Bókastaðir

Þat ráð gjǫrði Kolr at senda menn til Orkneyja þegar eptir þetta; ok beiddi Pál jarl, at hann gæfi upp hálfar Eyjarnar, svá sem Haraldr konungr hafði gefit honum; skyldi ok þá takask með þeim vinátta ok heil frændsymi. En ef Páll jarl varnaði þessa, þá skyldu þessir inir sǫmu menn fara til fundar við þau Frakǫkku ok Ǫlvi rostu, ok bjóða þeim helming landa við Rǫgnvald jarl, ef þau vildi sœkja með her af Páli jarli.

En er þessir menn kómu til Orkneyja á fund Páls jarls, ok báru þar fram sín eyrindi, þá svarar Páll jarl: "Skil ek tilkall þetta, at þat er efnat með mikilli undirhyggju; hafa þeir sótt at því Noregskonunga at hafa ríki undan mér. Vil ek nú eigi því launa þann ótrúnað, at gefa ríki mitt þeim, er eigi er nærr kominn en Rǫgnvald er, en varna bróðursyni mínum ok systur-syni. Þarf hér eigi langt um at tala, þvíat ek mun verja Orkneyjar með styrk vina minna ok frænda meðan guð ann mér lífs til."

Sá þá sendimenn sitt eyrindi hvert þangat mundi verða. Fóru þeir þá í brott ok suðr yfir Pétlandsfjǫrð til Kataness, ok svá í Suðrland á fund Frakakkar, ok segja þar upp sin eyrindi, at þeir Rǫgnvaldr jarl ok Kolr bjóða þeim Ǫlvi hálfar Orkneyjar ef þau vilja vinna aptr af Páli jarli.

Frakǫkk segir svá: "Satt er þat, at Kolr er spekingr mikill, ok vitrliga er þetta ráð sét, at leita hingat til afla, þvíat vér frændr hǫfum afla mikinn ok marga tengða-menn. Ek hefi nú gipta Margrétu Hákonar-dóttur Moddani jarli af Atiaktum, er gǫfgastr er allra Skota-hǫfðingja at ættum. Melmari faðir hans var bróðir Melkólms Skota-konungs, fǫður Davíðs, er nú er Skotakonungr," sagði hon. "Hǫfum vér ok mǫrg sannlig tilkǫll til Orkneyja, en erum sjálf nokkurir ráðamenn, ok kǫlluð heldr djúpvitr; kemr oss ok eigi allt á óvart í ófriðinum; en þó þykki mér gott at gjǫra félag við þá feðga fyrir margra hluta sakir. Skolu þér þau segja mín orð þeim feðgum, at vit Ǫlvir munum koma til Orkneyja annat sumar at miðju sumri með her á hendr Páli jarli; komi þeir Rǫgnvaldr þar til móts við oss, ok látum þá deila um stafn við Pál jarl; en ek mun í vetr draga afla at mér af Skotlandi ok Suðreyjum af frændum mínum ok vinum ok mágum."

Fara nú sendimenn aptr austr til Noregs, ok segja þeim feðgum svá komit.

Þenna vetr eptir býsk Rǫgnvaldr jarl til vestr-farar, ok þessir hǫfðingjar með honum: Sǫlmundr ok Jón. Þeir fóru of sumarit eptir ok hǫfðu frítt lið ok ekki mikit; fimm skip eða sex. Þeir koma við Hjaltland at miðju sumri, ok fréttu ekki til Frakakkar. Þá lǫgðusk á andviðri stór; lǫgðu þeir skipum sínum í Álasund, en fóru at veizlum of landit, ok fǫgnuðu bœndr þeim vel.

En þat er at segja frá Frakǫkk, at hon ferr of várit út í Suðreyjar, ok eflask þau Ǫlvir þaðan at liði ok skipum; þau fengu tólf skip ok ǫll smá ok heldr lítt skipuð. Ok nær miðju sumri heldu þau til Orkneyja, ok ætla til móts við Rǫgnvald jarl, sem mælt var; gefr þeim heldr seint. Þar var Ǫlvir rosta hǫfðingi fyrir því liði, ok var honum ætlaðr jarl-dómr í Orkneyjum, ef þau fengi þat. Þar var Frakǫkk í ferð ok mart hennar skulda-lið.

Þá var Páll jarl í Hrólfsey á Vestnesi at Sigurðar á veizlu, er hann spurði at Rǫgnvaldr jarl var kominn við Hjaltland; þá var ok spurt at herr samnaðisk ór Suðreyjum á hendr þeim. Gjǫrði jarl þá orð Kúga í Vestrey ok Þorkatli fletti; þeir vóru vitrir menn; ok mǫrgum ǫðrum gœðingum stefndi hann til sín.

Á þessari stefnu leitaði jarl ráða við vini sína. En þat sýndisk eigi ǫllum einn veg; sumir vildu miðla ríki við aðra-hvára, ok hafa eigi hváratveggju í móti sér; en sumir réðu at jarl fœri yfir á Nes til vina sinna, ok vita hvern afla hann fengi þar.

Páll jarl svarar: "Eigi vil ek nú bjóða þeim ríki mitt, er ek neitta þá þverliga, er þeir leituðu með góðu; þykki mér ok óhǫfðingligt at flýja land mitt at ǫllu óreyndu. Vil ek hitt ráð taka, at senda menn í nótt of allar Eyjar at samna liði; ok fǫrum sem fyrst í móti þeim Rǫgnvaldi, ok látum sverfa til stáls með oss áðr Suðreyingar koma." Var þetta ráð haft sem jarl mælti.

Sá maðr var þá með Páli jarli er Sveinn hét, brjóst-reip; hann var hirðmaðr jarls ok metinn vel af honum; hann var jafnan í víkingu á sumrum en á vetrum með Páli jarli. Sveinn var mikill maðr ok sterkr, svartr ok heldr óhamingju-samligr; hann var forn mjǫk, ok hafði jafnan úti setit; hann var stafnbúi jarls.

Þessir hǫfðingjar kómu þegar of nóttina til Páls jarls: Eyvindr Melbrigdason, hann hafði langskip alskipat; annat hafði Ólafr Hrólfsson ór Gareksey; þriðja Þorkell flettir; fjórða Sigurðr þar búandi; fimta hafði jarl sjálfr.

Þessum fimm skipum halda þeir til Hrosseyjar, ok koma þar Fimta-aptan við sólarfall; drózk þeim þá lið at of nóttina, en skipin fengusk eigi fleiri. Þeir ætluðu of daginn eptir at sigla til Hjaltlands í móti þeim Rǫgnvaldi.

En um morguninn, er ljóst var orðit, ok sól var skamt farin, kómu þeir menn til jarls, er séð kóðusk hafa langskip fara sunnan á Pétlands-fjǫrð; létusk eigi vita hvárt vóru tíu eða tólf. Þeir jarl þóttusk vita, at þar mundi fara herr Frakakkar; bað jarl þá ráðask í móti þeim sem harðast. Þeir Ólafr ok Sigurðr báðu þá fara tómliga, ok sǫgðu lið mundu koma at þeim á hverri stundu.

Ok þá er þeir réru austr frá Tannskara-nesi, sigldu langskip í móti þeim austan frá Múla ok vóru tólf saman. Þeir jarl tengdu þá saman skip sín. Þá kom til hans Erlingr búandi af Tannskara-nesi ok synir hans, ok buðu honum lið sitt. Þá hǫfðu þeir svá þrǫngt á skipum sínum, at þeir þóttusk eigi mega fleirum mǫnnum við koma. Bað jarl þá Erling flytja at þeim grjót, meðan þeim væri við engu hætt.

Ok þá er þeir hǫfðu um búizk, kómu þau Ǫlvir; ok greiddu þegar atróðr, ok hǫfðu þau lið miklu meira ok skip smærri. Ǫlvir hafði mikit skip, ok lagði hann þat at skipi jarls. Varð þar in harðasta orrosta. Ólafr Hrólfsson lagði sitt skip at inum smærrum skipum Ǫlvis, ok var þar borða-munr mikill, ok hrauð hann á skammri stundu þrjú skip. Ǫlvir lagði svá fast at skipi jarls, at frambyggvar allir hrukku aptr of siglu. Þá eggjaði Ǫlvir sína menn til uppgǫngu, ok gengr sjálfr fyrstr upp. Sveinn brjóst-reip var fremstr allra jarls-manna ok barðisk all-hraustliga.

Páll jarl sér nú at Ǫlvir var kominn á skipit, ok eggjar fast sína menn; hleypr sjálfr ór lyptingunni ok fram á skipit. Ok er Ǫlvir sá þat, þreif hann upp fletti-skeptu ok fleygði til jarls, ok kom á skjǫldinn, ok fell hann þegar á þiljurnar. Þá varð óp mikit. Ok í því þreif Sveinn brjóst-reip upp stein einn mikinn, ok fleygði til Ǫlvis, ok kom fyrir brjóst honum; var hǫggit svá mikit, at hann hraut þegar útbyrðis ok á kaf. Hans menn gátu tekit hann; ok var hann þá upp dreginn í skip, ok lá hann í óviti, ok vissu menn eigi hvárt hann var dauðr eða lífs.

Þá hljópu sumir til, ok hjoggu tengslin, ok vildu flýja, ok þá vóru ofan reknir allir Ǫlvis menn af skipi jarls. Tóku þeir þá at flýja. Ǫlvir raknaði þá við, ok bað þá eigi flýja. En þá lét engi sem vissi hvat hann mælti.

Jarl rak flóttann austr af Hrossey, ok svá fyrir austan Hrossey ok Rǫgnvaldsey, ok svá á Pétlands-fjǫrð; dró þá í sundr með þeim. Snýr jarl þá aptr. Ok þar er þeir hǫfðu barizk, lágu auð skip þeirra Ǫlvis fimm. Tók jarl [þau] til sín ok skipaði sínum mǫnnum.

Fǫstudaginn var barizk; en of nóttina lét jarl búa skipin; samnaðisk þá til hans mart manna, ok tvau langskip. Hafði hann of morguninn tólf skip ok ǫll vel skipuð. Laugardaginn sigldi hann til Hjaltlands, ok kom of nóttina í Álasund á óvart þeim er gættu skipa Rǫgnvalds jarls; lét Páll jarl þar drepa mennina, en tók féit til sín ok skipin.

En of morguninn kom þeim Rǫgnvaldi njósn. Hlaupa þeir saman ok hǫfðu búanda samnað mikinn; fóru síðan ofan til strandar, ok eggja þá Pál jarl, at ganga á land ok berjask við sik. En Páll jarl trúði eigi Hjǫltum, ok vildi því eigi á land ganga, en bauð, at þeir fengi sér skip ok berðisk þeir á skipum. En þeir Rǫgnvaldr jarl sá, at þeir fengu ekki skip til þess, svá at þeim væri þat fœri. Ok skildusk þeir við svá búit.

Fóru þeir Páll jarl til Orkneyja; en þeir Rǫgnvaldr jarl vóru á Hjaltlandi um sumarit, en fluttusk of haustit til Noregs á skipum með ymsum kaupmǫnnum; ok þótti þeirra ferð heldr hæðilig.

En er Rǫgnvaldr jarl kom heim, ok þeir fundusk feðgar, spyrr Kolr hvárt Rǫgnvaldr ynði illa sínum hlut. Hann segir, lézk sitt eyrindi þykkja lítit orðit, ok heldr óvirðiligt.

Kolr segir: "Eigi þykki mér svá þó; mér þykkir eyrindit gótt, ok mikit at gjǫrt, ef Hjaltar eru vinir yðrir; ok betra farit en ófarit."

Rǫgnvaldr segir: "Ef þú lofar þessa fǫr, þá mun vera annat-hvárt, at þú munt vera óvandari at várum hlut en ek hugða, eða þú munt sjá nakkvat þat í várri ferð, er vér hugsum eigi eptir; vil ek nú gjarna attú gjǫrir ráð fyrir oss ok verðir sjálfr í ferð með oss.

Kolr segir: "Eigi skal nú bæði gjǫra, auðvelda allt fyrir yðr, en koma sjálfr hvergi nær; mun ek vilja mjǫk mín ráð hafa, þess at ek halla ekki yðvarri sœmd í."

Rǫgnvaldr svarar: "Gjarna viljum vér þínum ráðum fram fara."

Kolr segir: "Þat er it fyrsta mitt ráð, attú gjǫrir orð til Haralds konungs ok annarra vina þinna, at þeir fái þér lið til vestr-fara ok skip snemma í vár; en vér drǫgum at oss allan afla þann er vér megum til fá í vetr, ok ráðum svá til í annat sinn, at annat-tveggja sé, at vér fáim Orkneyjar, eða liggim þar eptir ella."

Rǫgnvaldr svarar: "Þat býr mér í skapi, at fara eigi margar slíkar ferðir sem þessa, er vér fórum nú; ætla ek ok þeim flestum þat í hug, er nú fóru."

Páll jarl fór til Orkneyja eptir þat er hann hafði tekit skip þeirra Rǫgnvalds jarls; hann átti þá at hrósa sigri miklum. Þá hafði hann boð mikit ok bauð til sín gœðingum sínum. Þar var þat ráðs tekit at hlaða vita í Friðarey; skyldi þar eldi í slá ef herr væri sénn [fara], frá Hjaltlandi. Þá var annarr á Rínansey, ok svá í fleirum eyjum, svá at sjá mátti of allar Eyjar, ef ófriðr fœri at.

Þá vóru ok skipaðir menn til uppkvaða um allar Eyjar; skyldi Þorsteinn Hávarðs son, Gunna sonar, hafa Rínansey; en Magnús bróðir hans Sandey; en Kúgi um Vestrey; Sigurðr á Vestnesi Hrólfsey.

Ólafr Hrólfsson fór til Kataness í Dungalsbœ ok hafði þar yfirsókn. Valþjófr son hans bjó þá í Strjónsey. Páll jarl veitti þá gjafar vinum sínum, ok hétu allir honum sinni vináttu fullkominni.

Hann hafði fjǫlment of haustit þar til er hann spurði at þeir Rǫgnvaldr vóru í brottu af Hjaltlandi. Var þá tíðindalaust í Eyjunum, ok leið svá fram at Jólunum. Páll jarl hafði Jóla-boð mikit, ok efnaði til at búi sínu því er heitir í Ǫrfuru; hann bauð þangat mǫrgum gǫfgum mǫnnum. Þangat var boðit Valþjófi Ólafssyni ór Strjónsey. Þeir fóru tíu á teinæringi, ok týndusk allir á Vestfirði atfangs-dag Jóla, ok þótti þat mikil tíðindi, þvíat Valþjófr var manna bazt mentr.

Ólafr faðir hans hafði sveit mikla á Katanesi. Þar vóru synir hans, Sveinn ok Gunni; ok synir Gríms ór Svíney, Ásbjǫrn ok Margaðr; en Ásleif húsfreyja ok Gunni son hennar vóru farin til heimboðs skamt í brott til vina sinna.

Þau tíðendi gǫrðusk í Dungalsbœ þrem nóttum fyrir Jólin at Sveinn Ólafsson var róinn til fiska ok þeir Ásbjǫrn ok Margaðr með honum; þeir fylgdu honum jafnan ok vóru inir vaskligstu menn. En of nóttina eptir er þau vóru í brott farin, kom Ǫlvir rosta í Dungalsbœ með sveit þá er honum hafði fylgt í víkingu of sumarit, ok tók hús á Ólafi; ok báru þegar eld at, ok brendu hann inni við sétta mann, en leyfðu ǫðrum mǫnnum útgǫngu. Þeir tóku þar lausa-fé allt, ok fóru við svá búit í brott.

Sveinn, er síðan var kallaðr Ásleifarson, kom heim fyrir atfangs-dag Jóla, ok fór þegar norðr á Pétlandsfjǫrð. Kom hann of miðnætti í Svíney til Gríms fǫður þeirra Ásbjarnar. Steig Grímr á skip með þeim, ok fluttu þeir Svein til Skálpeiðs á Knarrarstaði. Arnkell hét maðr sá er þar bjó, ok synir hans Hánefr ok Sigurðr. Þeir Grímr feðgar snøru þaðan aptr, ok gaf Sveinn Grími fingr-gull. Þeir Hánefr ok Sigurðr brœðr fylgdu Sveini í Ǫrfuru; þar var honum vel fagnat; fylgdu menn honum til Eyvindar Melbrigðasonar, frænda Sveins.

Eyvindr leiddi Svein fyrir Pál jarl; ok fagnaði jarl vel Sveini ok frétti hann at tíðindum; en Sveinn segir lát fǫður síns með þeim atburðum sem vóru. Jarl lét illa yfir þessu, ok kvað mjǫk af sér hlotizk hafa. Bauð hann Sveini með sér at vera, ok lézk skyldu gjǫra [til hans mikinn] sóma. Sveinn þakkar vel jarli boð sitt, ok kvaðsk þat mundu þiggja.

Eptir þat fóru menn til aptan-sǫngs.

Þar var mikill húsa-bœr, ok stóð í hallendi, ok var brekka á bak húsum. Ok þá er á kom leitit, var fyrir ofan Ǫrriðafjǫrðr; á honum liggr Damisey. Þar var kastali í eyjunni, ok gætti sá maðr, er Blánn hét, son Þorsteins á Flyðrunesi. Þar í Ǫrfjǫru var drykkjuskáli mikill; ok vóru dyrr við eystra gaflað sunnan á hliðvegg, ok stóð kirkja dýrðlig fyrir skála-durum, ok niðr at ganga til kirkjunnar frá skálanum. En er inn gekk í skálann, var á vinstri hǫnd hella mikil; en fyrir innan ǫlker bæði mǫrg ok stór; en í gegn úti-durum var stofa.

Þá er menn kómu frá aptan-sǫng var mǫnnum skipat í sæti. Lét jarl Svein Ásleifarson sitja et næsta sér innar frá; en utar frá jarli sat Sveinn brjóst-reip it næsta; en þá Jón, frændi Sveins brjóstreips.

Þá er borð vóru upp tekin, kómu menn þeir, er sǫgðu druknun Valþjófs Ólafssonar; ok þótti jarli þat mikil tíðindi. Þá bað jarl, at engi skyldi þægja Sveini Ásleifarsyni um Jólin, ok kvað honum þó œrit margt til áhyggju. Ok um kveldit, er menn hǫfðu drukkit, gekk jarl at sofa ok flestir menn. En Sveinn brjóst-reip gekk út, ok sat úti um nóttina eptir venju sinni.

Ok um náttina stóðu menn upp, ok gengu til kirkju, ok hlýddu tíðum, ok eptir hámessu gengú menn til borða. Eyvindr Melbrigðason hafði mest forráð á veizlunni með jarli, ok sat ekki upp. Skutilsveinar ok kerti-sveinar stóðu fyrir borði jarls, en Eyvindr skenkti þeim nǫfnum sitt ker hvárum þeirra.

Þá þótti Sveini brjóst-reip Eyvindr skenkja hærra í sitt ker; en vildi eigi taka fyrr við en Sveinn Ásleifarson hafði drukkit af sínu keri, ok kallaði Svein drekka sleituliga. Þar hafði lengi verit fátt með þeim Sveini brjóst-reip ok Ólafi Hrólfssyni, ok svá þeim nǫfnum síðan er Sveinn Ásleifarson þroskaðisk. Ok er drukkit hafði verit um stund, þá var farit til nónu. En er menn kómu inn, þá var mælt fyrir minnum, ok drukkit af hornum. Þá vildi Sveinn brjóst-reip skipta hornum við nafna sinn, þótti þat vera lítit.

Eyvindr vatt þá miklu horni í hǫnd Sveini Ásleifarsyni, ok bauð [hann] þat nafna sínum. Þá reiddisk Sveinn brjóst-reip, ok mælti fyrir munni sér, svá at nokkurir menn heyrðu ok svá jarl: "Sveinn mun Sveini at bana verða, ok Sveinn skal Sveini at bana verða?" Þessu var á dreif drepit. Var nú drukkit allt framan til aptan-sǫngs.

Ok er jarl gekk út, þá gekk Sveinn Ásleifarson fyrir honum, en Sveinn brjóst-reip sat eptir ok drakk. En er þeir kómu fram í ǫlstofuna, kom Eyvindr eptir þeim, ok brá Sveini á einmæli. Hann spurði: "Heyrðir þú hvat nafni þinn mælti þá er þú hafðir boðit honum hornit?"

"Eigi," sagði hann.

Eyvindr hermdi þá orðin, ok sagði at þat mundi fjándinn hafa mælt fyrir munn honum um nóttina: "Mun hann ætla þér dauða; en þú skalt verða fyrr á bragði ok drepa hann." Fekk Eyvindr honum øxi í hǫnd, ok bað hann þar standa hjá hellunni í skugganum; ok bað hann hǫggva framan í mót Sveini, ef Jón gengi fyrir honum; en ef Jón gengi síðarr, þá bað hann Svein hǫggva eptir nafna sínum. Jarl gekk til kirkju, ok gaf engi gaum at þeim Eyvindi. En þeir Sveinn brjóst-reip ok Jón gengu út litlu síðarr en jarl.

Sveinn brjóst-reip hafði sverð í hendi, þvíat hann bar jafnan sverð, þótt aðrir væri vápnlausir; ok gekk Jón fyrri. Ljós bar at úti-durunum, en veðr var þungt. Ok er Sveinn brjóst-reip kom at úti-durunum, hjó Sveinn Ásleifarson framan í enni honum; ok rasaði hann við en fell eigi. Ok er hann rétti við, þá sá hann mann standa í durunum, ok hugði at sá hefði særðan hann. Þá brá hann sverðinu, ok hjó í hǫfuð honum, ok klauf hann [í] herðar niðr. Varð þar fyrir Jón, frændi hans; ok fellu þeir þar báðir.

Eyvindr kom þá at, ok leiddi Svein Ásleifarson í stofu þá, er gegnt var úti-durum, ok var hann þar dreginn út um skjávindauga. Þar hefir Magnús Eyvindarson hest búinn til reiðar, ok fylgdi honum á brott á bak bœnum, ok svá í Ǫrriðafjǫrð. Tóku þeir þá skip, ok flutti Magnús Svein í Damisey, ok flutti hann þar í kastala; en Blánn fylgdi honum um morgininn norðr til Egilseyjar á fund Vilhjálms biskups.

Þá var biskup at tíðum, er þeir koma þar. Ok eptir messu var Sveini fylgt leyniliga til biskups, ok segir Sveinn honum tíðindin, lát fǫður síns ok Valþjófs, ok víg þeirra Sveins, ok hét á biskup til trausts. Biskup þakkaði honum fyrir víg Sveins brjóst-reips, ok kvað þat land-hreinsun verit hafa. Lét biskup Svein þar vera um Jólin; en eptir þat sendi biskup hann til Suðreyja í Týrvist til þess manns er Holdboði hét ok var Hundason; var hann þar hǫfðingi mikill, ok tók allvel við Sveini. Dvaldisk hann þar um vetrinn, ok var vel virðr af allri alþýðu.