Bókastaðir

Sunnudaginn eptir hafði Rögnvaldr jarl tíðir þar í þorpinu, ok stóðu þeir úti hjá kirkjunni. Þá sá þeir hvar gengu sextán menn slyppir ok kollóttir. Þeim þóttu þeir undarliga búnir. Jarls-menn ræddu um hverir vera mundi. Þá kvað jarl vísu:

Eptir helgina fóru menn Rögnvalds jarls þar um hinar næstu bygðir. Ok gengu allir menn undir jarl. Þat var eina nótt í Vestrey, at jarls-menn höfðu njósn af at eyjar-menn mundu eiga launþíng til svikræða við Rögnvald jarl. En er jarl fekk njósn af, þá stóð hann upp, ok fór til þíngsins.En er jarl fèkk njósn af, þá stóð hann upp, ok fór til þíngsins. En þat var tíðinda, at jarls-menn höfðu barða marga Eyjar-skeggja, en tekit Kúga bónda ok settan í fjötra; ok kváðu hann verit hafa upphafs-mann at þessu ráði. En er Rögnvaldr jarl kom á þingit, fell Kúgi til fóta honum, ok bauð allt sitt mál vera á Guðs valdi ok jarls;En er Rögnvaldr jarl kom á þingit, fèll Kúgi til fóta honum, ok bauð allt sitt mál vera á Guðs valdi ok jarls; sagði at hann var færðr nauðigr á þingit, því at allir bændr vildu at hann görðist upphafs-maðr at þessu ráði. Flutti Kúgi mál sitt orðfærliga, ok fluttu margir aðr [ir] þat ok sönnuðu með honum. Þá kvað jarl þetta:

Jarl gaf þar öllum mönnum grið. Bundu þeir þá at nýju félag sitt.

Þá er Rögnvaldr jarl var kominn í Orkneyjar, ok margir menn höfðu undir hans vald gengit, þá var Páll í Hrossey, ok höfðu þeir þar þíng ok ráða-gjörð við sína menn. Beiddi jarl umráða, hve með skal fara þessu vandmæli. En menn tóku þar misjafnt á; ok var þat sumra ráð, at skipta skyldi löndum við Rögnvald jarl; en flestir ríkis-menn, ok svá bændr, vildu kaupa Rögnvald á brott með fé, ok buðu þar sína kosti til.en flestir ríkis-menn, ok svá bændr, vildu kaupa Rögnvald á brott með fè, ok buðu þar sína kosti til. Sumir fýstu at berjast skyldi; ok köllu þat fyrr hafa vel tekizt. Rögnvaldr jarl hafði haft njósnar-mann á þínginu. Ok er þeir koma til hans, spurði hann tíðinda. Skáld eitt svaraði jarli er verit hafði á þínginu.

Eptir þetta sendi Rögnvaldr jarl menn á fund biskups, ok beiddi hann meðal-ferða, ok sendi eptir Þorsteini Rögnusyni ok Þorsteini Hávarðssyni ór Sandey, ok bað þá fara með hónum ok leita um sættir; ok veita hvárigum at göra nökkurn úfrið. Ok er þeir kómu til biskups, fóru þeir allir samt til Hrosseyjar á fund Páls jarls; ok leitaði hann um sættir með þeim frændum. Kom biskup því á leið, at sett vóru hálfs-mánaðar-grið til umleitanar lengri sætta. Varð þá skipt Eyjunum, hvar hvárir skyldu kostnað á hafa þessa stund. Fór þá Rögnvaldr jarl til Hrosseyjar, en Páll jarl fór í Hrólfsey. Ok í þenna tíma urðu þau tíðindi þar í Eyjunum, at þeir frændr Sveins Ásleifarsonar, Jón vængr af Upplandi ór Hácy ok Rikgarðr frá Brekkum ór Strjónsey, fóru at Þorkatli fletti, til bús þess, er Valþjófr hafði átt, ok brendu hann inni með níunda mann. Þeir fóru eptir þat á fund Rögnvalds jarls; ok gjörðu honum þann kost, at þeir mundu fara til Páls jarls með frænda-bálk sinn, ef Rögnvaldr jarl vildi eigi við þeim taka. Jarl veik þeim eigi af hendi. Ok þá er þat spurði Haflíði Þorkelsson, fór hann þegar á fund Páls jarls, er hann spurði brennu föður síns; ok tók Páll jarl við honum. Eptir þetta bundust þeir Jón á hendi Rögnvaldi jarli. Gjörðist hann þá brátt fjölmennr þar í Eyjunum ok vinsæll. Rögnvaldr jarl leyfði heimför þeim Jóni, ok Sölmundi, ok Ásláki, ok mörgum oðrum liðs-mönnum sínum. En þeir vildu bíða umskipta. Þá sagði Rögnvaldr jarl: "Þat hygg ek, ef guð vill at ek fá riki í Orkneyjum, at hann muni gefa mér styrk til, ok hinn helgi Magnús jarl frændi minn, at halda því, þótt þér farit heim til eigna yðvarra."Þá sagði Rögnvaldr jarl: "Þat hygg ek, ef guð vill at ek fá riki í Orkneyjum, at hann muni gefa mèr styrk til, ok hinn helgi Magnús jarl frændi minn, at halda því, þótt þèr farit heim til eigna yðvarra." Eptir þat fóru þeir heim til Noregs, hverr til sinna heimkynna.

Um várit snemma hafði Sveinn Ásleifarson farit ór Suðreyjum ok upp á Skotland at finna vini sína. Hann dvaldist lengi [í] Atiöklum með Moddadi jarli ok Margrétu Hákonar-dóttur, ok töluðu þau marga hluti leyniliga.Hann dvaldist lengi [í] Atiöklum með Moddadi jarli ok Margrètu Hákonar-dóttur, ok töluðu þau marga hluti leyniliga. Þar frétti Sveinn úfrið ór Orkneyjum;Þar frètti Sveinn úfrið ór Orkneyjum; ok gjörðist hann þá fúss þangat at fara, ok finna frændr sína. Hann fór fyrst til Kataness í Þórsá, ok með honum göfigr maðr er Ljótólfr hét;Hann fór fyrst til Kataness í Þórsá, ok með honum göfigr maðr er Ljótólfr hèt; með honum hafði Sveinn verit lengi um várit. Þeir kómu til Óttars jarls í Þórsá, bróður Frakkakar; ok leitaði Ljótólfr um sættir með þeim Óttari ok Sveini um þat, er Frakkök hafði gjöra látið; ok helt Óttarr jarl þar bótum upp af sinni hendi.ok hèlt Óttarr jarl þar bótum upp af sinni hendi. Jarl hét ok vináttu sinni Sveini;Jarl hèt ok vináttu sinni Sveini; en Sveinn hét því Óttari jarli, at hann skyldi styrkja Erlend, son Haralds hins slétt-mála, til þess at hann fengi föðurleifð sína í Orkneyjum, þá er hann vildi til kalla.en Sveinn hèt því Óttari jarli, at hann skyldi styrkja Erlend, son Haralds hins slètt-mála, til þess at hann fengi föðurleifð sína í Orkneyjum, þá er hann vildi til kalla. Sveinn skipti þar skipum, ok hafði þaðan byrðíng, ok á þrjá tigi manna. Tók hann þaðan útnyrðíng yfir Pétlandsfjörð; ok svá fyrir vestan Hrossey; ok svá til Efju-sunds, ok eptir sundinu til Hrólfseyjar. Á eyjar-endanum var höfði mikill, ok urð stór undir niðri. Þar lá opt otr í urðinni. Ok er þeir Sveinn reru eptir sundinu, tók hann til orða: "Menn eru þar á höfðanum;Ok er þeir Sveinn rèru eptir sundinu, tók hann til orða: "Menn eru þar á höfðanum; ok munu vér þar at leggja, ok vita tíðindi af þeim.ok munu vèr þar at leggja, ok vita tíðindi af þeim. Vil ek at menn breyti nokkut umbúníngi sínum; skulu vér rækja húðföt vár, ok skulu þar niðr leggjast tuttugu menn, en tíu skulu róa;skulu vèr rækja húðföt vár, ok skulu þar niðr leggjast tuttugu menn, en tíu skulu róa; vér skulum fara hófsamliga."vèr skulum fara hófsamliga." En er þeir dragast at eyjunni, kalla menn af höfðanum, at þeir skyldi róa til Vestness, ok færa Páli jarli þat er þeir höfðu á skipinu; — þeir þóttust mæla við kaupmenn. En Páll jarl hafði verit um náttina á Vestnesi at Sigurðar á veizlu. Jarl hafði staðit upp snimma, ok höfðu þeir tuttugu menn farit suðr á eyna, at veiða otr, er lá í urðinni undir höfðanum. Þeir ætluðu heim til dag-drykkju. Byrðíngs-menn reru at landi;Byrðíngs-menn rèru at landi; ok spurðust þeir almæ [l] tra tíðinda ok hve þeir menn héti er fyrir voru. Sögðu byrðíngs-menn hvaðan þeir væri at komnir; frétta þeir ok hvar jarl væri.frètta þeir ok hvar jarl væri. Þeir segja, at hann væri þar á urðinni. Þetta heyrðu þeir Sveinn þar er þeir lágu í húðfötunum. Bað Sveinn þá þar at leggja, er eigi mætti sjá af höfðanum. Þá mælti Sveinn at þeir skyldu vápnast, ok vinna þegar á jarls-mönnum er þeir fyndist. Ok svá gjöra þeir. Þar drápu þeir nítján menn; en sex fellu af Sveini.en sex fèllu af Sveini. Þeir tóku Pál jarl með valdi; ok leiddu á skip, ok snéru stafn-hafi; ok fóru aptr hina sömu leið fyrir vestan Hrossey; ok viku á milli Háeyjar ok Grímseyjar; ok svá fyrir austan Svelg; þaðan suðr til Breiðafjarðar, ok eptir honum til Ekkjals-bakka. Þar lét hann eptir skip sitt ok tuttugu menn.Þar lèt hann eptir skip sitt ok tuttugu menn. En þeir fóru þar til er þeir kómu til Atiokla á fund Maddaðar jarls ok Margrétar systur Páls jarls.En þeir fóru þar til er þeir kómu til Atiokla á fund Maddaðar jarls ok Margrètar systur Páls jarls. Var þeim þar vel fagnat; ok setti Maddaðr jarl Pál jarl í hásæti sitt. Ok er þeir höfðu niðr sezt, kom Margrét inn gangandi með mikla kvennasveit, ok hvarf til bróður síns.Ok er þeir höfðu niðr sezt, kom Margrèt inn gangandi með mikla kvennasveit, ok hvarf til bróður síns. Eptir þat vóru menn fengnir til skemtunar við þá. Var Páll jarl heldr fár, sem eigi var undarligt at hann mundi hafa áhyggjur miklar. Ekki er getið orða þeirra Páls jarls ok Sveins meðan þeir fóru báðir saman. Þau Maddaðr jarl, ok Margrét, ok Sveinn Ásleifarson, gengu í stofu eina á tal.Þau Maddaðr jarl, ok Margrèt, ok Sveinn Ásleifarson, gengu í stofu eina á tal. En um kveldit eptir drykkju þá var þeim Sveini fylgt til svefn-húss einum saman, ok vóru þar læstir. Ok fór svá hvert kveld meðan þeir vóru þar.

Þat var einn dag, at Margrét lýsti því, at Sveinn Ásleifarson skal fara til Orkneyja á fund Rögnvalds jarls, ok bjóða honum kost á, hvárn hann vill heldr til ríkis með sér í Orkneyjum, Pál jarl, eðr Harald, son þeirra Maddaðar, þrévetran at aldri.Þat var einn dag, at Margrèt lýsti því, at Sveinn Ásleifarson skal fara til Orkneyja á fund Rögnvalds jarls, ok bjóða honum kost á, hvárn hann vill heldr til ríkis með sèr í Orkneyjum, Pál jarl, eðr Harald, son þeirra Maddaðar, þrèvetran at aldri. Ok er Páll jarl varð áheyrsli, svarar hann: "Þat er frá mínu skapi at segia, at ek em svá farinn frá ríki mínu, at eigi munu menn til slíkra ferða spurdaga haft hafa; vil ek ok aldri koma síðan til Orkneyja. Sé ek at þessi hefnd mun af guði gefin fyrir þjófnað várn frænda.Sè ek at þessi hefnd mun af guði gefin fyrir þjófnað várn frænda. En ef guði þykkir þat mitt ríki, þá vil ek gefa þat Haraldi, ef hann má njóta; en ek vil at mér sé fengit fé at staðfesta mik í múnklífi nokkuru;en ek vil at mèr sè fengit fè at staðfesta mik í múnklífi nokkuru; ok hafi þér vörð á, svá at ek komumst eigi á brott þaðan.ok hafi þèr vörð á, svá at ek komumst eigi á brott þaðan. En ek vil, Sveinn, at þú farir í Orkneyjar, ok segir, at ek sé blindaðr, ok þó at fleira meiddr;En ek vil, Sveinn, at þú farir í Orkneyjar, ok segir, at ek sè blindaðr, ok þó at fleira meiddr; þvíat vinir mínir munu sækja mik, ef ek em heill maðr. Kann þá vera, at ek mega eigi synja at fara til ríkis míns með þeim: þvíat ek get, at þeim muni þykkja meiri skaði at skilnaði várum, en þeim mun vera." Ekki er getið fleiri orða jarls en þessa. Eptir þat fór Sveinn Ásleifarson til Orkneyja. En Páll jarl var eptir í Skotlandi.

Ok er þetta frásögn Sveins um þenna atburð. En er sögn sumra manna, er verr samir, at Margrét hafi ráðit til Svein Ásleifarson at blinda Pál jarl bróður sinn, ok setja í myrkvastofu;En er sögn sumra manna, er verr samir, at Margrèt hafi ráðit til Svein Ásleifarson at blinda Pál jarl bróður sinn, ok setja í myrkvastofu; en síðan réði hon til mann annan, at veita honum þar líflát.en síðan rèði hon til mann annan, at veita honum þar líflát. En eigi vitum vér, hvárt sannara er.En eigi vitum vèr, hvárt sannara er. En þat er mönnum kunnigt, at aldri síðan kom hann til Orkneyja, ok ekki ríki hafði hann á Skotlandi.

Þat var tíðinda á Vestnesi, þá er seinkaðist heimkváma jarls, þá lét Sigurðr bóndi senda menn at leita þeirra.Þat var tíðinda á Vestnesi, þá er seinkaðist heimkváma jarls, þá lèt Sigurðr bóndi senda menn at leita þeirra. En er þeir kómu þar er urðin var, sá þeir mannfallit. Þá hugðu þeir at jarl mundi þar fallit hafa. Fóru heim, ok sögðu þessi tíðindi. Sigurðr fór þegar til at kanna valinn, ok fundu þar nítján jarlsmenn, en þeir voru sex menn þar, er þeir kendu eigi. Eptir þat sendi Sigurðr menn til Egilseyjar á fund biskups, at segja honum þessi tíðindi. Ok fór biskup þegar á fund Sigurðar, ok tóku tal um þessi tíðindi; ok gat Sigurðr, at þetta mundi vera af ráðum Rögnvalds jarls. En biskup svarar því, at önnur raun mundi á verða, en Rögnvaldr jarl mundi svikit hafa Pál jarl frænda sinn; "Get ek," segir biskup, "at aðrir nökkurir muni þetta úverkan gjört hafa." Borgarr, son Játhvarar Erlends dóttur, er bjó at Geitabergi, hann hafði sét byrðínginn, er sunnan fór, ok suðr aptr.Borgarr, son Játhvarar Erlends dóttur, er bjó at Geitabergi, hann hafði sèt byrðínginn, er sunnan fór, ok suðr aptr. En er þat spurðist, þá hugðu menn, at vera mundi af ráðum Frakkakar ok Ölvis rostu. En er þessi tíðindi spurðust um Eyjarnar, at Páll jarl var á brottu, ok enginn vissi hvat af honum var vorðit, þá leituðu þeir sér ráða;En er þessi tíðindi spurðust um Eyjarnar, at Páll jarl var á brottu, ok enginn vissi hvat af honum var vorðit, þá leituðu þeir sèr ráða; ok vóru þeir flestir, er þá fóru á fund Rögnvalds jarls, ok svörðu honum hlýðni. En Sigurðr á Vestnesi ok synir hans, Brynjúlfr ok Hákon pík, kvóðust engum manni mundu eiða sverja, meðan þeir vissu ekki til Páls jarls, hvárt hans væri ván til eðr eigi. Fleiri menn vóru þeir, er neittu svardögum við Rögnvald jarl. En þeir vóru sumir, er stund á kvæddu, eðr á dag, nær þeir mundi til handa ganga, ef þá spurðist ekki til Páls jarls. En er Rögnvaldr jarl sá, at við mart stórmenni var at eiga, þá tók hann á engu þverliga, því er bændr beiddu. Ok liðu svá fram stundir, at hann átti jafnan þíng við bændr, ok gengu æ nokkurir honum til handa á hverju þíngi.

Þat var til tíðinda einn dag í Kirkjuvági, at Rögnvaldr jarl átti þíng við bændr; ok er menn vóru á þínginu, var sét at ix. menn vápnaðir gengu frá Skálp-eiði til þíngsins.ok er menn vóru á þínginu, var sèt at ix. menn vápnaðir gengu frá Skálp-eiði til þíngsins. Ok er þeir kómu á þíngit, kendu þeir þar Svein Ásleifarson; ok var mönnum forvitni á, hvat hann segði tíðinda. Sveinn hafði á skip [i] farit sunnan til Skálp-eiðs, ok látið þar eptir skipit; en þeir gengu til Kirkjuvágs síðan. Ok er þeir kómu á þíngit, þá hurfu at honum frændr hans ok vinir, ok spurðu hann tíðinda; en hann svaraði fá; ok bað kalla biskup til sín. En biskup fagnaði Sveini vel, þvíat þar hafði lengi verit vinátta. Gengu þeir á tal tveir, ok [segir] Sveinn biskupi þá allt um sínar ferðir, þat er satt var; ok bað hann nú um ráða með sér þenna vanda-hlut.ok bað hann nú um ráða með sèr þenna vanda-hlut. Biskup mælti: "Þetta eru mikil tíðindi, er þú segir, Sveinn; ok er meiri ván, at vit verðim okkr eigi einhlítir um þetta mál; ok vil ek at þú bíðir mín hér;ok vil ek at þú bíðir mín hèr; en ek mun flytja mál þitt fyrir alþýðu ok Rögnvaldi jarli." Gengr þá biskup til þings, ok kveðr sér hljóðs.Gengr þá biskup til þings, ok kveðr sèr hljóðs. Ok er þat fekst, þá talar biskup um mál Sveins;Ok er þat fèkst, þá talar biskup um mál Sveins; ok sagði fyrir hvat hann hafði farit ór Orkneyjum, eðr hvert áfelli Páll jarl hafði veitt honum fyrir víg Sveins brjóst-reips hins vesta manns. Beiddi biskup þá Rögnvald jarl griða til handa Sveini, ok alla alþýðu. Þá svarar Rögnvaldr jarl: "Heit ek Sveini griðum þrjár nætr fyrir mik. En svá þykki mér þú, biskup, undir brún at líta, sem þit Sveinn munit kunna at segja frá nokkurum þeim stor-tíð indum sem enn er [u] eigi upp borin.En svá þykki mèr þú, biskup, undir brún at líta, sem þit Sveinn munit kunna at segja frá nokkurum þeim stor-tíð indum sem enn er [u] eigi upp borin. Vil ek at þú takir Svein í vald þitt, ok ábyrgist hann; en ek vil eiga tal við hann á morgin." "Já, já," sagði biskup, "gjarna vill hann við yðr tala, ok sem fyrst; ok þinn maðr vill hann gjörast, ef þér vilit við honum taka."ok þinn maðr vill hann gjörast, ef þèr vilit við honum taka." Jarl svarar: "Ekki þykkja mér of margir mínir vinir í þessu landi;Jarl svarar: "Ekki þykkja mèr of margir mínir vinir í þessu landi; en þó munnu vér fleira tala, áðr en ek játta því."en þó munnu vèr fleira tala, áðr en ek játta því." Síðan ganga þeir á tal fjórir: Rögnvaldr jarl, Kolr faðir hans, biskup, ok Sveinn Ásleifarson. Segir Sveinn þá ljúft ok leitt sem farit hafði með þeim Páli jarli. En þeir gjörðu þat ráð, at láta fara af þínginu hit mesta fjölmenni. Jarl stendr upp um morgininn eptir, ok gaf mönnum þá heimfarar-leyfi. En er raufst fjölmenni á þinginu, þá heimti biskup sér hvern mann til máls við þá;En er raufst fjölmenni á þinginu, þá heimti biskup sèr hvern mann til máls við þá; ok lét áðr alla menn heita Sveini griðum, þá er við vóru, en hann sagði tíðindin.ok lèt áðr alla menn heita Sveini griðum, þá er við vóru, en hann sagði tíðindin. En um morgininn eptir var til fenginn Hákon karl bróðir hins heilaga Magnúss jarls, at segja Sigurði á Vestnesi ok sonum hans um farar jarls, ok þat, at hans var ekki ván til ríkis, ok hann var meiddr. Sigurðr segir: "Mikil tíðindi þykkir mér um fráferð jarls;Sigurðr segir: "Mikil tíðindi þykkir mèr um fráferð jarls; en hitt þykkir mér þó þýngst, er hann er meiddr, þvíat þess mundi hann hvergi kominn, at ek munda eigi fara á hans fund, ef hann væri heill."en hitt þykkir mèr þó þýngst, er hann er meiddr, þvíat þess mundi hann hvergi kominn, at ek munda eigi fara á hans fund, ef hann væri heill." Ok svá hefir hann sagt vinum sínum síðan, at Hákon mundi eigi úmeiddr á brott hafa farit, ef hann hefði liðs-afla til haft, þá er hann sagði honum þessa sögu; svá þótti honum mikils um vert.

En eptir þessi tíðindi gengu allir menn í Orkneyjum til handa Rögnvaldi jarli; ok gjörðist hann nú einn höfðíngi yfir þessu ríki, er átt hafði Páll jarl.

Ok eigi miklu síðarr var markaðr grundvöllr til Magnús-kirkju, ok aflat smiða til; ok fór svá mikit fram verkinu á þrem misserum, at minna gekk á fjórum eðr fimm þaðan í frá. Kolr var þar mestr tilannaðarmaðr smíðarinnar, ok hafði mest forsögn á. En er fram tók at líða smíðinni, varð jarli kostnaðar-samt; ok eyddust mjök féin.ok eyddust mjök fèin. Þá leitaði jarl ráða við föður sinn. En Kolr lagði þat til, at jarl skyldi færa lög á því, at jarlar höfðu tekit óðul öll í erfð eptir menn; en erfíngjar leysti til sín; ok þótti þat heldr hart. Þá lét Rögnvaldr jarl kveðja þíngs, ok bauð bændum at kaupa óðulin, svá at eigi þurfti at leysa.Þá lèt Rögnvaldr jarl kveðja þíngs, ok bauð bændum at kaupa óðulin, svá at eigi þurfti at leysa. Ok kom þat ásamt með þeim, svá at öllum líkar vel. En gjalda skyldi jarli mörk af hverju plógs-landi um allar Eyjar. En þaðan í frá skorti eigi fé til kirkju-smíðar.En þaðan í frá skorti eigi fè til kirkju-smíðar. Ok er þat smíði all-mjök vandat.