Bókastaðir

Þá er Rǫgnvaldr jarl hafði ráðit tvá vetr Orkneyjum, þá tók hann Jóla-veizlu at búi sínu, því er heitir á Knarrar-stǫðum. Þat var hinn sétta dag Jóla, at skip var sét fara sunnan af Pétlands-firði. Veðr var gótt, ok stóð jarl úti ok mart manna hjá honum, ok hugðu at skipinu. Þar var sá maðr er Hrólfr hét ok var hirðprestr jarls.

Ok er þessir menn tóku land, þá gengu þeir frá skipi, ok hǫfðu jarls-menn tǫl á, at vera mundu xv. menn eða xvi. En í ǫndverðu liðinu gekk maðr í blárri kápu, ok hafði brugðit hári undir húfu; hann hafði rakat skegg um hǫkuna framanverða, en órakaða hváptana ok kinnr, ok hekk þar sítt ofan. Þessi maðr þótti þeim [jarls-mǫnnum] nokkut undarligr. En Hrólfr prestr kendi þenna mann; ok segir at þat var Jón biskup ofan af Skotlandi af Atioklum. Þá gekk jarl á móti þeim, ok fagnar vel biskupi; setti jarl biskup í hásæti sitt, en þjónar sjálfr fyrir borði sem skutil-sveinn.

Um morgininn eptir veitti biskup tíðir snimma. Ok þá fór hann norðr til Egilseyjar á fund Vilhjálms biskups, ok var þar til tíunda dags Jóla.

Þá fóru þeir báðir biskuparnir á fund Rǫgnvalds jarls með virðuligu fǫrunevti, ok báru upp ørindi sín. Þeir segja frá einka-málum Sveins Ásleifarsonar ok Maddaðar jarls, þat at Haraldr son þeirra skyldi fara út í Orkneyjar til fóstrs með Rǫgnvaldi jarli; með þeim skildaga, at Haraldr skyldi bera jarls-nafn, ok hafa Orkneyjar hálfar við Rǫgnvald jarl; en hvárr tveggi skyldi hafa eina hirð; en Rǫgnvaldr jarl skyldi ráð hafa fyrir þeim; ok svá, þótt Haraldr þroskaðisk, ok vildi sitt hvárr þeirra, þá skyldi Rǫgnvaldr jarl ráða; var Sveinn ok þar með, ok bar þetta með biskupi. Gjǫrðu þeir Rǫgnvaldr jarl þat ráð, at fundr var lagiðr um várit á Langa-fǫstu á Katanesi; ok gekk þá saman sættin með þessum skildaga, ok var bundin eiðum hinna beztu manna af Orkneyjum ok af Skotlandi. Fór þá Haraldr Maddaðarson út í Orkneyjar með Rǫgnvaldi jarli, ok var honum þá gefit jarls-nafn.

Þá fór í Eyjarnar með Haraldi jarli Þorbjǫrn klerkr; hann var son Þorsteins hǫlds, ok Guðrúnar, dóttur Frakkakar; hann var vitr maðr ok mikill fyrir sér; hann fóstraði þá Harald jarl, ok réð mjǫk fyrir honum. Þorbjǫrn kvángaðisk í Orkneyjum, ok fekk Ingiríðar Ólafs-dóttur, systur Sveins Ásleifarsonar. Var Þorbjǫrn þá ýmist út í Orkneyjum, eða uppi í Skotlandi; ok var hinn frœknasti maðr, ok hinn mesti ójafnaðar-maðr um flesta hluti.

Sveinn Ásleifarson tók undir sik eignir þær allar, er átt hafði Ólafr, faðir hans, ok Valþjófr, bróðir hans; gjǫrðisk hann þá hǫfðingi mikill, ok hafði jafnan fjǫlment með sér. Hann var vitr maðr ok forspár um marga hluti, ójafnaðarmaðr ok ófyrirleitinn. Eigi vóru í þann tíma þeir tveir menn fyrir vestan haf, þeirra er eigi vóru meiri ættar er meira háttar þœtti vera en þeir Sveinn ok Þorbjǫrn mágar. Vóru þá með þeim kærleikar miklir.

Þat var eitt sinn, at Sveinn Ásleifarson kom at máli við Rǫgnvald jarl, at hann skyldi fá honum manna afla ok skip til þess at hefna þeim Ǫlvi ok Frakkǫk brennu Ólafs feðr síns.

Jarl mælti: "Ætla þú eigi þat, Sveinn, at okkr muni nú verða mein at Ǫlvi ok Frakkǫk kerlingu þeirri er til einkis er fær."

Sveinn svarar: "Jafnan munu mein at þeim meðan þau lifa; enda ætlaða ek þá til annars, er ek gjǫrða stœrst fyrir þínar sakir, [en] at þú mundir eigi slíkt veita."

Jarl svarar: "Hvat legg ek þá til er þér líkar?"

Sveinn svarar: "Tvau skip vel búin."

Jarl kvað svá vera skyldu sem hann beiddi. Ok eptir þat býr Sveinn fǫr sína. Ok er hann var búinn, sigldi hann suðr til Breiðafjarðar, ok tók útnyrðing til Dufeyra. Þat er kaupstaðr á Skotlandi. En þaðan fór hann inn fyrir Mærhæti, ok því næst til Ekkials-bakka. Þaðan fór hann til Atiokla, ok lá þar sem Elgin heitir, til Maddaðar jarls. Þá fekk hann Sveini leiðtoga, þá er leið kunnu um fjǫll ok merkr, þar sem hann vildi fara. Fór hann þaðan hit efra um fjǫll ok skóga fyrir ofan allar bygðir, ok kom fram í Hjálmundal nær miðju Suðrlandi.

En þau Ǫlvir hǫfðu hvervetna haft njósnir, þar er þeim þótti ófriðar ván ór Orkneyjum; en þessa leið var þeim engi ván hermanna. Urðu þau eigi fyrr vǫr við herinn, en þeir Sveinn vóru komnir í hlíð nokkura á bak bœnum Frakkakar.

Þar kom í mót þeim Ǫlvir rosta með sex tigum manna. Slær þar þegar í bardaga, ok verðr lítil viðrtaka; hrøkkva þeir Ǫlvir heim at bœnum, þvíat þeir náðu ekki skóginum. Þar varð mannfall mikit. En Ǫlvir hljóp upp til Hjálmundals-ár; ok svamm yfir ána, ok svá upp í fjallit; ok fór þaðan til Skotlands-fjarðar; ok svá út til Suðreyja. Ok er hann ór sǫgunni.

En er Ǫlvi dró undan, fóru þeir Sveinn heim á bœinn, ok ræntu þar hvívetna; en eptir þat brendu þeir bœinn, ok alla þá menn, er inni vóru. Ok lét Frakkǫk þar líf sitt. Þeir Sveinn gjǫrðu þar hit mesta hervirki í Suðrlandi, áðr þeir fóru til skipa sinna. Eptir þat lágu þeir úti um sumarit, ok herjuðu um Skotland.

Kom Sveinn at hausti til Orkneyja á fund Rǫgnvalds jarls; tók hann vel við Sveini; fór Sveinn þá yfir á Nes í Duggalsbœ, ok sat þar um vetrinn.

Í þenna tíma kom til Sveins orðsending Holdboða ór Suðreyjum, at Sveinn skyldi koma til liðveizlu við hann; þvíat þangat til Tyrvistar hafði komit hǫldr af Bretlandi, ok hafði eltan Holdboða ór búum sínum ok rænt fé miklu. Sá maðr hét Roðbjartr, er sendr var, Enskr at kyni. Sveinn brá skjótt við, er honum vóru send orðin, ok kom út í Orkneyjar til móts við Rǫgnvald jarl, ok bað Rǫgnvald jarl, at hann skyldi fá honum lið ok skip. Jarl spurði, hvat Sveinn vildi þá at hafask. Hann kvað þann mann hafa sér orð sent, er sizt átti hann ní við at kveða, ok honum hafði þá bezt gefisk, er hann þurfti mest við, er flestir fóru á hendr honum.

Jarl svarar: "Vel væri þá, ef þit skildisk vinir; en ótrúir eru flestir Suðreyingar; en gæta máttú dreng-skapar þíns; en ek mun fá þér tvau skip al-skiput." Þetta líkar Sveini vel.

Ok fóru þá til Suðreyja, ok fann eigi Holdboða fyrr en hann kom vestr í Mǫn, þvíat hann hafði þangat stokkit. En er Sveinn kom í Mǫn, þá varð Holdboði honum feginn. Ok þar í Mǫn hafði hǫldrinn sá hinn Brezki gjǫrt hervirki mikit í ránum ok manndrápum, ok víða í Suðreyjum.

Fyrir honum hafði fallit gǫfugr maðr, er Andres hét; Hann átti eptir konu, er Ingiríð hét, ok son er hét Sigmundr ǫngull. Ingiríð húsfrú átti fé mikit ok bú stór. Þat ráð gjǫrði Holdboði, at Sveinn bæði hennar. En er þat var vakit við hana, þá mælti hon, at Sveinn skyldi þat til ráðahags vinna at hefna Andres bónda síns.

Sveinn svarar, at hann mætti gjǫra Bretum skaða nokkurn, "En eigi má ek vita hvers af verðr auðit um manna-lát."

Ok eptir þat fara þeir Sveinn ok Holdboði í hernað ok hǫfðu fimm skip. Þeir herjuðu um Bretland; ok gengu þar upp er heitir Jarlsnes, ok gjǫra þar hervirki mikit. Þat var einn morgin, at þeir gengu upp í þorp nokkurt ok var þar lítil viðtaka. Flýðu bœndr ór þorpinu; en þeir Sveinn ræntu þar hvívetna, ok brendu sex bæi fyrir dagverð sinn. Þá var þar með Sveini íslenzkr maðr, er Eirekr hét, ok kvað þetta:

Eptir þetta fóru þeir til skips síns, ok lágu úti um sumarit, ok fengu mikit herfang. En hǫldrinn hljóp í ey þá, er Lund heitir; þar var vígi gott. Sátu þeir Sveinn þar um nǫkkura hríð ok fengu ekki at gjǫrt. Ok fóru heim um haustit í Mǫn.

Þenna vetr gjǫrði Sveinn brúðkaup til Ingiríðar; ok sat þá með sœmd mikilli.

Um várit dró hann menn at sér, ok fór á fund Holdboða, ok beiddi hann liðs. En hann taldisk undan; ok lét at menn væri í athǫfnum margir, en sumir í kaupferðum; ok fekk Sveinn þar ekki af. En þat var raunar, at þeir hǫldrinn hǫfðu sæzk á laun, ok bundit lag sitt með fégjǫfum.

En Sveinn fór eigi at síðr; ok hafði þá þrjú skip, ok varð lítit til fjár ǫndvert sumar. En er á leið, fóru þeir suðr undir Írland; ok tóku þar kugg einn er munkar áttu ór Syllingum, ok ræntu. Hann herjaði ok víða á Írlandi; ok tóku þar mikit fé. Ok fóru um haustit heim í Mǫn, ok hǫfðu mikit lið.

Þá hafði Sveinn Ásleifarson skamma stund heima setit, at hann heyrði þann kvitt, at Holdboði mundi honum eigi trúr. En Sveinn duldisk við þat.

Ok eina nátt um vetrinn, var þat tíðinda, at varðmenn Sveins kómu, ok sǫgðu, at ófriðr fór at þeim. Þeir Sveinn hljópu til vápna ok út. Þeir sá hvar menn fóru með eld at bœnum, ok hǫfðu lið mikit. Þá hljópu þeir Sveinn á hól einn, ok vǫrðusk þaðan; þeir hǫfðu lúðr ok blésu. En þar er þykkbýlt; ok drifu menn til liðs við þá Svein, svá at þar kom, at þeir létu frá er til vóru komnir. Slógusk þeir Sveinn eptir ok eltu þá. Þar fell mart manna í flóttanum; en fjǫldi var sárt af hvárum-tveggjum áðr þeir skildu.

En fyrir þessu liði réð Holdboði, ok hafði hann dregit undan í flóttanum. Fór hann þar til er hann kom í Lundey; tók hǫldrinn vel við honum, ok heldusk þeir saman.

Sveinn fór heim, ok hafði fjǫlment, ok varðhǫld mikil, þvíat hann trúði illa Suðreyingum. Þá er fǫng þeirra Sveins tóku at þverra, þústnaði fólkit við hann; ok seldi [hann] jarðir sínar, er á leið vetrinn, til lausafjár; ok fór snimma um várit sunnan til Ljóðhúsa, ok dvǫldu þar langa hríð. Hafði hann gjǫrt mikit hervirki í þessari ferð.

Þá er Sveinn var í Suðreyjum, hafði Rǫgnvaldr jarl farit á Katanes, ok tók veizlu í Vík með þeim manni, er Hróaldr hét; kona hans hét Arnljót; Sveinn hét son þeirra, ok var hinn vaskligsti maðr.

En er jarl var á veizlu, kómu þeir Þorbjǫrn klerkr ofan af Skotlandi; ok sagði þau tíðindi, at Þorsteinn hǫldr faðir hans var drepinn, ok hafði jarl einn Skozkr drepit hann, en jarl sá hét Valþjófr. En þat hǫfðu menn á máli, hve tíð-rœtt þeim Rǫgnvaldi jarli var ok Þorbirni; þvíat jarl gáði varla at lúka málum sínum fyrir tali þeirra. Fór Þorbjǫrn þaðan út í Eyjar með jarli; en Sveinn Hróaldsson gjǫrðisk þá skutil-sveinn jarls.

Þorbjǫrn hafði þá verit um hríð á Skotlandi. Hann hafði drepa látit tvá menn, þá er verit hǫfðu at brennu Frakkakar með Sveini Ásleifarsyni. En er Sveinn kom ór Suðreyjum, þá fór hann heim í Gareksey til bús síns; en ekki á fund Rǫgnvalds jarls, sem hann var vanr er hann kom ór hernaði. En er jarl spurði, at hann var heim kominn, spurði hann Þorbjǫrn hvat hann ætlaði, hví Sveinn mundi eigi finna hann.

Þorbjǫrn svarar: "Þess get ek, at Sveini mislíki við mik, þvíat ek lét drepa þá menn er verit hǫfðu með honum at brennu Frakkakar."

Jarl mælti: "Eigi vil ek, at þit sét missáttir."

Ok eptir þat fór Rǫgnvaldr jarl [í] Gareksey, ok leitaði um sættir með þeim; ok var þat auðvellt, þvíat báðir þeir vildu at jarl skipaði, Síðan gjǫrði hann þá sátta at sinni. Ok helzk sú sætt lengi síðan.

Í þenna tíma kom til Orkneyja Íslands far eitt. Þar var á sá maðr, er Hallr hét, son Þórarins breiðmaga. Hann fór til vistar í Rínansey til þeirra Þorsteins ok Rǫgnu. Hann undi þar illa; ok bað Þorstein, at hann kœmi honum til Rǫgnvalds jarls. Þeir fóru á hans fund, ok vildi jarl eigi við Halli taka. En er þeir kómu heim, þá spyrr Ragna hve farisk hafði. Hallr kvað þá vísu:

Litlu síðarr fór Ragna á fund Rǫgnvalds jarls at ǫrindum sínum. Hon var svá búin, at hon hafði gaddan rautt á hǫfði, gjǫrt af hrossa-hári. Ok er jarl sá þat, kvað hann:

Ragna mælti: "Hér kemr nú at því sem mælt er, at ' Fár er svá vitr, at allt sjái sem er; ' þvíat þetta er af hesti en eigi af meri." Hon tók þá silki-dúk ok faldaði sér með, ok talaði eigi at síðr mál sitt. Jarl tók henni heldr seint í fyrstu; en mýktisk ræðan svá sem á leið; ok fekk hon þat ørindi, sem hon vildi, ok hirðvist Halli. Ok var hann lengi síðan með Rǫgnvaldi jarli.

Þeir ortu báðir saman Hátta-lykil hinn forna, ok létu vera fimm vísur með hverjum hætti. En þá þótti of langt kveðit, ok eru nú tvær kveðnar með hverjum hætti.