Bókastaðir

Nú er at segja frá Hákoni jarli, at hann stefndi at sér liði miklu, ok hefir herskip mörg, ok öll skiput sem til bardaga skyldi leggja.Nú er at segja frá Hákoni jarli, at hann stefndi at sèr liði miklu, ok hefir herskip mörg, ok öll skiput sem til bardaga skyldi leggja. Ok er liðit kom saman, gjörir jarl þat bert fyrir mönnum, at hann ætlaði at á þeim fundi skyldi um skipta með þeim Magnúsi jarli, svá at þeir skyldu eigi báðir fyrir Orkneyjum. Margir hans menn létu vel yfir þessi ráða-gjörð, ok lögðu, til mörg orð ferlig;Margir hans menn lètu vel yfir þessi ráða-gjörð, ok lögðu, til mörg orð ferlig; vóru þeir með vestum tillögum, Sigurðr ok Sighvatr sokki. Tóku menn þá róðr mikinn ok fóru ákafliga. Hávarðr Gunnason var á jarls skipi, vinr ok ráðgjafi jarla; ok var báðum þeim jafnhollr. Hákon hafði leynt hann þessu úráði, er Hávarðr vildi víst eigi við sæma. Ok er hann vissi jarl svá staðfastan í þessu úráði, þá hljóp hann af jarls skipinu á sund ok svamm í ey eina úbygða. Magnús jarl kom fyrr til Egilseyjar með lið sitt; ok er þeir sá ferð Hákonar jarls, sá þeir at hann hafði átta herskip; þóttist hann þá vita, at um svik mundi búit. Sótti Magnús jarl þá upp á eyna með lið sitt, ok til kirkju til bænar, ok var þar um nóttina; en menn hans buðu at verja hann. Jarl svarar: "Leggja vil ek eigi líf yðvart í hættu fyrir mik; ok ef eigi verðr friðr settr með okkr frændum, þá verði sem guð vill."

Mönnum hans þótti sannast þat er hann hafði sagt þá er boðinn fell at þeim.Mönnum hans þótti sannast þat er hann hafði sagt þá er boðinn fèll at þeim. Nú af því at hann vissi fyrir um lífs-stundir sínar, hvárt er þat var heldr af hugspeki hans eðr guðligri vitran, þá vildi hann eigi flýja ok eigi fara langt frá fundi úvina sinna. Hann baðst fyrir rækiliga ok lét sýngja sér messu.Hann baðst fyrir rækiliga ok lèt sýngja sèr messu.

Hákon ok hans menn hljópu upp um morguninn, ok runnu fyrst til kirkjunnar, ok rannsökuðu hana, ok fundu jarl eigi. Hann hafði við þriðja mann gengit annan veg á eyna í leyni nökkut. Ok er hinn helgi Magnús jarl sá at þeir leituðu hans, þá kallar hann á þá, ok segir hvar hann var; bað hann þá eigi annars [staðar] leita. Ok er Hákon sá hann, þá hljópu þeir þangat með ópi ok vápna-braki. Magnús jarl var þá á bæn sinni er þeir kómu til hans. Ok er hann lauk bæn sinni, þá signdi [hann] sik ok mælti til Hákonar jarls með staðföstum hug: "Eigi gjörðir þú vel, frændi, er þú gékt á eiða þína; ok mikil ván, at þú gjörir þetta meirr af annarra ílsku en þinni. Nú vil ek bjóða þér þrjá kosti, at þú gjörir þenna nokkurn heldr en spillir eiðum þínum ok látir drepa mik saklausan."Nú vil ek bjóða þèr þrjá kosti, at þú gjörir þenna nokkurn heldr en spillir eiðum þínum ok látir drepa mik saklausan." Menn Hákonar spurðu hvern hann byði. "Sá er hinn fysti, at ek mun ganga suðr til Róms, eðr allt út í Jórsala-heim, ok sækja heim helga staði, ok hafa tvau skip ór landi með því sem vér þurfum at hafa, ok bæta hvárs-tveggja okkars sál."Sá er hinn fysti, at ek mun ganga suðr til Róms, eðr allt út í Jórsala-heim, ok sækja heim helga staði, ok hafa tvau skip ór landi með því sem vèr þurfum at hafa, ok bæta hvárs-tveggja okkars sál. Þess mun ek sverja at koma aldri til Orkneyja." Þessu var skjótt neitað. Þá mælti Magnús jarl: Nú með því, at líf mitt er á yðru valdi, ok ek hefi í mörgum hlutum til sekta gjört við almátkan guð, þá sentú mik upp í Skotland til vina okkarra beggja, ok sé "ek þar varðveittr ok tveir menn með mér til skemtanar;Þá mælti Magnús jarl: Nú með því, at líf mitt er á yðru valdi, ok ek hefi í mörgum hlutum til sekta gjört við almátkan guð, þá sentú mik upp í Skotland til vina okkarra beggja, ok sè "ek þar varðveittr ok tveir menn með mèr til skemtanar; sjá þú svá fyrir at ek nái eigi ór þeirri varð-veizlu at koma." Þessu var skjótt neitað.

Magnús mælti: "Enn er eptir einn kostrinn sá er ek mun bjóða þér;Magnús mælti: "Enn er eptir einn kostrinn sá er ek mun bjóða þèr; ok veit guð, at meirr sé ek fyrir yðvarri sál en lífi mínu, en betr samir þér þat þó, en týna lífi mínu: lát mik aflima sem þér líkar eðr augum ræna, ok set mik í myrkva-stofu."ok veit guð, at meirr sè ek fyrir yðvarri sál en lífi mínu, en betr samir þèr þat þó, en týna lífi mínu: lát mik aflima sem þèr líkar eðr augum ræna, ok set mik í myrkva-stofu." Þá mælti Hákon jarl: "Þessa sætt tek ek, ok eigi beiði ek framarr."

Höfðíngjar hljópu þá upp, ok mæltu til Hákonar jarls: "Drepa munu vér nú annan-hvárn ykkarn, ok eigi skulu þit báðir frá þessum degi löndum ráða."Höfðíngjar hljópu þá upp, ok mæltu til Hákonar jarls: "Drepa munu vèr nú annan-hvárn ykkarn, ok eigi skulu þit báðir frá þessum degi löndum ráða." Þá svarar Hákon jarl: "Drepit hann heldr, því at fyrr vil ek ráða ríki ok löndum en deyja svá brátt." Svá segir Holdboði, réttorðr bóndi, í Suðreyjum frá viðræðu þeirra.Svá segir Holdboði, rèttorðr bóndi, í Suðreyjum frá viðræðu þeirra. Hann var þá með Magnúsi annarr hans manna, er þeir gjörðu hann handtekinn.

Svá var hinn virðuligi Magnús jarl glaðligr, sem honum væri til veizlu boðit; hvárki mælti hann með stygð né reiði-orðum.hvárki mælti hann með stygð nè reiði-orðum. Ok eptir þessa ræðu fell hann til bænar ok laut í gaupnir sér, ok helti út mörgum tárum í guðs augliti.Ok eptir þessa ræðu fèll hann til bænar ok laut í gaupnir sèr, ok helti út mörgum tárum í guðs augliti. Þá er hinn helgi Magnús jarl var til dauða ráðinn, bauð Hákon Ófeigi merkis-manni sínum at drepa jarl; en hann neitti með hinni mestu reiði. Þá neyddi hann Lífólf steikara sinn til at bana Magnúsi; en hann tók at gráta hástöfum. "Eigi skaltú gráta þetta," sagði jarl, "þvíat frægð er í at vinna slíkt; vertú með staðföstum hug, þvíat þú skalt hafa klæði mín, sem síðr er til ok lög hinna fyrri manna. Ok eigi skaltú hræðast, þvíat þú gjörir nauðigr; ok sá er þér nauðgar, misgjörir meira en þú."ok sá er þèr nauðgar, misgjörir meira en þú." En er jarl hafði þetta mælt, steypti hann af sér kyrtlinum ok gaf Lífólfi.En er jarl hafði þetta mælt, steypti hann af sèr kyrtlinum ok gaf Lífólfi. Síðan bað hann sér leyfis at biðjast fyrir;Síðan bað hann sèr leyfis at biðjast fyrir; ok þat var honum veitt. Hann fell til jarðar, ok gaf sik guði ok færði honum sjálfan sik í fórn.Hann fèll til jarðar, ok gaf sik guði ok færði honum sjálfan sik í fórn. Eigi at eins baÖ hann fyrir sér eðr vinum sínum heldr ok þar með fyrir úvinum sínum ok bana-mönnum, ok fyrirgaf þeim af öllum hug þat er þeir misgjörðu með hann, ok játti guði sínar misgjörðir, ok bað þær af sér þvásk í úthellíngu blóðs síns, ok fal önd sína guði á hendi, ok bað guðs engla koma í mót sál sinni ok færa hana í hvíld Paradísar.Eigi at eins baÖ hann fyrir sèr eðr vinum sínum heldr ok þar með fyrir úvinum sínum ok bana-mönnum, ok fyrirgaf þeim af öllum hug þat er þeir misgjörðu með hann, ok játti guði sínar misgjörðir, ok bað þær af sèr þvásk í úthellíngu blóðs síns, ok fal önd sína guði á hendi, ok bað guðs engla koma í mót sál sinni ok færa hana í hvíld Paradísar. Þat segja sumir menn, at hann tæki corpus Domini þá er honum var messan súngin. Þá er guðs vinr var til höggs leiddr mælti hann til Lífólfs: "Stattú fyrir mér, ok högg mik í höfut mikit sár, þvíat eigi samir at höggva höfðíngja sem þjófa;Þá er guðs vinr var til höggs leiddr mælti hann til Lífólfs: "Stattú fyrir mèr, ok högg mik í höfut mikit sár, þvíat eigi samir at höggva höfðíngja sem þjófa; styrkstú aumr, þvíat ek hefir beðit fyrir þér til guðs, at hann líkni þér."styrkstú aumr, þvíat ek hefir beðit fyrir þèr til guðs, at hann líkni þèr." Eptir þat signdi hann sik, ok laut hann undir höggit. Ok leið önd hans til himins.

Sá staðr var áðr mosóttr ok grýttr. En litlu síðarr birtust verðleikar Magnuss jarls við guð, svá at þar varð grænn völlr, er hann var veginn; ok sýndi guð þat, at hann var fyrir réttlæti veginn, ok hann öðlaðist fegrð ok grænleik Paradísar, er kallast jörð lifandi manna.ok sýndi guð þat, at hann var fyrir rèttlæti veginn, ok hann öðlaðist fegrð ok grænleik Paradísar, er kallast jörð lifandi manna. Hákon jarl leyfði eigi at jarl væri til kirkju færðr. Andláts-dagr Magnúss jarls er tveim náttum eptir Tiburcius-messu. Þá hafði hann jarl verit yfir Órkneyjum vij. vetr ok þeir Hákon báðir saman. Þá var liðit frá falli Ólafs konúngs fjórir vetr hins átta tigar. Þá vóru konúngar yfir Noregi Sigurðr ok Eysteinn ok Ólafr. Þá var liðit frá burði Crists M. ok níu tigir ok einn vetr.

Eptir fundinn þá hafði Þóra móðir Magnúss jarls boðit báðum jörlum til veizlu. Ok nú kom Hákon jarl til veizlunnar eptir víg hins helga Magnúss jarls. Þóra gekk sjálf um beina, ok bar jarli drykk ok hans mönnum þeim er at víginu höfðu verit sonar hennar. Ok er drykkr fekk á jarl, þá gekk Þóra fyrir hann ok mælti: "Nú ertú einn kominn híngat, herra, en ek væ nta ykkar beggja;Ok er drykkr fèkk á jarl, þá gekk Þóra fyrir hann ok mælti: "Nú ertú einn kominn híngat, herra, en ek væ nta ykkar beggja; muntú nú vilja gleðja mik at Guðs vitni ok manna; ver mér nú í sonar staö, en ek mun þér í móður staö;ver mèr nú í sonar staö, en ek mun þèr í móður staö; þarf ek nú mjök þinnar miskunnar, ok at þú leyfir mér, at son minn sé til kirkju færðr;þarf ek nú mjök þinnar miskunnar, ok at þú leyfir mèr, at son minn sè til kirkju færðr; ver mér nú svá bæna, sem þú vill at guð sé þér á dóms-degi."ver mèr nú svá bæna, sem þú vill at guð sè þèr á dóms-degi." Jarl þagnar ok hugsar málit; ok fanst at þessum úverkum, er hon bað svá mjúkliga grátandi, at hon næði son sinn til kirkju at færa. Hann leit við henni, ok feldi tár ok mælti við hana: "Graf son þinn þar er þér líkar."Hann leit við henni, ok feldi tár ok mælti við hana: "Graf son þinn þar er þèr líkar." Síðan var Magnús jarl færðr til Hrosseyjar, ok grafinn at Krists-kirkju þeirri, er Þorfinnr jarl lét gjöra.Síðan var Magnús jarl færðr til Hrosseyjar, ok grafinn at Krists-kirkju þeirri, er Þorfinnr jarl lèt gjöra. Brátt eptir þat sýndist optliga himneskt ljós skína yfir grepti hans. Síðan tóku menn at heita á hann opt, ef í háska voru staddir; ok greiddist þegar þeirra mál sem þeir beiddu. Jafnan var ok kendr himneskr ilmr við gröf hans, ok fengu þaðan sjúkir menn heilsu. Því næst gjörðu menn ferð sína, bæði af Orkneyjum ok Hjaltlandi, þeir er vanheilir vóru, ok vöktu at leiði ins helga Magnúss jarls, ok tóku bót sinna meina. En þó þorðu menn eigi þessu upp at halda meðan Hákon jarl lifði. Svá er ok sagt, at þeir menn, er mest vóru í svikum við inn helga Magnús jarl, at flestir dó illum dauða ok herfiligum.

Í þenna tíma var Vilhjálmr biskup í Orkneyjum; hann var þar fyrstr biskup; þá var biskups-stóll at Krists-kirkju í Byrgis-heraði.þá var biskups-stóll at Krists-kirkju í Byrgis-hèraði. Vilhjálmr var biskup vj. vetr ins vij. tigar. Hann tortrygði lengi heilagleik Magnúss jarls.

Eptir víg Magnúss jarls tók Hákon ríki allt undir sik í Orkneyjum; lét hann þá alla menn ganga til eiða við sik, þá er áðr höfðu þjónat Magnúsi jarli;lèt hann þá alla menn ganga til eiða við sik, þá er áðr höfðu þjónat Magnúsi jarli; gjörðist hann þá höfðíngi mikill, ok hafði álög mikil við vini Magnúss jarls, þá er honum þóttu mest hafa verit í móti sér í þeirra skiptum.gjörðist hann þá höfðíngi mikill, ok hafði álög mikil við vini Magnúss jarls, þá er honum þóttu mest hafa verit í móti sèr í þeirra skiptum. En nokkurum vetrum eftarr byrjaði Hákon ferð sína ór landi, ok fór suðr til Róms. Í þeirri ferð fór hann út til Jórsala; sótti þangat helga dóma, ok laugaðist í ánni Jórdan, svá sem siðr er til pálmara. Eptir þat vendi hann aptr til óðala sinna, ok tók undir sik ríki í Orkneyjum. Hann gjörðist þá stjórnsamr, ok friðaði vel ríki sitt. Setti hann þá í Orkneyjum ný lög, þau er bóndum hugnuðu miklu betr, en þau er áðr vóru. Tók [u] við slíkt at vaxa vinsældir hans; kom þá svá, at Orkneyíngar stunduðu á ekki annat, en hafa Hákon at höfðíngja ok hans afspríngi.