Bókastaðir

Nokkuru síðarr en vígin hǫfðu verit í Ǫrfjǫru hljópu menn til frá kirkjunni, ok var Sveinn borinn inn í hús, þvíat hann var enn eigi ørendr, ok vissi þó ekki. Andaðisk hann um nóttina. Þá lét jarl skipa mǫnnum í sæti, ok vildi víss verða hverr valdit hefði vígunum, ok var þá saknat Sveins Ásleifarsonar. Þóttusk menn þá vita at Sveinn hafði vegit.

Þá kom Eyvindr at ok mælti: "Þat megu menn sjá at Sveinn brjóst-reip mun veitt hafa Jóni líflát."

Jarl mælti, at engi maðr skyldi blása hár af hǫfði Sveins, ok segir hann eigi þetta fyrir sakleysi gjǫrt hafa. "En ef hann forðask minn fund," segir hann, "þá mun hann sér illa geta í því."

Þótti mǫnnum þat líkligast, at Sveinn mundi farit hafa í Papuli til Hákonar karls bróður hins helga Magnúss jarls; hann var hǫfðingi mikill, spakr ok hófsamr. Ekki spurði jarl til Sveins á þeim vetri, ok lét hann gjǫra Svein útlægan.

Þá er vára tók, fór jarl víða um Norðr-eyjar at lands-skyldum sínum. Hann vingaðisk þá mjǫk við stórmenni, ok gaf nær á tvær hendr. Jarl kom í Strjónsey, ok gaf Þorkatli fletti bú þat, er átt hafði Valþjófr Ólafsson, til þess at hann skyldi víss verða, hvar Sveinn væri niðr kominn.

Þorkell mælti: "Eigi kemr nú at því, sem mælt er, at ' mǫrg eru konungs eyru. ' En þótt þú sér jarl, þá þykkir mér undarligt, at þú hefir ekki frétt til Sveins; en ek vissa þegar, at Vilhjálmr biskup sendi hann til Suðreyja til Holdboða Hundasonar, ok hefir hann þar verit í vetr."

Jarl mælti: "Hvat skal ek gjǫra við biskup er slíku hefir bellt?"

Þorkell svarar: "Eigi er at gefa biskupi sakir á þessu, við þat sem nú liggr á; muntú þurfa allra vina þinna, ef þeir Rǫgnvaldr koma austan."

Jarl segir at slíkt er satt.

Páll jarl fór þaðan til Rínanseyjar, ok þá veizlu at Rǫgnu húsfreyju ok Þorsteini syni hennar. Ragna var vitr kona. Þau áttu annat bú í Papey. Þar sat jarl þrjár nætr, þvíat honum gaf eigi til Kúga í Vestrey.

Þau jarl ok Ragna tǫluðu mart; segir hon jarli, at honum væri lítill skaði at um Svein brjóst-reip, þótt hann væri garpr mikill: "Hlauzt þú af honum óvinsældir miklar. Væri þat mitt ráð, við þann vanda, sem at yðr horfir, at þér gjǫrðit yðr vini sem flesta ok værit ósakgæfir. Vilda ek at þér gæfit eigi sakir Vilhjálmi biskupi eða ǫðrum frændum Sveins Ásleifarsonar; heldr vilda ek, at þú gæfir upp biskupi reiði þína; ok því framarr, at þú létir senda orð í Suðreyjar eptir Sveini, ok gefa honum upp reiði þína ok eignir sínar, til þess, at hann væri þér þvílíkr sem faðir hans. Hefir þat lengi verit siðr hinna gǫfgustu manna, at gjǫra mikit fyrir sakir vina sinna, ok afla sér svá trausts ok vinsælda."

Jarl svarar: "Vitr kona ertú, Ragna, en eigi hefir þú hlotit jarls-nafn í Orkneyjum; eigi skaltú hér landráðum stýra. Heyr á endemi! at ek munda Sveini fé til sætta gefa, ok ætla, at þat mundi mér vega sigr til handa." Hann gjǫrir sik hér reiðan um ok mælti: "Guð skipti með okkr Rǫgnvaldi jarli frænda, ok láti svá ganga hvárum sem gert hefir; ef ek hefi við hann misgjǫrt, þá er nú mál at bœta; en ef hann vill ganga á ríki mitt, þá þykki mér sá minn vinr mestr, er mik eflir til þess, at ek fá haldit ríki mínu. Ek hefi Rǫgnvald aldri sénan; hefir ek því síðr at minni vitund honum misboðit, at þat er frændr várir hafa gjǫra látit, þá vita menn, at ek átta þar engan hlut at."

Margir svǫruðu, at mjǫk væri ósynju á hann leitat at berjask til ríkis við hann; en engi mælti í móti.

Þá er á tók líða várit, lét Páll jarl hlaða vita á Friðarey ok Rínansey, ok nær í ǫllum eyjum, svá at hvern mátti sjá frá ǫðrum. Maðr hét Dagfinnr Hlǫðversson, er bú átti í Friðarey, vaskligr maðr; hann skyldi gæta þess vitans ok slá eldi í, ef herr væri sénn fara frá Hjaltlandi.

Rǫgnvaldr jarl sat um vetrinn heima á Ǫgðum at búum þeirra feðga; ok gjǫrði orð til frænda sinna ok vina; en suma fann hann, ok beiddi, at þeir mundi efla hann til vestr-farar at liði ok skipum; ok vikusk flestir vel við nauðsyn hans.

En um Gói sendi Kolr tvá byrðinga ór landi, annan vestr til Englands at kaupa vist ok vápn; en ǫðrum helt Sǫlmundr suðr til Danmerkr at kaupa þar slíkt sem Kolr sagði fyrir; því at hann hefir nú alla ætlun á búnaði þeirra. Svá var ætlat, at þessir byrðingar skyldu komnir í land at Páskum; en þeir ætla at búa ferðina eptir Páskaviku. Svá var gjǫrt; ok héldu þeir austan eptir Páska-viku. Hafði sitt langskip hvárr þeirra feðga, en Sǫlmundr hafði hit þriðja. Þeir Kolr hǫfðu ok vista-byrðing.

En er þeir kómu til Bjǫrgynjar, var þar fyrir Haraldr konungr; hann fekk Rǫgnvaldi langskip alskipat. Jón fótr hafði ok langskip. Et sétta hafði Áslákr, son Erlends ór Hernum; hann var dóttur-son Steigar-Þóris; hann hafði ok vista-byrðing. Þeir hǫfðu sex stór skip, fimm skútur, en þrjá byrðinga.

Þá er þeir lágu til byrjar í Hernum, kom skip vestan; ok spurðu þeir tíðindi af Orkneyjum ok Hjaltlandi, ok svá hvern viðrbúnað Páll jarl hafði, ef Rǫgnvaldr jarl kœmi vestr þangat með her um sumarit.

Rǫgnvaldr jarl lét blása til húsþings, er þeir lágu í Hernum; ok talaði þá um viðrbúnað Páls jarls, ok hve mikinn fjándskap Orkneyingar sýndu við hann, er þeir ætluðu at verja honum frændleifð sína, þá er Noregs-konungar hǫfðu honum gefit at réttu. Ok talar þar um langt ørindi ok snjallt: — "Ek ætlaða," sagði hann, "svá at fara til Orkneyja at fá þær eða látask ella." Gjǫrðu menn góðan róm at máli hans ok hétu honum traustri fylgd.

Þá stóð Kolr upp ok mælti: "Spurt hǫfum vér af Orkneyjum, at þar vilja allir menn á mót yðr rísa, ok verja ríki yðvart með Páli jarli; vilja þeir seint af láta þeim fjándskap, er þeir hafa upp tekit við yðr, frændi. Nú er þat mitt ráð at leita þangat trausts, er gnógt er til, at sá unni yðr ríkis, er á at réttu; en þat er inn helgi Magnús jarl móður-bróðir yðvarr. Vil ek at þú heitir á hann, at hann unni yðr frænd-leifðar þinnar, ok sinnar erfðar: at þú látir gjǫra stein-musteri í Orkneyjum í Kirkjuvági, ef þú fær þar ríki, þat er ekki sé annat dyrðligra í því landi; ok látir Magnúsi jarli helga frænda þínum; ok leggir þar fé til, svá at sá staðr mætti eflask, ok yrði þangat komit hans helgum dómi ok biskups-stólinum með."

Þetta þótti ǫllum ráðligt. Ok var þetta heit fest.

Eptir þat létu þeir í haf; ok gaf þeim byr góðan; ok tóku Hjaltland; ok urðu þar hvárir ǫðrum fegnir. Kunnu Hjaltar at segja þeim mǫrg tíðindi af Orkneyjum. Ok dvǫldusk þeir þar nokkura hríð.

Þat var eitt sinn at Kolr spyrr Una, þvíat hann var þá þar, ok hafði ráðizk til þeirra Kols feðga, eptir er hann hafði verit í fjǫrráðum við Brynjúlf. Þá spyrr Kolr: "Hvárt viltú, Uni, gefa til ráð, at brugðit verði vitanum í Friðarey; eða annask þat, at eigi verði annarr kveiktr. Kveð ek þik at þessu fyrir því, at ek veit at þú ert vitrari en þeir flestir aðrir er hér eru nú, þótt hér sé nú virðingar-menn meiri."

Uni svarar: "Engi em ek ráða-maðr, enda vil ek eigi gjǫra herhlaup með mínum ráðum. Vil ek því þat kjósa, sem síðarr skal at gjǫra, at ek ætla þat heldr af sjálfum mér til at taka."

Ok litlu síðarr, einn dag er veðr var fagrt, lét Kolr búa mǫrg smá-skip, ok snéri á leið til Orkneyja. Þar vóru engir hǫfðingjar í fǫr nema Kolr. Ok er þeir koma svá langt, at þeir ætluðu at sjá mundi ferð þeirra frá Friðarey, þá lét Kolr draga segl upp á ǫllum skipum; en skipaði til mǫnnum at hamla, svá at sem minst gengi skipin, þótt vindr legðisk eptir; ok lét hann eigi setja hærra en í mitt tré; en draga svá upp, sem þeir hǫfðu lengr farit. Segir Kolr, at þá mun sén verða fǫr þeirra ór Friðarey, "Sem þangat nálgisk meirr skipin. Kann þá vera at þeir slái eldi í vitann, ok verði herhlaup um allar Eyjar."

Þá sá Dagfiðr ór Friðarey siglingina; Sló hann þegar eldi í vitann, en fór sjálfr til jarls, ok sagði hónum.

Ok þegar sénn var vitinn á Friðarey, þá lét Þorsteinn Rǫgnuson kynda vita á Rínansey. Ok eptir þat var kveiktr hverr at ǫðrum um allar Eyjar. En bœndr allir fóru til jarls. Ok var þetta hit mesta herhlaup.

En er Kolr sá at vitinn brann, bað hann sína menn aptr fara; kvað vera mega, at þetta yrði nǫkkurum at sundrþykki. Ferr Kolr aptr til Hjaltlands við svá búit, ok segir at nú skal Uni taka til sinna ráða. Uni kveðr til farar með sér þrjá menn Hjaltlenzka; þeir taka sexæring einn, ok nǫkkur fǫng ǫnnur ok veiðar-fœri.

Þeir fóru til Friðareyjar, ok sagðisk Uni vera Norrœnn maðr; en kveðsk hafa kvángask í Hjaltlandi ok átt þar sonu; kveðsk hafa verit ræntr af mǫnnum Rǫgnvalds jarls; ok mælir hit harðasta til þeirra. Hann tekr sér þar húsa-vist; ok róa synir hans til fiska; en hann er heima, at gæta fanga þeirra. Hann kemr sér í tal ok kunnleika við þá menn, er þar eru fyrir; ok þokkaðisk hann vel.

Eptir þat er Dagfinnr hafði brent vitann, fór hann á fund Páls jarls, sem fyrr var getit; ok þar kómu allir gœðingar jarls. Var þá haldit til fréttum um ferðir þeirra Rǫgnvalds jarls; ok þótti mǫnnum undarligt, er þeir kvómu hvergi fram. En þó heldu þeir saman liðinu þrjá daga.

Þá tóku bœndr at kurra illa; ok segja, at þar var fólska mikil at brenna vita, þótt fiski-menn sæisk fara með bátum sínum. Var þá skelt á Þorstein Rǫgnuson, at honum hefði illa tekizk, er hann hafði kveikt vitann á Rínansey.

Þorsteinn svarar, ok kveðsk eigi annat kunna en elda vitann, er hann sá brendan á Friðarey, ok kvað þetta af Dagfinni hlotizk hafa.

Dagfinnr svarar: "Miklu optarr hljóta menn illt af þér, en þú megir mér þat kenna."

Þorsteinn bað hann þegja; ok hljóp upp með øxi, ok hjó hann þegar bana-hǫgg. Þá hljópu menn til vápna, ok varð þar bardagi. Þetta var [í] Hrossey skamt frá Kirkjuvági. Sigurðr af Vestnesi, ok synir hans, Hákon pík ok Brynjúlfr, veittu Hlǫðve fǫður Dagfinns; en Þorsteini veittu frændr hans. Þá var sagt jarli; ok fór hann til; ok var lengi áðr hann gæti skilit þá.

Þá talar Kúgi ór Vestrey langt ørindi, ok sagði svá: "Gjǫrit eigi jarli skǫmm þessa, at þér sjálfir berisk sín á millum, þvíat þurfa munu þér allra yðvarra manna innan lítils tíma; gætum þess þá, at vér sém eigi ófærir eða rangsáttir. En þetta mun hafa gengit eptir vilja ok ráðum óvinna várra, ok verit prettr þeirra, til þess at eyða svá vitunum. En nú er ván þeirra á hverju dœgri, at þeir komi; ok gjǫrum svá várt ráð. Dagfinni mun hér hafa enginn illvili til gengit, en verit nǫkkuru bráðari en skyldi."

Gat Kúgi hér alls til hins sanna; ok fór um mǫrgum orðum vitrligum. Kom þá svá, at hvárir-tveggju vildu at jarl skipaði. En þó var þat ráðit, at þeir rufu samnaðinn, ok fóru menn heim.

En sá maðr var til fenginn at gæta vitans í Friðarey, er Eirekr hét. Ok þá er Uni hafði litla hríð verit í Friðarey, kom hann at Eireki ok mælti: "Viltú at ek gæta vitans, síðan ek gjǫri ekki annat, ok má ek vel sitja ein-tómi við." Eirekr þá þat. En þegar er menn vóru eigi nær þar, bar Uni vatn í vitann, ok gerði svá vátan, at hvergi festi eld á.

Þeir Rǫgnvaldr jarl mæltu, at þeir mundi þess bíða, er á stœðisk misganga straumanna ok austanveðr; þvíat þá er varla fœrt á milli Vestreyjar ok Hrosseyjar; en austan-veðr má sigla frá Hjaltlandi til Vestreyjar. Ok þess neyttu þeir Rǫgnvaldr jarl, ok kómu á Frjádags aptan í Vestrey í Hǫfn til Helga er þar bjó.

Þá varð engum vita upp skotit; þvíat þá er seglin vóru sén ór Friðarey, bjósk Eirekr at fara til Páls jarls, en sendi menn til Una at elda vitann; ok er sá kom þar, þá var Uni á brottu. En er sá vildi elda vitann, þá var svá vátr, at eigi mátti eld á festa. Ok er Eirekr spyrr þetta, þykkisk hann sjá hversu farit hefir. Ferr síðan á fund Páls jarls, ok segir honum.

En er Rǫgnvaldr jarl var kominn til Vestreyjar, hljópu þeir saman Eyjar-skeggjarnir, ok gjǫra þeir Kúgi ok Helgi ráð fyrir þeim. Þat er hit fyrsta, at leita griða til jarls. Ok fara svá skipti þeirra, at Vestreyingar ganga undir Rǫgnvald jarl ok sverja honum eiða.