Eptir lát Hákonar jarls tóku synir hans ríki; ok vóru þeir snemmendis ósamþykkir ok skiptu ríkinu í helminga. Þar gjǫrðusk brátt greinir miklar með stórmenni, ok hurfu gœðingar mjǫk í tvá staði. Haraldr jarl helt Katanes af Skota-konungi; var hann þar lǫngum; en stundum uppi á Skotlandi, þvíat hann átti þar marga frændr ok vini.
Þá er Haraldr jarl var staddr í Suðrlandi kom til hans sá maðr er Sigurðr hét, er kallaðisk son Aðalbrigðs prests; hann var kallaðr slembi-djákn; hann kom þá ofan af Skotlandi; ok hafði verit með Davíð Skota-konungi, ok hafði hann lagt á hann virðingar miklar. Haraldr jarl tók við honum forkunnar vel.
Fór Sigurðr út í Orkneyjar með Haraldi jarli, ok svá Frakǫkk Moddansdóttir, því at þá var dauðr Ljótr níðingr búandi hennar; hǫfðu þær Helga systr þá mikil landráð með Haraldi jarli. Sigurðr slembir var í miklum kærleikum við ǫll þau.
Þá fylgði honum Auðhildr dóttir Þorleifar Moddansdóttur; ok var þeirra dóttir Ingigerðr, er síðan átti Hákon kló. Auðhildi hafði átta Eirekr streita; þeirra son var Eirekr stagbrellr.
Þá er þau Sigurðr ok Frakǫkk kómu í Eyjarnar gjǫrðisk brátt sveitar-dráttr mikill, ok heimta hvárir-tveggi jarlar sem flesta vini sína at sér. Þeir vóru kærstir Páli jarli, Sigurðr á Vestnesi, er átti Ingibjǫrgu ina tignu frændkonu jarla, ok Þorkell Sumarliðason, er jafnan var með Páli jarli, ok kallaðr fóstri. Hann var náfrændi Mágnuss ins helga, ok manna vinsælastr. Svá virðu vinir Haralds jarls sem Þorkell mundi þá brœðr sízt spara til deilu, fyrir sakir harma þeirra, er hann hafði beðit af Hákoni jarli fǫður þeirra.
Þessu kom svá, at þeir Haraldr jarl ok Sigurðr slembir gjǫrðu til Þorkels fóstra ok drápu hann. En er þat spurði Páll jarl, lét hann sér allmjǫk misboðit; ok samnaði þegar liði at sér. En þá gengu þegar njósnir til Haralds jarls, ok dró hann ok lið at sér.
En er þessa urðu varir vinir þeirra beggja, fóru þeir til ok leituðu um sættir; áttu þá ok allir menn hlut í at þeir skyldu sættask. Páll jarl var svá reiðr, at hann vildi eigi sættask, nema þeir menn væri allir brott gjǫrfir er at víginu hǫfðu verit. En með því at bóndum þótti stór mein á vera of deilur þeirra, þá lǫgðu allir menn orð til, at þeir skyldu sáttir vera. Kom því svá, at Sigurðr var á brott gjǫrr ór Eyjunum ok þeir menn aðrir er Páli jarli þóttu mest sakaðir of verkit. Haraldr jarl helt upp bótum eptir víg Þorkels. Þat var ok mælt í sætt þessi, at batna skyldi frændsymi þeirra brœðra Páls ok Haralds, ok skyldu þeir vera báðir samt of Jól ok allar inar stœrstu hátíðir.
Sigurðr slembir fór á brott ór Orkneyjum ok upp á Skotland, ok dvaldisk þar um hríð með Melkólmi Skota-konungi í góðu yfirlæti; ok þótti hann þar inn mesti afreks-maðr at ǫllum karlmannligum íþróttum. Dvaldisk hann of hríð í Skotlandi áðr hann fór út í Jórsala-heim.
Þat var of daga þeirra brœðra Haralds jarls ok Páls, at þeir skyldu taka Jóla-veizlu í Ǫrfjǫru at búi Haralds jarls, ok skyldi hann þeim halda kostinn fyrir beggja þeirra hǫnd. Hann var þar í viðbúnaði miklum ok starfa. Þær systur vóru þar, Frakǫkk ok Helga móðir jarls, ok sátu í litlu-stofu at saumum sínum.
Haraldr jarl gekk þá í stofuna, en þær systr sátu á þver-palli; ok lá línklæði ný-saumat á meðal þeirra, hvítt sem fǫnn. Jarl tók upp klæðit, ok sá at þat var víða gull-saumat. Hann spurði: "Hverr á gersimi þessa?"
Frakǫkk segir: "Þat er ætlat Páli bróður þínum."
Jarl segir: "Hví vandi þér honum svá mjǫk klæði? Eigi leggi þér jafnmikla stund á at gjǫra mér klæði."
Jarl [var] ný-staðinn upp, ok var í skyrtu einni ok línbrókum, ok hafði kastat mǫtli á herðar sér. Hann kastaði af sér mǫtlinum ok rakti í sundr línklæðit. Móðir hans þreif til, ok bað hann eigi ǫfunda þótt bróðir hans ætti góð klæði. Jarl hnykti af henni, ok bjósk til í at fara. Þá hnyktu þær af sér faldinum, ok reyttu sik; ok kváðu líf hans við liggja, ef hann fœri í klæðit. Þær grétu þá báðar mjǫk. Jarl fór í eigi at síðr, ok lét falla ofan um sik.
En jafnskjótt sem klæðit hrundi ofan um hann, kom hrollr í hǫrund honum; ok brátt fylgdi þar verkr mikill. Ok af því lagðisk jarl í rekkju, ok lá skamma stund áðr hann andaðisk. Þat þótti vinum hans skaði mikill.
En þegar eptir andlát Haralds jarls tók Páll jarl, bróðir hans, ríki allt undir sik með samþykki allra bónda í Orkneyjum. Páll jarl virði svá sem þær Frakǫkk systr hefði honum ætlat gersimi þessa, er Haraldr jarl hafði í farit; ok fyrir þær sakir vildi hann ekki vistir þeirra þar í eyjunum. Fóru þær þá í brott með allt skulda-lið sitt, ok fyrst á Katanes ok þaðan upp í Suðrland til búa þeirra er Frakǫkk átti þar.
Þar fœddisk upp með henni Erlendr, son Haralds ins sléttmála, meðan hann var yngstr. Þar fœddisk ok upp Ǫlvir rosta, son Þorljóts ór Rekavík, ok Steinvarar dóttur Frakakar. Ǫlvir var manna mestr, ok ramr at afli ok uppivǫðslu-maðr mikill ok vígamaðr mikill. Þar fœddisk upp Þorbjǫrn klerkr, son Þorsteins hǫlds ok Guðrúnar dóttur Frakakar. Þar fœddisk upp ok Margrét, dóttir Hákonar jarls ok Helgu Moddansdóttur, ok Eirekr stagbrellr, frændi Frakakar. Þessir menn vóru allir ættstórir ok miklir fyrir sér; ok þóttusk allir eiga mikit tilkall í Orkneyjar til ríkja þeirra, er átt hafði Haraldr jarl frændi þeirra. Þeir vóru brœðr Frakakar, Engus inn ǫrvi, ok Óttarr jarl í Þórsá; hann var gǫfugr maðr.
Páll jarl réð þá Orkneyjum, ok var allvinsæll. Hann var maðr fámálugr ok ekki talaðr á þingum; hann lét mjǫk aðra menn ráða ríkjum með sér; jarl var hógværr ok dæll ǫllu lands-fólkinu; mildr af fé, ok sparði engan hlut við vini sína; hann [var] óherskár ok sat mjǫk í kyrrsetu.
Þá var í Orkneyjum mart gǫfgra manna, þeirra er komnir vóru af jarla-ættum. Þá bjó á Vestnesi í Hrólfsey gǫfugr maðr, er Sigurðr hét; hann átti Ingibjǫrgu ina tignu; en móðir hennar hét Herbjǫrg, dóttir Páls jarls Þorfinnssonar. Synir þeirra vóru þeir Brynjúlfr ok Hákon pík. Þeir vóru allir gœðingar Páls jarls. Synir Hávarðs Gunnasonar vóru ok vinir Páls jarls: Magnús ok Hákon kló, Þorsteinn ok Dufnjall. Móðir þeirra var Bergljót; en hennar móðir var Ragnhildr dóttir Páls jarls.
Erlingr hét maðr, hann bjó á Tannskara-nesi í Hrossey; hann átti fjóra sonu ok alla vel menta.
Ólafr hét maðr, ok var Hrólfsson, er bjó í Gareksey; annat bú átti hann í Dungalsbœ á Katanesi. Ólafr var it mesta afarmenni, ok hafði miklar virðingar af Páli jarli. Ásleif hét kona hans; hon var vitr ok ættstór, ok in mesta fyrir sér; Valþjófr hét son þeirra, annarr Sveinn, þriði Gunni; allir vóru þeir vel mentir. Ingigerðr hét systir þeirra.
Sigurðr jarls-mágr átti Þóru móður Magnúss ins helga; þeirra son var Hákon karl. Þeir feðgar vóru hǫfðingjar miklir.
Í Rínansey bjó sú kona er Ragna hét, gǫfug húsfreyja. Þorsteinn hét son hennar, gildr maðr fyrir sér. Kúgi hét búandi í Vestrey, vitr maðr ok auðigr, í Hreppisnesi. Helgi hét búandi skilgóðr ok ríkr, er þar bjó í Vestrey í þorpi því er þar var þá. Þorkell flatr hét búandi í Vestrey, ódæll ok mikilhœfr; Þorsteinn ok Hafliði vóru synir hans; þeir vóru óvinsælir.
Í Svíney á Pétlandsfirði bjó Grímr, félítill maðr; hans synir vóru þeir Ásbjǫrn ok Margaðr, inir vaskligstu menn. Í Friðarey bjó sá maðr er Dagfinnr hét. Þorsteinn hét maðr, er bjó á Flyðrunesi í Hrossey; hans synir vóru þeir Ásbjǫrn krókauga ok Blian; þeir vóru allir ódælir menn. Jaddvǫr, hón var laundóttir Erlends jarls þrælborin, bjó á Knarrar-stǫðum ok Borgarr son hennar; þau vóru heldr óvinsæl. Jóan vengr bjó í Háey á Upplandi. Ríkarðr bróðir hans bjó at Brekkum í Strjónsey. Þeir vóru gildir menn, frændr Ólafs Hrólfssonar. Grímkell hét maðr er bjó á Glettunesi. Þessir vóru allir vinir Páls jarls, ok þar með ǫll alþýða. Þessir menn allir koma við sǫguna síðarr.
— Þá var Viljálmr biskup í Orkneyjum, ok var biskups-stóll at Kristskirkju í Byrgis-heraði; þar urðu þá jafnan stórar jarteinir af heilagleik Magnúss jarls, er menn vǫktu yfir leiði hans. En lítt var þat á lopt borit fyrir ríki Páls jarls. Viljálmr biskup drap ok mjǫk í egg því er menn sǫgðu frá jarteinum Magnúss jarls, ok kallaði aftrú mikla at fara með slíku.
Nú munu vér fyrst láta dveljask sǫguna of hríð, ok segja heldr nakkvat frá þeim jartegnum háleitum, er guð hefir veitt fyrir verðleika sakir ins helga Magnúss jarls: —
Bergfinnr Skatason hét búandi á Hjaltlandi ok var blindr; hann flutti suðr í Orkneyjar kryplinga tvá, hét annarr Sigurðr en annarr Þorbjǫrn, þeir vǫktu allir yfir leiði Magnúss jarls. Þeim vitraðisk ǫllum inn helgi Magnús jarl, ok gaf þeim heilsu sína með guði, ok varð Bergfinnr svá skygn, at hann sá handa sinna deili, en hinir réttusk báðir.
En nokkuru síðarr fyrir andláts-dag Magnúss jarls vǫktu yfir leiðinu iiij. menn ok xx. vanheilir ok fengu allir heilsubót. Þá tjáðu margir menn þat fyrir biskupi, at hann láti um verða talat við Pál jarl, at hann leggi lof á, at til væri leitat leiðisins ok væri upp tekinn heilagr dómr Magnúss jarls. Biskup tók því þungliga er þat var mælt.
Þat var eitt sumar at Viljálmr biskup fór austr til Noregs; ok er hann fór aptr, varð hann síð-búinn ok kom til Hjaltlands um haustit litlu fyrir vetr. Þá lǫgðusk á andviðri ok stormar miklir, en biskup kunni illa þarvist sinni, ok var honum annt heim. Þá rak á hríðir ok vetraði. Þá mælti stýrimaðr við biskup, ef hann vildi því heita til at þeim gæfi, at mæla eigi í móti, at upp væri tekinn heilagr dómr Magnúss jarls; því játaði biskup, ef veðrátta batnaði svá at hann mætti syngja heima messu annan sunnudag at biskupstóli sínum. Ok þegar er fest var heitit tók [at] snúask veðrátta, ok gekk þeim í hag, ok gaf þeim byri til Orkneyja svá skjótt at biskup sǫng heima messu inn næsta sunnudag. En er honum veittusk slíkir hlutir, þá vildi hann eigi at heldr trúa heilagleik Magnúss jarls. Páll jarl lagði ok óþokka á alla þá menn, er slíkt fluttu.
Sá atburðr varð at Krists-kirkju í Byrgis-heraði einn dag, at biskup gekk til kirkju ok var á bœn sinni; hann var einn maðr í kirkju; en er hann stóð upp ok ætlaði á brott at ganga, þá varð hann blindr, ok fat eigi til duranna; hann fór lengi at leita um, ef hann mætti í brott komask. Þá sló á hann hræzlu mikilli; ok við þat fór hann til leiðis Magnúss jarls, ok baðsk þar fyrir með tárum, ok hét því, at hann skyldi upp taka helgan dóm Magnúss jarls, hvárt er þat líkaði Páli jarli vel eða illa. Ok eptir þat tók hann sýn sína þar á leiðinu.
Eptir þat heimti biskup at sér alla ina gǫfgustu menn í Orkneyjum, ok gjǫrði þá bert fyrir þeim, at hann vildi þá leita til leiðis Magnúss jarls. Ok er til var grafit, var kistan upp komin or jǫrðu; lét biskup þá þvá beinunum ok vóru allvel lit. Hann lét þá taka einn kǫggul, ok reynir í vígðum eldi þrysvar, ok brann eigi, heldr varð hann álits sem gull. Þat er sumra manna sǫgn, at hann veri þá runninn í kross.
Þar urðu þá margar jartegnir at helgum dómi Magnúss jarls. Var þá líkaminn í skrín lagðr, ok sett yfir altari. Þat var Luciu-messu-dag. Þá hafði hann í moldu legit i. vetr ok xx. Var þá í lǫg tekit at halda hvárn-tveggja daginn, upptǫku-daginn ok andláts-daginn. Heilagr dómr Magnúss jarls var þar varðveittr nokkura hríð.
Þat var til tíðinda, at mann dreymdi í Vestrey, er Gunni hét, góðr búandi, at inn helgi Magnús kœmi at honum ok mælti við hann. "Þat skaltú segja Viljálmi biskupi, at ek vil á brott fara ór Byrgis-heraði ok austr í Kirkjuvág; ok trúi ek því, at almáttigr guð mun þat veita mér af sinni miskunn, at þeir menn verði heilir meina sinna, er þangat sœkja vanheilir með réttri trú. Þenna draum skaltú djarfliga segja."
En er Gunni vaknaði, skaut honum því í hug, at hann mundi eigi segja drauminn; þvíat hann ugði, at Páll jarl mundi leggja óþokka á hann.
En ina næstu nótt eptir sýndisk honum Magnús jarl í svefni; var hann þá reiðuligr mjǫk, [ok mælti]: "Þú skalt fara í Byrgis-herað ok segja draum þinn, þá er flestir menn eru hjá; en ef þú ferr eigi, muntú víti á þér taka þessa heims, en meira annars heims."
Þá vaknaði Gunni ok var felms-fullr; ok fór þegar til þess er hann kom í Byrgis-herað at segja draum sinn fyrir allri alþýðu at messu; ok var þar Páll jarl ok mart annarra ríkra manna. Þá báðu margir at biskup skyldi við skipask, ok fœra helgan dóminn austr í Kirkjuvág sem jarl hafði vitrat. Páll jarl þagði hjá, sem hann hefði vatn í munni, ok setti dreyr-rauðan.
Eptir þetta fór Viljálmr biskup austr í Kirkjuvág með gǫfgu fǫruneyti, ok flutti þangat helgan dóm Magnúss jarls, ok settu skrín yfir há-altari í kirkju. Kaupstaðrinn var lítt húsaðr í þann tíma í Kirkjuvági. Þar urðu þá þegar margar jarteinir.
Litlu síðarr fór Bergfinnr Skatason norðan af Hjaltlandi í annat sinn at vaka yfir helgum dómi Magnúss jarls, ok hafði með sér son sinn líkþrán er Hálfdan hét. Magnús jarl vitraðisk þeim báðum, ok fór hǫndum um þá; varð þá Hálfdan alheill; en Bergfinnr tók sýn sína, svá at hann varð skygn maðr.
Ámundi hét maðr af Hjaltlandi norðan; hann hafði líkþrá á ǫllum líkam sínum; hann fór í Kirkjuvág ok vakti hjá skríni Magnúss jarls ins helga ok bað sér hjálpar ok heilsu. En inn helgi þjónn guðs Magnús jarl sýndisk honum í svefni, ok fór hǫndum of allan líkama hans. Ok þá er hann vaknaði, var hann alheill, ok kendi sér hvergi meins, ok lofuðu allir guð ok inn helga Magnús jarl.
Þorkell hét maðr, er bjó í Orkneyjum, hann fell af bygg-hjálmi sínum ofanverðum, ok allt á jǫrð niðr, ok var lamiðr allr ǫðrum-megin; hann var fœrðr til skríns hins sæla Magnúss jarls, ok tók hann þar heilsu sína.
Sigurðr hét maðr norðan or Fetilar; hǫnd hans var krept svá at allir fingr lágu í lófa; hann fór til Kirkjuvágs ok varð þar heill.
Þorbjǫrn hét maðr, en Gyrðr hét faðir hans, hann var af Hjaltlandi ok var œrr, ok var fœrðr til Magnúss jarls, ok varð þegar heill.
Þórðr hét maðr, er kallaðr var dreka-skottr, hann var leigumaðr Bergfinns af Hjaltlandi; hann barði korn af hálmi í bygg-húsi inn næsta dag fyrir Magnús-messu ok Luciu. En at ǫðrum lit dags, þá gekk Bergfinnr búandi út þangat í húsit, ok bað hann hætta verkinu.
Þórðr segir: "Þat er sjallnast, at þér þykki ek of lengi vinna."
Bergfinnr mælti: "Magnús-messa er á morgin, er vér eigum at halda með slíkri dýrð allri sem vér kunnum bazt." Þá gekk Bergfinnr í brott, en Þórðr vann þá allra sýsligast. En er skamt var frá liðit, þá fór Bergfinnr í annat sinn ok mælti við Þórð af reiði mikilli: kvað sér fjándskapr þykkja í því "Er þú vinnr nú á helgum tíðum; ok lát nú af þegar!"
Þá gekk Bergfinnr reiðr í brott. En Þórðr vann sem áðr.
En þá er menn vóru undir borð komnir, ok mettir, kom Þórðr inn, er menn tóku til drykkju, í herfiligum klæðum, ok tók þegar at drekka. En þá er hann hafði drukkit eitt full, þá var hann þegar œrr, svá at menn urðu at halda honum, ok í bǫnd at fœra, ok helzk þat sex dœgr. Þá hét Bergfinnr fyrir honum at gefa hálfa mǫrk silfrs til skríns Magnúss jarls, ok láta Þórð vaka þrjár nætr ef yrði heill. En Þórðr varð þegar heill á þeirri nótt, er heitit var of aptaninn áðr.
Tveir menn tóku gull af skríni Magnúss jarls, annarr Orkneyskr en annarr Katneskr; enn Katneski fórsk á Pétlandsfirði, sá hét Gilli. Inn Orkneyski œrðisk, ok sagði í órunum hvat þeir hefði gjǫrt; ok var þá heitit fyrir honum suðrgǫngu, ef hann yrði heill hjá skríni Magnúss jarls. Nú var hann þangat fœrðr, ok var þegar heill.
Ǫgmundr hét maðr Hjaltlenzkr er þvertré fell í hǫfuð, ok lamdisk haussinn mjǫk; en Bergfinnr hét fyrir honum; ok hlutaði, hvárt heita skyldi suðrgǫngu eða man-frelsi, eða gefa fé til skríns Magnúss jarls, ef hann yrði heill. En sá kom upp, at gefa fé til skríns Magnúss jarls; ok þar varð hann heill. En Bergfinnr móður-bróðir hans gaf hálfa mǫrk, sem hann hafði heitit.
Sigríðr hét kona Sigurðar-dóttir norðan af Hjaltlandi, er blind var frá barns-aldri ok til þess er hon var tvítǫg, þá fylgði faðir hennar henni til Magnúss jarls, ok lét hana vaka þar, ok gaf fé mikit til skríns Magnúss, ok tók hon þar sýn sína.
Sigríðr hét enn kona af Hjaltlandi, er fótleggr brotnaði í tvá hluti, ok var henni fylgt til Magnúss; ok tók hon þar heilsu sína.
Sigríðr hét in þriðja kona norðan af Hjaltlandi or Ǫrmstr; hon var með Þorláki, er bjó á Ballastǫðum; hon saumaði þá er aðrir menn létu af verki fyrir messu-dag Magnúss jarls; en Þorlákr spurði hví hon ynni svá lengi; hon lézk þá mundu hætta. Hann gekk í brott, en hon saumaði sem áðr.
Þá fór Þorlákr ǫðru sinni, ok spurði hví hon gjǫrði svá illa. "Ok farðú í brott," segir hann "ok vinn eigi í mínum hýbýlum." Hon kvað þá lítit ósaumat; ok vann sem áðr, unz myrkt var orðit, ok sat í rúmi sínu.
En þá er eldar vóru gjǫrvir, ok menn bjoggusk til áts ok drykkju, þá œrðisk hon ok var fœrð í bǫnd, ok var hon ær til þess er Þorlákr hét fyrir henni. Hann hlutaði, hvárt heita skyldi suðrgǫngu eða manfrelsi, eða gefa fé til skríns ins helga Magnúss jarls; en sá kom upp at gefa fé til skríns Magnúss jarls. Þorlákr fœrði hana þangat, ok varð hon þar heil, ok gekk suðr síðan.
I Englandi óru tveir menn þeir er mikit fé lǫgðu við kast, ok hafði annarr látit mikit fé. Þá lagði hann út kugg einn, ok allt þat sem hann átti, í móti því ǫllu, er hann hafði áðr látit. En hinn kastaði fyrir sex tvau. Þá þótti hinum sér óvænt horfa, ok hét á inn helga Magnús jarl, at hann skyldi eigi láta sína eigu alla; ok kastaði síðan. En tenningrinn braut í sundr annarr, ok kómu upp tvau sex ok áss; ok hlaut hann allt þat er við lá, ok síðan gaf hann Magnúsi jarli mikit fé.
Gróa hét kona í Hrossey, hón var óð, ok var fœrð til hins helga Magnúss jarls, ok fekk þar heilsu sína, ok var þar síðan alla æfi sína, ok lofaði guð.
Sigurðr hét maðr, ok var Tandarson; hann bjó norðr á Hjaltlandi; hann varð djǫful-óðr, ok var rifaðr í húð innan, ok var fœrðr síðan norðan í Kirkjuvág til hins helga Magnúss jarls; ok fekk hann þar heilsu sína, ok lofuðu allir guð þeir er hjá vóru, ok inn helga hans ástvin, Magnús jarl.
Nú er lokit hér at segja frá þeim jarteinum inum háleitum, er guð veitir fyrir sakir ins helga Magnúss Eyja-jarls. Nú mun ok endr undit þessari frásǫgn með þeim formála, at sá er þessa sǫgu ritaði, ok sá er sagði, ok svá hverr er hlýddi, hafi árnan ok bœna fullting af inum helga guðs riddara Magnúsi jarli, sér til synda-lausnar ok eilífs fagnaðar, en af allsvaldanda Drotni várum Jesu Cristo hjálp ok miskunn, frið ok fagnað, bæði nú ok álengdar, þeim er var ok er, ok vera mun, einn ok sannr ok eilífr Guð, veitandi ok viljandi, ok megandi alla góða hluti, um allar aldir alda. Amen.