ek mikit vald á yðru máli. Þér skulut nú frá mér þess mest njóta, er þér gáfut mér líf, ok leituðut mér slíkrar sæmdar, sem þér máttuð; en gjarna vilda ek, at vér sæimsk aldri síðan. Ok lifit nú heilir ok vel!" Eptir þat reið hann á land upp.

En Rǫgnvaldr jarl sigldi þaðan suðr til Krítar; ok lágu þar í ofviðri miklu. Þá kvað Ármóðr vísu, er hann helt vǫrð um náttina á jarls skipi:

Þeir jarl lágu undir Krít þar til er þeim gaf byr til Jórsala-lands, ok komu til Akrs-borgar Frjádag snemma, ok gengu þá upp með prís miklum ok farar-blóma þeim er þar var sjald-sénn. Þorbjǫrn svarti orti þá vísu:

Þeir jarl dvǫldusk í Akrs-borg um hríð. Þar kom sótt í lið þeirra, ok ǫnduðusk margir gǫfgir menn. Þar andaðisk Þorbjǫrn svarti, lendr maðr. Oddi hinn litli kvað:

Þeir Rǫgnvaldr jarl fóru þá ór Akrs-borg, ok sóttu alla hina helgustu staði á Jórsala-landi. Þeir fóru allir til Jórdanar, ok lauguðusk þar. Þeir Rǫgnvaldr jarl ok Sigmundr ǫngull lǫgðusk yfir ána; ok gengu þar á land, ok þangat til sem var hrís-kjǫrr nokkurr, ok riðu þar á knúta stóra. Þá kvað jarl:

Þá kvað Sigmundr:

Jarl kvað:

Síðan fóru þeir aptr til Jórsala-borgar. Ok er þeir kómu útan at borginni, þá kvað Rǫgnvaldr jarl: